نوشته هاي پراكنده احسان مكتبي

                                

شب حاصل ضرب چشمهایت

مهتاب شکفته از برایت

داوود و صدای اسمانیش

جاری شده در تن صدایت

مضراب شکست و زخمه جان داد

در حسرت عاشقانه هایت

پیچیده نسیم نوبهاران

در خرمن گیسوی رهایت

انگار که قمریان نشستند

بر بام نگاه آشنا یت

 خورشید چه شرمسار مانده

از چشمک ناز و خوش ادایت

لب باز کن و بخواه چیزی

جان فرش کنم بخاک پایت  

                                                  

1-همیشه گذران روزگار خبر از پیشرفت و شکوفایی با خود ندارد ،گاهی از پس هفته ها تلاش عایدی جز تجربه ای سخت برجا نمی ماند و گاهی، آنگاه که گمان می کنی همه چیز از دست رفته است به ناگاه دستی از غیب بر میآید و همه چیز را سامان می دهد و آب رفته به جوی بر می گردد و امیدوار می شوی که ورای هر نتیجه ای باید برای رسیدن به مقصد تلاش کرد و از پای نایستاد چه، اگر مقصد حتی در فراسوی ابرها هم باشد با پایمردی و تلاش و بهره بردن از تدبیر و خردجمعی  دست یافتنی است .

2-این روزها ایران عزیز در حال و هوای انتخاب است ،اگر از چند وچون فرایند انتخابات بگذریم و از گلایه ها ، ناراحتی ها و یا شادمانی های جناحی و حزبی درگذریم همواره ذهن ما  بدنبال پاسخ به این سوال است که ایا ما به نسبت گذر زمان در این هشت سال گامی به پیش رفته ایم یا نه؟اگر گامی فراپیش نهاده ایم ،چه عایدی برای ما شهروندان فراموش شده در روزگار اکنون بهمراه داشته است آیا سبد خانوارمان از لذت زندگی سرشار تر شده است ،آیا دغدغه های معاشمان کم شده است ؟آیا از ارتقای ایمان ، زندگی و فرهنگ عمومی جامعه امان راضی هستیم ؟آیا در گذر از خیابانها امنیت داریم و آیا.... هرکدام از این دست سوالات به ذهنمان فشار می اورد و به ما یاد اوری میکند که در لحظه انتخاب باید درست انتخاب کرد و دقیق اندیشید که آیا آنها که در این چند سال  همواره شعر عدالت را به موزونی در گوش ما سرودند در ازای عدالت بر باد رفته این روزها که با تن و روحمان احساس می کنیم ،کدام ارمغان را برایمان آورده اند ایا براستی سفره هایمان از نان و دلهایمان از ایمان مملو شد ه است  و آیاشبانگاه در هنگام استراحت و هنگامی که خواب بر ما غلبه می کند  می توانیم مطمئن باشیم که سفره نان و ایمانمان تا روز بعد نقصان نگیرد آیا آنها که مدام از اصول سخن می گفتند امروزه برای نقصان فروع مردم پاسخی دارند؟آاری به گمان من ،برای یافتن پاسخ نیازی به پرس و چو نیست هر کس خود بهتر میداند که هشت سال پیش کجا بوده است و اینک کجاست ؟  آیا هشت سال پیش ما صاحب کرامت و عزت  بوده ایم یا اکنون ،هشت سال پیش متدین تر بودیم یا اکنون ،هشت سال پیش کمتر دروغ می گفتیم یا اکنون و هشت سال پیش .... می بینید سوالاتی که مدام به جان و روح انسان چنگ می اندازد .3-هشت سالی که گذشت را بایدفارغ از شعارها و بسیاری از  مدارک و اسناد نه چندان درست و دقیق به دادگاه سپرد دادگاهی که هیچ کس را در آن توان ناراستی نیست و هیچ کس نیز راه گریزی از آن ندارد و آن دادگاه بدون شک "وجدان عمومی " شهروندان است که در آن  همه شهروندان صاحب حقند .

