شجر

دوشنبه 3 مرداد 1390 - 16:53 اختصاصی آرت نا/ فیلم ساز خوب، یک جامعه شناس است
آرت نا: در تماشای «جدایی نادر از سیمین» غیر منصفانه ترین برخورد ممکن آن است که فضای کلی فیلم را با «درباره الی» فرهادی مقایسه کنیم.

نوشته : علی یزدانی/ آرت نا

سهل و ممتنع بودن فیلم های اصغر فرهادی دقیقا زمانی مشخص می شود که پس از تماشای آن با تمام شور و هیجان و التهاب اش وقتی ساعت ها با دوستان ات درباره اش حرف میزنی و یکدفعه کسی که فیلم را ندیده از تو می خواهد داستان اش را برایش تعریف کنی؛ درست همین جاست که تازه متوجه میشوی چه موضوع ساده ای؛ چه داستان روزمره ای که می توان شبیه آن را یا حتی ده ها درجه التهاب آورتر از آن را هر روز در صفحات حوادث روزنامه ها بیابی و بخوانی. اما هیچ کدامشان فیلم نیستند. یعنی اصولا تا فردی مثل اصغرفرهادی به روایت تصویری آنها ننشیند؛ هیچ کدامشان جز مشتی داستان های ملال آور و تاسف برانگیز چیز دیگری در ذهن تو جلوه نمی کنند.
قاعده ای که شامل شهرزیبا؛ چهارشنبه سوری، درباره الی و بالاخره «جدایی نادر از سیمین» نیز می گشت. با تماشای تمام این فیلم ها؛ به عنوان یک فارغ التحصیل جامعه شناسی یقین پیدا می کنم اصغر فرهادی اگر فیلم ساز نمیشد؛ حتما می توانست جایگاهی به رتبه  «فرامرز رفیع پور» پدر جامعه شناسی ایران در این رشته اصولی علوم انسانی پیدا کند ! این گزاره نه اغراق است و نه شعف زدگی از فیلم بسیار دیدینی فرهادی؛ بلکه تنها برداشتی است از ریزبینی و استادی فرهادی در روایت یک معضل اجتماعی.
«جدایی نادر از سیمین» روایت یک اتفاق تلخ است در زندگی یک زوج جوان که تلاطم مشکلات پیش رویشان آنها را بارها و بارها در معرض انتخاب و البته در برابر وجدان شان قرار می دهد. گویی که فرهادی از فیلم ساز شدن در این دنیا فقط و فقط یک هدف را دنبال می کند و آن هم این است که به همه ما اثبات کند با همه ادعای راستی و درستکاری مان وقتی در شرایط خاص قرار می گیریم به احتمال خیلی زیاد راه راست را انتخاب نمی کنیم. در این میان زیبایی دو چندان کار فرهادی دقیقا زمانی مشخص می شود که همیشه تصمیم گیری و قضاوت را به عهده مخاطب خویش گذاشته است. فرهادی برخلاف اکثر همکارانش که معمولا عادت دارند تمام معضلات اجتماع را به گردن ساختار بدی که انسان ها در آن رشد می کنند، بیاندازند؛ نقش اراده انسان ها را انتخاب هایشان بسیار پر رنگ تر و اساسی تر از هر عنصر دیگری می بیند.
در تماشای  «جدایی نادر از سیمین» غیر منصفانه ترین برخورد ممکن آن است که فضای کلی فیلم را با «درباره الی» فرهادی مقایسه کنیم. هرچند این تم شباهت برانگیز داستان ممکن است در نگاه اول مخاطب را به یاد «درباره الی» بیاندازد اما به هیچ وجه نمی توان فراز و نشیب و البته ریزه کاری های فرهادی را در این فیلم نادیده گرفت. یقینا «جدایی نادر از سیمین» چند سر و گردن از تمام ساخته های پیشین او بالاتر است. البته این مورد گویا درباره اغلب فیلم های جشنواره بیست و نهم نیز صدق می کند. اما به هر حال  «جدایی نادر از سیمین» قبل از هرچیز توانست در یک روایت بلند و تلخ؛ التهابی طولانی مدت و دنباله دار به مخاطب ببخشد. آنچنان که تماشاگران داخل سینما گویی که همه مبهوت فیلم شده اند و هیچ صدایی از هیچ کدامشان شنیده نمیشد.
ابراهیم حاتمی کیا ؛ دریک مصاحبه قدیمی بعد از ساخته شدن « آژانس شیشه ای» اش جمله ای به یاد ماندنی گفت : فیلم خوب ، فیلمی است که تماشاچیانش پس از خارج شدن از سینما درباره آن سخن می گویند. «جدایی نادر از سیمین» اما توانست برای ما آنچنان جذاب باشد که تا ساعت ها به گفتگو درباره آن بنشینیم. صحبت از استفاده صحیح تکنیک دوربین روی دست؛ تدوین حرفه ای هایده صفی یاری ، بازی بی نظیر «پیمان معادی» و «ساره بیات» و البته کارگردانی بی عیب و نقص «اصغر فرهادی»  از اصلی ترین صحبت های همه بعد از تماشای فیلم بود. حال هرچقدر هم بازی تکراری و کلیشه ای « لیلا حاتمی» آزار دهنده بود و همه اش در دل آرزو می کردیم کاش حداقل همان « هدیه تهرانی» یا لااقل « ترانه علیدوستی» را برای این نقش انتخاب میکرد؛ بازهم می شد برای پایان بندی دوست داشتنی فرهادی در این فیلم ؛ همه اش را فراموش کرد.
جامعه شناسی اصغر فرهادی از رصد کردن دقیق وی؛ به وضوح در فیلم هایش دیده میشود. زیبایی کار او درست زمانی است که حتی در نشان دادن همین موقعیت های خاص که البته ممکن است همه ما بارها از کنارش عبور کرده باشیم و شاید هم در دل ماجرا حضور داشته ایم؛ رخ نشان می دهد. فرهادی در موقعیت هایی چون : دادگاه ها، دعواها، بگو مگو های زن و شوهری و. . . سعی دارد ضمن نشان دادن واقعیت موجود با ظرافت استادانه خاصی به جهت دهی و حتی به نظر من آموزش مخاطب برای قرار گرفتن در این موقعیت ها بپردازد. آنجایی که بسیار محتاطانه از کلمات رکیک روزمره استفاده می کند؛ آنجایی که سعی دارد شخصیت های داستانش را در چنین موقعیت هایی منطقی و عاقل جلوه دهد و حتی آنجایی که دعواهای زنا شویی را در دهه حاضر باز تنها به کتک زدن مرد و مظلومیت زن خلاصه نمی کند؛ نشان دهنده این نکته است که فرهادی به همه اینها اندیشیده است.

