در زمانهای قدیم  تکم و تکمچیها  و نوروز داماچیلار در نیارق و در اردبیل به عنوان پیشاهنگ و پیش قراولان عید نوروز شناخته می شدند و اشعاری را درباره نوروز، زایش و نوزایش  می خواندند ؛ آنها علامت مشخصه ای نیز داشتند که در مورد تکم ، بز تزئین شده  و در مورد نوروزداماچیلار، گروهی چند نفره  بودند که با در دست گرفتن چوبدستی ،جلوی منازل ایستاده و چوبدستی را بصورت ریتمیک و موزون به زمین زده و همراه آن ترانه های مربوطه را می خواندند. نمونه هایی از ترانه هایی که خوانده می شد را در زیر آورده ام:

بهار آمد، بهار آمد خوش آمد

علی با ذوالفقار آمد خوش آمد

گل و نسرین به باغ آمد خوش آمد

"سیزون بو تازه بایراموز مبارک"  (عید نو شما مبارک باشد)

"آیوز، ایلوز، هفتوز، گونوز  مبارک"  (ماهتان، سالتان، هفته تان، روزتان مبارک)

"جناب جبرئیل نامه گتیردی"  (جناب جبرائیل نامه آورد)

"گتور جگین پیمبره یتیردی"  (محض آوردن به پیامبر رسانید)

"مبارک قوللارین گویه گوتیردی"  (پیغمبر هم دستهایش را بر آسمان برداشت)

"سیزون بوتازه بایراموز مبارک"  (عید نو شما مبارک باشد)

"آیوز، ایلوز، هفتوز، گونوز مبارک"  (ماهتان، سالتان، هفته تان، روزتان مبارک)

"امیرالمومنین تخته چخاجاق"  (حضرت امیرالمومنین، به تخت ولایت خواهد نشت)

"یزیدون بوینونا نوخدا ووراجاق " (به گردن یزید افسار خواهد بست)

"شیرین شربت سو یرینه آخاجاق" (و به جای آب در رودها شربتهای شیرین جاری خواهد شد)

"سیزون بوتازه بایراموز مبارک"  (عید نو شما مبارک باشد)

"آیوز، ایلوز، هفتوز، گونوز مبارک"  (ماهتان، سالتان، هفته تان، روزتان مبارک)

با توجه به منابع ادبی و فرهنگی منطقه: «تکم»  يك عروسك چوبي سنتي است . واژه تكم Takam از دو بخش "تكه " و " م " تشكيل شده است . تكه در زبان تركي به معني بز نر قوي هيكل كه هميشه در راس گله حركت مي كند و گله را به چراگاه و محلهاي معين هدايت مي كند "م" ضمير ملكي دوم شخص مفرد است و تكم در واقع به معني " بز نرمن " است .
به كسي كه تكم را مي رقصاند " تكم چي " مي گويند كه اشعار مخصوص تكم را با آهنگي خاص مي خواند . البته شايان ذكر است كه اشعار تكم در چند آهنگ كه خاص تكم بوده خوانده مي شود .
تكم عروسكي است چوبين كه روي آنرا با مخمل يا پارچه هائي به رنگ قرمز مي پوشانند و روي اين پارچه را با پولك ، زنگوله ، سكه و نيز پارچه هاي الوان و حتي ائينه تزيين مي كنند. هر يك از تزئينات تكم علت و فلسفه اي داشته است : مثلا زنگوله و سكه براي ايجاد سروصداي بيشتر بوده تا مردم را از داخل خانه ها به كوچه ها و دم در خانه ها بكشاند . از سوي ديگر يك ضرباهنگ براي حركت تكم بوجود مي آورد . اينكه به دو طرف عروسك ( طرفين شكم عروسك ) آئينه نصب مي كردند . به اين دليل بود كه تكم خبر فرا رسيدن سال نو را به مردم مي داد و با خود آئينه اي به رسم روشنائي و صفا داشت. اينكه در ساخت تكم هميشه از رنگ قرمز براي پوشاندن بدنه اصلي استفاده مي کردند شايد به اين دليل بوده که درآذربايجان قديم لباس و توري سر و روي عروس به رنگ قرمز بوده و خواسته اند تكم نيز مثل هر عروسي مظهر شادي و خوشي باشد
تکمچی یعنی صاحب تکم، صفحه تخته را به طور افقی در یک دست نگه می‌داشت و با دست دیگر انتهای چوبی را که تکم بر آن نصب شده بود و در زیر تخته بالا و پائین می برد و به این طریق مجسمه چوبی در روی تخته بحرکت در می‌آمد و دست‌ها و پاها و زیرشکمش با برخورد بر آن تخته صدایی بوجود می‌آورد که چون ریتم و آهنگ مخصوصی داشت مثل صدای ضرب برای انسان خوش آیند بود. تکمچی با این حرکت دست و آهنگ، آوازها و تصنیف‌هایی نیز می‌خواند و  چون تکم مخصوص نوروز بود تصانیف و آوازها نیز همواره درباره بهار و عید سروده می‌شد، تکمچی تقریباً از یک ماه به عید مانده پیدا می‌شدند و به در خانه‌ها می‌آمدند و رسیدن بهار و نوروز را مژده می‌داد.

