بسمه تعالي
آخرين جلسه اين دوره از کارگاه نوحه، پس از حدود 30 جلسه در طول سالهاي 91 و 92 ، روز پنجشنبه 30 خرداد 1392، برگزار شد. اين دوره هم با همه تلخي ها و شيريني هايش گذشت. آري به پايان آمد اين دفتر حکايت همچنان باقي ست.
ان شاء الله اخبار بعدي کارگاه نوحه از طريق همين وبلاگ اطلاع رساني خواهد شد.
بسمه تعالي
گزارشي از اولين دوره ي کارگاه نوحه
1. با استعانت از الطاف لايزال الهي، کارگاه نوحه پس از حدود 4 سال فعاليت غير رسمي، با پيشنهاد جناب آقاي حسيني و اصرار دوستان نوحه سرا، از شهريور 91 فعاليت خود را به صورت رسمي آغاز نمود.
2. جلسات اين کارگاه در حدود 30 جلسه (دو ساعته)، در دفتر هيئت رزمندگان اسلام و دفتر شعر آييني برگزار شد.
3. اين جلسات علاوه بر حضور نوحه سرايان گرامي، با حضور بعضي از شاعران گرانقدر نيز رنگ و بوي ديگري ميگرفت. عزيزاني که توفيق داشتيم از حضورشان در اين جلسات بهره مند شويم: آقايان سيد مهدي حسيني، حامد اهور، حسن بياتاني، عباس احمدي، رضا خورشيدي و ... .
4. در اين جلسات ضمن نقد و تحليل نوحه هاي دوستان، به فراخور حال، مطالبي آموزشي نيز مطرح ميشد.
5. از ديگر محاسن اين دوره، کابردي شدن بحث و ارائه مطروحه در مناسبت هاي مختلف بود که با استقبال خوب دوستان روبرو شد.
6. نوحه هايي که مؤلفه هاي لازم را داشتند، در وبلاگ «کارگاه تخصصي نوحه» و همچنين مجموعه کتاب هاي «در نواحي نوحه» جهت استفاده مداحان گرامي، ارائه شدند.
7. از ديگر ظرفيت هاي ايجاد شده امکان نقد آثار در فضاي مجازي ست که از طريق وبلاگ «کارگاه تخصصي نوحه» اين امکان فراهم شده است.
از آنجا که بحث انديشه و محتوا يا همان مضمون در شعرآييني و نوحه داراي يک خاستگاه هستند، خالي از لطف نيست که مقاله شاعر ارجمند، آقاي سیدمحمد جواد شرافت را يکبار ديگر مرور کنيم:
از رثایی رسا...
شعر آیینی آن هنگام می تواند به قله های تعالی خود نزدیک شود که علاوه براستفاده از ظرایف و لطایف هنری و ادبی، از غنا و والایی محتوا و مضمون نیز بهرمندباشد. به تعبیر رایج، دو بال هنر و معرفت، سیمرغ بلند پرواز شعر آیینی را به اوج ارجمند خود می رساند.
شعر ولایی یکی از شاخه های اصلی شعر آیینی محسوب می شود که با بیان هنرمندانه ی مباحث معرفتی می تواند سبب شناخت و قرب بیشتر ما به اسوه های الهی عالم گردد. این مهم در اشعار مدح و منقبت امری ست طبیعی اما آیا در اشعار مرثیه که حجم گسترده ای از آثار ولایی را به خود اختصاص داده است، نیز می توان از مباحث معرفتی سراغ گرفت؟ آیا در سوگ سروده هامی توان از محدوده ی روایت مصیبت فراتر رفت و به ابعاد دیگر زندگی و سیره اهل بیت علیهم السلام پرداخت؟ این نوشتار در مجال اندک خود به قصد بررسی اجمالی و البته مصداقی این مطلب نگاهی به برخی از مراثی فاطمی دارد.
متن مصاحبه کیهان با استاد گرانقدر، جناب آقاي سيد مهدي حسيني (مورخه یکشنبه 21 آبان ماه 1391) درباره «نوحه»:
نوحه در خدمت حركت انقلابي مردم ايران
مدتي است در اين صفحه به شعر آئيني مي پردازيم ، اكنون كه بساط نوحه سرايي براي اباعبدالله الحسين (ع) بر پا مي شود بر آن شديم به سراغ بررسي نوحه ، اين بخش مهم از شعر آئيني برويم در پژوهش گري و آموزش نوحه در ميان شاعران و نوحه سرايان ، اشاره ها به سمت سيد مهدي حسيني است. به سراغ اين شاعر و پژوهشگر دلسوز رفتيم تا در موضوع نوحه سرايي گفت وگو كنيم.