این مطلب هنوز هم پرخواننده ترین مطلب سایت آرتنا است که در مطالب برگزیده اون در رتبه اول قرار داره. دوشنبه 27 تير 1390 - 13:41
آرت نا: سال گذشته زمانی که اعلام شد «مردان ایکس:درجه» یک توسط متیو وان، که با اولین اثر سینمایی مطرح خودش «کیک_ اس » توانست خود را یک کارگردان جوان صاحب سبک معرفی کند، امید‌ها به «مردان ایکس» بازگشت.

نوشته: علی یزدانی/ آرت نا
به گزارش «آرت نا»، در سال‌های اخیر فیلم‌های ساخته شده بر اساس کتاب‌های مصور شرکت مارول، خصوصا در مقایسه با شرکت رقیب دی‌سی، افت شدیدی داشته‌اند. دو فیلم آخر ساخته شده بر اساس کتاب‌های مردان ایکس، «ریشه‌ها: ولورین» و «آخرین مقاومت» هر دو مورد بی‌مهری طرفداران و منتقدین قرار گرفتند اما سال گذشته زمانی که اعلام شد مردان ایکس:درجه یک توسط متیو وان، که با اولین اثر سینمایی مطرح خودش کیک_ اس توانست خود را یک کارگردان جوان صاحب سبک معرفی کند، امید‌ها به مردان ایکس بازگشت.
داستان درجه یک، پیش از سه گانه مردان ایکس اتفاق می‌افتد. درست در دل حوادث مختلف تاریخی مثل اردوگاه‌های نازی‌ها یا بحران موشکی کوبا، بنیاد اصلی فیلم را پاسخگویی به چراهایی که برای مخاطبان سه گانه اصلی ایجاد شده بود، تشکیل می‌دهد. رابطه پر تنفر و در عین حال سرشار از احترام میان «مگنیتو »و پروفسور «ایکس»، چگونگی فلج شدن پرفسور «ایکس» و خیلی معماهای دیگر دنیای بزرگ مردان ایکس در این ساخته میتو وان آشکار خواهد شد.
«اریک لنشر»، کودک لهستانی اسیر در یک اردوگاه آلمان نازی با قدرت خود برای جذب آهن توجه مدیر کمپ را جلب می‌کند. از سوی دیگر در آمریکا، «چارلز اگزیویر » در عمارت اشرافی خود با کودکی تنها و گرسنه (میستیک) آشنا می‌شود. اریک و چارلز گذشته‌های متفاوتی دارند، اما هر دو یک ویژگی مشترک دارند که برای سال‌ها آن‌ها را دوست و دشمن همیشگی هم می‌کند. هر دوی آن‌ها «فرزندان اتم» هستند. گونه‌ای جهش یافته از انسان‌ها که به واسطه عصر اتم و تشعشعات هسته‌ای قدرت‌های خاص پیدا کرده‌اند. «سباستین شاو (با بازی کوین بیکن)» همان مدیر اردوگاه نازی‌ها، حالا به دنبال دامن زدن به تنش‌های هسته‌ای آمریکا و روسیه است. او معتقد است با آغاز یک جنگ اتمی، گونه‌های جهش یافته بیشتر و بیشتر خواهند شد و در جهش‌یافته‌ها بر انسان‌ها پیروز شده و دنیا را تحت سلطه خود قرار می‌دهند.
شاید در کنار «شوالیه تاریکی»،«کریستوفر نولان»، «مردان ایکس: درجه یک» تنها فیلم ابر قهرمانی باشد که شخصیت‌هایی نه سیاه و سفید بلکه کاملا انسانی دارد. جهش‌یافته‌های متیو وان ابرقهرمان‌هایی نیستند که برای آینده دنیا می‌جنگند، اکثر آن‌ها نوجوانانی هستند که توسط جامعه طرد شده‌اند، حتی خود را نپذیرفته‌اند. «اریک لنشر (مایکل فاسبندر)»، بر خلاف دوستش «چارلز اگزیویر (جیمز مک‌آووی) » به دنبال نجات دنیا نیست، او به دنبال شکست دادن شاو و گرفتن انتقام خود است. در واقع چارلز و اریک دو قطب کاملا مخالف هستند. اریک معتقد است جهش‌یافته‌ها جایی در اجتماع انسانی ندارند و باید علیه آن باشند، در حالیکه چارلز معتقد است جهش‌یافته‌ها بخشی از جامعه انسان‌ها خواهند بود.
