گویش نایینی

مقاله "گویش نایینی: بقا یا زوال؟"در دومین همایش گویش های محلی استان اصفهان در شانزدهم شهریورماه در شهر انارک توسط سید مهدی موسی کاظمی (کارشناس ارشد زبانشناسی همگانی) ارائه شد .

🔻مختصری از این سخنرانی:
 
 گویش نایینی متعلق به گروه زبان های مرکزی ایران از شاخه زبان های ایرانی غربی شمالی است.در سال های اخیر، به سبب گرایش گویشوران این گویش به زبان فارسی معیار، که خود نتیجه برخی تحولات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی در جامعه ماست، هر روزه شاهد کاهش تعداد گویشوران این زبان و میزان کاربرد آن در حوزه های مختلف هستیم و، با ادامه این روند، بیم آن می رود که این گویش برای همیشه به دست فراموشی سپرده شود. در پژوهش حاضر، مواردی بررسی می شوند که این گویش را در معرض خطر نابودی قرار می دهند.جامعه آماری این پژوهش را افراد ساکن در شهر نایین تشکیل می دهد. حجم نمونه آماری در این پژوهش با  جنس این مطالعه نشان می دهد که تقریباً تمامی زنان و مردان مشمول این پژوهش در مقاطع سنی، تحصیلی و شغلی مختلف، در حوزه های مختلف (خانه، کوچه و بازار، ارتباط های خویشاوندی و ... ) زبان فارسی معیار را بیشتر از گویش نایینی به کار می برند؛ بنابراین گویش نایینی از وضعیت خوبی برخوردار نبوده، از جمله گویش های در خطر است. با نابودی هر گویش، بخش زیادی از فرهنگ مانند تعارف ها، حکمت ها، نیایش ها ،ضرب المثل ها، ادبیات  و آوازها از بین خواهد رفت. یعنی تمامی این موارد بخش بزرگی از فرهنگ ما هستند که به روش دیگری نمی توانند بیان شوند.....

از مهمترین عوامل حفظ و بقای گویش, داشتن نگرش مثبت نسبت به آن  و انتقال گویش از طریق پدر و مادر به فرزندان است که متاسفانه این موارد در گویش نایینی صدق نمی کند.

راهکارهایی برای حفظ و بقای گویش نایینی:
1_والدین نگرش منفی نسبت به گویش نداشته باشند و یاد گرفتن آن را دونِ شأن فرزندانشان ندانند و با دل و جان با آنها باگویش نایینی صحبت کنند و صحبت کردن با این گویش را مایه افتخار و مباهات خویشتن بدانند.
2_ والدین انتقال گویش از طریق خود به فرزندانشان را وظیفه خود بدانند و در یاد دادن آن به آنها کوتاهی نکنند. در غیر اینصورت در آینده ای نزدیک شاهد نابودی این گویش خواهیم بود.
3_ والدین شأن و منزلت گویش نایینی را کمتر از زبان فارسی ندانند و به گویش مادری خویش اعتبار بخشند. به فرزندان خویش بیاموزند که با مرگ این گویش گوشه ای از فرهنگ آنها از دست می رود. فرهنگی که به راحتی از بین می رود اما کشف دوباره آن خیلی زمان می برد....

به گزارش ایمنا، از سوی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان و با همکاری دوستداران گویش و فرهنگ انارک، دومین همایش گویش های محلی استان اصفهان برگزار  می شود.

ساختارشناسی و گویش های محلی، ریشه شناسی گویش های محلی، پراکندگی فضایی و جغرافیایی گویش های محلی، منبع شناسی گویش های محلی، رسانه نظام آموزشی و گویش های محلی، گویش های محلی و هویت ملی، نقش گویش های محلی و توسعه گردشگری و همچنین راهکارهای حفظ و تداوم گویش های محلی، به عنوان محورهای دومین همایش گویش های محلی استان اصفهان اعلام شده اند.

علاقمندان مهلت دارند چکیده مقالات خود را تا ۲۰ تیرماه و اصل مقالات را تا ۲۰ مردادماه به نشانی دبیرخانه همایش واقع در اصفهان، خیابان سلمان فارسی(مشتاق دوم)، ساختمان استانداری، اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان ارسال کنند. دومین همایش گوش های محلی استان اصفهان ۱۶ شهریورماه ساعت ۹ تا ۱۸ در سالن ورزشی شهرداری انارک واقع در شهرستان نائین، شهر تاریخی انارک برگزار می شود.

مقاله  "گویش نایینی: بقا  یا زوال؟" در مجله علمی - پژوهشی گویش شناسی 7 ویژه نامه فرهنگستان زبان و ادب فارسی در تاریخ اسفند 1389 به چاپ رسیده است که در زیر متن مقاله آورده می شود:

گویش نایینی: بقا یا زوال ؟ سید مهدی موسی کاظمی (کارشناس ارشد زبانشناسی همگانی)

چکیده: گویش نایینی متعلق به گروه زبان های مرکزی ایران از شاخه زبان ای ایرانی غربی شمالی است.در سال های اخیر، به سبب گرایش گویشوران این گویش به زبان فارسی معیار، که خود نتیجه برخی تحولات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی در جامعه ماست، هر روزه شاهد کاهش تعداد گویشوران این زبان و میزان کاربرد آن در حوزه های مختلف هستیم و، با ادامه این روند، بیم آن می رود که این گویش برای همیشه به دست فراموشی سپرده شود. در پژوهش حاضر، مواردی بررسی می شوند ک این گویش را در معرض خطر نابودی قرار می دند.جامعه آماری این پژوهش را افراد ساکن در شهر نایین تشکیل می دهد. حجم نمونه آماری در این پژوهش با توجه به جمعیت شهر نایین، در پنج گروه سنی مختلف، سه گروه تحصیلی و دو جنس زن و مرد 400 نفر تعیین و پرسشنامه ها با هدف ارزیابی دو احتمال گذار زبان یا حفظ زبان، با توجه به مبانی نظری و عوامل موثر در گذار زبان تنظیم شد و در نهایت 350 پرسشنامه معتبر به دست آمد. این مطالعه نشان می دهد که تقریباً تمامی زنان و مردان مشمول این پژوهش در مقاطع سنی، تحصیلی و شغلی مختلف، در حوزه های مختلف (خانه، کوچه و بازار، ارتباط های خویشاوندی و ... ) زبان فارسی معیار را بیشتر از گویش نایینی به کار می برند؛ بنابراین گویش نایینی از وضعیت خوبی برخوردار نبوده، از جمله گویش های در خطر است.