¤ اگر موافق باشيد ابتدا از تعريف نوحه شروع كنيم؟ !
- بله ولي مي خواهم قبل از ورود به تعريف نوحه مطلبي را درباره وضعيت شعر ولايي يا آئيني در تاريخ ادبيات يادآوري كنم. در تاريخ ادبيات ما متأسفانه به شعر و ادبيات مذهبي و خصوصا شاخه شعر ولايي خيلي جفا شده چون اولين تاريخ ادبيات ما توسط مستشرقاني همچون «هرمان اته» و «ادوارد براون» نوشته شده و بقيه هم از روي اينها كپي كرده اند. به اين خاطر به شعر مذهبي جفا شده است. در حالي كه ما از قبل از قرن چهارم در مدح اهل بيت(ع) شعر داريم و به صورت جدي در آثار كساني همچون فردوسي و كسايي مروزي كارمذهبي را مي توان مشاهده كرد. اشعاري در رابطه با واقعه عاشورا يا مدح حضرت امير المؤمنين(ع) سروده اند. پيش از آن هم در ابيات بعضي از شعرا چنين مضاميني وجود دارد. به هر حال عمدا يا سهوا به موضوع شعر ولايي - شعري كه در حوزه ولايت اهل بيت(ع) است- در تاريخ ادبيات كم پرداخته شده و متأسفانه اين موضوع تا امروز هم وجود دارد.
يكي از عناصري كه كاملا به آن بي توجهي شده همين نوحه است. ما از 200 سال پيش در آثار يغما جندقي و فرزندش صفايي جندقي نوحه سراغ داريم. اما در كتاب هاي تاريخ ادبيات هيچ اشاره اي به آنها نشده است. فقط در بخش هايي از تاريخ ادبيات از صبا تا نيما و از نيما تا امروز اندكي به آن اشاره شده است.
اميدوارم به موضوع شعر آئيني در تاريخ نويسي ادبيات بيشتر توجه شود. اما تعريف نوحه، نوحه يك معناي لغوي دارد به معناي گريه و زاري كه دهخدا هم حدود 20 تركيب نام برده كه از نوحه ساخته مي شود. مانند: نوحه گر، نوحه ساز، نوحه خوان، نوحه پرداز و... كه همه اين ها براساس گريه و زاري ساخته شده است. اما از نظر اصطلاحي «نوحه» يك قالب شعري است كه ويژگي هاي منحصر به فردي دارد. كه يكي از كاركردهايش استفاده از تحريك عواطف براي گريه و زاري و بيان مصيبت است. اما شقوق ديگري هم دارد كه بايد به آن پرداخته شود. نوحه را بايد به عنوان يك قالب شعري بدانيم. چون مثل ساير قالب ها تمام ويژگي هاي شعر را دارد. هم آرايش موسيقيايي دارد و هم آرايش قافيه مثل شعر كلاسيك و شعر نيمايي. يعني تمام اشكالي كه در قالب هاي شعري مي بينيم عينا در نوحه هم ديده مي شود. عنصر موسيقي در آن بسيار برجسته است. چنانچه كه هم از اوزان عروضي در آن استفاده مي شود و هم سبك ، كه همان ريتم موسيقيايي است. احساس و عواطف شعري هم در نوحه وجود دارد و شعرا هم مي توانند بر سوگ و اندوه بپردازند و هم هيجان و شور و حماسه. نوحه به خاطر داشتن آرايش قافيه و آرايش موسيقيايي شكل و قالب هاب شعري را دارد و هم تنوع محتوايي آن چنان است كه مي توان در آن از درون مايه هاي حماسي، درون مايه هاي عاطفي و عنصر پيام رساني استفاده كرد.
نوحه هم همچون غزل و رباعي قالب ماندگاري است. 200 سال است كه در هيئت ها و در مجالس به عنوان يك شكل عزاداري به آن توجه مي شود. اين تعريفي است كه از لحاظ لغوي و محتوايي از نوحه ارائه داده اند.
