با رشد و پیشرفت تکنولوژي وفن آوري اطلاعات، جامعه انسانی دگرگون شده و بسرعت دچار تغییر میشود این تغییرات خود به خود نیازهاي جدید را نیز بوجود میآورد دست اندرکاران تعلیم وتربیت میبایست همزمان با این تغییرات برنامهریزي نمایند و خود نیز ضمن کسب اطلاعات و آگاهی هاي جدید به روش هاي مناسب و نوین آموزشی و پرورشی مجهز شوند یکی از مواردي که در امر آموزش و تربیت دانش آموزان نقش اساسی دارد فراهم آوردن وسایل و امکانات سخت افزاري و نرمافزاري است اما در زمانهاي مختلف دیدگاههاي افراد صاحب نظر متفاوت بوده است عدهاي در مدیریت آموزش وپرورش ریشه بسیاري از مشکلات و حتی راه حلهاي آن را در ورودي هاي سیستم مدرسه میجویند به عبارت دیگر امکانات سخت افزاري را مهمتر قلمداد میکنند و معتقدند که اگر ظرفیت هاي ورودي مدرسه از قبیل منابع مالی ، فیزیکی و پول افزایش یابد میتوان همه تنگناها و مشکلات مدرسه را حل کرد عده دیگري هم براین باورند که گرچه ورودي هاي سیستم مدرسه و منابع مالی و فیزیکی حایز اهمیت ومؤثر هستند اما باید بیشتر به فرآیند سیستم توجه شود این گروه تدریس، مدیریت، ارزشیابی، محتوي و روشها را بعنوان امکانات نرم افزاري مؤثرتر میدانند .
باتوجه به آنچه گذشت ضمن تآکید بر روش دیدگاه دوم در مدیریت مدرسه توجه بیشتر را به کیفیت و فرآیند محوري می دهد تآکید می نماییم که در پیشبرد امور و بهبود بخشیدن به مدیریت مدرسه باید به همه موارد، امکانات و روش ها توجه نمود .
چراکه اگر در مدیریت مدرسه فقط امکانات سخت افزاري مانند ساختمان، حیاط مدرسه، سالن، اتاق ها، وسایل کمک آموزشی، آزمایشگاه و کارگاه و.. را فراهم نماییم اما برنامه مناسب، روش صحیح و محتواي ارزشمند نداشته باشیم هیچ نتیجه و بهرهاي نخواهیم برد برعکس هم اگر به فرایند سیستم توجه جدي نماییم اما امکانات سخت افزاري که بعنوان پشتیبانی سیستم مدرسه هستند را تآمین ننماییم چندان در کارخود توفیقی نخواهیم داشت زیرا به عقیده روانشناسان حتی اکسیژن هوا، نور کافی، رنگ وضعیت فیزیکی، شکل و ابعاد کلاس در یادگیري مؤثرند پس نتیجه می گیریم که در اولویت اول داشتن برنامه توجه به روش هاي تدریس، ارزشیابی مستمر از روش ها و میزان دستیابی به اهداف و تقویت مدیریتی که نتیجهي همهي تلاش ها و اقدامات آن معطوف به رضایت دانش آموزان و توسعهي یادگیري باشد ودرمرحله دوم توجه به پشتیبانی و تأمین امکانات مالی و فیزیکی در بهبود بخشیدن به مدیریت مدرسه مهم وضروري است .
محورها ي مورد هدف در طرح تعالی مدیریت کیفیت مدار
-1 تبیین چشم انداز، رسالت و تدوین برنامه عمل :
مدیران مدارس متعالی(رهبران آموزشی ) مأموریت و دور نماي مدرسه خود را با مشارکت مؤثر و همفکري دیگر کارکنان از طریق استراتژي متمرکز براهداف سند تحول بنیادین و منافع ذینفعان (کارکنان، دانش آموزان، اولیاء) محقق می سازند. این مدارس در تدوین استراتژي از اطلاعات و شواهد موجود در خصوص شرایط فرهنگی، اجتماعی، اقتصادي و.... دانش آموزان و هم چنین گزارشات پیشرفت تحصیلی - تربیتی آنان به عنوان دروندادها به طور گسترده و مناسب استفاده می نمایند و ذینفعان را از ارزش ها، رسالت ها و اهداف مدرسه آگاه می سازند. این رهبران آموزشی دستیابی به اهداف را تسهیل می کنند و درمقاصد خود ثبات دارند و همواره قادر خواهند بود با ترغیب و تشویق کارکنان خود در محیط مدرسه وفاق سازمانی ایجاد نمایند .
-2 توسعه ي توانمندي ها و مشارکت نیروي انسانی :
مدیران مدارس متعالی توان کارکنان خود را در سطوح فردي، تیمی و سازمانی مدیریت کرده و ارتقا می بخشند. آن ها عدالت و برابري را ترویج کرده و کارکنان خود را در امور سازمان مشارکت داده و از این طریق آن ها را توانمند می سازند. در این گونه مدارس، با تعامل مؤثر میان مدیر وکارکنان انگیزه و تعهد سازمانی تقویت شده و کارکنان فعالیت هاي مدرسه را در مسیر بهبود مستمر و تعالی قرار می دهند .
