منینگ توکنماسیز خزینام My Treasure

Thu 9 Dec 2010

بسم الله الرحمن الرحیم

اناملی گونلار

بـــی اختیــــار یاش آیلانیـــار گوزیمه           یاده دوشــن چاغی اناملی گونـــــلار

سماسولاب سوز سوزلاب اوز اوزیمه            یاده دوشــن چاغی اناملی گونـــــلار

***

*

دیــیب گناهکار من بیلمادیم قدرینگ            یغشی نعمتی سینگ بـرن قادرینـگ

ایندی بارسام اوپاین من چادرینـــگ             یاده دوشــن چاغی اناملی گونــــلار

***

*

چاغه قام مهرلـی سیپــاب باشیمــی            اوزی اییــمان ایدیـراردی آشیمـــی

آه چکیب اوتانیـنی بیلیـــب یاشمـــی            یـاده دوشــن چاغی اناملی گونــــلار

***

*

شول زماندی منینگ فصل و بهاریــم              یـوبارلاردینــگ گلان چاغی قهریـم

اوتمیـــار بـوغـزدان اییـــان نهاریـــم              یـاده دوشــن چاغی اناملی گونــــلار

***

*

توتمه روزه مســـافرلـیق چـاغینـــده             بولماق ایسلاب اول گون جنت باغینده

باریــب یقیـــــل آچـــار انه ایاغینـــده             جنتینــگ باغـی دیر اناملی گونـــــلار

***

*

انـــام گولـسه دنیــا بـــهار یـاز بـــولار             گورلان چاغی مثل شیرین ساز بولار

دنیاینگ مهری اونگ مهریندان آزبولار             اینگ لذیز دوران دیر اناملی گونــلار

***

*

تایـی سیــزدیـر دنیـــا ده انه مــــهری                گدان بیر عمـان دیر سویـگی بـهری

اوغلــینه باغشـــلاب آرزو شــــهری                  تـوکنــماز خــــزینه اناملی گونــــلار

***

*

آرزولاب گلجـاگمی هوئدی لاب منــی                اتاراردینگ دانگی سویگی لاب منی

گلـجاکده اولـی آدم دویغیـــلاب منـــی              بگنج دان دولـی دیر اناملی گونـــلار

***

*

اما بجـر مادیم یـرگه سیــــز بولدیــم               گیجه گوندیز دیمان یلتاندیم یوردیـم

آرزوینگ یره اوردیم گناهکار بولدیم               آه چکیــب یادلایـان اناملی گونــلار

***

*

باشارسانـگ باغشــله من گناهکارام               اولینـچام اداییـن خدمتینــگ کعبه ام

سن راضی بولارسانگ بولار خدای ام               غایته دان گلمازمی شول بختلی گونلار

***

*

انه بولار اویی لارمیزینگ چراغـی               خدمت اتگین مثل چراغینگ یاغــی

حرمت غویی انانگه آل جنـت باغـی                بهترین فرصت دیر اناملی گونـــلار

***

*

عبادالله یازدی ادیب مونگ ارمان انانینگ یولینده دین بیلان ایمان

باغشله انام جان بولدیم پشیمان بخشش دان دولی دیر اناملی

*****

***

*

1:15 AM

Darul Uloom Deoband

the Darul Uloom Deoband is and Islamic school propagating Suni Islam in India and is where the Deoband Islamic movement was started.It is located in Deoband, a town in Uttar Pradesh,,India.It was founded in 1866 by several prominent Islamic scholars (Ulema, headed by Maulana Muhammad Qasim Nanautawi.The other prominent founding scholars were Maulana Rashed Ahmad Gangohi.The institution highly respected across India,as well as other parts of the Indian subcontinent.

Other scholars at the Darul Uloom Deoband had opposed the establishment of a state established along sectarian lines, particularly the demands of Muhammad Ali Jinnah's Muslim League for the Partition of British India into Muslim and non-Muslim sections^[1]^[2] MaulanaHusain Ahmad Madani was one of the scholars who opposed the idea of Pakistan. He was also Sheikh-ul-Hadeeth (Chief of Hadeethdepartment) of Darul Uloom Deoband and led the Jamiat Ulema-e-Hind, an organization of the ulema, that saw nothing Islamic in the idea of Pakistan. He said: "All should endeavour jointly for such a democratic government in which Hindus, Muslims, Sikhs, Christians and Parsis are included. Such a freedom is in accordance with Islam." The school, even though it advocates an orthodox version of Islam, has repeatedly distanced itself from religious militancy.

8:22 PM

Turkman Gate

The Turkman Gate lies on the southern end of the medieval city of ShahJahan in Old Delhi near the famous Ram-Lila Ground and was constructed sometime in 1650. It was named in honour and after a holy Saint named Huzrat Shah Turkman Bayabani and his Tomb dating back to 1240 can be viewed on the eastern side of this gate. This gate also resembles the Ajmeri gate with high ceilings, an arched doorway and a square shaped plan. Razia Sultan's Tomb and the Kalan Mosque are situated in close proximity. Today, this gate also lies amidst a very populated area and is mostly visited by many tourists.

1:17 AM

Tuzuk-i-Baburi (Baburanamah) is the autobiography of Zahiruddin Muhammadbabur, the founder of the Mughal empire in India. Babur wrote it in Turkish language; it was translated into Persian by Mughal imperial officer, Abdur Rahim Khan Khan-i-Khanan, son of Bairam Khan Khan-i-Khanan. Well received by European scholars, the book has been translated into various European languages.

The Tuzuk-i-Baburi is a faithful description of the world the author had lived in, and of the people he had come into contact. According to modern scholars, no other eastern prince has written such vivid, interesting and veracious account of his own life as Babur. He writes about his own success and failure or about his shortcomings with candour, which greatly impresses the reader. His style of writing is not pompous or ornate like many Persian writers, rather it is simple and clear, there being no hypocrisy. With great regard for truth, Babur recorded historical events exactly as they had occurred.

Babur was a passionate lover of nature who found pleasure in streams, meadows and pasture lands of his own country; springs, lakes, plants, flowers, and fruits all had charm for him so that even when he came to India and founded the Mughal empire in India, he could not forget his native land Farghana. This love of nature gave him the poetic genius, he cultivated poetry from his early youth and his Diwan (collection of poems) written in Turkish language is regarded as a work of considerable merit. His mastery over prose was equally remarkable, he could write with ease both in Turkish and Persian and the most remarkable of his prose works is his autobiography.

Babur's observations about India in the Tuzuk are very important. He briefly dwells upon the political condition at the time of his invasion, and also gives a minute account of the flora and fauna of Hindustan. He mentions about mountains, rivers, jungles, and streams and about various kinds of foodstuffs, fruits and vegetables. He says that in India they have no aqueducts or canals in their gardens or palaces, their peasants and people of lower classes all go almost naked and use only a langoti to cover their nakedness. He says that the excellence of Hindustan consists in the fact that there is abundance of gold and silver in the country. The climate of India is pleasant, there is no dearth of workmen in any profession or trade, but their occupations are mostly hereditary, and for particular kinds of works particular groups of people are reserved.

Babur's observations about Bengal are also noteworthy. He did not come to Bengal, but he had to measure sword with the Bengal sultan nusrat shah. Being a keen observer, he collected information about the sultan, the country and the people of Bengal, and his observations are found to be appropriate. Babur praised Nusrat Shah as one of the great rulers of India. He also praised Bengali solders, particularly the sailors and gunners. He observes that the Bengalis are loyal to the throne and express loyalty to whoever occupies the throne. He further says that in Bengal hereditary succession is rare. Babur refers to other customs prevalent in Bengal. First, the new king does not spend the wealth accumulated by former kings, he has to arrange for his expenditure; secondly, the Bengalis look upon accumulation of wealth with disfavour and thirdly, they earmark revenues of particular parganas for specific expenses. [Abdul Karim]

Bibliography AS Beveridge (tr), Memoirs of Babur, 2 Vols, New Delhi, 1970; Ishwari Prasad, A Short History of the Muslim Rule in India, Allahabad, 1958.

9:22 PM

یکه لیک چاغی

منینگ دنیام فکر لاره اولاشار اگر فرصت بولسه یکه لیک چاغی

نادان کونگلم تولقین اورار بولاشار اگر فرصت بولسه یکه لیک چاغی

زمان ساییماق یاده دوشماز وقت گچر یادلامه لار ایزی اوچماز توتاشار

خیال سردان اوچار دنیا اوراشار اگر فرصت بولسه یکه لیک چاغی

فکر و دماغینگده غورشاب گلجاگی بللی دال دیر اونینگ عمل بولجاغی

یونه پروای سیزجه غوراب اولچاگی اگر فرصت بولسه یکه لیک چاغی

بیلمارسینگ گیجه می گونیز می عیان دورمش یوماغی دیر سان سیز بی پایان

گچانی اویلاییب گلجاگی بیان اگر فرصت بولسه یکه لیک چاغی

هر بر فرصت شیرین بولار بال یالی سودگینگ گورینیار غزیل گل یالی

گوز اونگینده جانلاندیریب خیالی اگر فرصت بولسه یکه لیک چاغی

یاپلانیب بر یانا یوموب گوزینگی بی اختیار تایلانسینگ سن اوزینگی

یاده سالیب شول گوزلینگ سوزینی اگر فرصت بولسه یکه لیک چاغی

گورینیب دور آچاچان دیر بول فانی ساییه بیلمن کوپ دیر عاشق لانگ سانی مگر حیران ادیار عبادالله نی اگر فرصت بولسه یکه لیک چاغی

شول فرصتینگ آیراتین دیر مزاسی بیلدیر میار سنگا اوزگه صداسی

شوندان میکا؟ بول غریب هم فداسی اگر فرصت بولسه یکه لیک چاغی

Tue 20 Jul 2010

Turks and Mongols

In the 11th century Turkic tribes began migrating to Iran, settling primarily in the northwest. The Seljuk Turks, who had converted to Sunni Islam in the 10th century, defeated local rulers and established dynasties that ruled over most of the country until the Mongol invasions in the 13th century. Mongol rule proved disastrous for Iran. The Mongols destroyed major cities such as Ardabīl, Hamadān, Marāgheh, Neyshābūr, andQazvīn, and they killed almost all of the inhabitants as punishment for resistance. Ray and Tus, the largest and most important cities in Iran, were destroyed by the Mongols and never rebuilt. The Mongols devastated many regions, especially Khorāsān and Māzandarān, by destroying irrigation networks and cropland. The harsh rule of the Mongols contributed to a continuing economic decline throughout the 13th century.

Prior to 1295 Iran's Mongol rulers, followers of shamanism or Buddhism, did not accept the Islamic faith. Their official indifference or open hostility toward Islam stimulated the transformation of Sufi brotherhoods into religious paramilitary organizations. Although nominally Sunni, many of these brotherhoods became increasingly tolerant of Shia ideas, even incorporating these ideas into their own belief systems. In 1295 Mongol ruler Ghazan Khan, himself a convert to Islam, restored Islam as the state religion, further bolstering the growth of new Islamic ideas.

Ghazan and his immediate successors also adopted policies that reversed Iran's economic decline. In the late 13th and early 14th centuries, cities that had escaped the destruction of the Mongol invasions, such as Eşfahān, Shīrāz, and Tabrīz, emerged as new centers of cultural development. However, from 1335 to 1380 civil strife weakened central authority. Between 1381 and 1405 invasions by Turkic conqueror Tamerlane destroyed more of Iran’s cities and undid most of the progress Ghazan had achieved.

ترك ها و مغول ها

در قرن يازدهم قبايل ترك شروع به مهاجرت به ايران كردند و اولين گروه انها در شمال غربي ساكن شدند . تركان سلجوقي (سلجوقي ها را ببينيد ) كه در قرن دهم به اسلام تسنن درآمده بودند ، قوانين محلي را از بين بردند و سلسله اي را تأسيس كردند كه تا زمان هجوم مغول ها در قرن سيزدهم بر اغلب نقاط كشور حكمراني مي كرد . حكومت مغول ها براي ايران بسيار مصيبت بار بود . مغول ها شهر هاي مهم ايران از قبيل اردبيل ، همدان ، مراغه ، نيشابور و قزوين را تخريب كردند و تقريبا تمامي ساكنين اين شهر ها را به بهانه مجازات براي مقاومت كشتند . ري و طوس ، شهر هاي بسيار مهم و بزرگ ايران ، توسط مغول ها تخريب شد و هرگز بازسازي نگرديد . مغولها مناطق زيادي خصوصا در خراسان و مازندران با تخريب شبكه هاي آبياري و زمين هاي كشاورزي تاراج كردند . حكومت خشن مغول ها باعث كاهش اقتصاد مداوم ايران در كل قرن سيزدهم گرديد .

قبل از سال 1297 حاكمان ايراني مغول كه پيروان شمانيسم ( جادوگري و كاهني ) و آيين بودا بودند دين اسلام را نپذيرفتند .بي علاقگي رسمي يا خصومت آشكار آنها نسبت به اسلام باعث تبديل برادري و اخوت صوفي ها به سازمان هاي شبه نظامي مذهبي گرديد.

اگر چه به تظاهر اهل تسنن ، بسياري از اين برادري ها با مدارا در مقابل ايده هاي شيعيان افزايش يافته است ، حتي اين ايده ها در سيستم عقايد خودشان نيز آميخته شده است .

