ترجیحا در فصل زمستان انجام می شود تا با یخبندان و سرما لارو های کرم ساقه خوار و دیگر آفات از بین برود .
هرچه این شخم زودتر انجام شود بهتر است چون خاک فرصت بیشتری برای نرم تر شدن دارد . اما در طول مدت زمان شخم اولیه تا شخم دوم باید زمین بصورت غرقاب باشد در غیر این صورت خاک مجددا به حالت فشرده و سخت در می آید و هزینه و زحمت شخم اولیه به هدر می رود .
یک یا دو روز قبل از شخم باید زمین را از آب پوشاند تا تراکتور یا موتور بتواند خاک را متلاشی کند .
بعد از شخم اولیه نوبت مرمت مرز ها و گوشه های مزرعه در نواحی که تراکتور خوب آنجا را شخم نزده می رسد .

علت اصلی آلودگی قارچی در خزانه عدم استفاده از قارچکش مناسب و همچنین وجود قارچ در کود گاوی یا سایر مواد خاک بستر یا سینی ها است . اما آنچه باعث غلبه قارچ یا آفت های دیگر بر خزانه و نهایتا غیر قابل استفاده شدن نشاها میباشد ضعیف بودن خود نشا است .

ضعیف شدن نشاها چهار علت اصلی دارد 1 تنش آبی - 2 تنش نوری - 3 تنش دمایی - 4 ضعیف بودن خاک داخل سینی .

تنش آبی به علت خشکی جوانه ها در زمانی که شدیدا به آب نیاز دارند آنها را بیمار و ضعیف می کند رشد نکردن منجر به قارچ زدگی و یا گندیدگی در خاک سنی می شود .

تنش نوری به این نحو است که در ابتدای ورود نشا ها از گرمخانه به خزانه تا دوبرگی شدن آن نور شدید به آنها آسیب می رساند بنابر این ترجیحا نایلون کدر یا دولایه یا گل مالی شده باید مورد استفاده قرار داد .

تنش دمایی : اولا اینکه نباید زودتر از اردیبهشت سینی ها را به خزانه انتقال داد چون سرمای شبانه آنها را از بین برده و یا رشدشان را متوقف و قارچ را مسلط می کند . دوما اینکه در روز های گرم و آفتابی نباید به ناگهان در اوج ظهر وحرارت بالای زیر نایلون دوسر خزانه را بالا آورد چون کاهش ناگهانی دما هم به اندازه خود دمای بالا برای نشا ها مخرب است .بلکه باید در ابتدای صبح روز آفتابی این کار انجام شود .

ضعیف بودن خاک سینی هم منجر به عدم رشد کافی و ایجاد قارچ و آفت می شود .

علاوه بر این نوع رقم برنج و کیفیت بذر هم عامل مهمی در سرعت رشد نشا ها است .

مراحل توليد نشا در سيني

مرحله اول  آماده کردن بستر
مرحله دوم جوانه دار کردن بذر ها و ریختن در سینی
مرحله سوم گرمخانه
مرحله چهارم انتقال به زیر نایلون در مزرعه
مرحله پنجم برداشتن نایلون و نشا

مرحله اول  آماده کردن بستر
در این مرحله ماسه بادی و خاک حاصلخیز تیره و خاک برگ یا کود حیوانی به نسبت مساوی مخلوط کرده و الک می زنند و آن را توسط نور خورشید خشک می کنند تا احتمال قارچ در آن کم شود و در مکان خشک نگهداری می کنند تا زمان آماده کردن نشا فرابرسد .
در مخلوط خاک بستر نباید دانه های سنگ ریزه وجود داشته باشد چون انگشتی های دستگاه نشا را میشکند .
کود گاوی باید در مکان باز کاملا پوسیده و سیاه شده باشد  تا اوره آن توسط باران دفع شده باشد .
هر سینی به طور متوسط 1/5 کیلو خاک نیاز دارد و باید بطور یکنواخت به نحوی پر شود که تا لبه سینی یک سانت خالی بماند تا برای رشد جوانه اولیه فضا وجود داشته باشد .