  در روزگاروانفسایی که انسانیت هر روزجای خود را به ناراستی ونیرنگ می دهد و در زمانی که دنیا و لذت های آن بهترین توجیه برای دور شدن از مدار انسانیت واخلاق است و درتلاطمی که بسیاری به این نتیجه رسیده اند که دوران فداکاری و مهرورزی از آن روزگاران گذشته بود ه است و دروغ سکه رایج زندگی انسانهای بظاهر مدرن شده است به  یکباره چراغی ازاخلاق و انسانیت در گوشه ای بر افروخته می شود تا دل انسانهایی که برای اخلاق و معنویت می طپد همچنان امیدوار باشد که هنوز می توان به مدد انفاس مسیحایی چنین انسانهایی متاع گرانبهای اخلاق را از زیر خروارها خروار زباله ناراستی بدر آورد و بخاطر انسانی دیگر جان پربهای خود را بدیگران بخشید تا آنها زندگی کنند و بیاد داشته باشند که اگر زنده و شادمان مشغول حرص زدن برای دنیایی تا به این اندازه کوچک هستند به خاطر وجود انسانهایی است که همچون "امید عباسی " تن به آتش بلا می زنند وبا مرگ خود برای دیگران زندگی رقم می زنند البته این چراغ های کم سو هر روز کمتر درافشانی می کنند ،ریز علی خواجوی ،حسن مزروعی نوده واحمدی ربانی )رفتگرانی که پولهای کلانی یافتند وبدون هیچ چشمداشتی آن را برگرداندند(از همین بارقه های امیدند که ریشه درادب وتاریخ ارزشمند گذشته ما دارندشاید بازخوانی حکایت باغبان پیروکاشت گردو در روزگار انوشیروان عادل را که خواجه نظام الملک در سیاست نامه گران سنگش به خوبی حکایت کرده است بی راه نباشد که :روزی انوشیروان برنشسته بود و با خاصگیان به شکار می رفت بر کنار دیهی گذر کرد.پیری را دیدنود ساله جوز در زمین می نشاند ،نوشیروان را عجب آمد از بهر آنکه ده سال و بیست سال بیاید تا این درخت کشته بر رسد.گفت:ای پیر جوز می کاری؟گفت :آری ،خدایگان .گفت:چندان زنده باشی که از برش خوری ؟گفت:کشتند و خوردیم وکاریم وخورند.نوشروان را خوش آمد گفت»: زه »در وقت خزینه دار هزار دینار بدین پیر داد .پیر گفت:ای خدایگان هیچ کس بر این درخت زودتر از بنده بر نخورد .گفت :چگونه ؟پیر گفت:اگر من جوز نکشتمی و خدایگان اینجا گذر نکردی و از بنده چنانکه پرسید نپرسید ی و بنده آن جواب ندادی،من این هزار درم از کجا یافتمی؟نوشیروان گفت :زهازه خزینه داردو هزار دینار دیگر بدو داد. باری نه آن پیرمرد جوزش را به امید مرحمتی درزمین می کاشت و نه بدنبال بر خوردن از جوزش بود اما این تقدیر روزگار است که در شوره زار گندم بر نیاید و عاقبت اب در هاون کوفتن سرگردانی محصولی جز سر گردانی نخواهد داشت به این خاطر همواره باید انسانهایی بسان امید عباسی که بدون هیچ چشمداشتی و تنها برای دیگران وجودشان را وقف میکنند را به گونه ای پاسداشت تا فرزندان ایران بیاموزند که جامعه اخلاقی و انسانی جامعه ای است که انسانها هنگامی سر راحت به بالین میگذارندکه دیگران از دست آنها در امان باشند وهمسایگانشان ازدست و زبان آنها آسوده باشند و بدانند ایمانشان تنها زمانی پذیرفته خواهد شد که آسایش خود را در آسایش دیگران ببینند .پس بر دست اندرکاران امور است که به گونه ای پاسدار ارزشهایی باشند که می توان در آنها"امید عباسی (ها" را تربیت کرد و گام اول نیز بزرگداشت نام این انسانهاست و تامین خانواده های سوگوار آنهاست تا دیگران ببینند مزد جانفشانی برای انسانهای دیگر تا چه حد در نظر دیگران شایسته قدردانی و ستایش است شاید از این رهگذربتوان اندکی از ناملایمات و دور افتادگی های اخلاقی این روزها را تسکین داد.