كليد واژه ها: گویش نایینی، حفظ زبان، گذار زبان، مرگ زبان

1 . مقدمه

این پژوهش به بررسی وضعیت کاربردی کنونی گویش نایینی، متعلق به گروه زبان های مرکزی ایران از شاخه زبان های ایرانی غربی شمالی (اُرانسکی1328: 144-145) در شهر نایین می پردازد. هدف پژوهش، تعیین میزان پویایی یا زوال این گویش و نیز عوامل دخیل در پدیده گذار زبانی در جامعه زبانی نایین است. ازآنجا که گذار زبان همواره در بافت جامعه صورت می گیرد، در این بررسی نیز با نگرشی جامعه شناختی به این پدیده پرداخته شده و ابزارهای یک پژوهشگر جامعه شناس (پرسشنامه، مصاحبه و ....) جهت ارزیابی این گویش به کار گرفته شده است.با استفاده از پرسشنامه و اجرای یک پژوهش میدانی، موقعیت های زیر از نظر احتمال وقوع به محک آزمایش زده می شود: 1) دامنه کاربرد گویش نایینی نیز همانند سایر زبان ها و گویشهای محلی، تحت تأثیر زبان معیار و رسانه ها تا چند دهه دیگر بسیار محدود می شود. 2) گویشوران نایینی، به خلاف انتظار، همانند گذشته، با وجود برخورد با زبان معیار و گسترش رسانه ها، زبان محلی خود را حفظ خواهند کرد. این پژوهش در کنار هدف کلی خود، به ارزیابی و مقایسه میزان تأثیرگذاری عوامل مختلف در بقا یا زوال یک زبان نیز می پردازد و از این رهگذر اطلاعات سودمندی در اختیار برنامه ریزان قرار می دهد. 1-1 عوامل مؤثّر در پدیده گذار زبانی مطالعات و پژوهش ها نشان می دهد که عواملی چون مهاجرت، صنعتی شدن و تغییرات اقتصادی، زبان آموزش و فشارهای دولتی و حکومتی، شهرنشینی و تمدن، تفاوت فاحش سطح اعتبار دو زبان و نیز جمعیت کم گویشوران زبان از جمله مهم ترین عوامل گذار زبان هستند (فسلد 1987: 16). از دیگر عواملی که در حفظ یا گذار زبان، اهمیّت بسیار دارد، می توان به نگرش های زبانی افراد اشاره کرد. یار محمدی (1374 : 17) در این مورد معتقد است که، اگر زبانی به عللی وارد قلمرو جامعه زبانی دیگری بشود، به طوری که نگرش زبانی آن جامعه را به زبان بومی در جهت منفی گذار دهد، زبان بومی در خطر زوال قرار می گیرد. اما سؤال این است که نگرش های زبانی تحت تأثیر چه عواملی هستند؟ بنا بر نظر وورم[1]، نگرش زبانی مثبت می تواند نتیجه عواملی چون برتری اقتصادی، نفوذ فرهنگی، فتوحات و نفوذ سیاسی، فرصت های اجتماعی و اقتصادی حاصل از به کارگیری آن زبان باشد (همانجا). با توجه به این موضوع، می توان نگرش های مثبت گویشوران یک زبان به آن را حافظ حیات یک زبان دانست (داوری: ۱۳۸۶؛۱۳۸۴). روشن است که فرایندهای حفظ[2]، تغییر[3]، گذار و مرگ زبان[4]، به ندرت به صورت ناگهانی و اتفاقی بروز می کنند و، به طور معمول فرایندهایی زمان بر هستند. مراد از «گذار زبان» دست کشیدن یک جامعه زبانی به نفع یک زبان جدید است. حفظ زبان فرایندی است که، طی آن، اکثریت یک جامعه بر کاربرد زبان خود اصرار می ورزد. به طور کلی مرگ و حفظ زبان و سایر فرایندهای قرار گرفته در این طیف، پدیده هایی اجتماعی هستند. ترقی ( 1386 : 101) به نقل از کریستال (2000 :70-90 ) عوامل مؤثّر درمرگ زبان ها را چنین بیان می کند: 1. نابودی فیزیکی یک قوم می تواند منجر به نابودی زبان آن قوم می گردد. 2. گذار فرهنگی یک جامعه می تواند منجر به گذار و در نهایت مرگ یک زبان شود. در جوامع دو زبانه یا چند زبانه، هرگاه زبانی، خواه بومی خواه بیگانه، منزلت زبان رسمی و آموزشی و سیاسی و اقتصادی را کسب کند و زبان یا زبان های دیگر به زبان هایی تبدیل شوند که فقط در محیط های محدود خانواده و محلی و بومی به کار روند، این زبان ها رفته رفته به لحاظ فرهنگی ضعیف می شوند و رو به نابودی می روند. ۳. نیاز افراد به یادگیری زبان مسلط برای به دست آوردن شغل خوب و تأثیر آن زبان در رفع فشارهای اقتصادی. ۴. زبان نظام آموزشی می تواند زبان های محلی و بومی (درصورت تفاوت) را از بین ببرد. ۵. زبان غالب رسانه های فراگیر می تواند منجر به مرگ زبانهای بومی گردد. 2-1 ارزیابی میزان زنده بودن زبان با توجه به اینکه عوامل بسیاری در زوال و بقای یک زبان دخیل است، ارزیابی وضعیت زبان ها از این نظر بسیار دشوار است. با این همه ، درجه حیات زبان شاخصی اساسی است که در تعیین نوع برنامه احیا از آن استفاده می شود. ارزیابی تغییرات حیات زبان در طول زمان یکی از عوامل موثر در موفقیت برنامه احیای زبان در معرض تهدید است. در یکی از اسناد یونسکو با نام «حیات و مخاطر زبان» (گروهی از مولفان 2003)، نُه عامل شاخص زوال و بقای زبان ها به شرح زیر ارائه می شود: انتقال/ عدم انتقال زبان در میان نسل ها؛ تعداد کل گویشوران؛ نسبت گویشوران به کل جمعیت؛ کمیت و کیفیت رشد زبان در نقش های مختلف؛ واکنش به حوزه ها و رسانه های جدید؛ زبان آموزی؛ سواد آموزی و زبان آموزش علوم؛ سیاستهای دولتی و سازمانی شامل موقعیت و کاربرد رسمی؛ نگرش های زبانی اعضای جامعه؛ کمیت و کیفیت مستند سازی[5].. برای زبان های در معرض خطر معیارهایی رد بندی شده اند.از جمل: زبان ایمن[6]، زبان در خطر[7]، زبان در حال زوال[8]، زبان در شرف زوال[9]، زبان تقریباً منقرض[10]، زبان منقرض[11] 1) زبان ایمن،زمانی زبان ایمن است که همه نسل ها در همه حوزه ها از آن استفاده می کنند و، نسبت به زبان های دیگری که در همان منطقه به کار می روند، گویشوران بیشتری دارند. بنابراین از این زبان به عنوان زبان دولت، آموزش و تجارت استفاده می شود. بسیاری از زبان های ایمن در جامعه جایگاه رسمی دارند و نسبت به سایر زبان ها از اعتبار بیشتری برخوردارند. (لنور و دویلی25:2006) 2) زبان در معرض خطر،زبانی زنده که همه گروه های سنی مختلف آموخته و به کار گرفته اند .این زبان بعضی از خصوصیات زبان ایمن را ندارد؛ مثلا فقط در تعدادی حوزه محدود به کار می رود. (همان:26) 3) زبان در حال زوال، وضعیت زبان در حال زوال به گونه ای است که گذار قابل توجهی به سوی جوامعی که این زبان در آنجا به کار می رود وجود داشته باشد. زبان های در حال نابودی در حوزه های محدودتری به کار می روند و زبان دیگری در محیط خانه جانشین آنها می شود. (همان:27) 4) زبان درشرف زوال، زبانی است که به کودکان انتقال داده نمی شود. (همانجا) 5) زبان تقریباً منقرض، زبانی می تواند تقریباً منقرض به حساب آید که تنها چند گویشور از مسن ترین نسل داشته باشد.( همان:28) 6) زبان منقرض، زبانی است که هیچ گویشوری ندارد. (همانجا)