تکم یا بز در تاریخ خاورمیانه و در تاریخ ایران زمین در اکثر داستانها آمده و یکی از اساسی ترین مولفه‌های اسطوره‌ای و به معنی برکت و زایش است. هر چند، بعدها تکم، جای خود را به چوب دستی در دستان تعدادی به نام نوروزداماچیلار ، و تکم خوانی جای خود را به نوروزداما (نوروز خوانی) داد. اما اصل موضوع که نوروز خوانی بود ،بسیار مورد علاقه مردم بود.

در پژوهشهای صورت گرفته از سوی محققان، عروسکی بنام تکم در ناحیه شمالی ایران و کناره های دریای خزر نیز شناسایی شده که گویا موجود افسانه ای بوده با سه پا و دو شاخ بر سر به شکل یک دیو که با تکم مورد بحث ما تفاوت دارد.

همچنین در حال حاضر رگه هایی از این نمایش عروسکی در نواحی مرکزی کشورمان مانند اراک، ملایر و... دیده شده اما باید اذعان کرد که خاستگاه اولیه تکم منطقه آذربایجان و به خصوص استان اردبیل بوده و از این منطقه به سایر نقاط برده شده است.

"تکم گنجینه ای برای فرهنگ و هنر کشور است"

تکم خوانی یک نمایش عروسکی و یکی از شاخه‌های فرهنگ شفاهی، بومی و اصیل منطقه آذربایجان و اردبیل و نیارق بوده که اگر نادیده گرفته شود، به معنی نادیده گرفتن قسمتی از میراث فرهنگی کشورمان خواهد بود و نخستین نتیجه این نگرش نیز قابل پیش بینی است؛ اینکه نسل آینده جای پای محکمی برای گذاشتن نخواهد داشت.

آیین تکم گردانی با ارزش گذاری مجدد، بازشناسی و کاربردی کردن آن ،قابل احیا و گسترش است، اما لازمه تحقق این مهم آن است که مسئولین فرهنگی کشور، احیاء آن را برای خود وظیفه دانسته و ازبه دست فراموشی سپرده شدن آن جلوگیری نمایند ،و فقط در روزهای نوروز به فکر احیاء و استفاده از این آیین نباشیم و باور کنیم که این عروسک شادی بخش می تواند همراه با شادیها و غصه‌هایمان و با تفکراتمان نسبت به جامعه همراه شده و ما را یاری کند.