-3 استقرار نظام یاددهی - یادگیري :
در مدارس متعالی تلاش می گردد با مشارکت فعال دانش آموزان و بکارگیري روش هاي تدریس مؤثر و منعطف ، بهره گیري از فناوري هاي نوین آموزشی و راهبردهاي خلاقانه ، آنان را در فراگیري روش هاي مسئله یابی و حل مسئله ، درك و فهم مفاهیم درسی و شناسایی ارتباط معنایی آن مفاهیم با زندگی و هم چنین کاربرد آموخته ها در زندگی یاري نمایند .
-4 توسعه مشارکت دانش آموزان در اداره ي مدرسه :
مدارس متعالی باخلق ظرفیت هاي جدید از طریق مشارکت دانش آموزان در تدوین و اجراي برنامه هاي آموزشی و پرورشی، ضمن وسعت بخشی به اندیشه دانش آموزان، بستر هاي مناسب را براي بروز استعداد ها، تقویت حس مسئولیت پذیري و اعتماد به نفس ، تلفیق اندیشه و عمل و نیز زمینه هاي اجتماعی شدن و جامعه پذیري آنان را فراهم می نمایند .
-5 محور توسعه ي مشارکت اولیاء و نهادهاي اجتماعی در امور مدرسه :
مدیران مدارس متعالی به منظور ایجاد زمینه هاي لازم و ظرفیت سازي مطلوب تلاش می نمایند با مشارکت، هماهنگی و هم فکري میان مربیان ، اولیا و نهادهاي اجتماعی زمینه هاي تربیت و رشد فکري و اخلاقی دانش آموزان را فراهم نمایند .
-6 محور مدیریت امور اجرایی و اداري :
شناسایی ، بکارگیري بهینه و استفاده ي حداکثري از ظرفیت هاي بالقوه و بالفعل مدرسه، برقراري نظم و ایجاد محیطی آرام و پویا و انجام امور به صورت کارآ و اثربخش .
-7 محور فعالیت هاي مکمل و فوق برنامه :
مدارس متعالی به منظور غنی سازي برنامه ها و تعمیق یادگیري در دانش آموزان ، فعالیت هاي مکمل و فوق برنامه را با توجه به نیازها ، استعدادها و علائق دانش آموزان پیش بینی و اجرا نموده تا ضمن ایجاد فرصت هایی براي کسب تجربه دانش آموزان در درون و بیرون مدرسه ، محیط آموزشی را به محیطی پرنشاط و پویا تبدیل نمایند .
-8 محوربرقراري نظام رشد آفرین انگیزشی :
مدارس متعالی در طراحی نظام یادگیري خویش، چهارچوب هدفمند و برانگیزاننده ي درونی و بیرونی مناسبی را پیش بینی و مستقر می کنند . در این راستا اجزاء و عناصر انسانی ذي نفع اعم از دانش آموزان ، کارکنان و اولیاء ضمن شناسایی هویت سازمانی ، به ارتقاء سطح فکري، علمی و عملی خود می اندیشند و در جهت شکوفایی افزون تر و رقابت همراه با رفاقت، گام هاي عملی ارزنده اي را بر می دارند. در این نظام، مدرسه با در نظر گرفتن مکانیزم هاي تشویق و ترغیب درونی و بیرونی رشد انگیزشی ذي نفعان را عالمانه مورد هدف قرار می دهد .
فرایند ارزیابی بر اساس چهارچوب معرفی شده :
چهارچوب اصلی مجموعه ي حاضر شامل 8 محور وملاك هاي مورد ارزیابی از فرایند فعالیت هاي کیفی انجام شده در مدرسه می باشد. با توجه به ضریب اهمیت هریک از ملاكها امتیاز آن تعیین و براساس تعداد بندهاي ملاك ها امتیاز نهایی هر محور تعیین شده است . (به طور مثال در محور نمون برگ شماره 1ملاك ها در 7 بند تبیین شده اند و امتیاز نهایی این محور 70 می باشد در صورتی که محور شماره 3 با داشتن تعداد 10 بند ارزیابی داراي 100 امتیازمی باشد). داراي . لازم به ذکر است سقف امتیاز در هر بند 10 امتیاز در نظر گرفته شده است که پس از محاسبه امتیاز دریافتی در هر بند ، درجه ارزشیابی مدرسه در آن ملاك تعین ودر پایان هر محور نیز درجهارزشیابی مدرسه در آن محور تعیین می گردد و پس از اتمام و ارزیابی تمامی محورها و محاسبهي میانگین امتیازات دریافتی از سوي داوران میزان موفقیت و عنوان کسب شده از سوي مدرسه اعلام می گردد .