رابطه «اریک» و «چارلز» مرکز درجه یک قرار می‌گیرد. «چارلز» تلاش می‌کند به «اریک» زخم خورده و خشمگین کمک کند، اریک تلاش می‌کند «چارلز» را قانع کند که انسان‌ها هرگز تفاوت آن‌ها را نخواهند پذیرفت. مخاطب از همان ابتدا می‌داند که رابطه «اریک» و «چارلز» ماندگار نیست، اما تلاش هردوی آن‌ها برای حفظ دوستی و برادری میانشان آن چیزی است که حس مخاطب را درگیر می‌کند.
«فاسبندر» و «مک‌آووی» نقش‌های خود را زندگی می‌کنند و این در کنار چالش‌های رابطه آن‌ها، مهمترین محوریت فیلم را تشکیل می‌دهد. اما متیو وان و تیم نویسندگانش اشتباه دیگر سازندگان فیلم‌های ابر قهرمانی را تکرار نکرده‌اند. همه شخصیت‌های فیلم، از «هیولا (نیکولاس هالت)» گرفته تا «میستیک(جنیفر لاورنس)» پرداخت منحصر به فرد خود را دارند. هر کدام از آن‌ها در 132 دقیقه فیلم فرصت خود برای درخشش و مهمتر از آن، فرصت معرفی شخصیت و دغدغه‌های خود به مخاطب را دارند.
فیلم‌های هیجانی این روزها به بیماری تحرک بیش از حد مبتلا شده‌اند. حرکات تند دوربین و تغییر سریع نماها که اکثرا برای گول زدن مخاطب و ایجاد هیجان تصنعی در آن‌ها به کار می‌رود. اما وان درست مانند اثر قبلی خود «کیک-اس» صحنه‌های نبرد را بدون نقص و کاستی ساخته است. پویایی صحنه‌ها کاملا حس می‌شود و در عین حال مخاطب چیزی را در تصویر گم نمی‌کند. شاید یک اکشن استوار بهترین تعریف برای نحوه کارگردانی وان باشد. او با صلابت صحنه‌های حماسی خلق می‌کند و محکم و قاطع انفجارهای بزرگ درست می‌کند. این پرداخت خوب مبارزات و صحنه‌های اکشن فیلم در کنار داستان خوش‌نوشت و دلنشین آن، درجه یک را از فیلم‌های حادثه‌ای روی پرده جدا می‌کند و از چنگ ابتذال می‌رهاند.
متیو «وان» و تیم چهار نفره نویسندگانش موفق شده‌اند فیلمی خلق کنند که نه تنها برای همه فیلم‌های ابرقهرمانی و برگرفته از کتاب‌های مصور، که برای همه آثار حادثه‌ای/ ماجراجویانه الگوست. شوخی‌های مناسب و به جا، حضور افتخاری بازیگران سه گانه قبلی؛ لحظات مهم و جدی فیلم، رمانس‌های هوشمندانه و بدون ابتذال فیلم، صحنه‌های دراماتیک با پرداخت عالی و تنیدن این‌ها در کنار صحنه‌های حماسی و اکشن هنری است که هر کارگردانی ندارد. این روزها که پرفروش‌ترین فیلم‌های دنیا اکشن‌های پوچی هستند که از نظر منتقدان بدترین فیلم‌های تاریخ هستند؛ «متیو وان» با ساخت درجه یک نشان داد هنوز می‌تواند هر دو کفه ترازو را سنگین نگاه داشت، اثری سینمایی و هنری ساخت و در عین حال مخاطب را روی صندلی میخکوب کرد و چشم او را به انفجارهای مهیب دوخت.