باید بدانیم که وقتی فرزندانمان تکم را نبینند و صدای پای چوبی آن را نشنوند و آن متلکها را که تکم گردان می گویند، نشنوند؛ گنجینه خاطراتشان از میراث کهن و ارزشمند فرهنگ و هنر این مرز و بوم پر نخواهد شد و انتظار ما از فرزندانمان برای مقابله با هجمه های فرهنگی سایر ملل، به دور از واقعیتهای موجود خواهد بود.

مثل خرما به نخیل است ضریحت ارباب
آنکه دستش شده از نخل تو کوتاه، منم

اربعین حسینی تسلیت باد🏴

يکي از بهترين نوع گردشگري و شايد پرطرف دارترين نوع آن ،طبيعت گردي است؛

تاثيرات مثبت و انرژي بخش سفر به دل طبيعت بر کسي پوشيده نيست،

همه ما بارها براي رفع خستگي و تفرج به جاي هاي ديدني طبيعي سفر کرديم؛

از نظر اقتصادي ممکنه سود مختصري هم به بوميان مناطق گردشگري طبيعت برسد!

اما ببينيم سودش بشتر است يا زيانش!

از خودمان شروع کنيم، زمان برگشتن از سفر به اين موضوع فکر کرديم آيا آسيبي به

طبيعت زديم يا نه! درست کردن آتش و رها کردن زباله ، به ويژه پلاستيک که زيان بارترين

صدمه به طبيعت است.همه به يقين بارها شاهد رها شدن زباله ، از جمله پلاستيک

در طبيعت و روشن کردن آتش در آن بوديم. که گاهي منجر به آتش سوزي هاي

جبران ناپذير در جنگلها و مراتع ، گرفته شدن جلوي آب در رودخانه ها و چهره زشت

زباله ها در طبيعت شده است.

اما آيا بايد با اکوتوريسم و طبيعت گردي خداحافظي کرد؟!

قطعا جواب منفي است. راه حل آن ، ايجاد مراکز خاص و حفاظت شده و تحت کنترل

گردشگري در برخي مناطق و هدايت مردم به آنجا و همين طور، فرهنگ سازي

گسترده ،دوستي با طبيعت ، در بين مردم است و اجازه دادن به برخي مناطق

طبيعي که بکر ودست نخورده براي آيندگان بماند.

 مثلا قبول بفرماييد ، اگر بجاي تبديل گردنه حيران به شهر ويلاهاي شخصي حيران،

منطقه حفاظت شده با مراکز استراحت و هتل و تفرجگاه عمومي در بخشي از آن 

الان شاهد يکي از زيباترين مناطق طبيعت گردي با کمترين آسيب به طبيعت بوديم

و براي تعداد زيادي از بوميان منطقه نيز شغل ايجاد مي شد.

مدتي پيش يکي از منازل اهالي نيارق تخريب شد. البته پس از دريافت جريمه و تحمل زندان.!!

موضوع چي بوده؟! شخصي از اهالي نيارق خانه اي در زمين آبا و اجدادي خود در قسمتي از نيارق مي سازد؛ از طرف سازمان جنگلها و مراتع اردبیل ، هم جريمه می شود، و هم زندانی می شود و هم ساختمانش تخريب مي شود!!  همان سازماني که هيچ کاري با خانه هايي که در حاشيه آبي بيگلو، سوها،گرمه چشمه، نمين، اردبيل و ... ساخته مي شود ندارد!!!

همان سازماني که کاري ندارد چه به سر گردنه حيران آمده، گردنه حيراني که زمين شخصي هم نبوده ،يلکه جنگل و مرتع عمومي بوده و متعلق به عموم ملت بود! اما خيلي راحت جنگلها از بين رفت ،تغيير کاربري داده شد و تبديل به شهر پولدارها شد ، آن هم نه بومي ؛ بلکه از تهران،تبريز ، اروميه ، اصفهان و ......که شايد در سال چند روز ،جهت تفريح در ويلاهاي گرانقيمت خودحضور داشنه و به ريش ملت مي خندند! کاملا هم قانوني و با سند منقوله دار !!