 

1- اين روزها شرايط جامعه ودغدغه هاي شهروندان بقدري گسترده و عميق شده اند كه كمتر سري بدون سوداي معاش مي توان يافت و كمتر ذهني را مي شود پيدا كرد   كه در آن به گونه اي دغدغه  معيشت جا خوش نكرده باشد  تحريم ،ضعف مديريت ، سياستگزاري نادرست ،ناتواني در مديريت منابع و... هر چه كه هست فشار بر شهروندان دو چندان بيشتر از طاقت آنها ست.

2-در چنين شرايطي چه انتظاري از مديران و برنامه ريزاني كه از قضا خود مسوول بسياري از اين نابساماني ها هستند مي شود داشت آيا اينك و در اين فشار چند وجهي  كه از همه سو مي خواهند  اندك اندك آخرين روزنه هاي اميد واري و شكيبايي را در مردمان خاموش كنند بايد فرياد زد و بانگ بلند كرد و ديگران را مقصر دانست و آيا اگر قرار است فريادي زده شود بخشي از مديران بايد بر سر بخش ديگري از مديران يا برنامه ريزان فرياد بزنند، آيا همه ي آنها كه در اين چند سال در مصدر كار بوده اند از يك جريان فكري و اعتقادي نبوده اند  و اگر بوده اند چرا بايد بر در اين وانفسا كه برنامه هاي آنها جامعه را به اين دست انداز دشوار انداخته است به جاي تحمل يكديگر ومدارا و هماهنگي بيشتر براي تامين حداقل معيشتي كه هر روز كمر خانوار ها را خمتر مي كند بر سر هم فرياد بكشند در حاليكه شايسته ترين فرياد كنندگان شهرونداني هستند كه هر روز سفره هايشان خالي تر از پيش مي شود سفره هايي كه قرار بود بوي نان برشته بدهد امروز خالي تر از گذشته كم كم در حسرت لقمه اي نان حلال چشم براه مردان و زنان با شرفند.

3-چندي است كه گويا ستاره  دولت و  دولتمردان دهم از اقبال افتاده است و هر كه از هر جا مي رسد تبري بر آن مي نوازد در اين ميان  مجلس شوراي اسلامي  كه به باور بسياري خود نيز  يكي از بانيان ضعف عملكرد دولت است هر روز بدنبال استيضاح است استيضاح وزيران يا سوال از رييس دولت و ... ولي براستي سوال اين است اگر مجلس از حق قانوني خود هم استفاده نمايدو چند وزير را بر كنار كند و يا اصلا رييس دولت را فاقد صلاحيت اعلام كند  آن وقت در اين چند ماه مانده به پايان دولت چيزي به سفره خالي شهروندان اضافه مي شود ؟ راستي اگر وزيري بر كنار شود تا كي  بايد منتظر وزير بعدي بود و معاونانش و...

4- وگويي حافظ شيرين سخن براي اين روز هاي ما گفته است كه:

تكيه بر تقوي و دانش در طريقت كافريست          كار ملك است آنكه تدبير و تامل بايدش

از آخرین شلیک گلوله جنگ سالهاست که میگذرد و نسل جوان امروز حق دارد که بخاطر نیاورد چه انسانهای نازنینی در میان محله اشان بوده اند و از میانشان رفته اند من هنوز شاید سبکروحی عزیز قربانی،سادگی های جعفر نظری و دلنشینی ابراهیم قربانی را  در ذهن و روحم حفظ کرده ام ،خوب بخاطر دارم در سالی که موشک های عراق به تهران رسیدند و دانشگاه ها تعطیل شد ، اولین روز کلاس  به  بعد از عید 67 افتاد ، هنگامی که  من به باجه نامه ها ی دانشکده سر زدم ، به یک باره چشمش به نامه عزیز افتاد که برایم فرستاده بود عزیز  تازه در والفجر 10 به شهادت رسیده بود، بدنم یخ کرد و حالم دگرگون شد او روی پاکت بیتی از حافظ نوشته بود که من را متحیر کرد نوشته بود:"                                           بر سر تربت ما گر گذری همت خواه            