در سال 1295 غازان خان حاكم مغول خودش به كيش اسلام در آمد ، اسلام را به عنوان دين رسمي ايران اعلام كرد ، به علاوه رشد عقايد اسلامي نوين را تقويت كرد .

غازان خان وجانشينان بلافصل او سياست هايي را پذيرفتندكه ركود اقتصادي ايران را بهبود بخشيد . در اواخر قرن سيزده و اوايل قرن چهاردهم ، شهر هايي كه از هجوم مغول ها جان سالم به در برده بودند ، از قبيل اصفهان ، شيراز و تبريز به عنوان مراكز جديد توسعه فرهنگي پديدار شدند .

اگر چه از سال 1335 تا 1380 نزاع هاي داخلي اقتدار حكومت مركزي را ضعيف مرد ، در بين سال هاي 1381 و 1405 تهاجم تامرلين كشور گشاي ترك تعدا زيادي از شهرهاي ايران را ويران كرد . و اغلب فعاليت هايي را كه غازان خان به آنها دست يافته بود را خنثي كرد

10:58 PM

مغولي و ترکي از يک ريشه خوانواده زبانی Altaic می باشند و شباهت این دو زبان مانند زبان انگليسي و آلماني مي باشد. برای اطلاعات بیشتر به بخش تاریخ باستان و مردم شناسی این تارنما( آذرگشنسپ) رجوع فرمایید. نا گفته نماند که اغلب سربازان و فرماندگان مغول از اقوام ترک بودند.

یک: بریتنیکا زیر واژه تاتار.

دو: ایرانیکا زیر واژه زبان ترکی آذربایجان و آران. مثلا:

The influx of Oghuz and other Turkmens was accentuated by the Mongol invasions.

C. E. BOSWORTH

Aran-Iranica

سه: با حمله مغولها مهاجرت ترکان به ايران و بخصوص آذربايجان از سر گرفته شد. بيش از نصف سپاهيان مغول را ترکها تشکيل مي دادند و عده زيادي از فرماندهان ارتش مغولها ترک بودند.

2:24 AM

سلجوقیان

« 590- 429 ق / 1194 -1038 م»

دولت سلجوقی که توسط دو برادر، چغری بیگ و طغرل بیگ ترکمان به دنبال غلبه نهایی ایشان بر مسعود غزنوی به وجود آمد، هر چند از لحاظ نظامی بر عناصر ترک و ترکمان متکی بود، اما از نظر اداری و سیاسی به همان اندازه دولت غزنوی، صبغه ایرانی داشت که بر بستری و آل سلاجقه نیز همچون غزنویان خود را وارث آیین و رسوم سامانیان می‏دانستند.

نیم قرن پس از آن که حکومت طغرل در خراسان پا گرفت، قلمرو جانشینان او از جیحون تا فرات و از فارس تا شام و آناطولی را در بر گرفت و بدین گونه یک خاندان غیر ایرانی پس از گذشت چهار سده که از سقوط ساسانیان می‏گذشت، حدود ایران را که به دست وی افتاده بود به وسعه عهد ساسانیان رساند و حتی فرهنگ ایرانی و میراث ساسانی را در سراسر آن نشر کرد. گرچه شیوه فرمانروایی آنها، با نظام ملوک الطوایفی، مرکز گریز و جنگهای بی وقفه و بیابانگردی، بیشتر یادآور دوران اشکانیان بود.

قدرت گیری سلجوقیان

آغاز کار سلجوق

پس از مرگ دُقاق، فرزند وی، سلجوق مورد توجه بیغو قرار گرفت و با لقب سباشی «= جلو دار لشکر» مفتخر شد. سلجوق چون خود را به بیغو بسیار نزدیک می‏دید، به خود اجازه داد، روزی در حرمخانه پادشاه رفته، بالاتر از زنان و فرزندان وی بنشیند. زنان بیغو این رفتار «ناپسند» را به پادشاه بردند و از وی تنبیه او خواستار شدند. چون سلجوق از عزم پادشاه در سیاست کردن خود، مطلع شد، با صد تن از خویشان و دلاوران و جنگجویان خود به همراه بار و بنه، ترکستان را ترک گفت و رهسپار ماوراءالنهر شد و راه سمرقند در پیش گرفت. چندی در جند اقامت کرد و در همانجا بود که اسلام آورد.

2:15 AM

امپراتوری عثمانی یک قدرت سیاسی امپراتوری بود که از ۱۲۹۹ تا ۱۹۲۲ میلادی در منطقه مدیترانه حکومت می‌کرد. این امپراتوری در اوج قدرت خود (قرن ۱۶ میلادی) مناطق آسیای صغیر ، اکثر خاورمیانه، قسمت‌هایی از شمال آفریقا، قسمت جنوب شرقی اروپا تا قفقاز را شامل می‌شد. قلمرو رسمی حکومت عثمانی در اوج قدرت به ۵/۶ میلیون کیلومتر میرسید.

منشاء عثمانیان

عثمانیان شاخه‌ای از ترکهای اوغوز بودند که در اواخر امپراتوری سلجوقیان ازترکستان به آسیای صغیرکوچ کردند. در آن زمان سلجوقیان روم که قسمتی از سلسله دولتهای سلجوقی بودند در این سرزمین فرمان می‌راندند. ترکان عثمانی اندک اندک در نواحی غرب آناتولی به یک قدرت منطقه‌ای و متحد سلاجقه تبدیل شدند وبعدا جانشین سلجوقیان گشتند. ایشان نام خود را از عثمان که رهبر ایل ایشان بود گرفته بودند.

نخستین شاه سرشناس ایشان سلطان محمد دوم معروف به سلطان محمد فاتح، بود که توانست یا چیرگی بر قسطنطنیه (استانبول) به فرمانروائی امپراتوری روم شرقی پایان دهد. تاریخنگاران این زمان را پایان قرون وسطی و آغازرنسانس می‌دانند.

سلطان سلیم نوهٔ سلطان محمد بود که در جنگ چالدران شاه اسماعیل اول صفوی را در سال ۱۵۱۴ میلادی شکست داد و عثمانی بر مناطق غربی ایران دست یافت در نتیجه نواحی غرب ایران که شامل آذربایجان، سرزمین کردستان، و عراق بود از ایران جدا شد. در جنگ‌های بعدی آذربایجان به ایران برگردانده شد ولی سرزمین کردستان و عراق تحت کنترل عثمانی باقی ماندند.

سلطان سلیم با چیرگی بر سرزمینهای اسلامی خود را خلیفهء اسلام خواند. سلیمان قانونی فرزند او همدوره با شاه تهماسب صفوی بود و نیروهایش را تا پشت دروازه‌های وین هم رساند.

Sat 17 Jul 2010

در اشعار خان خانان تشبيه، ارسال المثل، حُسن تعليل، استعاره، تجنيس و موازنه زیادتر بنظر میرسد.

در این مصرع قصیده معلوم میشود:

حاشيــه گلگـــون قرا تاجينگدا لعــــل آبدار

شمع بيرله شعله همدم دور ايله همره شرار

شعر ترکمنی خان خانان بیرم خان ترکمن.

نيدين اي نازنين ميندين ملالينگ بار بيلمس من

نيدين يارب يتيب تور کونگلونگا آزار بلميس من

ملالينگ ظاهرو بيلماي سبب جان يتي آغريمغه

نیچوک جان ايتاين گر قيلما سنگ اظهار بيلمس من

کيريب دشمن سوز يگا دوست بيلماي سين ميني ليکن

خدا حاضر دورور من سيندين اوزگا يار بيلمس من

ني قيلديم ني خطا واقع بولوبتور، وه ني سوزديب من

که سوز قاتماس منگا اول لعل شکر باربيلمس من

هوس قيلديم اني توش کورماک اما توشدا کورگاي من

چو هرگز توشدا هم بختيم کوزين بيدار بيلمس من

ني تانگ گرغير بيرله همدم اولسه اول گل رعنا

جهان باغي ارا چون بيرگل بيخار بيلمس من

بوقاتلا بير پري نينگ عشقيدين کوپ زار سين بيرم

سيني هرگز بيراو عشقيدا مونداق زار بيلمس من

محمد بيرام خان

بیرم خان در باره فتح قندهار توسط شعر که خودش می سراید یک نامه برای همایون روان می کند,چنین مضمون.

از فتــح غــريب روي نمــود           که دل دوستان از آن بگشود
شکر الله کــه باز شــادانيـــم             بر رخ يار و دوست خندانيم
دوستان را بکــام دل ديــديم            ميـــوة بــاغ فتـــح را چيديم
روز نوروز وبيرم است امروز             دل احباب بيغم است امروز
شاد بادا هميشــه خــــاطريار       غم مبادا نصيب، يـــارو ديار
همه اسباب عيش آماده است            دل بفکر وصالت افتاده است
که جمال حبيب کي ببينيم؟      گلي از باغ وصل کي چينيم؟
گوش خرم شــود زگفتارت             ديــده روشن شود ز ديدارت
در حريم حضــور، شاد بهم              بنشــينيـــم خــــرم و بي غم
بعداز آن فکر کار سند کنيم             عزم تسخير ملـک هنـــد کنيم
فکر تدبير کار و بار شــــود     سير کشمير و آن ديــار شـود
هردر بسته اي گشاده شـــود            هرچه خواهيـم از آن زياده شود
هرچه خواهيم از زمان و زمين   وانچه خواهيم از مکان ومکين
يــا الهي بـــه مـا ميسر کــن             جملـــه آفـــاق را مسـخـرکن

در باره وفات بیرم خان قاسم ارسلان مشهدی چونین میگوید:
بيرام به طواف کعبه چو بست احرام     در راه شداز شهادتش کار تمام
در واقعـــه هاتـــــفي پي تاريـــخش       گفتا که : «شهيدشد محمدبيرام»
                                                                        968 هـ ق

Fri 16 Jul 2010

خواجه معین الدین چشتی هروی در قرن ششم هجری در سیستان متولد شد (در مقاله آقای مظهرالدین صدیقی آمده است که تولد معین الدین چشتی در سمرقند بوده است، ولی آقای عطاردی آن را صحیح نمی دانند و معتقدند تولد مشارالیه در سیستان بوده است. به هر حال تولدش در ایران بوده و خودش ایرانی و ایرانی نژاد است.) و در همانجا به فرا گرفتن علم و دانش پرداخت و سپس به چشت هرات مهاجرت کرد و در این شهر به ریاضت مشغول گردید و از این رو به چشتی معروف شده. وی پس از مدتی اقامت در چشت عازم طوس گردید و در طابران ، در خانقاه خواجه عثمان هارونی، که یکی از مشایخ بزرگ خراسان بود، رحل اقامت افکند، و در آنجا در نزد خواجه عثمان به تکمیل مقامات عرفانی و روحانی مشغول شد. و سرانجام دست ارادت به خواجه عثمان داد و در زمره خلفای وی قرار گرفت.
خواجه معین الدین از طوس رهسپار بغداد گردید و مدتی در این شهر که در آن روزگار از مراکز مهم علوم و معارف اسلامی بود توقف کرد و از مشایخ آنها نیز بسیار استفاده کرد و خود نیز مجلس تدریس و ارشاد تشکیل داد. گروهی از او استفاده کردند و چندی نیز در حرمین شریفین و شام و مصر گردش نمود و خلایق بسیاری از او اجازه گرفتند و از مجلس علمی و عرفانی او استفاده بردند.

چگونگی مهاجرت خواجه معین الدین به هندوستان:
در آغاز قرن هفتم هجری سلطان شهاب الدین غوری از موطن اصلی خود در فیروزکوه که در میان کوهستانهای سر بر آسمان کشیده غور در مشرق هرات قرار دارد به هندوستان لشکر کشید. وی پس از اینکه لاهور را از بازماندگان و سلاطین غزنوی گرفت به طرف دهلی حرکت کرد و پس از چندی دهلی را فتح نمود و آنجا را پایتخت خود قرار داد.
پس از اینکه ناحیه پنجاب به تصرف مسلمین درآمد و نفوذ اسلام در آن مناطق برقرار گردید، گروهی از دانشمندان و رهبران مسلمانان برای ترویج و تبلیغ دین مقدس اسلام به پنجاب و راجستان مهاجرت کردند و به فعالیتهای دینی و مذهبی مشغول شدند.
خواجه معین الدین در این هنگام همراه سلاطین و امرای غوری به هندوستان رفت و در شهر اجمیر در منطقه راجستان ساکن گردید خواجه در اجمیر مؤسسات اسلامی درست کرد و مدارس و مساجدی بنیاد نهاد و به تدریس و تبلیغ مبانی اسلامی مشغول گردید.
خواجه معین الدین از طریق تصوف و عرفان که با روح و فکر مردم هند سازگار بود موضوعات دینی را القاء می کرد و در اندک مدتی شهرت عظیم یافت و مردم از اطراف و اکناف پیرامون وی را گرفتند و از وجود وی استفاده کردند.