اما در نيارق که الان جمعيت سيار آن در شش ماه اول بين 10 تا بيست هزار نفر و شايد هم بيشتر است؛ جمعيتي که همه بومي هستند و به دليل نبود کار و امکانات شش ماه دوم سال راهي اردبيل، آستارا، تبريز، تهران، اصفهان، مشهد، اهواز و .... مي شوند و در شش ماه اول سال بيشتر در نيارق به سر مي برند. اینها سرمایه گذاری کرده و در سرزمین مادری خود و در زادگاه خود و در زمینهای پدری خود ساختمان می سازند، و سازمانهایی با تخریب ساختمانها نمی دانم چه برنامه ای را دنبال می کنند.

درمانگاه نیارق که تخت زایمان و تجهیزات دندانپزشکی داشت تبدیل شده به یک مطب عمومی! آمبولانس نیارق معلوم نشد کجا رفت!! کپسولهای اکسیژن چی شد؟! تجهیزات مخابراتی پیشرفته به روستاهای دیگر برده شد!! الان هم امکان کالر آیدی (نمایش شماره تلفن ثابت)  وجود ندارد!!! امکان گرفتن ریز مکالمات نیست!!!  کوچه ها و خیابانها آسفالت ندارد. کانالهای آب سطحی و جویها درست نیست و روز به روز بدتر می شود.

و هزاران مشکل دیگر  که به یقین همه مسیولان می دانند ولی  بجای حل مشکلات ، مشکلی هم به مشکلات اهالی اضافه می شود و انتظار دارند اهالی سکونت دائمی داشته باشند و مهاجرت نکنند.

وبلاگ نیارق سالی سرشاز از سلامتی ، دلخوشی ،

موفقیت و بهروزی برای همه دوستان آرزو می کند.

تکم خوانی آیینی است به قدمت نوروز و یادگاری از آداب و رسوم عید باستان که همواره در سرزمین اردبیل و همينطور در نيارق، به عنوان آینی ماندگار و منحصر به فرد مورد توجه مردم بوده و با روش مخصوص توسط تکم گردانها به اجرا گذاشته می شد.

آئین نوروزداما یا همان تکم گردانی سالیان پیش با آداب و رسوم کهن مردم آذربایجان و بویژه استان اردبیل و همچنین نیارق، عجین بوده و همه ساله با فرا رسیدن عید نوروز، مردم به انتظار تکمچی می نشستند و انتظار داشتند که تکم چی سمبل نشاط بهاری ،آنها را برای استقبال از بهار آماده سازد.

بی شک اشعار تکم، بسیار متنوع و فراوان بوده و تکمچی به در هر خانه ای که می رفت و شعر می خواند، صاحب خانه به تناسب وضعیت مالی و امکانات خود چیزی بعنوان "شاباش"، خلعت و انعام یا همان " بایرام پایی " به او هدیه می کرد.

در سالهائی که بین آخرین چهارشنبه سال (چهارشنبه سوری) و عید نوروز فاصله زیاد بود، این فاصله بحبوحه فعالیت تکمچیها به حساب می آمد.

تکم گردانان  و بعد ها ، " نوروز داما چیلار " (نوروز خوانها) ، مثل کسانی بودند که در دوره هخامنشیان دعا می کردند و از پادشاه هدایایی می گرفتند. تکم گردانان و نوروز داماچیلار نیز که مژده بهار را می دادند و مژدگانی می گرفتند، به این مژدگانی"  بایرام پایی یا پای" یا سهم می گفتند و گرفتن آن را حق خودشان می دانستند و البته تکم چیها نیز لزوم دادن انعام را در اشعاری یاد آور می شد:

"آی تکمین کندی وار      کمندی وار کندی وار  "(تکم خونه و زندگی داره – عائله و عیال داره)

"هر قاپودا اویناسا        بیر نلبکی  قندی  وار"  (پس هر دری برقصه – یک نعلبکی قند داره)

استفاده از مطالب وبلاگ نیارق با ذکر منبع بلامانع است.