تو آسمونا که مي پيچه طنين لولاک
روشن مي شه از ترنمش تموم اين خاک
نـذر قدمـاش تحيّت خـدا مي بـاره
يعنـي مي رسـه بهونـة خلقـت افـلاک
چشماي تو عشق آفرين
يـا رحـمةٌ للـعـالمـين
خورشيد حجاز ما اي روح نماز ما سيدي يا مصطفي مولا
محبوب فرشتهها معشوق خود خدا سيدي يا مصطفي مولا
ــــــــــــــــــــــــــــــ
بي ولايتت ديدن جنت يه خياله
مذهب نگات آخر جلال و جماله
مُهـر خاتـم سلسـلـة پيمبـرانـي
يعنـي تا ابد رسالـت تو بي زواله
عين الحيات، حق اليقين
يـا رحـمةٌ للـعـالمـين
محشر کرده قامتت دست با کرامتت روي پر ملاحت آقا
دل بستم به رحمتت با شوق اجابتت دلتنگ زيارتت آقا
ذکر ملک تو سماوات مولا علي ، گشوده شد باب حاجات مولا علي
امشب به خیل گداهات مولا علي ، بده یه وقت ملاقات مولا علي
امیر دل ها سرت سلامت ، ذکر قشنگت فوق عبادت
تو رو داریم ما غمی نداریم ، می ریم بهشت با خیال راحت
«یا حیدر جان پیمبر ، یا حیدر ساقي کوثر»
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
حرم تو بی مثاله مولا علي ، اوج شکوه و جلاله مولا علي
با ديدن مرقد تو مولا علي ، شیعه به آقاش می باله مولا علي
گلدسته هات از طلای نابه ، نجف برای دلای نابه
شبی که پیش ایوون طلاتم ، یقین دارم از شبای نابه
«یا حیدر جان پیمبر ، یا حیدر ساقي کوثر»
علی صمدی
مناسبت: شهادت امام هادي (ع) منابع مطالعاتي در اين موضوع
سبک: زمينه (زينب و يه قلب پر آه و شرر) دريافت سبک
آثار ارائه شده:
اشک غربت جاريه از تو چشام
غم عالمي مي باره از صِدام
ذکرمه غريب آقام غريب آقام
آقاي غريبي که از زمونه سيره دلش
هوائيِ رفتنه آروم نمي گيره دلش
آقاي ما رو بردن پريشون و دل شکسته
آقاي ما رو بردن با چشمي به خون نشسته
آقاي ما رو بردن تو کوچه با دست بسته
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
دلش از غربت و غم لبالبه
نگاهش بارونيه پر از تبه
مي دونم به ياد عمه زينبه
جون آقامون ميون دشمنا امون نداشت
ولي مجلس شراب اين دفعه خيزرون نداشت
کي ديده مثل زينب بوسه هاي خيزرونو
کي ديده مثل زينب او لباي غرق خونو
کي ديده مثل زينب سه ساله ي نيمه جونو
يوسف رحيمي
مناسبت: ولادت امام محمد باقر (ع) منابع مطالعاتي در اين موضوع
سبک: سرود (ياس سپيد پيمبر) دريافت سبک
آثار ارائه شده:
صفای عرش برینی یا محمد ، گل زین العابدینی یا محمد
تويي که مثل پيمبر یا محمد ، رحمةٌ للعالميني یا محمد
دوباره ماه رجب رسیده ، ماهی که سرتاسرش امیده
مي دوني دلهاي شيعه آقا ، عمريه با عشق تو تپیده
ــــــــــــــــــــــــــ
آينة حُسن ايزد يا محمد ، تجلي نور احمد يا محمد
همراه خيل ملائک يا محمد ، دل ما سوي تو پر زد يا محمد
کبوتر دل که پر گشوده ، هوائي تربت تو بوده
شوق طواف بقيعت آقا ، اين روزا دل از دلم ربوده
علی صمدی
مطروحه اين هفته:
مناسبت: وفات حضرت ام کلثوم (س) منابع مطالعاتي در اين موضوع
سبک: زمينه (زينب و يه قلب پر آه و شرر) دريافت سبک
آثار ارائه شده:
دختر علی مرتضی سلام
دختر کوثر و هل اتی سلام
خواهر شهید کربلا سلام
السلام ای بانوی صف شکن کوفه و شام
السلام ای خواهر زینب کبری السلام
تو مثل زینب کبری ، خطبه خون کربلایی
اگرچه همه ی عمرت ، تو عزای نینوایی
تو مثل زینب کبری ، ندیدی به جز زیبایی
ـــــــــــــــــــــــــــــ
تو شبیه خواهرت خون جگری
مرثیه خون گلای پرپری
اولین روضه خون برادری
همه ی روضه ها معلومه تو چشمای ترت
روضه ی برادرو تو میدونی و خواهرت