نحوه رفتار سلاطین و امرای هند با خواجه نظام الدین:
پادشاهان و امرای اسلامی هند فوق العاده به وی احترام می کردند. برای خواجه معین الدین وسائل پیشرفت از هر جهت فراهم گردید و او توانست میلیونها نفر از بت پرستان هند را به توحید راهنمایی کند و از برکت وی دین مقدس اسلام در شمال و مغرب هند پیش رود. معین الدین شاگردان زیادی تربیت کرد و آنان هر کدام در منطقه خود مصدر خدمات ارزنده ای شدند.
قطب الدین بختیار کاکی و فریدالدین گنج شکر از شاگردان و تربیت شدگان او هستند که منشأ آثار و خدمات اسلامی شدند.
خواجه معین الدین پس از مدتی فعالیت و تأسیس سازمانهای فرهنگی و مذهبی در شهر اجمیر دیده از جهان فرو بست. مسلمین پس از درگذشت او برایش مقبره مجلل و باشکوهی ساختند که پس از هشت قرن هنوز پابرجاست و یکی از مزارات درجه اول مسلمین در هند به شمار می رود.
سلاطین مسلمان هند، از عصر ناصرالدین خلجی تا زمان نظام حیدرآباد، هر کدام در آنجا از خود یادگاری گذاشته اند. در ایوان و رواقها و داخل مقبره اشعار زیادی به زبان فارسی که زبان رسمی مسلمانان هند بود نوشته شده که اینک چند بیت در ذیل به نظر خوانندگان محترم می رسد:

خواجه خواجگان معین الدین *** اشرف اولیاء روی زمین
در جمال و کمال او چه سخن *** این مبین بود به حصن حصین
مطلعی در صفات او گفتم *** در عبارت بود چو در ثمین
ای درت قبله گاه اهل یقین *** بر درت مهر و ماه، سوده جبین
روی بر در گهت همی سایند *** صدهزاران ملک چو خسرو چین
خادمان درت همه رضوان *** در صفا روضه ات چو خلد برین
ذره خاک او عبیر سرشت *** قطره آب او چو ماء معین

سلاطین تیموری هندوستان به خواجه معین الدین بسیار ارادت داشتند. جلال الدین اکبر یکبار از آگره پایتخت خود پیاده برای زیارت معین الدین به اجمیر رفت، و مسلمانان هند از اهل تشیع و تسنن به وی علاقه دارند و هر ساله در ماه رجب مجلس عظیمی به یاد وی برگزار می شود و صدها هزار نفر از اطراف و اکناف کشور پهناور هند در اجمیر اجتماع می کنند و از خدمات و زحمات اسلامی وی را تجلیل و تکریم می نمایند. شرح حال و آثار وی در تذکره ها مشروحا ذکر شده است.

12:41 AM

آب از هوای روی تو می آید از فرسنگها
ملکه ممتاز محل بالبدیهه آن را جواب داد:
وز هیبت شاه جهان سرمیزند بر سنگها.
همینطور فرزندان شاه جهان ، شاهزاده محمد شکوه و جهان آرا بیگم و روشن آرا بیگم که تحت تأثیر محیط شعر و ادب فارسی دربار قرار گرفته بودند. در سال 1658 م . اورنگ زیب شاه جهان را معزول کرد و خود به جای پدر به سلطنت نشست . رجوع به سرزمین هند تألیف حکمت ص 50، 93، 94، 109، 120، 119، 131، 125، 133، 134، 140، 125، 540، 148، 159 و لاروس شود.

3:22 AM

بيرم خان بهارلو صدراعظم و سپهسالار امپراطوري تُرك گوركاني هند

بيرم خانِ بهارلو مشهور به خان خانان، صدراعظم و سپهسالار امپراطوران تركِ گوركاني هند يعني سلطان نصيرالدين همايون و سلطان جلال الدين اكبرِ كوره كن و از مشاهير شعرا و علماي شيعي مذهب قرن دهم هجري، از تركان بهارلو بوده است.

پيش از پرداختن به شرح حال اين شخصيت بزرگ و عظيم لازم است كه نگاهي مختصر به منشأ و ريشه تركان بهارلو و فعاليتهاي سياسي و ... آنها بيفكنيم تا زمان و نحوة ورود بخشي از ايل ترك بهارلو به هندوستان را دريابيم. تركان بهارلو از پرافتخارترين تركان بوده و در طول تاريخ سهم بسزائي در اعتلاء و پيشرفت فرهنگ و تمدن اسلامي- تُركي داشته و دارند. مردم شهر بهار واقع در استان همدان از تبار تركان بهارلو هستند. هم چنين بخشي از آنها با عنوان " ايل بهارلو " يكي از پنج ايل " ايلات خمسه " (ساكن در استان فارس) را تشكيل مي دهند. البته بخش هاي ديگري از بهارلوها در نقاط ديگر آذربايجان از جمله زنجان و قزوين و ... ساكن هستند.

در باره ريشه تركان بهارلو بايد گفت همانگونه كه در منابع مختلف و معتبر تاريخي به صراحت آمده: تركان اوغوز 24 ايل بوده اند كه يكي از آنها بيگدلي بوده است. بيگدلي هائي كه در شمال شام (سوريه فعلي) ساكن شده بودند به بيگدلي شاملو و بيگدلي هائي كه در جُنوب آسياي صغير و روم (قسمتي از تركيه) ساكن شده بودند به بيگدلي روملو معروف شدند. پس از آمدن بيگدلي ها و ... بهمراه اميرتيمور كوره كن به ايران (سال 800 قمري) قسمتي از ايل بيگدلي شاملو از ايلِ مادر خود جدا شده و به خاطر سكونت در منطقه بهار (واقع در استان همدان) به " بهارلو " مشهور شدند و شهر " بهار " فعلي را بنيان نهادند. دانشمند معروف " هنري فيلد " در كتاب خود بنام " مردم شناسي ايران " [ ترجمة دكتر عبداله فرياد- از انتشارات كتابخانه ابن سينا- تهران 1343- صفحة 132) در اين مورد چنين مي گويد: [ مهمترين قبايل قزلباش كه همه ترك بودند عبارت بودند از: اوستاجلو- شاملو- بيگدلي- قاجار- افشار و ... شاملوها- كه سوريه اي هستند و در قرن چهاردهم ميلادي توسط تيمور از سوريه .... به ايران عودت داده شدند- اكنون يكي از شعب ايلات شاهسون محسوب مي شوند و بعضي از آنها قبيله اي جداگانه شده اند بنام بهارلو. قبيله بهارلو در اصل شعبه اي از قبيله شاملو بود ] هم چنين علي قلي خان بختياري سردار اسعد در كتاب خود بنام " تاريخ بختياري " (انتشارات پساول فرهنگسرا- تهران 1361- صفحه 419) مي نويسد: [ قراگؤزلو و بهارلو و بسياري از طوايف ديگر منشعب از ايل شاملو هستند ] و نيز ليدي شيل (Lady sheil) مي نويسد: [ در اين زمان بخشي شاملو و شاهسِوَن و بخشي ديگر بهارلو ناميده مي شوند و نيمي از بهارلو در (استانِ) فارس و (استانِ) همدان و نيمي ديگر در آذربايجان مي زيند- به نقل از كتاب " تاريخ بيگدلي- شاملو " تأليف پروفسور غلامحسين بيگدلي صفحه 305- ] " فرهنگ معين " ذيل ماده بهارلو مي نويسد: [ بهارلو- با بلوك " بهار " نزديك همدان مربوط است. يكي از ايلاتِ ترك .... ]

بهارلوها از اركان امپراطوري ترك قراقويونلو بودند. دانشمند برجسته فاروق سومر در كتاب خود بنام " قراقويونلوها " (ترجمه دكتر وهاب ولي انتشارات موسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي- تهران- 1369- صفحه 27) در اين خصوص مي نويسد: [ بهارلو يكي ديگر از طوايفي بود كه تكيه گاه اصلي قراقويونلوها را تشكيل مي داد. نام اين طايفه به طوري كه مينورسكي بيان كرده است، از نام " قلعة بهار " (شهر بهار كنوني) واقع در (استانِ) همدان گرفته شده است. چون همانگونه كه قبلاً نيز اشاره شد، سرزمين اين طايفه، منطقه همدان بود. حتي بعد از قراقويونلوها، در دورة صفويان نيز از اين منطقه (يعني منطقه همدان) به نام " علي شَكَربيگ " امير مشهور اين طايفه (يعني طايفه بهارلو) ياد مي شد. اُمراي بهارلو با ازدواج با دختران قراقويونلوها و يا دادن دختر به آنان، با آنها طريق خويشاوندي مي پيمودند و بدين ترتيب از مهمترين اُمراي اين قبيله شدند ...... ]

به هنگام سقوط دولت تركان قراقويونلو به دست تركان آق قويونلو در سال 1469 ميلادي، رياست ايل ترك بهارلو به عهدة يكي از پسرانِ " علي شكربيگ بهارلو " به نام " پيرعلي " بود. " پيرعلي " تبعيت از آق قويونلوها را نپذيرفته و بهمراه برادرانش: بيرام، يارعلي و ابراهيم و نيز خواهرزاده اش (كه نوة پسري سلطان جهانشاه قراقويونلو هم بود) در معيتِ بخشي از ايل بهارلو به خراسان رفت (بخش ديگري از ايل بهارلو همچنان در منطقه بهار ماند و در دورة صفويه از حالت ايلي و يايلاق- قيشلاق خارج و شهر بهار فعلي واقع در استان همدان را بنيان نهادند). پس از جنگهاي فراوان و اسير شدن بدست سلطان حسين بايْقَرا (از سلاطين دولت ترك تيموري)، سلطان حسين، چشمان پيرعلي را ميل كشيد و بيرم (برادر پيرعلي) را به قتل رساند.

پس از اين واقعه، بخشي از ايل بهارلو كه پيرعلي را همراهي مي كرد همچنان در خراسان ماند و قسمتي از اين ايل بزرگ با " بابر " (بنيانگذار امپراطوري ترك گوركاني در هندوستان) در جنگ هندوستان شركت كردند و بدين ترتيب بود كه بخشي از ايل ترك بهارلو ساكن هندوستان شدند و نقش عظيمي در تاريخ هند ايفا كرده و تحت رياست " سلطان قلي بهارلو " در قرن شانزدهم ميلادي سلسلة شيعيِ " قطب شاهيان " را در دَكَن هند، تأسيس كردند. (محمدقاسم در كتابش بنام " تاريخ فرشته "، چاپ كانپور هند، 1301، جلد دوم، صفحه 167 در شرح حال سلاطين قطب شاهي مي نويسد: " سلطان قلي از تركان بهارلو است از قومِ ميرعلي شكر ")

توجه: علاقمندان مي توانند براي مطالعه بيشتر در مورد بخشي از تاريخِ ايل ترك بهارلو به سلسله مقالات با عنوان " نگاهي به تاريخ ايل ترك بهارلو و شهر بهار " چاپ شده در " سينا " از شمارة بيست تا بيست و چهار مراجعه نمايند.

پس از ذكر مقدمة فوق مي گوئيم:
" بيرم خان بهارلو " از نوادگان " علي شكربيگ بهارلو " بوده است: بيرم خان بهارلو ابن سيف علي بيگ ابن جان علي بيگ ابنِ پيرعلي ابن علي شكربيگ بهارلو

ايل ترك بهارلو كه يكي از دو ايل مهم و قدرتمند اتحاديه قرا قويونلوها بود ، پس از سقوط دولت قرا قويونلو به دست آق قويونلوها به دو بخش تقسيم شد : بخش اول ِ ايل بهارلو همچنان در منطقه همدان ماند و در دوره صفويه شهر بهار ( واقع در استان همدان) را بنيان نهاد و مردم شهر بهار در واقع فرزندان اين بخش از ايل ترك بهارلو هستند و بخش دوم ايل بهارلو تحت رياست " پيرعلي بهارلو " ( فرزند علي شكر بيگ بهارلو ، امير و رئيس مشهور ايل بهارلو ) به خراسان رفته و پس از فراز و فرود هاي بسيار به تركان تيموري پيوسته و " بابـر " ( بنيانگذار امپراطوري ترك گوركاني هند ) را در فتح هندوستان ياري نمود و بدينگونه بود كه اين بخش از ايل بهارلو ساكن هندوستان شد و بعدها " سلطان قلي بهارلو " در قرن شانزدهم ميلادي دولت ترك شيعي " قطب شاهيان " را در ناحيه دكن هندوستان تأسيس نمود . نيز همانگونه كه در قسمت اول گفته شد " بيرم خان بهارلو " از نوادگان مير علي شكر بيگ بهارلو امير و رئيس مشهور ايل بهارلو بوده است به اين ترتيب : ( بيرم خان بهارلو ابن سيف علي بيگ ابن جانعلي بيگ ابن پيرعلي بيگ ابن علي شكر بيگ بهارلو ) .

پس از كشته شدن " پير علي بيگ بهارلو " به دست سلطان حسين باي قارا ( بايقرا ) ، پسرش جانعلي بيگ در بدخشان مستقر شد و به خدمت بابر در آمد . پدر " بيرم خان بهارلو " يعني " سيف علي بيگ " از سوي "بابر " حكمران "غزنه " بود . " بيرم خان " در حوالي" غزنه" و بنا به قول ديگري در" بدخشان " متولد شد و در " بلخ " به تحصيل علم و ادب پرداخت و در اين مسير به كمالات علمي فائز شد . وي در شانزده سالگي به خدمت " همايون " ( فرزند بابر ) درآمد و زماني كه همايون در 24 سالگي به سلطنت رسيد (937 قمري ) وي نزذيكترين دولتمرد و مقربترين رجال دربار او بود و عليرغم كم سن و سال بودنش از عهده مأموريتهاي جنگي با پيروزي و سربلندي برمي آمد .