2 جغرافیا،

تاریخچه و بافت اجتماعی شهر نایین شهر نایین، در در فاصله 145 کیلومتری شرق مرکز استان اصفهان قرار دارد. شهرستان نایین از شمال به استان سمنان، از شرق به استان خراسان، از جنوب به استان یزد و از غرب به شهرستان های اردستان و اصفهان محدود می شود. این شهرستان با مساحتی برابر 35049 کیلومتر مربع وسیع ترین شهرستان استان اصفهان است و دارای سه شهر به نام های انارک، خور و نایین است. نایین از شهرهای بسیار قدیمی ایران است و گواه این قدمت آثار باستانی فراوانی است که در این منطقه یافت می شود. از جمله این آثار می توان به بناهای متعلق به دوره پارت ها یا ساسانیان اشاره نمود (شاه سیاه،1382 : 4). تا چند سال قبل، بافت اجتماعی شهر را فقط مردم بومی تشکیل می دانند. ولی در حال حاضر، این بافت دگرگون شده است. مهمترین تحولی که در سال های اخیر در نایین پدید آمد، تأسیس دانشگاه آزاد اسلامی است. که موجب آمدن دانشجویانی از شهرهای دور و استقرار آنها در این شهر شده است و این امر مسلماً در دراز مدت باعث تحولاتی در بافت اجتماعی و فرهنگی آنجا خواهند شد. 3 روش پژوهش افراد ساکن در شهر نایین در سال1385 به عنوان جمعیت نمونه در این تحقیق مورد بررسی قرار گرفته اند. تعداد کل جمعیت شهر نایین (براساس آمار فرمانداری این شهر)، که در پایگا ه اینترنتی اعلام شد، در سال 1385، 25516 نفر بوده است. در بررسی اجتماعی گویش نایینی، برای ارزیابی دو احتمال گذار زبان یا حفظ زبان، پرسشنامه ای تنظیم شد. این پرسشنامه دارای ۲۳ پرسش (بسته و باز) بود. سؤالها با توجه به مبانی نظری و عوامل مؤثّر در گذار زبان طراحی و در بین گروههای سنی مختلف تقسیم شد. در این تقسم بندی دو گروه جنسیتی زن و مرد، سه گروه تحصیلی و پنج گروه سنی در نظر گرفته شد. جدول (1) نمونه آماری این پژوهش را از نظر توزیع تحصیلی، سنی و جنسیتی معرفی می کند.مرد (تعداد) مجموع گروه سنی بی سواد تا6 ابتدایی 7 تا دیپلم دانشگاهی بی سواد تا6 ابتدایی 7 تا دیپلم دانشگاهی 12-7 سال 35 _ _ 35 _ _ 70 19-13 سال _ 35 _ _ 22 13 70 35-20 سال 8 18 9 _ 19 16 70 36-49 سال 9 14 12 7 14 14 70 50 سال به بالا 10 11 14 8 15 12 70 مجموع ستونی 62 78 35 50 70 55 350نفر در حدود 400 پرسشنامه توزیع شد و در مجموع 350 پرسشنامه معتبر به دست آمد. پرسشنامه ها از اسفند1385 تا شهریور 1386 توزیع و جمع آوری شد. نتایج این آمارگیری در قالب جدولهای 2 تا 9 در بخش بعدی ارائه می شود. 4 تحلیل آماری داده ها در این بخش سعی می شود، با بررسی پاسخ های گویشوران به سؤالات پرسشنامه، وضعیت کاربردی کنونی گویش نایینی در شهر نایین ارزیابی شود. پرسش اصلی این پژوهش، این است: تعلق خاطر گویشوران نایینی از نظر کمی و کیفی به این گویش چگونه است؟ برای دست یافتن به پاسخ این سؤال، به بررسی میزان تکلم به هر یک از دو زبان فارسی معیار و گویش نایینی در بافت های مختلف خانه، کوچه و بازار، دوستان، مجالس خانوادگی و غیره می پردازیم. جدول 2. درصد و فراوانی کاربرد فارسی و نایینی در خانه فراوانی درصد فارسی 228 2/65 نایینی 61 4/17 هر دو 61 4/17 مجموع 350 100 جدول2 نشان می دهد که فارسی معیار در خانه نسبت به نایینی کاربرد بیشتری در حد سه برابر دارد. این تفاوت از نظر آماری کاملاً معنی دار است و در واقع، نشان دهنده جایگاه و شأن برتر فارسی نسبت به نایینی حتی در حوزه مکالمات خانگی است. به بیان دیگر، به نظر می رسد فارسی، به عنوان زبان رسمی، در نگرش های گویشوران نایینی به دلایل مختلف (فراگیری رسانه های فارسی زبان، ضرورت به کارگیری این زبان در مشاغل با اعتبار بیشتر و ...) جایگاه معتبرتری نسبت به نایینی پیدا کرده است، به طوری که از حوزه کاربردهای رسمی خارج شده و به حوزه های خصوصی و عاطفی مردم راه پیدا کرده است. جدول 3. درصد و فراوانی کاربرد فارسی و نایینی در کوچه و بازار میزان زبان فراوانی درصد فارسی 228 1/65 نایینی 36 2/10 هر دو 86 7/24 مجموع 350 100 جدول3 نشان می دهد که فارسی بیشترین کاربرد را در حوزه اجتماع دارد (1/65%) که بیش از ۶ برابر کاربرد نایینی است. از جمله دلایل این موضوع، اعتبار آشکار فارسی به عنوان زبان رسمی کشور در نزد گویشوران نایینی است که موجب همگرایی هر چه بیشتر آنها به فارسی زبانان در همه موقعیت ها می شود. جدول 4. درصد و فراوانی کاربرد فارسی و نایینی در