 که زیارتگه رندان جهان خواهد شد              

 هنوز آن دست خط قشنگ عزیز که من را  برادرانه نصیحت کرده بود  تا خوب درس بخوانم را  نگه داشته ام ،یا شهید دوست داشتنی ،خنده رو وصمیمی جعفر نظری هنگاهی که در شبهای اول اعزام در هفت تپه با ابراهیم قربانی ،محسن قربانی و گمانم حسن جعفری  که از همه کم سن و سا ل دارتر می نمود در زیر چادر شروع به وصیت نامه نویسی کرده بودیم چه شیرین کاریهایی که از خود نشان نمیداد تا بچه ها را بخنداند  یا ابراهیم  قربانی با آن صحبت کردن نوک زبانی که اکثرا با خلیل ستوده بود هنگامی که برای بار اول از خط برگشتیم  هنوز نرسیده به چادر با گردان دیگری به خط برگشت و من به محسن قربانی گفتم مثل اینکه هوای رفتن کرده است و رفت و دیگر پشت سرش را هم نگاه نکرد  اما اینجا و اکنون و در این نوشته که مزین به نام این شهیدان عزیز است ا ز خود بپرسیم آیا  آنها که رفته اند از ما که مانده ایم  راضیند؟و بدور از شعار های رسانه پسند و... چنانکه افتد و دانی پاسخ دهیم. آیا شهیدانی که ما می شناختیم و باآ نها زندگی کردیم از جامعه ی امروز ایران رضایت دارند آیا آنها از دانشجویان ما، از کارمندان ما،از کشاورزان ،از مدیران ما یا نه بالاتر از مسوولان  ما ر ضایت دارند آیا آنها جامعه ای با همین مشخصات جامعه ی امروز را می خواستند آیا جامعه ای می خواستند که در آن دروغ نهادینه شده است و تهمت به رفتاری عاد ی مبدل شده است   و غیبت   روال معمول زندگی هاست، یا جامعه ای میخواستند که هر روز مردم در گرانی و تورم دست و پا بزنند و برای غرق نشدن به هر حشیشی دست بیازند ، براستی برادر  و خواهر عزیز ،الان گمان کنید شهیدان روستا در مقام بازخواست از شما صریح و ساده می پرسند و شما باید پاسخی در خور بدهید  و راهی برای توجیه و فرار نیز نیست  چه خواهی گفت،می گویی آمریکا مقصر است،میگویی منافقان نگذاشتند ،میگویی.... چه میگویی ؟ به همان میزان که وجدانت  پاسخت را می پسندد به همان میزان نیز شهیدان آن را خواهند پسندید  اما گمان من که مدتی کوتاه با این شهیدان همراه بودم آن است که بی شک شهیدان از ما گلایه میکردند که اسمشان را بر سر کوچه ها زده ایم و رسمشان را فر اموش کرده ایم انها به میگفتند که چرا رفتار ما را به مثابه" روش" در جامعه  نهادینه نکردید تا این همه معتاد و بیکار نداشته باشید ،آنها به ما میگفتند که بعد ازما شکمهایتان چربی گرفت  و برای توجیه بی لیاقتی هایتان دین خدا را بهانه کردید ،آنها به ما تشر میزدند که ما برای نام نرفته بودیم برای این رفتیم که ارزشهای الهی بماند نه آنکه تنها نامی از اسلام بماند و رسمی ازآن نباشد آنها به ما حی میزدند که ما برای" استقلال آزادی و جمهوری اسلامی"  و قانون اساسی آن که میثاقی بین ما و حاکمان بود جان دادیم ،آنها بر سر ما فریاد میزدند که در جامعه مورد نظر ما همه شهروندان در برابر قانون یکسان هستند و تبعیض  جایی ندارد ،آنها میگفتند که آزادی  حق خدادادی است و هیچکس را نباید به خاطر اعتقاداتش به اسارت برد ،آنها میگفتند که جامعه اسلامی جامعه ی حکومت علی (ع) است که مخالفان در بیان عقیده آ زاد بودند.آنها  میگفتند استقلا ل این نیست که با همه دنیا سر جنگ داشته باشی و ادامه میدادند رکن جمهوریت مطبوعات ازاد و احزاب مقتدر و مستقل ا ست و نشانه ی اسلامیت راستگویی و صدق عمل است  و بعد با تعجب به ما نگاه میکردند و میگفتند ما که بر عهدمان استوار ماندیم و در کنار سفره نعمت خداوند روزی میخوریم  اما شما را ، به خاطر خودتان عاقل باشید،دروغ نگویید،به حق دیگران تجاوزنکنید، همدیگر را دوست داشته باشید و به هم محبت کنید و اینقدر مرگ این و ان را از خداوند نخواهید سرتان به اداره زندگی و مملکت خودتان باشد تا زنان و جوانانتان بخاطر فقر و نداری به گناه نیفتند . باری گمان من اینست که شهیدان همه ی این سوالات را از ما می پرسیدند و باز ما طبق عادت در تنهایی خودمان به آنها  قول می دادیم که اصلا ح را از خودمان شروع کنیم و صبح بعد با اولین شعاع آفتاب برای ا نجام ندادن قولمان هزار توجیه می آوردیم تا سخن آن متفکر بزرگ  درست از آب درآید که"انسانها اشتباهات کوچکشان را می پذیرند و اشتباهات بزرگشان را توجیه میکنند".