پس از مدتي سلطان جوان به افيون معتاد شد و از امور كشور غافل گشت و در نتيجه سراسر قلمرو امپراطوري گوركاني دستخوش جنگهاي خونين خانگي شد و رشته كار چنان از هم گسيخت كه از تدبير و شجاعت "بيرم خان " هم كاري بر نيامد . در اين اوضاع همايون به همراه بيرم خان به تركان صفوي در ايران پناه آورد و پس از مدتي با ياري شاه تهماسب صفوي به قندهار لشكر كشيد و آنجا را تسخير كرده ( 952 قمري ) و " بيرم خان بهارلو " را به حكومت آنجا منصوب نمود و پس از مدتها جنگ و نبرد سراسر هند را تسخير كرده و وارد دهلي شد . همايون در سال 963 قمري در گذشت و پسرش جلال الدين محمد اكبر ( بزرگترين امپراطور هندوستان ) در 13 سالگي در پرتو درايت و حسن تدبير " بيرم خان " به تخت نشست . "بيرم خان بهارلو" مربي و راهنماي " جلال الدين اكبر " بود و وي در كودكي " بيرم خان " را " آتام " ( پدرم ) صدا مي كرد . در اين ايام زمام امور سلطنت در دستان "بيرم خان بهارلو " بود .

به هنگام جلوس" جلال الدين اكبر" شهرهاي "آگره" و " دهلي " در تصرف هندويي به نام هيمو بود كه خود را شاه مي خواند . شوكت و هيبت او به جايي رسيده بود كه بعضي از امراي امپراطور نوجوان به وي پيشنهاد كردند به كابل باز گردد و هند را رها كند . ولي "بيرم خان بهارلو " تصميم به مقاومت و جنگ گرفت و به همراهي امپراطور و سپاهيان رهسپار " دهلي شد . " هيمو " سپاهيان خود را در محل " پاني پت " نزديك دهلي آماده كرده بود . صد هزار سوار و پانصد فيل جنگي و توپخانه اي نيرومند داشت . وقتي دو لشگر به هم رسيدند ، توپخانه هيمو ارتش " جلال الدين اكبر" را زير آتش سنگين خود گرفت و فيل ها شروع به پيشروي كردند . ليكن" بيرم" دستور داد تا فيل ها را زير آتش بگيرند و تيرباران كنند ، اين تاكتيك تازه فوراً وضع ميدان را به سود ارتش تركان گوركاني عوض كرد و فيلان وحشت زده به عقب برگشته اردوي هيمو را بر هم زدند . و سپاهيان او را مجبور به فرار كردند . بعد از اين پيروزي همه ثروت و ساز و برگ ارتش هيمو بدست " بيرم خان بهارلو " افتاد و او براي اينكه به امپراطور نوجوان روحيه بدهد به دست خود هيمو را در حضور او گردن زد . سپس ارتش گوركاني و موكب جلال الدين اكبر با شكوه تمام وارد "دهلي " گرديد .

بعد از اين فتح " بيرم خان " بقاياي نيروهاي افاغنه را كه در اجمير و گواليا و جونبپور بودند شكست داد و دوباره مرز امپراطوري را تا رود گَنگ امتداد بخشيد .امپراطور نيز او را علاوه بر مقام اميرالامراء به رتبه نيابت سلطنت و پيشكاري كل ( صدر اعظم ) ممالك هندوستان ارتقاء داد و " بيرم خان بهارلو " نيز با كمال اخلاص و وفاداري تمام كوشش خود را در راستاي استوار ساختن امپراطوري ترك گوركاني بكار برد.

ايل ترك و قدرتمند "باهارلي" (بهارلو )پس از سقوط دولت قراقويونلو به دو بخش تقسم شد :بخش اول در منطقه همدان ماندند و بعدها شهر "بهار" فعلي را بنيان نهادند و بخش دوم به خراسان رفته و بخشي از آنها به بنيانگذار امپراطوري ترك گورگاني هند يعني "بابر"پيوسته و او را در فتح هندوستان ياري كردند و گفته شد كه "بيرم خان باهارلي "كه از نوادگان رئيس مشهور ايل بارهالي "ميرعليشكر بيگ بارهالي" بود چگونه مدارج ترقي و كمال را پيمود و به خاطر لياقت و كارداني و شجاعت از سوي "جلال الدين اكبر" امپراطور گوركاني به مقام نيابت سلطنت و پيشكاري كل (صدر اعظم )ممالك هندوستان منصوب شد. دراين قسمت به بخش ديگري از زندگي اين شخصيت بزرگ مي پردازيم :

بيرم خان باهارلي اينك به صورت مقربترين و نزديك ترين دوست امپراطور جلال الدين اكبر در آمده بود .اما روزگار بدين منوال نماند و حاسدان با استفاده از كم تجربگي امپراطور جوان توطئه هاي متعددي عليه بيرم خان ترتيب دادند .تا امپراطور را از قدرت و اقتدار بيرم خان بيمناك نمايند .سرانجام توطئه هاي معاندان موثر افتاد و امپراطور نامه اي به بيرم خان نوشته و ابلاغ نمود كه ازاين پس خود زمام امور كشور را به دست خواهد گرفت و اين به معني عزل بيرم خان از مقام نيابت سلطنت و سپهسالاري بود .سپس امپراطور بدو امر كرد كه به زيارت حرمين شريفين برود در نهايت بيرم خان باهارلي به سوي پنجاب و كوههاي سوالك رفته و در آنجا علم استقلال برافراشت .امپراطور نيز به سوي او لشكر كشيد و در جنگي كه واقع شد امپراطور پيروز شد لكن وي به خاطر خدمات بيرم او را اكرام و نوازش بسيار كرد .او از امپراطور اجازه سفر به حجاز گرفت اما از قضاي روزگار بيرم خان باهارلي اين ترك نامدار كه در اكثر جنگها به خاطر شجاعت و تدبير بر دشمنان پيروز مي شد و دشمنان از شنيدن نام او بر خود مي لرزيدند در اين سفر ناجوانمردانه به دست يك افغاني به نام مبارك خان لودي ترور و به قتل رسيد (14جمادي الاولي 968 قمري ).جنازه بيرم خان با شكوه تمام به دهلي منتقل و چندي در جوار بقعه خواجه نظام الدين اوليا به امانت گذارده شد و سپس بر اساس وصيتش استخوانهايش را به مشهد مقدس برده و در جنب روضه مطهر حضرت امام رضا (ع) به خاك سپردند (971قمري )

بيرم خان باهارلي علاوه براينكه در زمينه سياست و سپاهيگري دولتمردي برجسته و سپهسالاري صف شكن بود در زمينه علم و ادب نيز دانشمندي عالي مقام و شاعري توانا بود .او به زبان ملتش" تركي" عشق مي ورزيد ديوان اشعار تركي او در سال 1970 ميلادي براي نخستين بار،تحت عنوان منتخبات،در عشق آباد ،پايتخت جمهوري تركمنستان به چاپ رسيد .ديوان فارسي او به سال 1910 ميلادي در كلكته هند توسط محقق انگليسي "اينوس روس "منتشر گرديد .هم اكنون به ياد نام "بيرم خان باهارلي" در دهلي نو، پايتخت كشور هند ، دروازه اي به نام" توركمن دروازه" وجود دارد .

پس از وفات "بيرم خان" ،جلال الدين اكبر، امپراطور گوركاني ،خود تربيت فرزند بيرم خان را كه محمد رحيم خان نام داشت به عهده گرفت و بيوه بيرم خان يعني "سليمه سلطان بيگم " را بااحترام به حرم شاهي آورد. محمد رحيم خان همچون پدرش از رجال طراز اول امپراطوري ترك گوركاني هند محسوب و سپهسالار ارتش گوركاني در زمان امپراطوري "جهانگير" بود و لقب فاتح دكن را داشت .وي در ادب و شعر تركي نيز مقامي والا دارد .و به زبان مادريش تركي با توانائي شعر سروده است ."محمد رحيم خان" منتخباني از كتاب "توزوك"را كه "بابر" امپراطور گوركاني به زبان تركي در شرح زندگاني خود نوشته -به فارسي ترجمه كرد كه همان راA.S.Beveridge به زبان انگليسي ترجمه نمود .پسران محمد رحيم خان به نامهاي " خان زمان " و" امرالله خان" نيز از رجال دولت "شاه جهان" امپراطور گوركاني بوده اند.

منابع:
تاريخ فرشته -مجالس المومنين - گلشن ابراهيم ،استرآبادي - نزهه الخواطر - شريف عبدالحي - نتايح الافكار،كويا موي - تركمنستان ،از سري مباحث كشورها ،نشروزات امور خارجه ،صفحه 76و...)

+ نوشته شده در چهارشنبه بیست و چهارم مهر 1387ساعت 15:26 توسط محمدرضا قنبری.BLOGFA.COM

1:32 AM

صفحه ي: 4

خانگلدی اونق

ادبيّات ترکمنی در حيات پر حوادث تاريخی خود چهره های بسياری از مفاخر را به خود ديده است. يکی از اين مفاخر، در قرون وسطی " جهان شاه قره قويونلوی" است.

روند رشد و پويايی ادبيات ترک در بعد از دوره ى ظهور اسلام در آسيا، در دوره ى خاندان ترکمنان قراخانی شروع مى شود. از دوره اى که ترکمن های" اوغوز" در قرن هشتم ميلادی فرامين اسلام را با ميل و رغبت قبول كردند و به رسميّت شناختند ، در نيمه ى اوّل قرن دهم بعداز سومين پادشاه سلـسله ى قراخانيان به فرماندهی " ساتوق خان "( ساتئق خان) و " بوغراخان " دين اسلام را به عنوان دين رسمی در دولت ترکمنان رسميّت دادند. به اين ترتيب تا آخر قرن دهم تمامی طوايف ترک زبان به اسلام گرويدند. " ... در روند همين مقوله ى گرايش ، عنـوان " ترک ايمانان " ( ترکمانان : تبديل لفظی – نوشتاری اين کلمه به شکل " ترکمانان " از تاريخ بيهقی شروع می شود. خ. اونق ) به آنها الـحاق می گردد." [1]

در آن دوره نويسندگان و محقّـقان دينی و علمای ترکمنان بدون تعصّب ملّی، در بيشتر موارد آثار خودرا به زبان های عربی و فارسی مى نوشتند. علی الـحال زبان و ادبيّات ترکمنی در جوار علوم آن دوره همگام با زبان های عربی وفارسی در دومين روند پويايی خود که بعداز ظهور اسلام است ، گام در پلّه های تکامل می گذارد. يکی از برجسته ترين مروجين آن در قرن دهم " محمود کاشغری " است که در مقوله ى لغت شناسی موفّق به تدوين اثر ارزنده وتاريخی " ديوان لغات الّترک " گرديده بود.

در آن روزگار ، زبان ترکمنی در گروه زبانی کاشغری – حاقانی قرار داشت. امّا در دوره ى جهان شاه حقـيقی زبان و ادبيّات ترکمنی در گروه زبانی ترکمنی- جغـتائی قرارگرفته بود که البته فرق چندانی در درک مفاهيم آن با شاخه های ماقبلش وجود نداشت. چند تن از اوّلين دانشمندانی که به زبان ترکمنی حاقانی مبادرت به تأليف علوم نموده اند، عبارتند از : " خواجه احمد يسـوی " با اثر وزين " ديوان حکمت "، " احـمد يوکه نکلى" با اثر معروف " عتبة الحقايق" و " برهان الّـدين ناصر رابغوزی " با اثر مشهور " قـصـص الانبـيا رابغوزی ( ربّ ِ اوغوزی )" و 0000

در پيش درآمد اثر چاپ شده ى اين عارف نام دار چنين می خوانيم :

" يکی از شاعران برجسته ى قرن پانزدهم ادبيّات ترکمن، جهان شاه حقيقی قره قويونلی است. براساس اطّلاعات موجود، جهان شاه در سال ۱۴۰۵ ميلادی به دنيا می آيد. پدر او" قره يوسف "يکی از شخصيّت های مبارز روزگار خودبود كه از دانش های سياسی – اجتماعی دوران خود بهره داشت . او از طايفه ى ترکمنان قره قويونلوی است .( در شجره شناسی اتنيکی اقوام ترکمن، قره قويونلويى ها از شاخه ى" بايندرخان " از طوايف بيست وچهار گانه ى اوغوز هستند . خ.اونق). پدر قره يوسف که نيای جهان شاه بود به نام " قره محـمّـد ترکمن " معروف بوده است." [2] قره محمّد ترکمن نوه ى" بايرام خوجه ترکمن " بوده و زمانی در رکاب حاکم بغداد ، " سلطان اويس جلايری " بوده است.