ارتباط با همسر میزان زبان فراوانی درصد فارسی 196 56 نایینی 126 36 هر دو 28 8 مجموع 350 100 . با توجه به جدول 4، همسران با درصد بسیار بالا «فارسی» را در تکلم با یکدیگر ترجیح می دهند. این امرهمانطور که پیش از این نیز گفته شد نشان می دهد که فارسی در نگرش های زبانی گویشوران نایینی از حد شأن و جایگاه یک زبان صرفا رسمی فراتر رفته و شأن و جایگاهی عاطفی یافته است به طوری که در مکالمات خصوصی و صمیمانه نیز جایگزین نایینی شده است. جدول 5. درصد کاربرد فارسی و نایینی در محیط خانه بر حسب گروه سنی کاربرد زبان گروه سنی فارسی (درصد) نایینی (درصد) هردو (درصد) بدون جواب (درصد) بدون جواب (درصد) مجموع (درصد) 12 -7 سال 4 /81 5 /18 0 1/0 1/0 100 19-13 سال 80 5/18 4/1 1/0 2/0 100 35-20 سال 5/68 5/ 18 8/12 2/0 2/0 100 49-36 سال 5/48 7/15 7/35 1/0 3/0 100 50 سال به بالا 4/41 20 5/38 1/0 1/0 100 با توجه به جدول بالا، کاربرد فارسی در محیط خانه با کاهش سن نسبت مستقیم دارد. یعنی گویشوران کم سن و سال تر به میزان بیشتری فارسی را در منزل مورد استفاده قرار می دهند. به هر ترتیب، بیشترین میزان کاربرد هر دو زبان را می توان در سنین میانسالان و افراد مسن مشاهده کرد که این خود نشان از گذار زبان در طیف نسلی دارد. جدول 6. درصد کاربرد فارسی و نایینی در ارتباط با دوستان بر حسب گروه سنی کاربرد زبان گروه سنی فارسی (درصد) نایینی (درصد) هردو (درصد) بدون جواب (درصد) مجموع (درصد) 12 -7 سال 90 1/7 8/2 1/0 100 19-13 سال 8/92 8/2 2/4 2/0 100 35-20 سال 1/57 2/14 5/28 2/0 100 49-36 سال 5/58 35 2/6 3/0 100 50 سال به بالا 5/28 20 4/51 1/0 100 با توجه به جدول 6، تمام گروه های سنی، فارسی را بیشتر از نایینی به کار می برند. با این حال، متغیر سن یا، به بیان دیگر، نسل بر توزیع کاربرد این دو زبان کاملاً موثر است و هر چه سن افراد کمتر است تمایل به کاربرد فارسی بیشتر، و به عکس، تمایل به کاربرد نایینی کمتر است. افزایش گرایش به کاربرد نایینی توسط گروه میانسال (۳۶-۴۹ سال) نسبت به سایر گروه های سنی امری قابل تامل است. شاید بتوان این افزایش را به وفور توجه افراد این سنین به مسایل هویتی دانست. جدول 7. نگرش گویشوران نسبت به تسلط خود به نایینی میزان نگرش فراوانی درصد زیاد 142 5/40 تا حدودی 188 7/53 اصلاً ً 20 8/5 مجموع 350 100 با توجه به جدول 7، پاسخ « تاحدودی» بالاترین درصد را داراست (7/53%). اگرچه تنها 8/5٪ گویشوران هیچ آشنایی با نایینی ندارند، با این حال، 7/53 ٪ افراد به طور تقریبی و نه کامل با این گویش آشنا هستند که این خود دال بر روند گذار گویش است. وقتی نگرش مردم نسبت به یک زبان یا گونه ای از زبان چندان مثبت نباشند، نخست، به تدریج تسلط خود به آن را از دست می دهند، چون مایل به به استفاد از آن نیستند و، در نتیجه این عدم استفاد، کاملا تسلط خود به آن را از دست خواند داد. از دیگر سو، حتی گاهی ممکن است گروهی از مردم به زبان یا گونه ای از زبان تسلط داشته باشند، اما چون آن گونه زبانی در نظر آنها ارزش چندانی ندارد، تسلط به آن نیز ارزش چندانی در نظر ایشان ندارد و حتی ممکن است با زبان به خوبی آشنا باشند اما تمایلی به بازگو کردن آن نداشته باشند. جدول 8. نگرش والدین نسبت به ضرورت تسلط فرزندانشان به نایینی میزان نگرش فراوانی درصد زیاد 84 24 تا حدودی 189 54 اصلاً ً 77 22 مجموع 350 100 با توجه به جدول 8، بالاترین درصد متعلق به پاسخ « تاحدودی» است و اینکه ۲۲٪ این گروه سنی اصلاً با این گویش آشنایی ندارند دلالت بر منفی شدن نگرش ها نسبت به این گویش در میان این نسل است. جدول9. درصد و فراوانی کاربرد فارسی و نایینی به عنوان زبان ترجیحی فرزندان میزان نگرش فراوانی درصد زیاد 267 2/76 تا حدودی 40 4/11 اصلاً ً 43 4/12 مجموع 350 100 جدول 9 نشان می دهد که اکثریت قاطع والدین استفاده از زبان فارسی را برای فرزندانشان ترجیح می دهند. این نگرش نشان دهنده جایگاه معتبرتر فارسی نسبت به نایینی در جامعه زبانی مورد بررسی است. یعنی والدین، اصلی ترین مربیان فرزندان، آنها را ترغیب به تکلم به فارسی می کنند که این خود یکی از دلایل و نشانه های گذار زبان است. در مجموع، می توان گفت که گویشوران نایینی شأن زبان فارسی را به عنوان زبان رسمی و ملی و حتی زبان خانه بالاتر از شأن گویش محلی خود تلقی می کنند.

