ویتامینها
به نام خدا
ویتامینها ترکیبات آلی هستند که در مقادیر بسیار کم در رژیم غذایی وجود دارند. آنها برای برخی واکنشهای سوخت و سازی ویژه و تسهیل رشد و نمو طبیعی بدن ضروری هستند. به غیر از ویتامین D که میتواند در حضور نور آفتاب سنتز شود و ویتامین K و تعداد کمی از ویتامینهای گروه B که میتوانند از طریف باکتریهای دستگاه گوارش ساخته شوند، دیگر ویتامینها توسط بدن تولید نشده و باید از راه رژیم غذایی وارد بدن شوند.
اگر چه ویتامینها به طور مستقیم در تامین انرژی شرکت ندارند، اما نقش مهمی در سوخت و ساز انرژی به عنوان کوآنزیمهای قابل استفاده مجدد در بسیاری از واکنشهای سوخت و سازی ایفا میکنند. بسیاری از ویتامینها، به ویژه ویتامینهای گروه B، در مسیرهای سوخت و ساز انرژی شامل گلیکولیز، بتا اکسایش اسیدهای چرب، چرخهی اسید تری کربوکسیلیک و زنجیره انتقال الکترون، به عنوان کوفاکتور عمل میکنند.
دیگر ویتامینها، در سنتز آهن و تولید گلبولهای سفید و قرمز خون نقش دارند، مانند اسید فولیک و کوبالامین (ویتامین B12) و یا به تشکیل استخوانها، بافتهای پیوندی و غضروفها کمک میکنند، مانند ویتامین C و D. برخی ویتامینها مانند A، C و E به عنوان آنتیاکسیدانها عمل میکنند و به محافظت از بافتهای بدن در مقابل آثار مخرب بالقوهی رادیکالهای آزاد کمک میکنند.
در حال حاضر 13 ترکیب مختلف به عنوان ویتامین شناخته شدهاند به به دو گروه محلول در چربی و محلول در آب طبقه بندی میشوند. ویتامینهای محلول در آب شامل ویتامین C (اسید اسکوربیک)، B1 (تیامین)، B2 (ریبوفلاوین)، B3 (نیاسین)، B6 (پیردوکسین)، اسید پانتوتنیک و بیوتین هستند که در سوخت و ساز انرژی میتوکندریها شرکت دارند.
به طور اساسی اسید فولیک و ویتامین B12 (کوبالامین) در سنتز اسیدنوکلئیک دخالت دارد و از این رو برای حفظ سلامت در تقسیم سریع سلولی در بدن، مانند گلبولهای قرمز خون، سلولهای ایمنی و غشای مخاطی روده مهم هستند. از ویتامینهای محلول در چربی میتوان ویتامینهای A (رتینول)، D (کلسی فرول)، E (توکوفرول) و K (منادیون) را نام برد که تنها ویتامین E در سوخت و ساز انرژی نقش دارد. ویتامین K برای افزودن باقی ماندهی قند به پروتئین برای تشکیل گلیکوپروتئینها، مانند سازههای لخته کننده خون، ضروری است. ویتامینهای A، C و E خواص آنتی اکسیدانی دارند. کمبود ویتامینها عملکرد بدن را کاهش میدهد و سلامت را به خطر میاندازد.
| ویتامین | نقش اصلی در بدن | آثار کمبود | آثار بیش از حد |
| A (رتینول) | حفظ بافت پوششی در پوست، غشای مخاطی و پیگمانهای دیداری چشم، تسهیل تقویت استخوان و عملکرد ایمنی بدن | شب کوری، عفونت، اختلال در رشد، التیام دیر تر زخمها | تهوع، سر درد، خستگی، آسیب کبد، درد مفاصل، نازک شدن پوست، رشد غیر طبیعی جنین در دوران بارداری |
| D (کلسی فرول) | افزایش جذب کلسیم در روده و تسهیل تشکیل استخوان | تحلیل رفتگی استخوانها (نرمی استخوان در کودکان و ملاست استخوانی در بزرگسالان) | تهوع، کاهش اشتها، زود رنجی، درد مفاصل، آهکی شدن بافتهای نرم |
| E (آلفا توکوفرول) | دفاع در مقابل رادیکالهای آزاد، محافظت از غشای سلول | همولیز و کم خونی | سر درد، خستگی، اسهال |
| K (منادیون) | تشکیل سازههای لخته کنندهی خون | خونریزی | ترومبوز و استفراغ |
| ویتامین | نقش اصلی در بدن | آثار کمبود | آثار بیش از حد |
| B1 (تیامین) | تشکیل کوآنزیم با تیامین پیروفسفات، تسهیل سوخت و ساز کربوهیدرات و عملکرد دستگاه عصبی مرکزی | کاهش اشتها، بی حسی،بری بری و درد در عضلات ساق پا | اثر مسمومیت ندارد |
| B2 (ریبوفلاوین) | تشکیل کوآنزیمهایی با FAD و FMN؛ تسهیل در اکسایش کربوهیدرات و چربی، حفظ سلامت پوست | آماس پوست، دردناک شدن لب و زبان، آسیب قرنیهی چشم | اثر مسمومیت ندارد |
| B3 (نیاسین) | تشکیل کوآنزیمهایی با NAD و NADP، تسهیل گلیکولیز بی هوازی، اکسایش چربی و کربوهیدرات و سنتز چربی، حفظ سلامت پوست | ضعف، کاهش اشتها، آسیب پوست، عوارض پوستی و احشایی، ترک پوست | سر درد، تهوع، سوزش پوست، آسیب کبد، مهار لیپولیز |
| B6 (پیریدوکسین) | تشکیل کوآنزیم با پیریدوکسال فسفات، تسهیل در متابولیسم پروتئین، تشکیل هموگلوبین و گلبولهای قرمز خون و گلوکونئوژنز | زود رنجی، خندههای کنترل نشده، کم خونی، آماس پوست، دردناک شدن زبان | کاهش حس عصبی و راه رفتن غیر طبیعی |
| B12 (کوبالامین) | تشکیل کوآنزیم برای DNA و RNA، تسهیل تشکیل هموگلوبین و گلبولهای سفید و قرمز خون، حفظ سلامت عصب، روده و پوست | کم خونی کشنده، خستگی، آسیب عصبی، رعشه و عفونت | اثر مسمومیت ندارد |
| اسید فولیک | تشکیل کوآنزیم برای DNA و RNA، تسهیل تشکیل هموگلوبین و گلبولهای سفید و قرمز خون، حفظ سلامت روده | کم خونی، خستگی، اسهال، ناراحتیهای گوارشی، عفونت | اثر مسمومیت ندارد |
| بیوتین | تشکیل کوآنزیم برای انتقال CO2، تسهیل سوخت و ساز کربوهیدرات، چربی و پروتئین | تهوع، خستگی و خارش پوست | اثر مسمومیت ندارد |
| اسید پانتوتنیک | تشکیل کوآنزیم A برای سوخت و ساز انرژی، تسهیل اکسایش چربی و کربوهیدرات و سنتز چربی | تهوع، خستگی، افسردگی و کاهش اشتها | اثر مسمومیت ندارد |
| C (اسید آسکوربیک) | آنتی اکسیدان، تسهیل تشکیل کلاژن، تقویت بافت پیوندی، سنتز کاتکولامین و استروئیدها و جذب آهن | ضعف، التیام آهستهتر زخم، عفونت، خونریزی لثه، کم خونی | در مقادیر کم اثر مسمومیت ندارد؛ اسهال، سنگ کلیه، ذخیره بیش از حد آهم |