پیشنهادات راهبردي
-1 در مدرسه کمیتهي مدیریت کیفیت را تشکیل دهید وسعی نمایید مدیر مدرسه خودشخصا" مدیریت و رهبري این کمیته را به عهده گیرد وضمن استفاده از همه ي معلمان ودانش آموزان در برنامه ریزي ، فرایند نتایج را مرتباًارزیابی نماید .
-2 مدیر مدرسه ضمن توجه جدي به مدیریت روابط انسانی در اداره ي مدرسه ، سبک مدیریتی خود را برپایه ي مشارکت قرار دهد تا از این طریق در قلب و روح کارکنان ودانش آموزان نفوذ نماید .
-3 مدیرمدرسه می بایست با مشاهده وبازدید از کارها وتجارب موفق سایر مدیران برتجارب خود بیفزاید وطرح ها والگوهاي مناسب مدیران موفق را شناسایی و پس از مطالعه وارزیابی باتوجه به شرایط مدرسه خود بعداز تغییرات لازم اجرا نماید .
-4 کیفیت بخشی مدرسه، مستلزم تنظیم اهدافی مشخص است که باید در راستاي اهداف وزارت آموزش وپرورش (مصوب شوراي عالی آموزش وپرورش ) باشد لذا اهداف وزارت آموزش وپرورش بسیار کلی است ومدیران باید برحسب دوره تحصیلی و بانگاه به اهداف کلی ، اهداف اختصاصی وتفصیلی وقابل دست یابی را تدوین کنند .
-5 براي آموزش کارکنان مدرسه وآشنایی آنها با مدیریت کیفیت دورههاي آموزشی لازم برگزار شود وبراي کسانی که در این زمینه پیشقدم هستند وتلاش می کنند جوایزي در نظر گرفته شود .
-6 باید کارها وفعالیت هاي خوب وطرح هاي ارزنده مدرسه درجلسه اي به افراد وگروههاي ذیربط ارائه گردد تا از این طریق دیگران با تجارب واندیشه هاي دیگران آشنا شوند .
-7 براي ارائه تجارب واندیشه هاي نو وپیشنهادهاي مفید میتوان از وسایلی نظیر اسلاید ، فیلم ، گراف ، ویدئو ، پروژکتور و .... استفاده نمود .
-8 کارگروهی را به معلمان آموزش دهید برخوردي باز داشته باشید و جلسات بحث هاي نظري تشکیل دهید سعی کنید تا از مزایاي کارگروهی بهره مند شوید و به جاي پاداش دادن به عملکردهاي فردي به عملکرد هاي گروهی پاداش دهید
-9 شوراهاي مدرسه و تشکلات دانشآموزي را تشکیل دهید و با واگذاري مسؤلیتهاي مختلف حتی اداره مدرسه وکلاس به دانش آموزان زمینه پرورش حرفه اي آنها را فراهم کنید .
-10 مدیر مدرسه می بایست به معلمان وکارکنان مدرسه براي رفتار درست آنها پاداش دهد این کار باعث میشود تا نتایج مثبت بیشتر شود همچنین باید به کارهاي برجسته به خلاقیت هاي کاربردي، به ساده کردن کار، به کیفیتکار، به کارهاي تیمی و نهایتاً به کسانی که رفتار مؤثر دارند پاداش داد این پاداش می تواند هم مادي و هم معنوي باشد .
-11 معلمان می بایست در بهبود فرایند یاددهی – یادگیري فعالیت هاي آموزشی مدرسه وارتقاي شایستگی هاي حرفه اي معلمان از پژوهش مشارکتی که یکی از اثر بخش ترین نوع پژوهش در حین عمل می باشد استفاده نمایند براي اینکار لازم است آموزش هاي لازم را به معلمان ارائه داد .
-12 مدیر مدرسه باید به همان اندازه که به زیردستان (معلمان وکارکنان مدرسه) آزادي عمل میدهد به همان اندازه هم اقتدار خود را به کار گیرد و نظارت لازم را برکار آنها داشته باشد .
-13 مدیر مدرسه به کارکنان ومعلمان اجازه دهد تا درحوزه محدودیت هاي تعیین شده توسط او تصمیم گیري وانجام وظیفه نمایند .
-14 مدیران باید به جاي سخت کار کردن، کاغذ بازي و بوروکراسی اداري به زیبا کردن، وهمچنین درست ونرم وروان کارکردن بپردازند .
-15 مدیران باید از پیشداوري در مورد معلمان، کارکنان و دانش آموزان اجتناب نموده وبه کسی برچسب نزنند و طوري رفتار کنند تا همه افراد در کارها وحل مشکلات همدیگر را یاري کنند .
-16 در مدارس کیفیت جامع مدیر باید تلاش کند خود رهبر آموزشی باشد و هم مهارت هاي رهبري را به معلمان خود بیاموزد .