يکی از موّرخان قرن پانزدهم به نام " شکراللّه " در کتاب " بحِجَتِ الّتـَواريخ" درباره ى بستر قومی جهان شاه اطلاّعات موثّقی را به دست می دهد. اومی نويسد: "... چنين است که در تاريخ ۸۵۲ مرحوم " سلطان مراد "اين فقير را به رسالت ميرزا جهان شاه منظور داشت. چون رسيديم و خدمت به جای آورديم ، روزی سقاول آمد که ميرزا با شما در خلوت صحبت خواهد کرد، بايد آمدن . سمعاً و طاعة گفته، رسيديم. در اثنای صحبت ميرزا فرمود که سلطان مراد برادر اخروی من است و غيراز برادری، خويش من است. سبب خويشی پرسيده شد. فرمود که " مولانا اسماعيل تواريخ خوان" را بخوانند و تواريخ اوغوز بيارند. مولانا اسماعيل آمد و کتابی آورد مغولی نوشته. از اين کتاب خبر داد که اوغوز را شش پسر بوده . نام ايشان : گوک آلپ، يير آلپ، دنگيز آلپ، گون آلپ، آی آلپ، يئلدئز آلپ. ميرزا فرمود برادرم سلطان مراد به گوک آلپ بن اوغوز مى رسد و نسب قره يوسف به دنگيز آلپ مى رسد. "[3]

چنان که مى دانيم، در قرن پانزدهم ميلادی در نواحی غرب ايران، يعنی در قفقاز، دولت های ترکمنان قره قويونلوی و آق قويونلوی حکمرانی می کرده اند. سر سلسله ى حکومت ترکمنان قره قويونلوی قره يوسف بوده است. او در سال های ۱۴۰۸-۱۴۱۰در جنگ برعليه تيمورى ها بر آنها غلبه می کند. در فاصله ى کمی بعداز آن حاکم عراق سلطان احمد جلايری را درجنگی که در نزديکی تبريز رخ داده بود شكست مى دهد. او در همان ايّام اساس حکومت سلسله ى ترکمنان قره قويونلوی را پی ريزی و پايتخت خودرا شهر تبـريز انتخاب می کند. اين دولت تا سال ۱۴۶۸ ميلادی بر سرير قدرت باقی ماند."[4]خلق وتحرير بعضی از آثار کلاسيک ترکمنی همچون آثار ليريکی "صايد و همراه"، " زهره و طاهر"، " يوسف و زليخا" و غيره مصادف با همين دوران است. يکی از مثال های بارز آن " ...تحرير و کتابت اثرارزنده و شاهنامه ى ترکمن ها ، " قورقوت عـطـا ( ده َده َ قورقُـد )" بوده اسـت." [5] که بعدها از جانب اروپاييان سرقت شده و در حال حاضر در موزه های "درسدن آلمان" و موزه ى " واتيکان رُم" نگه داری مى شود.

جهان شاه در سال ۱۴۳۷ ميلادی در رأس دولت قره قويونلوى ها به پادشاهی برگزيده مى شود. در دوران سلطنت جهان شاه دولت ترکمنان با حوادث و وقايع تاريخی بسياری رو به رومى گردد. حضور و تأثير غرب به درون اقوام حکمروان ترکمن ، مسبب حوادث فاجعه بار بسياری در بين اين اقوام مى شود. سيّاحانی که به منظور سياحت به اين اکناف می آمدند در وحله ى اوّل ، ادبيّات و معنويّات اين اقوام را مورد مطالعه و تحقيق قرار مى دادند. در همين ايّام است که بسياری از تحريرات و آثار قديمی ترکمنی دست خوش سرقت از جانب اروپاييان مى شود. از جمله آثار قورقوت عطا (ده َده َ قورقُـد)، " حماسه ى گوراوغلوی "و بسياری اژ آثار و کتاب های مفاخر ترکمن مانند آثار" يوسف خاص حاجب"، "محمود کاشغری"،" خواجه يوسف همدانی" مورد سرقت و تفحّص کارشناسان و سياستمداران اروپايی قرار می گيرد. در حال حاضر بسياری از اين آثار در موزه های لوور پاريس، واتيکان رم، درسدن آلمان، رؤيال لندن و ديگر موزه های اروپائی مطالعه و نگه داری مى شود.

تاريخ در سخن اوّل خود سعی دارد واقعّيت های زمان خودرا به طور صحيح بيان دارد. در راستای اين سخن بهتر است واقعيّت ها را از دريچه ى تاريخ بنگريم، تا بتوانيم به نتيجه ى مطلوب برسيم. يکی از مفاخر ترکمن می گويد : " به ميراث های فرهنگی و ادبی خود پى درپى روی بياوريد و مراجعه کنـيد ! آن ميراث ها افکارتان را به روی حقيقت بازمى كند ، حلال را از حـرام متـمايز مى نمايد و عشق به وطن پدری، خاک مادری، جامعه و والدينت را می آمـوزد.". حال به تحليل کوتاهی از دوره ى سياسی - اجتماعی شاعر عارف، پادشاه نامی و فاضل سلسله ى پر قدرت ترکمنان قره قويونلويی ، جهان شـاه قره قويونلوی متخلّص به " جهان شاه حقيقی" که اشعار عارفانه ى بسياری از او به يادگار مانده است، مى پردازيم. در دوره ى جهان شاه حقيقی ، بعداز اين که اروپا نتوانست طی جنگ های طولانی صليبی بر حکّام مسلمان ترکمن در خاورميانه غلبه پيدا کند، سياست تسخير بازارهای پر گنج مشرق زمين را از راهی غير از جنگ های رو در رو جستجو نمود. اين دوره مقارن بود با دوره ى رنسانس و شروع انقلاب هاى صنعتی در اروپا که توليدات صنايع آن با اشباع بازارهای داخلی اروپا روبه روبود و به حالت رکود درآمده بود. پاپ در واتيکان و پادشاهان آن به دنبال عدم موفّقّيت درجنگ های صليبی، اسلام و فِرَقِ اسلامی را بيش از آن که خود مسلمانان مورد تفحّص قرار دهند، توسط سياست مداران و سياست گزاران خود مورد مطالعه قرار دادند تا با تمايز و تفکيک ايران از امپراتوری عثمانی بتوانند راهی نزديک تر به آسيای مرکزی و هندوستان تا چين پيدا کنـند. نيرومند ترين حکّام ترکمن در آسيای صغير و ايران زمين ، گذشته از يگانگی ملّی و قومی، پيرو مذهب سنّت بودند. اين واقعه به مثابه ى مستحکم ترين ديوار مسلمانان بود که اروپا قادر به تخريب آن نبود. اين ديوار بويژه بعد از تسخير قسطنطنيّه توسّط سلطان محّمد فاتح استحکام بيشتری به خود گرفت. اروپا به دنبال مطالعه ى دقيق رفتارهای دينی و سياسی ايرانيان ، زمينه ى روی کارآمدن نيرويی از ترکمنان را مهّيا می کرد که از يک طرف تابع اروپا باشند و از طرف ديگر، مذهبی غيراز سنّت داشته باشد. با اين قصد سفرا و ايلچيان و کارگزاران علنی و مخفی به دربار ايران وعثمانی گسيل مى داشت تا زمينه ى نفوذ روابط امپرياليستی ِ کاپيتاليسم نوپا را در مشرق زمين فراهم نمايد. اين رويدادها مقارن بود با حضور سلاطين اهل سنّت ترکمن در دولت عثمانی و سلسله های پرقدرت قره قويونلويئ ها و آق قويونلويى ها . که در جبهه ى اوّل ، جنگ سرد اروپا با امپراتوری عثمانی ( که بعدها اروپا در اين تاکتيک سياسی تاحدودی موفّق شده بود ) قرارداشت . اروپا تا مى توانست از هر طريقی که ممکن بود اختلافات مذهبی و قومی اين اقوام را دامن می زد. پروسه ى گرايش به پتانسيل اثنی عشريّه در بين اين اقوام ترکمن که زمينه های عقيدتی آن در بين اين گروه از مسلمانان اهل سنّت هميشه فراهم است، با گرويدن اعقاب شيخ صفی الّدين اردبيلی و تبليغات گوناگون از جانب آخرين امپراتوری " طرابوزان" كه با واتيکان و دول اروپايی در ارتباط بود ، آغازشده و شدّت می يافت. با تسخير بزرگ ترين قلعه و مرکز مسيحيان در سال ۱۴۵۳ ميلادی از جانب سلطان محمّد فاتح، اروپا بر تلاش ها وعمليّات سياسی خود می افزايد. ارتقاى روزافزون نيروی "اوزين حسن آق قويونلوی "حکّام دينی ونيز را به تفکّر وامى دارد. درست در همين ايّام دخترآخرين امپراتوری مسيحی طرابوزان به نام" دسپينا خاتون " به همسری حاکم روبه قدرت ترکمنان آق قويونلوی برگزيده مى شود. اروپا با استفاده از ايجاد اين زمينه ها در راستاى رو در رو قرار دادن اوزين حسن آق قويونلوی بر عليه سلطان عثمانی و پيروزی بر حاکميّت جهان شاه قره قويونلوی دست به عمليّات سياسی می زند. در پی اجرای سياست های متّخذه ، سفرا خود را به حضور اوزين حسن آق قويونلوی که مقر حکومتی او قبل از پيروزی بر جهان شاه قره قويونلوی دياربکر بوده است، اعزام می دارد. ... به دنبال همين سياست ها بود که اروپا در قرون وسطی تخم نفاق آينده ى اين ملل مسلمان را پی ريزی می کند. سلسله وقايع و حوادث اين ايّام با حضور" شيخ جنـيد صفوی " در لشکر بزرگ اوزين حسن آق قويونلوی از يک طرف و جهان شاه قره قويونلوی که مقر پادشاهی او تبريزبود از جانب ديگر و عدم حمايت صريح وجاى گزينی سياست متـحّـدانه ى اين خاندان از جانب امپراتوری عثمانی با عث بروز جنگ ها و درگيرى های خونين بين آنها شد . بدين ترتيب اروپاييان ، زمينه ى نفوذ خودرا بيش از پيش فراهم مى کردند. اوزين حسن آق قويونلوی در پی قدرت يابی لشکريان خود از وجود شيخ جنـيد که مريدان سلحشور بى حدی در اختيار داشت، اورا تحت حمايت خود قرار داد. براى تمکين او خواهر خود " خديجه بيگم " را به نکاح جنيد در می آورد. يکی از رقبای اوزين حسن ، "سلطان سعيد تيموری " در خراسان بود که اين سلطان تيموری با جهان شاه قره قويونلوی از در اتّحاد درآمده بود. در چنين اوضاعی اروپا توانسته بود دو نيروی عمده ى حکمرانان ايران يعنی جهان شاه و اوزين حسن را رودرروی هم قرار دهد. چون با وصلت نسبی خانوادگی بين خاندان آق قويونلوی و آخرين امپراتوری طرابوزان از يک طرف و با استفاده از اين ترفند نفوذ به داخل لشکر تحت فرماندهی شيخ جنيد که زمينه های روبه رشد فرقه گرايی اثنی عشريّه داشتند، ازسوی ديگر آنهارا تحت اتوريته ى نظامی خود در آورده بود. بدين ترتيب توانسته بود آنهارا بر عليه جهان شاه قره قويونلوی که سياست مستقلی در پيش گرفته بود ، تحريك نمايد. در پی همين دسيسه ها و توطئه های گوناگون اروپاييان، از استحکام دولت جهان شاه حقيقی کاسته می شد. تأثير اين اختلافات و رقابت ها که در راستاى به دست آوردن قدرت به راه انداخته شده بود، به درون دولت قره قويونلويى ها راه يافته و در بين لشگريان ترکمن تزلزل ايجاد می کرد. همان طورى كه در سطورگذشته بدان اشاره گرديد، سلسله وقايع و حوادث جاری به نفع ترکمنان آق قويونلويى پيش می رفت و باعث قدرت يابی آنها می گشت. اين پی آمدهای سياسی از خواسته های مطلوب سرکردگان واتيکان و رؤسای ونيز بود. چنان که در اواخر سال ۱۴۶۷ ميلادی در طی جنگی که در صحرای موش به سرکردگی اوزين حسن آق قويونلوی با جهان شاه حقيقی در گرفته بود، پيروزی به نفع لشگريان آق قويونلو يى تمام شد. درنتيجه ى اين جنگ خانمان سوز، جـهان شاه حـقيقی در دهم ماه نوامبر سال ۱۴۶۷ ميلادی در ۶۲ سالگی به قتل رسيـد.