جمع بندی و نتیجه گیری:

براساس نتایج پژوهش حاضر، روشن شد که گویش نایینی از وضعیت کاربردی خوبی برخوردار نیست و گویشی در معرض خطر تلقی می شود. به این معنی که تقریبا تمامی زنان و مردان مشمول این پژوهش که در مقاطع سنی، تحصیلی و شغلی مختلف هستند، در حوزه های مختلف خانه، کوچه و بازار ، ارتباط های خویشاوندی و ... زبان فارسی را بیشتر از گویش نایینی به کار می برند. از عمده ترین دلایل ارائه شده توسط گویشوران برای کاربرد بیشتر فارسی، می توان به عواملی از قبیل «برقراری ارتباط بهتر از طریق زبان فارسی»، «عدم تسلط به گویش نایینی»، «تسلط بیشتر به زبان فارسی» و« اعتبار بیشتر فارسی به مثابه زبان ملی» اشاره نمود. به نظر می رسد فارسی، به عنوان زبان رسمی، در نگرش های گویشوران نایینی به دلایل مختلف (فراگیری رسانه های فارسی زبان، ضرورت به کارگیری این زبان در مشاغل با اعتبار بیشتر و ...) جایگاه معتبرتری نسبت به نایینی پیدا کرده است. به هر ترتیب، یافته های پژوهش، نشان دهنده گذار زبانی رو به رشدی در شهر نایین می باشد، چون کاربرد گویش نایینی توسط فرزندان تقریبا در تمام حوزه ها بسیار ناچیز می باشد، تأثیر حوزه خانواده، به عنوان مهمترین حوزه انتقال گویش نایینی از والدین به فرزندان، کم رنگ شده است و در بیشتر موارد زبان فارسی به فرزندان منتقل می شود والدین تمایل زیادی ندارند که فرزندانشان گویش نایینی را یاد بگیرند. بنابراین با توجه به معیارهای ششگانه دسته بندی زبان های در معرض خطر و عدم انتقال گویش نایینی به فرزندان، گویش نایینی، گویشی « درشرف زوال» به شمار می رود. برخی از نتایج خاص این پژوهش را می توان در زیر فهرست کرد: - در خانه فارسی نسبت به نایینی کاربرد بیشتری دارد و این بیانگر از بین رفتن گویش نایینی در محیط خانه می باشد (جدول 2). - همسران با درصد بسیار بالا «فارسی» را در تکلم با یکدیگر ترجیح می دهند(جدول 4). - فارسی بیشترین کاربرد را در حوزه اجتماع دارد (1/65%) (جدول 3). - تمام گروه های سنی، فارسی را بیشتر از نایینی به کار می برند. - کاربرد فارسی در موقعیت های رسمی مثل مدرسه، حیات نایینی را مورد تهدید قرار داده است. - فقدان نگرش مثبت به نایینی در فرزندان می تواند در آینده در امر انتقال گویش نایینی مشکل آفرین باشد. - در نسل های بعدی، احتمال فراگیر شدن فارسی بیشتر از دوزبانه ماندن جامعه زبانی است. - گرایش غالب به سوی حفظ گویش نایینی نیست.

منابع :

1– اُرانسکی، یوسیف. 1378. زبان های ایرانی. ترجمه ی دکتر علی اشرف صادقی. تهران: انتشارات سخن

2- بشیر نژاد، حسن (1386)، زبان های محلی ایران و دور نمای آینده. مجله زبان و زبانشناسی. سال سوم – شماره اول، پیاپی پنجم صص 126-115

 3- ترقی اوغاز، حسنعلی (1386)، مرگ زبان. مجله نامه فرهنگستان. شماره اول .صص 104- 96.

4- داوری اردکانی، نگار. (1384)، "برنامه‏ريزي زبان و نظريه نگرش‏هاي زباني"، مجله دانشكده ادبيات و علوم انساني دانشگاه تهران. شماره 56.

5-داوری اردکانی، نگار. (1386)،"سیاست پنهان زبان در مقابل سیاست آشکار آن". نامه فرهنگستان. دوره نهم. شماره اول: 185 ـ 158.

6- ذوالفقاری،سیما (1376)، گویش بختیاری: بقا یا زوال . پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشکده ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی.

7- شاه سیاه، عبدالله ( 1382)، راهنمای گردشگری شهرستان نایین . سازمان ایرانگردی و جهانگردی استان اصفهان.

8 - مدرسی، یحیی ( 1368 )، درآمدی بر جامعه شناسی زبان.تهران: مؤسسه مطالعات و تبلیغات فرهنگی.

9- مدرسی، یحیی (1384)، گستره گویش شناسی نوین. مجله گویش شناسی. دوره دوم .شماره اول ص 22-2.

10- یارمحمدی، لطف الله (1374)، زوال زبانها و لهجه ها. نامه فرهنگستان علوم. سال دوم، شماره دوم

-Crystal, David ( 2000). langusge death . Cambridge: Cambridge university press.

3- Fasold, Ralgh (1987). The sociolinguistics of society. Oxford : Basil Blackwell.

4-Hudson R .(1980). Sociolinguistics. Cambridge: Cambridge university press. 5-lenore, A. grenoble & lindsay J. whaley.(2006). "Saving languages". Cambridge : Cambridge university press.

6.WWW.NAEN.GOV.R [1] -S.A. Wurm [2] -language maintenance [3] - language change [4] -language death 1-documentation 2-safe language 3-at risk language 4-disappearing language 5 -moribund language 6-nearly extinct language 7-extinct language

الف.پژوهش های غیر ایرانیان

پژوهش های چند باستان شناس اروپایی پیشینه ی این مطالعات رابه سال 1896 میلادی بر می گرداند. در این سال فردی به نام «آمِده کری » (1896 : 124-110) مقاله ی کوتاهی با عنوان «لهجه ی فارسی نایین» در یک مجله ی فرانسوی منتشر کرد. این مقاله بر اساس تعدادی صورت صرف شده ی افعال و بعضی ترکیبات و اصطلاحات تهیه شده بود. پس از او فردی به نام «ویلهلم گایگر » در بحث از لهجه های مرکزی ایران، با استفاده از مقاله ی کِری به مقایسه نایینی با لهجه های منطقه ای کاشان پرداخت. وی همچنین به پاره ای از تحولات آوایی و رابطه ای این لهجه با زبان های ایرانی میانه و باستانی و اختصاصات صرفی و نحوی آن اشاره کرد.

پس از آن سه اثر دیگر که به نحوی با نایینی ارتباط دارد، به چاپ رسید. در ادامه به این آثار پرداخته می شود. در سال 1926 ولادیمیر ایوانف در مقاله ای تحت عنوان:

Two dialects spoken in the central persian desert JRAS part p.405-431.