بخون روضه که چشما ، از غم تو مثل دریاس
بگو از لحظه ای که ، دل بریدی از گل یاس
به سوی کوفه رفتی ، بدون حسین و عباس
ـــــــــــــــــــــــــــــ
قصه ی اسارتو نمیشه گفت
اون همه جسارتو نمیشه گفت
ماجرای غارتو نمیشه گفت
تو خودت باید بگی قصه ی رنج سفرو
قصه ی تلخ و پر از غصه ی شام و کوفه رو
بگو از کوفه و شام ، از مصیبتی که دیدی
بگو از غم اسارت ، بگو که چه ها کشیدی
بگو که کنار زینب ، چه جسارتا شنیدی
محمد میرزائی
**********************
غم غربت می شینه تو چشمامون
دل من با اشک و آه روضه بخون
تو عزای بانویی قامت کمون
یه غریب آشنا که ساده می گذریم از اون
ام کلثومِ علی غمش دلو میده تکون
ببین چشمای ما رو بارونی شده برا تو
ببین دل های ما رو می طلبه یک نگاتو
ببین دستای ما رو نگاهی بکن گداتو
ـــــــــــــــــــــــــــــ
تویی که همیشه یار زینبی
بی قراری، بی قرار زینبی
تو مصیبتا کنار زینبی
شنیدم روز دهم، دشت بلا غوغا بوده
بساط شیونتون کرب و بلا برپا بوده
چه کرده با دل تو غصه ی یه باغ پرپر
به روی خاک مقتل مونده رها جسمی بی سر
می بینی روی نیزه موی پریشون برادر
علی صمدی
**********************
السلام اي دختر مهر و وفا
السلام اي خواهر صبر و رضا
السلام آئينه دار هل أتي
مُترنّم شده آسمونا از زمزمه اي:
سوره ي قدر علي و کوثر فاطمه اي
تويي که مثل زينب اسير چشاي حسيني
تويي که مثل زينب هميشه فداي حسيني
تويي که مثل زينب يار کربلاي حسيني
«بنت الحيدر»
ـــــــــــــــــــــــــــــ
محشري به پا شده تو عالمين
کربلا بود و اباالفضل و حسين
شام و کوفه و شکوه زينبين
نهضت کربلا بود و اون همه دلاوري
ادامه ش با زينبين و خطبه هاي حيدري
تموم شام و کوفه ست حيرون حماسه هاشون
تموم شام و کوفه ست حيرت زده از صداشون
تموم شام و کوفه ست ميدون کرب و بلاشون
«بنت الحيدر»
یوسف رحیمی
بسمه تعالي
با الطاف کريمانه حضرت صاحب الزمان عجل الله تعالي فرجه الشريف در جوار حرم کريمه اهل بيت، حضرت فاطمه معصومه سلام الله عليها کارگاه تخصصي نوحه، فعاليت خود را از شهريور 1391 با حضور صاحب نظران اين عرصه، آغاز نموده است.
از همه عزيزاني که مشتاقند در اين نشست ارزشمند که به صورت هفتگي برگزار مي شود حضور پيدا کنند، دعوت مي شود در بخش نظرات همين وبلاگ، ايميل خود را درج فرمايند، تا اطلاع رساني هاي دقيق تر از اين طريق انجام شود.
با عنايت به اين نکته که بعضي از دوستاني که جهت شرکت در جلسه ابراز تمايل نمودند، ساکن قم نيستند و حضور دائم در اين جلسه برايشان امکان ندارد، بر آن شديم تا جايي که مي شود، از ذوق سرشار دوستان گرامي، در کارگاه نوحه بهره مند شويم.
يکي از مواردي که در کارگاه به آن پرداخته مي شود، بحث «مطروحه» است. به اين صورت که در کارگاه، سبکي براي مناسبت بعدي مطرح مي شود و همه دوستان حاضر در جلسه، بر اساس آن سبک براي هفته آينده نوحه اي مي سرايند و در کارگاه ارائه مي کنند. ضمن نقد و بررسي آثار، نوحه هاي موفق تر، به دوستان مداح ارائه مي شود.
از اين رو پيشنهاد مي کنم همه عزيزاني که مايلند در اين بخش کارگاه با ما همراه شوند، سبک مطروحه را دريافت نموده و براي مناسبت آينده کار کنند. دوستان نوحه هايي را که در قالب مطروحه نوشتند، در بخش نظرات همين وبلاگ درج نمايند، تا ضمن ارائه آن در کارگاه نوحه، در کنار ساير نوحه هاي موفق، در وبگاه کارگاه تخصصي نوحه ارائه شود.
با تشکر از همراهي شما دوستان گرامي