حال برگرديم به فراست های ادبی آن دوره که به ميراث ادبی حقيقی مربوط مى شود. جهان شاه معمولا در اوقاتی که از مسايل دولتی و مبارزاتی خود فارغ می گشت، ساعات فراغت را از دست نمی داد و به خلق آثار ادبی می پرداخت.
اثر جهان شاه حقيقی وآثارى از اين دست ، به دليل پراکندگی و از هم گسيختگی دولت ترکمن از دوران بعداز آق قويونلويى ها و روی کارآمدن دولت های غير سنّى ترکمنان در ايران از يک سوی، و انزوای فرهنگی و رشد بدون پشتوانه ى فرهنگ ترک زبانان از سوى ديگر آن گونه كه بايد جلوه گر نشد . در تداوم اين روند، بسيارى از آثار مفاخر ترکمن در بين فرهيختگان اين فرهنگ به دست فراموشی سپرده شده است. اين روند علل تاريخی خاصّی داشته است.
از دوره اى که گروهی از ترکمنان غز ( اوغوز ) نخستين دولت اسلامی را در شرق ايران استحکام بخشيد ند ، از بين سه زبان عربی، فارسی و ترکمنی، زبان فارسی را به عنوان زبان ديوانی انتخاب کرد ند. اين زبان که از دوره ى سقوط سلسله ى ساسانيان وحملات و حضور اعراب در ماوراء الّنهر جلوه ى عمومی خودرا از دست داده بود، با سفارش به تحرير کتابی غير از زبان عربی و ترکمنی از جانب سلطان محمود غزنوی به ابوالقاسم فردوسی، با خلق و ترجمه به فارسی شاهنامه تکانی جدّی مى خورد . اين حادثه باعث انتخاب زبان فارسی در ديوان دولت غزنويان مى گردد. رسم انتخاب اين زبان در دوره ى امپراتوری اسلامی ترکمنان سلجوقی نيز به قوّت خود باقی می ماند.   …. چنان که از خصوصيّات اشعار بر مى آيد و براساس اطلاّعات موجود معلوم مى شود، جهان شاه براى خلق آثارى درعلوم، فرهنگ و هنر اهمّيّت ويژه ای قايل بوده است. مفاخر هم عصر در نزد او از احترام خاصّی برخوردار بودند. چنان چه دريکی از منابع تاريخی چنين روايت مى شود : " جهان شاه براى نقد و بررسی، آثار خود را به نزد عارف مشهور معاصر خود عبدالّرحمان جامی ( ۱۴۱۴-۱۴۹۲ ) ارسال می دارد. عبدالّرحمان جامی بعداز مطالعه ى آثار جهان شاه، برای شاه حکمروان پاسخی ارسال می دارد که حاوی ۲۸ بيت شعر بوده است." متأسّـفانه اين شعر جامی هنوز به دست نيامده و نامکشوف مانده است. حتّی همين اثری که در حال حاضر از جهان شاه حقيقی چاپ شده است، به درستی معلوم نيست که همه ى مطاوی درآن به دست ما رسيده است يا نه ؟ طورى که شواهد نشان می دهد ابيات و آثار جهان شاه حقيقی بايد بيش از اين جلد باشد. امّا متأسّـفانه همان طورى که در سطور بالا بدان اشاره گرديد، خيلی از آثار و دست نوشته های آن ايّام ، دست خوش سرقت و زد و بندهای منافع پرستان شده است. در حال حاضر دو جلد از نسخه های دستی شاعر، معلوم و مکشوف شده است. يکی از اين دست نوشته ها در موزه ى معروف بريتانيا ، رويال لندن وجود دارد. يکی ديگر از اين نسخه ها نيز در آرشيو انستيتو پژوهشی نسخ خطّی دست نوشته های قديمی ارمنـسـتان نگه داری مى شود. در حال حاضر از اين شاعر عارف ۹۱ موضوع شعر در قالب غزل و ۳۶ موضوع در قالب رباعی به زبان ترکمنی باقی مانده است. همچنين در زبان فارسی نيز ۱۱۶ موضوع شعر در قالب غزل و ۱۱ موضوع نيز در قالب شعرى مستزاد باقی مانده است. البّته در اين که اين تعداد از موضوعات ادبی ، تمام آثار شاعر نيست ، ترديدى وجود ندارد زيرا آثار اين شاعر بيش از اينها بوده است. اگر در اين رابطه پژوهش و جستجوی بيشتری صورت پذيرد، حتم داريم که اشعار ديگر اين شاعر گران مايه نيز به دست خواهد آمـد.
آثاری که در اين ديوان شاعر گردآوری شده ، بيشتر در قالب غزل سروده شده است. سبک شعری غزل از روزگاران قديم يکی از قالب های مرّوج ادبيّات ترکمنی بوده است. در اين گونه از سبک ادبی زيبايى شناسی و روح نفيس انسان ، وصف و همچنين گره ى احساسات بديع انسان درآن نرم و انعطاف پذير مى شود.
چنان چه در ادامه، همراه با مثال بدان خواهيم پرداخت ، تأثير سبک حروفيّه که به فرقه ى حروفيّه مربوط مى شود، بويژه تأثير سبک ادبی شاعر نامد ار و عارف با فراست ترکمن "عمادالّدين نسيمی " در آن بسيار احساس مى شود. در ابيات ليريک و عاشقانه ى شاعر، عشق، مهر، محبّت، دوستی و انسان پرستی که از ويژگى های برجسته و باشکوه بشريّت است، به وفور ديده مى شود. برای مثال به ابيات زير اشاره مى کنم:
          بو نه حسن جانفزا دئر که اونگا نظير يوقدور.
          که اونونگ کمين جهاندا داها دل پذير يوقدور.

ترجمه:    اين چه حسن جان فزاست که اورا نظير نيست.
          که مانند او در جهان چنـان دل پـذير نيست.

   سنی بوجهان ايچينده کيمه ايلسم تشبيه،
          که سنينگ کمين جهاندا داها بير خاطر يوقدور.

ترجمه:    تورا در اين جهان به كه تشبيه کنم،
          که مانند تو در جهان چنان خاطری نيست.

   حقيقی کلامی حقدان، نه بيان قئلسا حق دئر،
          کيمه شرح ادم بو حالی که اونگا خبير يوقدور.

ترجمه:    حقيقی کلامش ازسوی ِحقّ و هرچه بيان کند حقّ است.
          به كه شرح دهم اين حال را كه کس بدان آگاه نيست.
همچنين در آثار حقيقی ، ده ها نمونه شعر در قالب رباعی سروده شده است. اين قالب نيز در ادبيّات ترکمنی از ديرباز مرسوم بوده است. حقيقی با تکيه بر تجربيّات ادبی خود در اين سبک از ادبيّات ترکمنی اشعار بسيار جالب و با شوری از خود به يادگار گذاشته است. ميراث های ادبی اين شاه شاعر عارف ، تبيين کننده بسياری از اوضاع ادبی و مکتبی و سبک بديع ادبيّات ترکمنی روزگار خويش است. چنان چه اگر اين گونه از آثار و ميراث ادبی ترکمنی تا به امروز با سلسله مراتب مکتبی خود راه پيشرفت طبيعی خودرا در عرصه ى ادبيّات ترکمنی طی می کرد، بی شک شعر و ادبيّات کنونی ترکمنی در اين حالتی که امروز شاهد آن هستيم نبود، بلکه صنايع بديع ادبی آن به مراتب بيش از اينها وسعت و غنا می داشت. در آثار حقيقی ، زيبايی انسان، عشق و اميد، با تلاطم شور و هيجان بيان خودرا باز يافته و به تصوير در می آيد. چنان که در ابيات زير می خوانيم:
          عشق اودوندان دوشميشم بير يانا من،
          سن هاچان بو عشق اودونا يانا سن.

ترجمه:   عطش عشقت انداخت مرا به کنجی،
         کی تو سوی اين عطش پرواز کنی.

          يانمازام عشقئنگ اودوندان تا ابد،
          گر بو حسرت، انديشه دن يانا من.

نمی سوزم از سوز عشقت تا ابد،
گر اين حسرت و انديشه سوزاند مرا.

آثار و ميراث ادبی جهان شاه حقيقی که غنا ، بدايع، بلاغت و فصاحت ِ زبان و ادبيّات ترکمنی را در گلستان صنايع بديع شعری با زير و بم های پر شور آن مکشوف داشته است، قابل تعمّق و تعبير و تفسير بسيار است که اميدواريم در عرصه ى ادبيّات ترکمنی امروز جايگاه و ارزش مناسب خودرا باز يابد.
حال مى پردازيم به چند نمونه از اشعارقرونXIV  و   XV و اين   که تا چه حدی ادبيّات فارسی و عربی در آثار مکتوب متفکّران واديبان و شاعران ترکمن رخنه کرده بود. چنين نمونه های ادبيّات را بويژه در آثار سلطان جهان شاه قره قويونلوی که با تخلّص « حقيقی» سروده است به وفور مشاهده می کنيم. اشعار زير با ترجمه ى دستوری خود ، يعنی بدون تغيير لغات مشترک سه زبان، با تغيير و ترجمه ى افعال و اضافات آن و حفظ اصل مفهوم وقالب آن به شکل ساده آورده شده است:

                              « سنده دير»، « نزدِتوست»
       اصل شعر:
ای مَلـَک سيما! نه جان سن؟ وجهه رحمان سنده دير.
مصحف حق دئرجمالئنگ، شرح برهان سنده دير.

ترجمه شعر
ای مَلَک سيما! چه جانی هستی؟ وجهه ى رحمان نزدِ توست.
مصحف حقّ است جمالت، شرح برهان نزدِ توست.

نا فضول – جاويد از آن صد امر تورار عالی،
جمله عالم سنينگ ظنّـئنگ، چه فرمان سنده دير؟[6]

نا فضول – جاويد از آن صد امر برخيزد عالی،
جمله ى عالم ، مظنون توست، چه فرمانی نزدِ توست؟

دردِ بی درمانئما وصلينگدن آيرئ چأره يوق،
ای طبيب دردمندان، گل که درمان سنده دير.

درد ِ بی درمانم را، غيراز وصالت چاره نيست،
ای طبيب دردمندان، پيش آی که درمان من نزدِ توست.

کوثرينگ خاصيّتی لعلينگده دير، من خضروار،
زنده، جاويد از آنم که آبِ حيوان[7] سنده دير.

خاصيّت کوثر در لعل توست، من خضر وار،
زنده، جاويد از آنم که آب حيّان نزد ِتوست.

دنيا رغبتی سنينگ کامئنگ، چه سن در کامِ دل؟
ای سليمانِ دو عالـم، گل که دوران سنده دير.

رغبت دنيا در کام توست، چه هستی در کام دل؟
ای سليمان دو عا لم، پيش آی که دورانِ عالم نزد ِتوست.

گل کرم بيرله نظر قئلغئل حقئقئ حالئنگا،
صاحبِ خُلق کرم سن، لطفِ احسان سنده دير.

بيا و با ترحّم نظر کن، حقيقی به حالت،
صاحب خُلق کرم تويی، لطف و احسان نزدِ توست.
همچنين در ديگر صحيفه های ادبيّات قرون وسطی نمونه های ديگری از اشعار شاعران و عارفان آن دوره از ادبيّات ترکمنی را می توان يافت که قرابت سه زبان عربی، فارسی و ترکمنی را تبيين می کند. برای مثال توجه تان را به شعر عارف نامدار "عمادالّدين نسيمی " جلب می کنيم که با شعر بالا دريک قالب، در يک سبک ودر يک مکتب ادبی و فکری سروده شده است:

                                « مــنـد ه د يـر»

عاشقا ! گلگيل بأری، جان بيرله جانان منده دير،
زاهدا ! سن بأری گل، دين بيرله ايمان منده دير.

عاشقا! پيش آی، جان و جانان نزدم است،
زاهدا! پيش آی تو، دين و ايمان نزدم است.

حق تعالی ايندِريپدير آسِماندان دؤرت کتاب،
من آنئ منظور قئلمان، چونکه قرآن منده دير.

حقّ تعالی نازل کرد از آسمان چهار کتاب،
من آن را منظور نخواهم، چون که قرآن نزدم است.

نه باقارسئنگ اُل کتابئنگ آقئنا – قره سئنا،
سال غولاغئنگ دينگله گيل، آوازِ قرآن منده دير.

چه ناظری بر سياه و سفيد ِ آن کتاب،
فرا ده گوش و بشنو، آواز قرآن نزدم است.

دنيا ! سنده پهلوان رستم و زال اؤلديلر،
جمشيد و اسکندر- تختِ سليمان منده دير.

دنيا! در تو پهلوان رستم و زال مرده اند،
جمشيد و اسکندر- تخت سليمان نزدم است.

من نسـيمی سورالارام شاهِ مردان نسليدن،
گر قبول قئلسا خلايق، عيـدِ قربان منده دير.

نسـيمی را گرشوند جويا، شاه مردان نسلم است،
گر قبول کنند خلايق، عـيد قربان نزدم است.

                                    غــرق آ ب

ای خط و خالئنگ کلام الّله هم امّ الکـتـاب،
حسرتينگدن ديـده عـشّاق اولوپدئر غرق آب.

ای که خط و خالت کلام اللّه ، هم امّ الکتاب،
از حسرت ديد ه ى عشّاق شده غرق آب.

غمزه چشمينگ اشارت قئلدی اهلی وعـديـه،
مستِی عشقئنگ شول جهتدن غالمادی عينينگده خواب.

غمزه ى چشمت اشاره اى است به اهل وعد گان،
مست عشقند، زين جهت نمانده خواب عينت.

ليلة الاسـراء والليل ايندی زلفينگ شـانئنا،
آيت ِ والّشمسِ وجهينگدن گوريندی آفتاب.

ليلة الاسرا والليل نازل شد بر شأنِ زلفت،
از وجهه ى آيت والّشمست ديده شد آفتاب.

ای منينگ عينيمده رخسارئنئنگ نوری لم يزل،
وی ساچئنگ هر تاراسئندان عالم اوزره مشکِ ناب.

ای که در عين من رخسارت نور ِ لم يزل،
ازهر تارِ ویّ ِ زلفت عالم شده مشک ِ ناب.

عالمی قئلدئنگ منوّرنور روحئنگ تا ابد،
لوح محفوظئندا روشن بولدی هم يوم الحساب.

عالم را نمودی منّور، نور روحت تا ابد،
در لوح ِ محفوظش روشن شد يوم الحساب.

زار و بيمارم اگر تشريف قئلسانگ بير نظر،
خاکِ راهِ مقدمينگده سپميشم گؤزدن گلاب.

زار و بيمارم اگر تشريف نداری يک نظر،
در خاک راه مقدمت آکنده ام از چشم گلاب.