گویش های منطقه ای انارک و خور را بررسی کرد. به گفته ی وی انارکی صورت دیگری از نایینی با اندکی اختلاف های آوایی است. وی در این مقاله ابتدا در مورد پاره ای از ویژگی های آوایی و صرفی انارکی بحث کرده (1926: 417-412) و سپس فهرستی از واژه های انارکی را به دست داده است (همان: 423-419).

در همان سال «اُسکار مان» و«کارل هدنک» در بخشی از کتاب خود درباره ی «گویش های شمال غربی» (1926: 193-117) از نایینی سخن به میان آوردند. آنان در این کتاب واکه ها، همخوان ها، سنجش آوایی نایینی و فارسی، دگرگونیهای آوایی واژه های نایینی در مقایسه با فارسی، علامت جمع و تعریف، یای وحدت، فعل و ضمیر در نایینی را بحث کرده اند، سپس (همان: 147- 132) فهرستی از فعل های نایینی را با صرف آنها آورده و بعد از آن (همان: 158-148) واژه نامه نایینی و بالاخره (همان: 193-159) چند متن نایینی را به شکل آوانویسی شده به دست داده است.

«مان» برای نایینی 7 واکه ی کوتاه، 8 واکه ی بلند و 3 واکه ی مرکب به دست داده که به گفته ی هدنک کمیت و کیفیت آنها به هیچ وجه ثابت نیست. قابل ذکر است که ضبط های «اسکار مان»، به ویژه در قسمت واکه ها غیر دقیق و در بسیاری از موارد نادرست است (تعدادی از واکه های پیشنهادی او واجگونه ی صامت های دیگر اند). تحقیق «مان» از نظر رابطه ی تلفظ واژه های نایینی با فارسی و تبدیل هایی که در نایینی صورت گرفته، حاوی نکات بسیار مفیدی است.

در سال 1929 میلادی ایوانف در مقاله دیگری که در مورد گویش خور و مهرجان با عنوان زیر به چاپ رساند:

" Notes on the Dialect of khur and Mihrijan ".in Acta orientalia , v III , p . 45-61,

مجدداً یادداشت مختصری در یک صفحه راجع به انارکی نوشت که با فهرستی از افعال و کلمات این گویش همراه بود. ایوانف در اینجا از ضبط کلمات در نوشته ی مان- هدنک و شیوه ی آوانویسی آنان انتقاد کرد و بعضی از ایرادهای آنها را به «کری» ناروا دانست.

ب. پژوهش های ایرانیان

پس از گذشت بیش از نیم سده از پژوهش های اروپائیان درباره ی زبان نایینی، برای نخستین بار در ایران اثری در این زمینه منتشر شد. ستوده (1365) فرهنگ نایینی را مشتمل بر حدود 2500 مدخل منتشر کرد. تردیدی نیست که خود ایرانیان، به شرطی که از مبانی لهجه شناسی و زبانشناسی آگاهی داشته باشند، به سبب تسلط بر زبان فارسی و در دست داشتن امکانات متعدد دیگر از هر کس دیگری برای گردآوری لهجه ها بیشتر شایستگی دارند و بسیاری از اشتباهاتی که به بیگانگان به سبب عدم آشنایی با زبان مرتکب می شوند، برای آنان قابل پیشگیری است.

کتاب حاضر با وجود چند نقیصه که در آن دیده می شود، بی شک در راه تحقیق در زبان نایینی گامی به پیش و از بسیاری از اشتباههای دانشمندان ذکر شده به دور است. مواد این فرهنگ را به عنوان تکلیف درسی به دانشجویان نایینی خود داده بوده و یکی از آنان کار تدوین و تکمیل آنها را بر عهده داشته است. تنها اطلاعاتی که در مقدمه ی کتاب راجع به نایینی و زبان روستاها و شهرک های اطراف آن آمده، این است که نایینی مخصوص هفت محله ی شهر است و دهکده ی اطراف شهر و شهرک های دورتری مانند کوپا و انارک گویش های جداگانه ای دارند. اختلاف لهجه ی انارکی با نایینی زیاد نیست. یعنی لحن ادای کلمات فقط اختلاف دارد و واژه های مشترک زیادی دارند. مؤلف درباره ی شیوه ی آوانویسی خود و ساختمان آوایی و دستوری نایینی هیچگونه اطلاعی به دست نمی دهد.

آقابابایی بادافشانی (1370) در پایان نامه ی کارشناسی ارشد خود تحت عنوان «تحلیل تاریخی پیرامون واژه های اصیل گویش نایینی همراه با تحلیل آوایی و دستوری»، پس از معرفی جایگاه نایینی در خانواده ی زبان های ایرانی، به توصیف واج ها و برخی از فرایندهای آوایی این زبان پرداخته است. سپس به اختصار، رفتار نحوی فعل و شناسه های فعلی را معرفی نموده و تعدادی جمله و متن نایینی و ترجمه ی فارسی آنها را ارائه کرده است. در بخش دوم اثر نیز به بررسی ریشه شناختی تعدادی از واژه های نایینی پرداخته و صورت های نزدیک به این واژه ها را در زبان های فارسی باستان، اوستایی، پهلوی و فارسی نو با ذکر منبع نشان داده است.

پورعابدی (1372) در پایان نامه ی کارشناسی ارشد خود با نام «بررسی گویش نایینی»، ابتدا به طبقه بندی واج های نایینی و نحوه ی توزیع آنها و همچنین خوشه ی همخوانی و واحدهای زبرزنجیری گفتار پرداخته است. سپس تعدادی از واژه های نایینی و فارسی معیار، مورد مقایسه ی آوایی قرار گرفته و تفاوتهای آوایی آنها دسته بندی شده است. در ادامه به بررسی مقوله های اسم، صفت، قید و ضمیر پرداخته و انواع هر کدام را با ذکر شواهد و نمونه های متعدد مطرح کرده است. سپس بحث مفصلی را در مورد فعل و رفتار شناسه های فعلی در زمان ها، نمودها و وجه های مختلف، و همچنین افعال کمکی و صورت های مصدری ارائه کرده و در هر مورد، نمونه هایی را به دست داده است. در انتهای این بخش نیز به وجود ساخت های کنایی در نایینی اشاره کرده و ویژگیهای این ساخت را تشریح نموده است.