مرحله دوم جوانه دار کردن بذر ها و ریختن در سینی
بذر ها را 24 ساعت در آب و 24 ساعت دیگر در محلول قارچ کش مجاز قرار می دهند تا خیس بخورد . سپس آنها را در کیسه های نصفه با وزن های مساوی تقسیم می کنند و روزی دو تا سه مرتبه با آب ولرم آن را کاملا آب دهی می کنند .
آب دهی به این نحو است که توسط شلنگ آب ولرم در عمق بذر ها ریخته و با دست دیگر بذر ها را زیر و رو می کنند تا همه بذر ها به یک دما برسند .
روی کیسه های بذر توسط یک پتو بعد از آب دهی پوشانده می شود تا دما دیرتر سرد شود .
زیر کیسه ها ترجیحا چوب باشد و طوری قرار گیرد که بعد از آب دهی کلیه آب تخلیه و گندیدگی ایجاد نشود .
اگر قفط از بالا آب دهی شود بذر های قسمت های بالایی کیسه زودتر جوانه می زند و تا رسیدن بقیه بذر ها جوانه بلند تر شده و موقع پخش می شکند و اگر هم زیر کیسه ها آب کاملا تخلیه نشود احتمالا قسمت های پایینی بیشتر جوانه زده و باز هم این مشکل به وجود می آید . پس آب دهی باید با شیلنگ در عمق کیسه ها و همراه زیر و رو کردن باشد .
اگر دما مساعد باشد طی دو تا 4 روز بذر ها جوانه سفید می زنند و چنانچه آب دهی درست انجام شده باشد همه آنها یک اندازه خواهند بود و این زمان ریختن بذر در سینی است .
ریختن بذر در سینی باید باحوصله و به نحوی باشد که هیچ نقطه از خاک بستر خالی و در هیچ نقطه ای دو بذر روی هم نیفتد . برای این منظور هر سینی حدود 300 گرم بذر لازم دارد ضمنا بایدپس از ریختن بذر یک نفر با دقت آن را غلط گیری کند .
پس از ریختن بذر در سینی روی آن را با یک لایه خاکستر یا خاک برگ نرم می پوشانند تا در مراحل اولیه دیرتر بذر خشک شود .

بعد از ریختن لایه پوششی به وسیله آب پاش یا سمپاش کوله پشتی محلول آب و قارچکش را روی بذر ها می ریزند به طوری که تمام قسمتهای خاک را قارچکش فرابگیرد .
جهت تسریع در پر کردن سینی ها می توان دو تا سه روز قبل از ریختن بذر خاک بستر را ریخته و مسطح کرد و در یک روز بقیه مراحل را انجام داد .

مرحله سوم گرمخانه
وقتی همه سینی ها پر شده و خاک پوششی به آن افزوده شد و محلول قارچ کش با آب پاش ریز روی آن ریخته شد سینی ها را در گروه های 15 تا 25 تایی روی یک تخته صاف قرار داده و روی آن را با یک لایه نایلون و یک لایه پتو می پوشانند تا جوانه ها رطوبت اشباع و دمای حدود 22 تا 25 درجه داشته باشند . در این صورت همه جوانه های سفید رو به بالا کمی رشد می کنند و برای ورود به مزرعه آماده می شوند . اگر گرمخانه نباشد جوانه های تازه یابذر هایی که هنوز جوانه نزده اند در سرمای شبانه یا تنش رطوبت ممکن است نابود شوند و فرصت رشد پیدا نکنند .
مدت زمان گرمخانه از 2 تا 4 روز است و اگر این مدت بیشتر شود احتمال قارچ زدگی بیشتر می شود . بنابر این رعایت دما و رطوبت در گرمخانه اهمیت زیادی دارد .
ارتفاع جوانه ها نباید به حدی شود که با سینی بالایی برخورد کند اما چنانچه این اتفاق افتاد جوانه ها رشد خود را به صورت افقی ادامه می دهند و پس از انتقال به مزرعه دوباره حالت عمودی پیدا می کنند .
دما در سینی های بالایی و پایینی باید یکنواخت باشد در غیر اینصورت میزان رشد جوانه ها متفاوت شده و مشکل به وجود می آید  بنا براین بهترین راهکار این است که تعداد کمتری سینی روی هم چیده شود .
میتوان سینی ها را در زیر نور آفتاب هم قرار داد اما بهترین گزینه یک انباری مجهز به بخاری است چون شبهای اوایل اردیبهشت سرد است .