اول خطّ و خال و روح و زولفينگ حسابئن قئلما غا،
حسابِ عشقه ميّسر بولدی حقدان احتساب.

خطّ و خال و روح و زلفت را حسابش گر کنم،
در حساب عشق ميّسر آمد از حقّ احتساب.

صورتئنگ آينه عشق اولدی اهلی عالمه،
لوح محفوظئنگدا فرقان بولدی حکمتدن کتاب.

صورتت آينه ى عشق شد برهمه عالم،
در لوح محفوظت فرقان شد از حکمت يک کتاب.

ای حقيقی باشئنگی قوی اول جنابِ حضرته،
قويماغئل الدن وصالئنگ دامانئنگ از هيچ باب.

ای حقيقی سرت گرو باد، در راه آن جناب حضرتت ،
وصالت را از دست نده، دامنت از هيچ باب.

                    ا تميشم
دلبر-آ عشقئنگ يولئندا نالهء زار اتميشم.
جنّت وصلينگدن، آيری ترکِ گلزار اِتميشم.

موندان آيری من داهِ جبره تحمّل قئلمازام،
گرچه من صد جبر ايله اول ياری آوار اتميشم.

کفر و ايمان شرحينی تأ بيلميشم علم اليقين،
بولمئشام ايمانا يولداش، کفری انکار اتميشم.

بولماسئن روزی وصالی جنت ِ وصلينگ مانگا،
دنيا عقبده سندن اؤزگه گر يار اتميشم،

دانه خالئنگ خيالئندان من ِ آشفته دل،
مرغ جانی دامِ زلفينگده گرفتار اتميشم.

دعوای ذکرِ انّا الحـقّ قئلمئشام منصور وار،
بر سـرِ دارِ محبّت گؤر نه گفتار اتميشم.

صاحب کشّافا منطق دان معنا سورمئشام،
علم محيّـات دان بيان شرح تکرار اتميشم.

گؤرميشم رخسارئنگی روشن ضمير چشم ايله،
ناظرِ حسن بولمئشام بس کسبِ ديدار اتميشم.

قئلمئشام جانِ جهان شُکرينه يارئنگ وصلينه،
زی مجـّرد، کيم ملک ملکينده بازار اتميشم.

نافضولِ جاويدایِ وحدت بولدی روح ِ قدسيان،
من بو ذاتی خلقتينگ نفسينده زينهار اتميشم.

چون حقيقی بيلميشم سـّر ِ کلام اللّه نی من،
حمدالّله کيم بو علمی کشف ِ اسرار اتميشم.

[1] . مصّوبه ى کنفـرا نس " اتحادیّه ى ا نسا نی تـرکـمن های د نـیِـا "، موضـوع کنفـرا نس : " آ فورمیلـِّـنـیه ا يی پرا یزخا ژدِ نیه   تورکـمِـنسکی نا روُد ( بستر باستا نی و شکل گیری خلق تـرکـمن)"، عشق آباد – سال 1992- 1993/ م.
[2] . Jahanşa Hakyky, “ Goşgylar diwany ”, TMGI, Aşgabat – 1999 ỳyl, 5 sah.
[3] Курбанов Г. « Персоязычное литературное наследие туркмен в XIV- XV вв, », Ашхабад – 1990 г. , 113 стр.
[4] . Jahanşa Hakyky, / görk. iş /, 5 sah.
[5] . ГОРКУТ АТА, - 1500,. Макалалар йыгындысы , (Hangeldi OWNUK, “ Gorkut ata eposynyñ daşary ỳurtlardaky warianty”) , “ Магарыф”, A.:- 1999 м. (Konfrensiỳa).
[6] . اين بيت از اصل اثرکه در حروف الفبای عربی-فارسی نگاشته شده است، به حروف الفبايى لاتين نامفهوم برگردانده شده است! آن را به اين شکل برگردانده اند: " جمله عالم سنينگ ظانّئنگچا، فرمان سنده دير.". ؟ !!! ( خ. اونق ).
[7] .. درا صل" آ ب ِ حَـيّـا ن" با يد باشد. در ادبيّات سابق نوشتاری براساس قواعد دستوری کلمه "حيّان" به صورت " حيوان" نوشته مى شده ، که در اين صورت با " يای " مشدد حرف " واو" خوانده نمى شده است.....مانند " خوان" که "خان" خوانده می شد. درهر حال به مفهوم زندگان است.

8:27 PM

شاعر شهیر ترکمنان,مخدومقلی فراغی

«اون سگز منگ عالم اهلین بار ادن ربم جلیل **** دوندرب درگاهینا همراز ادن ربم جلیل»

«قدرتندن عرش اوین دوار ادن ربم جلیل **** هیبتندن فرش اوین هموار ادن ربم جلیل»
«امر ادیب، بیر، بیضه نی نوار ادن ربم جلیل»

اشعار بالا مربوط به 5 مصراع آغازین دیوان شاعر و عارف بزرگ ترکمن (مخدومقلی فراغی) میباشد. مخدومقلی نه تنها شاعر بزرگ ترکمن و دنیای ترک محسوب می شود بلکه همانطور که بسیاری اعتراف دارند باید او را متعلق به تمام بشریت دانست. و در ارزش و اهمیت دیوان اشعار او همین بس که «پروفسور برتلیس» مستشرق معروف آن را به جام جم تشبیه کرده است.
مخدومقلی سومین فرزند دولت محمد آزادی در سال 1146 هجری قمری در یکی از روستاهای شرق گنبد کاووس به نام آجی قدشان چشم به جهان گشود. دوران کودکی را در زادگاهش گذراند و تحت تعلیم و تربیت والدین خود پرورش یافت. پدر او عالم و عارف زمان خود بوده است مخدومقلی درباره ی عرفان ومعرفت پدر خود چنین می گوید:

«آلتمش یاشده نوروز گونی لو یلی**** توردی اجل یولین تودی آتامینگ»
«بو دنیانینگ ایشی بیله میش بلی ****عمرینینگ طنابین کسدی آتامینگ»
«دیردی دنیا دورماز عمره باقی یوق**** گوندیز روزه گیجه بولسه اوقی یوق»
«منکر بیلماز مخلص لارینگ شکی یوق *** پیغمبر دوستی دور دوستی آتامینگ»
<پدر را شصت بگذشته به روزی **** اجل بر سینه اش بنهاد سوزی>
<بلی یاران چنین شد کار دنیا **** گل عمر پدر را چید عجوزی>
<پدر گفتا ز دنیا نیست باقی **** به غیر از ورد شب یا صوم روزی>
<بلا شک مخلص و منکر در انکار **** پیمبر دوست شد هر دلفروزی>
«معنی موزون از آنه طواق گلشاهی»

بعد از پدرش شخصی به نام نیاز صالح در مدرسه ی ادریس بابا به تعلیم و تعلم او می پردازد و او مدتی را در استان لباب جمهوری ترکمنستان در قیزیل آیاق و در مدرسه ی کوکلتاش (کوکلداش یا مدرسه ی کلان که دارای بلندترین مناره در آسیای میانه به ارتفاع 46 متر می باشد.) می رود و در آنجا با شخصی بلندمرتبه به نام نوری کاظم بن باهر که از ترکمن های سوریه بود و برای تدریس به بخارا دعوت شده بود آشنا می شود و پس از مدتی با او به سیر و سیاحت در میان قبایل مختلف ترکمن و سرزمین های گوناگون از جمله ترکستان، افغانستان و هندوستان می پردازند و در این سفر مخدومقلی با طریقت های نقشبندیه و یساویه که در هندوستان و ترکستان مریدان زیادی داشتند مأنوس می شود. در این سفر 6 ماهه است که با بزرگان علم و دین و عرفان به مجالست می پردازد و با افراد مختلف و عقیده های جورواجور برخورد می کند. سپس با توشه ای از علم و دنیایی از تجربه دوباره از راه کابل به مارگالان ازبکستان، اندیجان و سمرقند برمی گردند. سپس به شهرهای دیگر ترکستان اسلامی قدم می گذارند و مخدومقلی در مدرسه ی خواجه احمد یساوی در ازبکستان به تحصیلات خود ادامه می دهد. و سرانجام آن دو به راهنمایی و توصیه ی مدرسین مدرسه ی خواجه احمد یساوی دوباره به مدرسه ی کوکلتاش بخارا می روند، در آنجا با گذراندن شرایط خاص که در مدارس دینی آن زمان معمول بود وارد معروف ترین مدرسه ی خیوه به نام شیر غازی خان می شوند. مخدومقلی پس از سه سال تحصیل علم از این مدرسه فارغ التحصیل میشود ودرباره ی این مدرسه چنین می گوید:

«مکان ایلاب اوچ یل ایدیم دوزینگی**** گیدار بولدیم خوش قال گوزل شیرغازی»
«اوتردم غیش نگی بهار یازینگی**** گیدار بولدیم خوش قال گوزل شیرغازی»
<سه سالی زیستم در تو وداعت می کنم مکتب*** و من تا انتها شکر جفایت می کنم مکتب>
<زمستان و بهارم را همی با تو به سر کردم ****روم خود سائل لطف خدایت می کنم مکتب>
«معنی موزون از آنه طواق گلشاهی»

شاعر در مدارسی که در آنجا تحصیل کرده و در سفر به سرزمین های مختلف با بیشتر آثار ادبی و عرفانی دانشمندان و شاعران بزرگ اسلامی و آثار فلاسفه مانند افلاطون و ارسطو و ابن سینا و ... آشنا می شود. در خصوص علوم دینی نیز به درجه ی کمال می رسد و صاحب نظر می شود. مخدومقلی از شاعران بزرگ فارس و ترک زبان پیش از خود مثل سعدی، حافظ، فردوسی، نظامی، جامی، نوایی، فضولی، خاقانی، عطار و ... متأثر بوده بطوریکه در برخی مواقع شعری را از آنها عینا" به زبان ترکمنی و بسیار شیوا برگردانده است مثل شعر «سندن بی خبر» یا «جهان سندن بی خبر» و در آثار خود از نام و آثار شاعران و عارفان به بزرگی یاد کرده است. آنجا که در قصیده ی «سام بولسام» بازگو می کند:

«ابو سعد، عمر خیام، همدانی****فردوسی، نظامی، حافظ پروانی»
«جلال الدین کلبی، جامی النامی****اولارینگ یانیندا من هم سان بولسام»
«اوقیب ایدیم اول سعدی نینگ بوستانینی****أگور نه عجب خاقانی نینگ مداینی»
<چون بوسعید و خیام یا همدانیم ک**** چون فردوسی و حافظ یا چون نظامیم کن>
<ای کاش گشته بودم چون مولوی مصفا**** یا رب عزیز و حیران چون قلب جامیم کن>
<بسیار خوانده ام من آن بوستان سعدی****زیبا مداین و خاقانی نامیم کن>
«معنی موزون از آنه طواق گلشاهی»

دیوان او تقریبا" شامل 800 عنوان شعر و بیش از ده هزار بیت است و در آن به جز ترکمنی از زبان های مختلف دیگر از جمله فارسی، عربی، شاخه های دیگر زبان ترکی و ... نیز استفاده کرده است.
مخدومقلی با تخلص فراغی تقریبا" پس از شصت سال زندگی پرمشقت در کنار چشمه ی عباساری که در شمال ایران (در نزدیکی مرز ایران و ترکمنستان واقع است) در سال 1204 ه.ق برابر با 1790 میلادی سر بر بالین مرگ نهاد و چشم از جهان فرو بست. روحش شاد، یاتان یری یاختی بولسن.

م.ا. قرنجیک / خرداد 1386

منابع و مؤاخذ:
1-نقد و تحلیل آثار و احوال مخدومقلی نورقلیچ فداکار
2-چراغ معرفت عرفان و مختومقلی آنه طواق گلشاهی
3-مختومقلی فراغی نینگ کامل دیوانی مراد دوردی قاضی
4-دیوان حضرت مخدوم قلی فراغی احمد شیخ طلایی

Taken from:TurkmenStudents.com

12:16 AM

نویسنده عبادالله احمدی

ویرایش: پیروز

خیلی وقت بود می خواستم راجع به یکی از بزرگترین انسان های تاریخ و با اراده ترین مبارز جهان، چه گوارا چیری بنویسم . نام كامل او "ارنستو چگوارا دلاسرنا" است و لقب «چه» را كوبایی‌ها به او داده‌اند، لقبی كه در این كشور برای خطاب قرار دادن كسی با احترام به كار برده می‌شود. «چه» مبارزی است كه آوازهء او تنها به امریكای لاتین محدود نمی‌شود.