وی سپس در بخش مطالعات ساختواژی به دسته بندی واژه ها از لحاظ تعداد و نوع اجزای تشکیل دهنده ی آنها پرداخته و انواع وندهای زبان را همراه با توصیف معنایی هر کدام به دست داده است. در بخش نحو نیز در چارچوب دستور سنّتی به طرح مباحثی چون نهاد و گزاره، تطابق نهاد و فعل، نقش های حرف اضافه، حرف ربط و حرف نشانه پرداخته است و در ادامه، انواع جمله، شبه جمله و صوت، و همچنین آرایش واژگانی جمله را مطرح کرده است. در پایان رساله نیز واژه نامه ای را در 143 صفحه آورده است.

اثر مورد وصف، مفصل ترین اثری است که تا کنون در زمینه ی زبان نایینی تدوین یافته است. نگارنده ی این اثر در پیشگفتار تصریح کرده است که هدفش گردآوری و طبقه بندی داده ها بوده و به تحلیل داده ها کمتر پرداخته است (پورعابدی 1372 : 13).

با وجود این، تلقی بعضی از واجگونه ها به عنوان واج در رساله ی وی و همچنین قائل شدن به 21 همخوان و 12 واکه برای نایینی از نکاتی است که نیازمند بحث و بررسی بیشتر است. علاوه بر این، وی موفق به تشخیص و توصیف برخی از پدیده ها و رفتار های نحوی زبان نایینی، از جمله مطابقه ی مفعول، ساخت های پیش- پس اضافه ای و حتی ساخت های پس – اضافه (باستثنای پس اضافه ای[ra] ) نشده است.

«توصیف زبان شناختی گویش دهستان کوهستان» عنوان پایان نامه ای است که توسط بلانیان(1378) انجام شده است. در این اثر لهجه ی روستای بلان، واقع در قسمت غربی شهرستان نایین بررسی شده است. وی نایینی را دارای گونه های متفاوتی دانسته است که سخنگویان آنها با یکدیگر فهم متقابل دارند (همان:13). سپس در متن رساله به توصیف واج شناختی، ساختواژی و نحوی زبان پرداخته است و در هر بخش، نمونه هایی را از روستای مذکور ذکر کرده است. در پایان نیز واژه نامه ی موضوعی مختصر(همان:99-87) مشتمل بر441 واژه به دست داده است. این واژگان موضوعی به دلیل اینکه دارای واژگانی اصیل بوده و در فارسی معیار یافت نمی شوند، از نقاط قوت این اثر می باشد.

«بررسی ساخت گروه فعلی در زبان نایینی براساس فرضیه ی فاعل درون گروهی » عنوان پایان نامه ای است که توسط مفیدی (1383) در رابطه با این زبان انجام شده است. این پایان نامه به بررسی سازه های گروه فعلی و ساخت سلسله مراتبی آن در چارچوب نظریه ی حاکمیت و مرجع گزینی با اشاراتی به برنامه ی کمینه گرا می پردازد. در این پایان نامه، فرضیه اسپورتیش تحت عنوان «فاعل درون گروه فعلی» درخصوص تولید فاعل در جایگاه مشخص گر گروه فعلی لحاظ شده است و در فصلی مستقل در انتهای این پایان نامه به ارزیابی این فرضیه در چارچوب داده های زبان نایینی می پردازد. از دیگر مباحث این اثر، بررسی انواع مطابقه و همچنین مقوله های تهی در زبان نایینی است.

براساس مباحث عنوان شده در این پایان نامه، فرضیه ی اول تحقیق (ساخت گروه فعلی در زبان نایینی براساس قواعد نحو ایکس تیره قابل توصیف است) تا حدودی تأیید شده است و در عین حال مشکلاتی در تبیین بعضی از ساختهای زبان نایینی در چارچوب قواعد ایکس تیره وجود دارد که در فصل سوم (گروه فعلی در زبان نایینی) به آنها اشاره شده است و فرضیه ی دوم (داده های زبان نایینی ضرورت قائل شدن به فرضیه ی فاعل درون گروهی دارد) را تأیید می کند.

«زبان نایینی: زوال یا بقا» عنوان آخرین پایان نامه ای است که توسط موسی کاظمی (1387) در رابطه با این زبان انجام شده است. براساس نتایج این پایان نامه مشخص شد که زبان نایینی از وضعیت کاربردی خوبی برخوردار نیست و گویای وضعیت نگران کننده ی نایینی به عنوان یک زبان در معرض خطر است و نشان می دهد که نگرانی موجود در مورد زوال روزافزون زبانهای محلی ایران در مورد زبان نایینی تا حد زیادی صدق می کند. به این معنی که تقریباً تمامی زنان و مردان مورد پژوهش که در مقاطع سنی، تحصیلی و شغلی مختلف هستند، در حوزه های مختلف خانه، کوچه و بازار، ارتباط های خویشاوندی و ... زبان فارسی را بیشتر از زبان نایینی به کار می برند. از عمده ترین دلایل ارائه شده برای کاربرد فارسی، می توان عواملی به از قبیل «ارتباط بهتر»، «ندانستن زبان نایینی»، «تسلط بیشتر» و «زبان ملی» اشاره نمود. یافته های پژوهش،نشان دهنده ی یک تغییر زبان بسیار وسیع در شهر نایین می باشد.

منابع فارسی:

1- آقابابایی باد افشانی، رضا .1370. تحلیل تاریخی پیرامون واژه های اصیل گویش نایینی همراه با تحلیل آوایی و دستوری. پایان نامه ی کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.

2- بلانیـان، عبدالمهدی 1376 .توصیـف زبان شناختـی گویش دهستـان کوهستـان .پایان نامه ی کارشناسـی ارشـد. دانشکده ادبیات و علوم انسانی ،دانشگاه اصفهان

3- پورعابدی، حسن.1372. بررسی گویش نایینی. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران.

4- ستوده، منوچهر. 1365. فرهنگ نایینی . موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

5- مفیدی، روح الله 1383 . بررسی ساخت گروه فعلی در زبان نایینی براساس فرضیه فاعل درون گروه فعلی، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی

6- موسی کاظمی، سید مهدی.1387. زبان نایینی: زوال یا بقا؟. پایان نامه کارشناسـی ارشـد. دانشگاه پیام نور تهران

منابع انگلیسی:

8-Ivanow,W .1926."Two Dialects spoken in the Central Persian Desert". JRAS .part III .p.405-431.