مرحله چهارم انتقال به زير نايلون در مزرعه
پس از رویش یکدست و به اندازه جوانه ها باید آنها را به زیر نایلون در مزرعه انتقال داد . زمان خیس کردن بذر ها تا روز انتقال به مزرعه حدودا یک هفته است . با در نظر گرفتن پیشبینی هواشناسی باید طوری برنامه را شروع کرد که در روز هفتم یا پایانی به باران برنخوریم .
قبل از خیساندن بذر ها باید مکان زمینه و چوبها یا لوله های نگهدارنده نایلون را آماده نمود .
خاک بستر که سینی ها را روی آن قرار می دهند باید صاف یکدست باشد و به طرفی شیب نداشته باشد و علفهای هرز آن برداشته شده و مقداری حدود نیم کیلو کود اوره و سه الی چهار کیسه کود گاوی سیاه شده برای هر خزانه 12 متری استفاده شود تا ریشه ها پس از خروج از سوراخ های سینی در خاد مواد مغذی داشته باشند .
بعد از چیدن سینی ها در ردیفهای منظم به نحوی که سینی ها تراز باشند یک مرتبه همه قارچکش را با آبپاش محلولپاشی می کنند و روی سینی ها را با نایلون بسته و منافذ آن را می بندند .

خزانه در 2 تا 4 روز اول بسته به گرمای هوا به آبیاری نیاز ندارد و بعد از این مدت به این نحو آبیاری می شود :
تا زمانی که جوانه ها به یک و نیم بند انگشت برسند روزی یک بار در غروب آب گرفته و تخلیه می شود در این مرحله نیازی به برداشتن دو سر نایلون نیست .
از یک و نیم بند انگشت به بعد تا 3 بند انگشت اصطلاحا شب آب می گیرند به این نحو که در غروب خزانه را غرقاب و در صبح کاملا تخلیه می کنند . در این مرحله سرعت رشد نشا ها بالا تر می رود .در این مرحله نیاز است در روزهای آفتابی اول روز کمی ( مقدار کم ) دوسر نایلون ها را بلند کرد تا داخل خزانه داغ نشود و در غروب دوباره بست .البته در روزهای ابری نیاز به این کار نیست .
از سه بند انگشت به بالا کم کم با توجه به گرمای هوا نایلونها را برمیدارند و آب به طور دائم تا کمی مانده به لبه سینی ها غرقاب ودر حال ورودو خروج است .

نکته 1 مهمترین نکته در خصوص درو برنج با دروگر کمباین این است که باید درو به آرامی و سرعت کم انجام شود در غیراینصورت ساقه های بیشتر وارد دستگاه شده و برای خروج سریعتر آنها صاحب دروگر شدت دور موتور را افزایش می دهد که باعث خرد شدن برنج ها و از سویی تخلیه مقداری از دانه ها از دروگر به همراه کلش ها می شود .

نکته 2 دروگر برنج نباید هنگام صبح و هنگام غروب به برداشت برنج بپردازد چون درشمال کشور در این دو موقع شبنم بر روی خوشه ها و ساقه ها می نشیند و عمل جدا سازی دانه از خوشه به درستی انجام نمی شود همچنین درصد رطوبت دانه ها بالاتر رفته و  به سرعت باید آن را به خشک کن رساند .

نکته 3 برنج هایی که توسط دست درو می شوند پس از درو چند روز به حال خود رها می شود که باعث توقف فرایند زیستی برنج و خشک شدن آن می شود اما کمباین دانه های برنج را در حالی که زنده و گیاه سرپا است از خوشه جدا می کند در نتیجه دانه ها از نظر بیولوژیک زنده هستند و  تولید حرارت و رطوبت می کنند و از کیفیت آنها بنا به دلایلی کاسته می شود .
برنجهایی که در قدیم در کندوج خشک می شدند و بعد از چند ماه سفید می کردند که طعم و عطر بهتری نسبت به برنجهای دیگر داشت .