مجلهء تایم چه‌گوارا را یكی از صد چهرهء تاثیر گذار در قرن بیستم انتخاب كرده است. در استاكهولم بیش از سیصد عنوان كتاب دربارهء او منتشر شده است. كافه‌ای در مالزی وجود دارد كه روی تمام پیاله‌های قهوه‌اش عكس او چاپ شده است و پاتوق طرفداران «چه» است.تفریح جوانان میلانی، فروش تی‌شرت‌های «چه» كنار خیابان‌هاست. دولت برزیل نام چند سینمای این كشور را «ارنستو چه‌گوارا» گذاشته است. كلاه نوع «چه‌گوارا» پر فروش‌ترین نوع كلاه در تابستان‌های تركیه است. مارك «چه‌گوارا» معروف‌ترین مارك سیگار در سودان معرفی شده است و باز هم طبق آمار مجلهء تایم حدود 76 درصد جوانان دنیا «چه» را می‌شناسند و برای او احترام قائلند. مردم بولیوی به خود می‌بالند چون «چه» به خاطر آنان و در آنجا كشته شده است. گاهی هزار دعوای میان ملت‌ها هم بالا می‌گیرد. ایرلندی‌ها معتقدند چون پدر «چه» اهل این كشور بوده پس «چه» به آن‌ها تعلق دارد. آرژانتینی‌ها می‌گویند كه چون او ملیت این كشور را داشته و در همان جا تحصیل كرده پس یك آرژانتینی‌است. كوبایی‌ها اعتقاد دارند كه چون «چه» در سرزمین آن‌ها و به‌خاطر آن‌ها جنگیده در یك سخنرانی گفته كه افتخار می‌كند كوبایی باشد، پس او اهل كوبا است. چه‌گوارا را نمی‌توان متعلق به یك كشور دانست،چه آنكه نام و عكس چه‌گوارا امروزه در تمامی كشورهای دنیا به نماد اعتراض درمقابل استبداد و سرمایه داری نوین بدل شده است.

«چه» متعلق به تمامی آزادی‌خواهان ضد امپریالیسم جهانست. ارنستو چه‌گوارا یكی از خیل عظیم اسطوره‌های تاریخ است.

اندیشه و عشق او به انسان فراتر از مرزهای جغرافیایی و نژادی است.بارزترین ویژگی‌او را می‌توان روحیهء مبارزه جویی و آشتی ناپذیری با ظلم و استبداد در هر قیافه و شكل دانست.او نه مرد سیاست بود و نه حسابگر و از دغل‌ها و نیرنگ‌های آن بیزار.

زندگینامه :

«ارنستو چه‌گوارا» در 14 ژون 1928 در «روزاریو» دومین شهر مهم و بزرگ آرژانتین به دنیا آمد. در خانواده‌ای ممتاز از تبار اسپانیایی و ایرلندی كه گرایش‌های سیاسی چپ داشتند، بزرگ شد. «ارنستو» بزرگ‌ترین فرزند خانواده بود. در سال 1953 از دانشکده پزشكی فارغ التحصیل شد. خاطرات تلخ و شرین زیادی ار دوران دانشگاهش دارد بخصوص دوست دخترانش،سر و ضغ نا هنجارش اکثر اوقات با کفش ها کهنه و یک پتلون و شلواری که داشت به صنف حاضر می شد او بیشتر از یکی دوست دخترانش <چیچینیا> یاد کرده است. او عشق آمد عاشقانه زیست و عاشق ازین کویر رقت. او سفر به دیگر كشورهای امریكایی را آغاز كرد، سفری كه نقطهء عطفی در زندگی او بود. در سال 1954 زمانی كه در «گواتمالا» بود با پشتیبانی از حكومت «جاكوب آربنز» كه منتخب مردم بود قدم به عرصهء مبارزات سیاسی گذاشت. آربنز در نتیجهء توطئه و در مداخلات تجاوز كارانهء سازمان <سیا> سرنگون شد و «چه» به مكزیك گریخت. اندكی بعد به فیدل كاسترو و دیگر انقلابیونی پیوست كه با جنبش 26 ژوییه در پی بر اندازی دیكتاتوری «فولژ نیسو باتیستا» در كوبا بودند.«گوارا» در دسامبر 1956 ازجمله مبارزانی بودكه به منظور آغاز مبارزه چریكی از عرشهء كشتی كوچك «گرانما» قدم به خاك كوبا گذاشتند. او كه در اصل دکتر گروه بود همچون یك فرماندهء ارتش شورشی ظاهر شد. درپی سقوط «باتیستا» در دسامبر 1956، چه‌گوارا یكی از رهبران حكومت تازهء كارگران و دهقانان شد و پست‌های دولتی متعددی چون ریاست بانك مركزی كوبا و وزارت صنایع به او واگذار شد. چه‌گوارا بارها به نمایندگی از كوبا درمجامع مختلف چون سازمان ملل متحد شركت كرد. او در مقام یكی از رهبران جنبش 26 ژوییه به برگزاری گردهمایی‌های گروه‌های سیاسی - كه سرانجام در 1965 به بنیان‌گذاری حزب كمونیست كوبا انجامید یاری رساند.گوارا در اوایل 1965 از همهء مسوولیت‌ها و پست‌های دولتی كناره‌گیری كرد و به منظور كمك به پیشبرد مبارزه‌های ضدامپریالیستی و ضد سرمایه‌داری در دیگركشور‌ها، كوبا را ترك كرد وهمراه با داوطلبانی كه بعدها در «بولیوی» به او پیوستند، نخست به كنگو «زئیر» رفت و در جنبش ضد امپریالیستی آن كشور به رهبری «پاتریس لومومبا» شركت جست. از نوامبر 1966 تااكتبر 1967 جنبش چریكی بولیوی را بر ضد دیكتاتوری نظامی آن كشور رهبری كرد. درهفتم اكتبر 1967 در عملیات رزمی ساختهء سازمان سیا به دست نظامیان بولیوی زخمی و دستگیر و روز بعد از آن تیرباران شد.

امروزه پس از گذشت چند ده ازمرگش هنوز هم او یكی از چهره‌های محبوب اسطورهای به خصوص درمیان جوانان است. اسطورهء عصیان كه نامش پرچم هر مبارزه‌ای است. شخصی كه تصویرش بر پیراهن‌های سرخی نقش بسته كه جوانان معترض بر تن می‌كنند بی آنكه از اندیشه‌های انقلابی او خبر داشته و یا حتی جهان بینی او را پذیرفته باشند.

«چه» می‌توانست همچون بسیاری از فارغ التحصیلان رشتهء پزشكی در گوشه‌ای از دنیا برای خود مطبی دایركند، اما روح عصیانگرش او را واداشت تا به یاری همنوعانش درمناطق استبداد زدهء امریكای لاتین بشتابد. زمانی كه چه‌گوارای جوان و دوست همراهش «آلبرتو گرانادو» با موتورسیكلت از ردهء خارج توترون 500 مدل 1939، كه تنها به بهای چند پزوی ناچیز خریداری شده بود، قصد سفر به دور امریكای لاتین را جهت درمان بیماران جزامی كرد.خاطرات این سفرش که نام دارد چندین بار نشر شده است این سفر که او را به او ج رسای و پخته گی رساند تو ام با مشکلات و فراز و فرود های بود که چه گورا قبل ار آن با این همه آنشا نبود. چه بسا درد ها را درین سفر کشید ختی پدرش و دیگر اعضای خانواده اش ازین تصمیمش راضی به نظر نمی رسیدند اما این چه بود که با اراده عصیانگر و هوش کنجکاوش خواست به این سفر ادامه بدهد. در آن وقت امریكای سرخ لاتین در زیر چكمه‌های سنگین امپریالیسم جان می‌داد، اما نه «چه» و نه «آلبرتو» هیچ كدام از این حقیقت تلخ آگاهی نداشتند.آن‌ها تنها می‌خواستند مناظر بكر قارهء پهناورشان را از نزدیك ببینند و به كمك بیماران جزامی بشتابند، سفری كه پایانش به گونه‌ای دیگر بود و باعث تولد انسان‌هایی شدكه اكنون نام آن‌ها را مترادف با انقلاب به كار می‌برند.

" چه‌گوارا" مردی بود كه هرگز در بند مقام، رهبری و یا افتخارات نبود. او اعتقاد راسخ داشت كه مبارزهء چریكی انقلابی، شكل بنیادین اقدام برای كسب آزادی خلق‌های امریكای لاتین است و این نتیجه‌گیری ناشی از اوضاع اقتصادی، سیاسی و اجتماعی تقریبا تمام كشورهای امریكای لاتین بود. «چه» عمیقا بر این باور بود كه رهبری سیاسی و نظامی مبارزه چریكی باید یگانه باشد و این كه مبارزه تنها می‌تواند توسط خود واحد چریكی رهبری شود، نه از طریق دفاتر راحت بوروكرات ها در شهرها.

چه‌گوارا به معنای واقعی كلمه یك چریك مبارز اینترناسیونالیست بود. او می‌گوید: « هر قطرهء خون ریخته شده در سرزمینی كه در زیر پرچمش زاده نشده باشی، تجربه‌ای است كه به زندهء ماندگان منتقل می‌شود تا بعدا آن را در مبارزه برای رهایی كشورشان به كار برند. همچنان‌كه كه خلقی خود را آزاد می‌سازد، ‌قدمی بر می‌‌دارد در پیكار برای رهایی مردم خود ما.»

«چه» معتقد بود كه هر انسانی برای رهایی از ظلم و استبداد باید بهایی برای‌آزادی‌اش پرداخت كند، او می‌گوید: «اسكلت آزادی ما قبلا شكل گرفته است، هنوز گوشت و لباس به این اسكلت نیامده است، ما بهای آزادی خود و حفاظت از آن را با خون و ایثار پرداخت می‌كنیم. ایثار و فداكاری ما آگاهانه است، سیرآزادی طولانی و در بعضی قسمت‌ها ناشناخته است.»

هفتم اكتبر 1967 «چه» آخرین سطرهای وقایع روزانهء خود و گروه چریكی‌اش را نوشت. روز بعد در ساعت یك بعدازظهر در یك درهء كم عرض و تنگ، جایی كه برای درهم شكستن محاصره به انتظارشب نشسته بودند، نیروی عظیمی از دشمن برآن‌ها تاخت. گروه كوچك مردانی كه واحد چریكی را تشكیل می‌دادند تا گرگ و میش بامداد قهرمانانه جنگیدند.ازكسانی كه در نزدیك‌ترین مواضع به «چه» می‌جنگیدند كسی زنده نماند جزو دو نفر كه به همراه «چه» مجروح و دستگیر شدند.

روز بعد از دستگیری «چه» با شنیدن صدای شلیك فهمید كه دو همرزم «پرویی» و «بولیوی‌اش» اعدام شده‌اند. نوبت به «چه» رسیده بود، مجری اعدامش دستخوش تردید شده بود.

»چه» با استواری فریاد زد «شلیك كن نترس !» آنگاه با شلیك یك رگبار مسلسل از كمر به پایین حكم اجرا شد. جلادان دستور داشتند او را از سر و سینه هدف قرار ندهند تا مرگش به تعویق بیفتد. این تصمیم ظالمانه عذاب «چه» را طولانی می‌كند تا این‌كه گروهبانی كه او نیز مست بوده است گلوله‌ای به پهلوی او شلیك می‌كند و به زندگیش پایان می‌دهد. این شیوهء رفتار، درست نقطهء مقابل احترامی بود كه «چه» بدون استثنا نسبت به افسران و سربازان بسیاری نشان می‌دادكه به اسارت او درآمده بودند.

برای «چه» ساعت‌های پایانی زندگی‌اش در چنگ دشمن فرومایه قطعا بسیار تلخ بوده است; اما هیچ كس بهتر از او آمادگی گذراندن چنان آزمونی را نداشت.

هشتم اكتبر چه‌گوارا تیر باران شد.جسدش را به هلی‌كوپتر بستند تا به همه اعلام كنند كه چریك مبارز را دستگیر كرده‌اند پس از انتقال جسد «چه» به «هیگوئرا» روستایی درشمال بولیوی، تازه همه فهمیدند چه كسی كشته شده است. حكومت وقت از ترس، جسد «چه» را سوزاند و بقایای استخوانش را در مكان نامعلومی خاك كرد. سال‌ها بعد در پی فشار دولت كوبا و شخص فیدل كاسترو، دولت بولیوی استخوان‌ها را در تابوت گذاشت و به كوبا فرستاد تا «چه‌گوارا» در میان اشك و احترام دفن شود.

پی نوشت ها..

خاطرات سفر با موتورسکلت ارنستو چه گوارا

صد ساعت فیدل کاسترو

زنده گی من با چه همسر ارنستو چه گوارا

جنگ های چریکی

خاطرات جنگ های چریکی

11:17 PM

All who get a tour from my blog i looking for some Facts and figures which share with you.

so help me how i can write in my blog .

i am newly blog writer and author which i have less information with blog writing .

this blog by the name of a beautiful place which i born there.

i love all people of the world and specially the young generation of this nice place which its name is 'altibolak'.

this village is belong to all turkmen of my lovely afghanisan.

they are so needy to help and to support.

منینگ توکنماسیز خزینام My Treasure

Some thing to share with my Friends

Darul Uloom Deoband

Turkman Gate Delhi

Tuzuk-i-Baburi

new poem

Turks and Mongols

ترك ها و مغول ها

ارتباط زبان ترکی و مغولی بطور مختصر

سلجوقیان

سلجوقیان

قدرت گیری سلجوقیان

آغاز کار سلجوق

منشاء عثمانیان

منشاء عثمانیان

types of the poems of Bairam khan انواع اشعار محمد بیرم خان

نقش خواجه معین الدین چشتی هروی در بسط اسلام در هند

شاه جهان

زندگی نامه خان خانان بیرم خان ترکمن

بيرم خان بهارلو صدراعظم و سپهسالار امپراطوري تُرك گوركاني هند

خانگلدی اونق

زندگینامه ارنستو چه گوارا دلاسرنا

Altibolak

نوشته‌های پیشین

پیوندها