امید انکه از توجیه گران اشتباهاتمان نباشیم و صادقانه از شهیدان به خاطر متروک ماندن راهشان عذر خواهی کنیم.                                                                                                     

معاشران گره از زلف يار باز كنيد/ شبي‌خوشست بدين قصه‌اش دراز كنيد

حضور خلوت انس است و دوستان جمعند/ وان‌يكاد بخوانيد و در فراز كنيد

مي‌توان در اين مجال گفت «از كران تا به كران لشگر ظلم است» و سر به جيب حزن فرو برد و دل شكسته به كنجي نشست صمٌ بكم و ادامه نداد كه "از كران تا به كران فرصت درويشان است".

مي‌توان گلايه كرد و يكان يكان سوگوارانه پشت دست كوبيد و باز حسرت گذشته را خورد و اندوهناك بود و سرود: كي شعر ترانگيز و خاطر كه حزين باشد و باز مي‌شود از ناملايمات گفت؛ از بداخلاقي‌ها و از پلشتي‌ها و از همه‌ي‌ آنچه كه دل‌ها را به تنگ مي‌آورد.

آري مي‌توان گفت اما بايد بياد آوريم كه در همين حال و هوا نيز بسياري براي يك گام به پيش بردن ايرانمان چه خون دلها خورده‌اند و چه تلاش‌ها كرده‌اند راستي بياد بياوريم وقتي اولين شماره‌هاي صحرا و گلستان ايران متولد شدند آيا حال و هواي آن روزگار دلنشين‌تر از اين روزها بود، آيا آن روز كه گلشن‌مهر پا به هستي نهاد بهار شكوفه باران بود و امروز زمهرير زمستان.

واقعيت آن است كه نه آن روز آن چنان شكوفه باران بود و نه امروز زمهرير زمستان بلكه هم آن و هم اين روز، حركت به سوي توسعه براي رسيدن به ايران آباد و آزاد كار آساني نبوده است آن روز به شكلي و امروز به گونه‌اي صعبتر. اما با همه اين سختي‌ها امروز توانسته‌ايم همه با هم هزارمين برگه يك نهاد مدني را ورق بزنيم و اين بخودي خود يك موفقيت براي اهالي فرهنگ و رسانه گلستان است.

امروزه اهالي رسانه گلستان كاستي‌هاي بسياري دارند اما واقعيت آن است كه وقتي به پشت سر نگاه مي‌كنيد بيش از يك دهه تلاش مستمر را از خود به يادگار گذاشته‌اند، تلاشي كه با همه نااميديها و خستگي‌ها و شكست‌ها بسان رودخانه‌اي زلال آرام آرام سرزمين تشنه توسعه را سيراب مي‌كند و گام به گام به پيش مي‌رود.

امروز بر خلاف يك دهه پيش مطبوعات جايگاه خود را در سبد توسعه خانوارهاي گلستان باز يافته‌اند و اگر نبود بسياري از كاستي‌هاي عامدانه و جاهلانه امروز مي‌توانستيم اميد وارانه تر به آينده نگاه كنيم و جشن هزارمين شماره گلشن مهري توسعه يافته را بر پاي داريم آري امروز عليرغم همه سختي‌ها، بياد بياوريم كه هنگام ميلاد پرشكوه هر يك از نامه‌هاي دانايي گلستان چند نويسنده و گزارشگر داشتيم و امروز چند تن و آنگاه بخاطر داشته باشيم كه براي ساختن هر يك از اين قلمداران فرهنگ چه سختي‌ها و مرارتها كشيده‌ايم پس با آنكه مي‌دانيم زمنجنيق فلك سنگ فتنه مي‌بارد.

