در این مطلب سعی داشتم یکی از موارد جالب از علوم زیستی کاربردی که در صنایع پزشکی-غذایی، مورد استفاده است، یعنی پروبیوتیک را معرفی کنم؛امیدوارم که بعد از این بیشتر از محصولات پروبیوتیک استفاده کنیم.
باکتری ها سالیان دراز به عنوان دشمنان انسان شناخته می شدند، از این رو ابتدا تصور می شد که باید با تمام آن ها مبارزه کرد، اما امروزه می دانیم در ساخت داروها، هورمون ها، واکسن ها، آنزیم ها و... از میکروارگانیسم ها به عنوان یک جزء اصلی در فرآیند تولید استفاده می شود.
فلور روده انسان حاوی انواع بسیاری از باکتریها است. بسیاری از این باکتریها برای گوارش بهینه غذا مفیدند. دستهای از این باکتریها که به باکتریهای پروبیوتیک معروف هستند، علاوه بر کمک به گوارش مولکولهای پیچیده، ترکیباتی مانند ویتامین ها و آنتی بیوتیک های مختلف را تولید میکنند که برای بدن مفید میباشد. منبع باکتریهای پروبیوتیک لبنیات و میوهها هستند.
فرآوردههای پروبیوتیکی حاوی باکتریهای مفیدی هستند که اثرات مفیدی در سلامتی مصرف کننده برجای میگذارند. اصطلاح پروبیوتیک(probiotic) که ریشه لاتین-یونانی دارد، به معنی «برای زندگی» است و سازمان جهانی بهداشت، این اصطلاح را به «ارگانیسمهای زندهای» اطلاق میکند که در صورت مصرف به میزان لازم، اثرات «سلامتزایی» موثری برای میزبان خود دارند.
پروبیوتیک، بهعنوان صفت مواد غذایی حاوی این باکتریها هم بهکار میرود.
درواقع پروبیوتیکها به دو صورت مصرف میشوند: به صورت مکملهای غذایی به شکل پودر، شربت یا قرص مواد غذایی غنی شده با پروبیوتیکها. مثلا اگر در تولید هرگونه فرآورده لبنی تخمیری همچون ماست، از باکتریهای پروبیوتیکی استفاده شود، محصول حاصل را پروبیوتیک مینامند.

پروماس یا ماست پروبیوتیک، یک فرآورده لبنی جدید است که به تولید رسیده و در واقع این محصول نوعی ماست غنی شده است که با استفاده از آن نه تنها میتوان از مزایای ماست بهره برد بلکه میتوان باکتریهای مفید و لازم بدن را نیز از این طریق تأمین کرد.
در سال های اخیر تحقیقات زیادی در اروپا و سپس در آمریکا بر روی پروبیوتیک ها و نقش آن ها در سلامتی انسان انجام شده است. نتایج این تحقیقات نشان دهنده اثرات مثبت غذاهای پروبیوتیک و یا مکمل های پروبیوتیک در سلامتی انسان است. برمبنای این پژوهش ها، کارخانجات تولید لبنیات اقدام به اضافه کردن باکتری های پروبیوتیک به برخی از مواد لبنی کردند از جمله کارخانجات پیشگام در زمینه تولید این محصولات کارخانه Danone در اروپا است که وقتی شیر تخمیر شده با باکتری لاکتوباسیل و همچنین ماست پروبیوتیک را تولید کرد مورد استقبال فراوان مصرف کنندگان قرار گرفت.
استفاده از پروبیوتیکها نه فقط در انسان بلکه امروزه در غذایی طیور صنعتی به فراوانی مورد استفاده قرار میگیرد.
اصولا به غذایی پروبیوتیک گفته می شود که حاوی میکروارگانیسم هایی با ویژگیهای زیر باشد:
* میکروارگانیسم های آن در دسته پروبیوتیک ها طبقه بندی شده باشند؛ یعنی جزء فلورمیکروبی طبیعی روده انسان باشند.
* به صورت زنده و فعال و به تعداد کافی به روده برسند.
* نسبت به اسید معده و نمک های صفراوی در روده کوچک مقاوم باشند.
* توانایی اتصال به سلول های اپیتلیال روده را در رقابت یا پاتوژن ها داشته باشند.
* توانایی تولید ترکیبات ضد باکتری های مضر مثل تولید اسید لاکتیک، باکتریوسین و غیره را داشته باشند.
پروبیوتیکها میتوانند در درمان سندرم رودهتحریکپذیر مفید باشند. مصرف روزانه حداقل ۱۰ میلیون تا ۱۰۰ میلیون باکتری برای دستیابی به نتایج بهتر توصیه شدهاست. برخی تحقیقات اثربخشی پروبیوتیکها در بهبود علائم آیبیاس را نشان دادهاند.هرچند تحقیقات بیشتری برای ارائه پیشنهادات شفاف دربارهٔ تأثیرات مفید پروبیوتیکها مورد نیاز است. در حال حاضر ماستهایی به نام ماست پروبیوتیک تولید میشود که میتواند در کاهش علائم آیبیاس مؤثر باشد. از مارس ۱۹۸۲ محصولاتی با نام سینبیوتیک نیز وارد بازار شدهاند که حاوی پروبیوتیک و پربیوتیک میباشند. سینبیوتیکها در واقع ترکیبی از پروبیوتیک و پربیوتیک هستند و میتوانند در بهبود علائم آیبیاس بسیار مؤثر باشند. در ترکیب این محصولات علاوه بر باکتری، نوعی قند به نام فروکتواولیگوساکارید وجود دارد. یکی از علل ایجاد آیبیاس میتواند برهم خوردن بالانس باکتریها در روده باشد. محصولات سینبیوتیک پس از رسیدن به روده فعالیت خود را آغاز میکنند؛ باکتریها شروع به بازسازی فلور نرمال نموده و فروکتوالیگوساکارید نیز که مواد غذایی اختصاصی باکتریهای مفید روده است، شرایط رشد را برای باکتریهای مفید مهیا میکند. سینبیوتیکها نوع اسهالی آیبیاس را با بازسازی فلور نرمال و نوع یبوستی آیبیاس را با افزایش حرکات روده بهبود میبخشند.
منابع:
http://www.beytoote.com
http://www.tebyan.net/
http://www.wikipedia.org/