9-Ivanow,W .1929." Notes on the Dialect of khur and Mihrijan ". in acta orientalia ,v III, p.45-61

11-Mann, O.1926. -Kurdish- persische Furschungen,Abt .III ,Band I, (Nordwest iranisch),baerbeite von Karl handak ,d1

1- A. kery

2-Le dialecte persan de Nayin

3- W.Geiger

4- W. Ivanow

5- O.Mann

6- K. Hadank

7-ergative

8- agreement

9-vp-internal subject hypothesis

10-Sportiche

11-empty catagories

کویی‌چیرو ماتسوئورا،‌ دبیرکل یونسکو،‌ در مراسم رونمایی از این پروژه ضمن تاکید بر این که زبان ابزار انتقال دانش و اطلاعات انسان درباره طبیعت و کائنات است گفت: «مرگ زبان به ناپدید شدن بخش بزرگی از میراث فرهنگی، از شعر و افسانه تا ضرب‌المثل و لطیفه، می‌انجامد ‌ اطلس زبان‌های درخطر جهان که حاصل کار و تلاش ۳۰ زبان‌شناس است نشان می‌دهد کشورهایی که بیشترین تنوع زبانی را دارند مثل هند و ایالات متحده بیشترین تعداد زبان‌های درخطر جهان را نیز دارا هستند.
۱۹۹ زبان در جهان کمتر از ۱۰ گوینده و ۱۷۸ زبان دیگر بین ۱۰ تا ۵۰ گوینده دارند. اما چهار زبان هم در جهان هست که فقط یک گوینده دارند:‌ زبان‌های وینتو – نوملاکی در شمال کالیفرنیا، لیوونیایی در منطقه بالتیک، یاگان در شیلی، و کایخنا در برزیل. از جمله زبان‌هایی که اخیرا منقرض شده‌اند می‌توان به زبان‌های آساکس در تانزانیای آفریقا، اوبیخ در ترکیه، و آیاک در ایالات متحده اشاره کرد.
طبق اطلس جدید یونسکو، در ایران زبان‌های «کوروشی» در جنوب غربی و «خلج» در شمال در وضعی بحرانی هستند و زبان‌های نایینی و نطنزی شدیدا در خطرند. بر اساس تقسیم‌بندی این اطلس، زبان‌های لاری و طالشی و سمنانی نیز جزء زبان‌های «قطعا درخطر» کشور ایران به شمار می‌روند.
یونسکو در وب‌سایت خود می‌گوید یک زبان وقتی می‌میرد که گویندگان آن به گروه یا قومی قوی‌تر و بزرگ‌تر روی بیاورند. از دیگر دلایل مرگ زبان‌ها به عدم غرور و افتخار مردم به میراث خود و بی‌توجهی به آنها نیز اشاره شده است.
اطلس زبان‌های درخطر جهان که با حمایت مالی کشور نروژ تدوین و راه‌اندازی شده است بخشی از برنامه‌های سازمان یونسکو برای حفاظت از زبان‌های در خطر جهان است.

منبع:

اطلس اینترنتی زبان‌های درخطر جهان

با سلام و احترام

زبان نایینی ادامه زبان فارسی باستان است.این وبلاگ در راستای پاسداشت وحفظ بخش کهنی از ایران عزیز تلاش می کند و آماده هر گونه همکاری و کمک به همه دوستداران فرهنگ ایران سترگ است.

اینجانب سید مهدی موسی کاظمی کارشناسی ارشد زبانشناسی همگانی بر خود لازم دیدم تا به دلیل علاقه شدید خود به زبان نایینی موضوع پایان نامه خویش را درباره آینده این زبان ارزشمند (بقا یا زوال آن) قرار دهم . زبانی که ریشه در زبانهای باستانی مانند فارسی باستان اوستایی و فارسی میانه دارد. اکنون وظیفه ماست تا با توجه به نتیجه نگران کننده این پایان نامه ( زوال زبان نایینی) بکوشیم تا از زوال و نابودی این زبان ارزشمند جلوگیری کرده و آن را به نسلهای بعدی منتقل سازیم.

اینجانب به لحاظ اهمیت و ضرورت این موضوع، در همایشهای ملی و بین المللی با دبیران علمی این همایش ها مکاتبه نموده و به عنوان یک نایینی علاقمند به زبان نایینی وظیفه خود دانستم که در این مورد سنگ تمام بگذارم و با تمام توان این موضوع را در همایش های زبانشناسی عنوان نمایم. باشد که زبانشناسان کشور چاره ای برای جلوگیری از خاموشی این زبان قدر ناشناخته بیندیشند و البته قدم اول را باید گویشوران نایینی بردارند و زبان نایینی را در خانه به عنوان اصلی ترین کانون زبان آموزی بکار برند. وظیفه والدین این است که همچنانکه پدرانشان این زبان را به آنها آموخته اند، آنان نیز در این مورد کوتاهی نکنند و نایینی صحبت کردن را کسر شأن خود و خانواده شان قلمداد نکنند و تکلم به فارسی را نشانه ادب، فرهنگ و فرهیختگی خود ندانند. اگرآنان نگاه تحقیر آمیز به زبان نایینی داشته باشند، فرایند انتقال زبان نایینی از نسل آنها به نسل بعدی مختل می شود. بنابراین در صورت مقاومت والدین در برابر آموزش زبان نایینی به فرزندان، طولی نخواهد کشید که نسل آینده با این زبان احساس بیگانگی خواهند کرد.

اهمیّت حفظ زبان و گویش های بومی

از آنجا که زبان یکی از عناصر هویت فرهنگی افراد است، برخی معتقدند که حفظ زبان بومی ضرورت دارد و اگر کسی زبانش را از دست دهد، جوهر اخلاقی و معنوی خود را از دست داده است. در مجموع، زبان و هویّت بشر به مانند یک زنجیر، به هم متصل هستند که در بعضی جوامع فقدان زبان مادری باعث ایجاد ترس، عدم خودباوری و نوعی ناکامی می شود.

گویش ها و زبان ها، همگی ارزشمندند. هر زبان و گویشی اصطلاحات خاص خود را دارد و در واقع هر زبانی جهان را به گونه ی خاص خود می بیند. دلیل دیگری که باید به زبان ها و گویش ها اهمیّت دهیم، یک دلیل زبان شناختی است. در واقع یکی از وظایف جدید، یافتن عملکرد ها و الگوهای زبانها و گویش هاست.

چکیده مقاله:زبان نایینی: بقا یا زوال؟

پايان نامه براي دريافت درجه كارشناسي ارشد در رشته زبانشناسی همگانی

مؤلف:سید مهدی موسی کاظمی

استاد راهنما: دکتر نگار داوری اردکانی

استاد مشاور: دکتر بلقیس روشن

شهریورماه 1387

دانشكده علوم انسانی-گروه زبانشناسی و زبانهای خارجی