نکته 4 بعد از سفید کردن شلتوک  چنانچه بلافاصله در معرض هوای آزاد قرار گیرد ترک های عرضی در برنج به وجود می آید که اصطلاحا به آن بند می گویند . این برنج با کوچکترین فشار در محل بندها خرد می شود . برای جلوگیری از این مشکل باید بعد از سفید کردن برنج آن را توسط پتو یا پارچه پوشاند و پس از انتقال به مکان اصلی که کف و دور آن با پتو و پارچه عایق شده به مدت حد اقل یک ماه در همان محل بماند و در طول این مدت سر آن باز  نشود .

نکته 5 سفید کردن برنج در کارخانه برنجکوبی به این نحو است که ابتدا شلتوک ها را کاملا با حرارت خشک می کنند و سپس با ضربه و فشار از یک مجرای تنگ عبور می دهند که باعث جداسازی پوسته از دانه می شود . حالا هرچه این مجرا تنگ تر باشد برنج حاصله سفیدتر و بازار پسند تر می شود اما وزن برنج نیمدانه بیشتر می شود چون بر اثر فشار مقدار بیشتر برنج خرد می شود .چنانچه این مجرا بازتر باشد برنج حاصله تیره تر شده چون پوسته کمتری از برنج جدا می شود اما مقدار نیمدانه حاصله کمتر می شود .
 

مسطح بودن شالیزار به این معنی که همه نقاط آن موقع غرقاب شدن از یک عمق واحد برخوردار باشد یکی از مهمترین عوامل می باشد . اگر مزرعه مسطح نباشد نقاطی که عمق آب بیشتر است نشا ها پنجه زنی نا موفق خواهند داشت و همچنین احتمالا در جا های عمیق تر تعدادی از نشا ها از بین می روند. در نقاط کم عمق تر هم علف های هرز خصوصا سوروف مجال برای رشد پیدا می کنند و زمان گرما و تنش آبی زودتر از بقیه نقاط خشک شده و ترک میکند و مدیریت آب را با مشکل مواجه می نماید . همچنین کود دهی خصوصا اوره در نقاط عمیق کم اثر تر و در نقاط خشک یا کم عمق به گیاه ضربه و آسیب وارد می کند .

تسطیح بستر مزرعه به دو روش انجام می شود . یک .  گل کشی هنگام شخم دوم توسط موتور یا تراکتور دو  . انتقال خاک در اواخر تابستان توسط فرقون یا وسیله دیگراست به نحوی که خاک را در رگه های 20 تا 40 سانت به عرض یک تا دو بیل و به فاصله و موازات هم از نقاط مرتفعتر برداشته و در نقاط عمیق بصورت کپه ای خالی و بعد پخش می شود . مزیت روش دوم به روش اول در این است که در روش دوم بستر مفید خاک که بیشترین مواد غذایی را دارد تا حدودی دست نخورده می ماند اما در روش اول کل خاک رویه مفید منتقل و منطقه مرتفع تر از نظر مواد غذایی فقیر تر می شود و در محل عمیق این مواد مفید روی هم انبار می شود .

تسطیح خاک بصورت کاملا دقیق دو تا سه سال طول می کشد و هرسال باید نقاط عمیق و مرتفع شناسایی و پس از اتمام کشت نسبت به رفع آن اقدام شود  تا به تدریج یک دست گردد .

این اصول را در شش اصل می توان خلاصه کرد

1 - زمان و ترتیب کارها ( هر کار باید در زمان مقرر انجام شود در غیر این صورت به انجام درست سایر موارد هم لطمه می زند .)

2 - کود دهی درست (مقدار و زمان و نحوه کود دهی باید درست باشد )

3 - نشاء درست ( نحوه نشا و زمان آن رابطه مستقیم با میزان عملکرد آن سال دارد )

4 - سم درست و به اندازه (سم باید در زمان درست و با دوز درست مصرف شود تا آفات بخصوص کرم ساقه خوار را کنترل کنیم )

4 - نوع رقم بذر سالم و مناسب

5 - مدیریت آب ( باید بدانیم چه زمان و چه مقدار آب به برنج بدهیم و فقط غرقاب کردن مورد نظر نیست در عین حال با تمهیداتی از خشک شدن بستر زمین در تابستان جلوگیری کنیم . )

6 - مدیریت بستر خاک ( در وحله اول مسطح بودن کامل مزرعه منجر به مدیریت درست آب و کود می شود )

اگر این 6 فاکتور در برنجکاری رعایت شوند برداشت با بازده بیشتر را دارا خواهیم بود .