🖊🖊ترکیب بند محتشم کاشانی به عنوان مشهورترین سوگ سروده آیینی شعر فارسی, پیوسته مورد توجه شاعران فارسی زبان و دلباختگان حضرت سیدالشهدا (ع) بوده است. این سوگنامه اثری بیش از یک شعر بر فرهنگ و زبان ما نهاده است.
محتشم به خوبی از میراث گذشتگان خود جهت پرداخت این منظومه زیبا و ایجاد مضامین و ساخت شکل و قالب بهره برده است و با هوشمندی و اخلاص شعری سروده که در اوج مراثی مذهبی فارسی قرار گرفته است. در این نوشتار نشانداده می شود که وی چگونه از شاعران پیشین همچون خاقانی شروانی, راوندی, حسن کاشی, خواجوی کرمانی, آذری طوسی, ابن حسام خوسفی و دیگران بهره مند شده است.
شعر محتشم نه بدیع است و نه خلاقانه بلکه او سعی کرده ترکیبی از محاسن اشعار گذشتگان را در این قالب بریزد و حقیقتا در این کار ظرافت به خرج داده است. البته از عنایت الهی وتوجه ذوات پاک معصومین در مقبولیت این اثر نمی توان به سادگی گذشت. این شعر نشان می دهد هیچ اثر فاخر هنری به خصوص در عرصه ادبیات بدون بهره بردن از آثار شاخص گذشتگان به وجود نمی آید و هر نوع ادبی در حیات سبکی خود در نقطه ای به اوج می رسد و الگوی دیگران قرار می گیرد اما هیچ گاه آوازه دوران اوج آن تکرار نمی شود .
🔷محمد بن علی بن سلیمان راوندی همشهری محتشم کاشانی و ادیبان و شاعران و هنرمندان اواخر عهد سلجوقی است که علاوه بر شعر و نثر در خط و تذهیب و تجلید استاد بوده است.
اثر معروف راحة الصدور را در بین سالهای ۵۹۹ و 601 ه.ق به نگارش آورد است. وی حنفی مذهب و شاعری متوسط بوده است .برخی سرودههای او استوار است به ویژه مرثیه سوزناک در مرگ علاءالدوله عرب شاه سروده که شاید الهامبخش همشهریاش محتشمکاشانی بوده است.
این ترکیب زیبا ۵ بند دارد با مطلع :
آه این چه محنتیست که اندر جهان فتاد
آه این چه واقعه است که از ناگهان فتاد
که بند هشتم شعر محتشم در ردیف و قافیه و مضامین از آن بهره برده است.
مطلع بند دوم این گونه است که یادآور بند یازدهم شعر محتشم است :
گیتی ندانم از چه به خونت شتاب کرد
از چه دل جهانی زین غم کباب کرد
ترکیببند راوندی شهرتی داشته و اثرپذیری محتشم از سروده او به خوبی آشکار است.
مثلاً راوندی سروده است :
دشمنش بر آتش قهرش سپند کن
بر دوستانش هیچ گزند از زمین منه
و محتشم سروده است :
آن دم فلک بر آتش غیرت سپند شد
کز خوف خصم در حرم افغان بلند شد
راوندی در این سرود اشاره سوزناکی به واقعه کربلا دارد به ویژه در بند چهارم که یادآور بند آخر شعر محتشم است : ( ای چرخ غافلی که چه بیداد کردی )
از خاندان حیدر صفدر چه خواستی
ای چرخ دون ز آل پیمبر چه خواستی
او را گرفته بودی دیگر چه خواستی
در کربلا کمین بگشودی تو بر حسین
زآن سید مطهر انور چه خواستی
زه چون نهاده ای تو بر آن حلق بی گناه
« فضل تقدم» ترکیببند را وندی همچون «تقدم فضل » و فصاحت و بلاغت و زیبایی ترکیب محتشم غیرقابل کتمان است
❇️تاثیر محتشم کاشانی از شاعران پیشین در آفرینش ترکیب بند عاشورایی — نویسنده: جدیدی، حمید رضا؛ —پاییز 1395، دوره دوم - شماره 3/1
استفاده از مطالب این تارنما و وبلاگ با ذکر دقیق منبع برای عموم آزاد است.
وصال او ز عمر جاودان به