و با آنكه مي‌فهميم جاهلان همواره بر طبل ناداني كوبيده‌اند و باز هم خواهند كوبيد با آنكه درك مي‌كنيم تا ايران عاقل، متعالي و مومن فاصله‌اي بسيار پيش رو داريم اما باز هم اين را نيز مي‌فهميم كه ايراني هستيم از هر طايفه‌، نژاد و آئين، ترك و سيستاني و بلوچ و فارسي و تركمن همه و همه پشت به بلنداي استوار فرهنگ سترگمان مي‌دهيم به فردوسي و مختوم‌قلي و همه بزرگان ايران اقتدا مي‌كنيم و باز مثل هميشه دستانمان را بر زانوي تدبير مي‌گذاريم و براي ساختن فرداي آبيمان گام برخواهيم داشت زيرا مي‌خواهيم تا فرزندانمان بدانند با همه سختي‌ها، با همه تنگناها و با همه نامهرباني‌ها ما ميراث ماندگار پدرانمان را با شرافت و پاكدستي به آنها تحويل خواهيم داد.

اينك و در اين مجال بايد از همه آنها كه از آغازين روزهاي گلشن مهر دست اين نهاد مدني نوپا را گرفتند و آن را پا به پا بردند تا شيوه راه رفتن بياموزد و همه آنها كه نوشتند و همه آنها كه بخاطر مطالبشان شماتت شدند و همه نويسندگان خبرنگاران و همه آنها كه حتي به كلامي و يا سلامي ما را نواختند سپاسگزاري كنيم در كنار آنها قدردان انديشمندگرامي جناب سيدمحمدخاتمي نيز باشيم كه ما را با پيامي نواختند و در آخر ياد همه آنها كه در اولين پيش شماره بودند و اينك تنها يادشان زينت مجلس ماست نازمحمدپقه شاعر، نويسنده و روزنامه نگار تركمن، علي‌اكبر ابراهيم‌زاده شاعر صميمي گرگان، سفر بهريني و محمود مومني شاعران خوب اين ديار، و نازنين مهربان حجه‌الاسلام قندهاري كه نامشان در دفترچه خاطرات گلستان به نيكي ثبت شده است را گرامي مي‌داريم بي‌شك اگر دعاي خير و تلاش‌هاي يكايك اهل فرهنگ و لطف يزدان پاك نبود هيچگاه چنين جمعي به هم نرسيده بودند.

و كلام آخر آنكه با خود زمزمه كنيم دوستي، اخلاق و ادب را

آنكه ما را يادكرد ايزد مرو را ياد باد

آنكه ما را خوار كرد از بخت برخوردار باد

آنكه اندر راه ما سنگي فكند از دشمني

هر گلي كز باغ وصلش بشكفد بي‌خار باد

اگر چه آنگونه كه بيهقي مي‌گويد مرگ چنين خواجه نه كاري است خرد پس در مرگ هر بزرگ عبرتي است كه بايد آن را ديد و شنيد و از آن پند گرفت به اين لحاظ در بودن و هم در رحلت روحاني بلند پايه‌اي بسان سيدمحمد رييسي آموزه‌هايي است كه بايد آن را فهميد و درك كرد. اما شايد  بخشي از شخصيت آيه الله رئيسي را بتوان در نوشته ذيل توضيح داد.
1ـ روحاني فرهنگ
آنگونه كه مي‌دانيد دو نگاه معرفتي به اسلام در دوره متاخر را بايد در اسلام سياسي و اسلام فرهنگي جستجو كرد اسلام سياسي اسلامي است كه در آن بدست آوردن قدرت براي اجراي احكام ضرورت مي‌يابد و حول قدرت سياسي شكل مي‌گيرد به اين جهت قرائتي از اسلام است كه هم براي رسيدن به قدرت سياسي مي‌كوشد و هم براي حفظ قدرت برنامه ريزي مي‌نمايد اين نگاه اگر چه با نهضت مشروطيت به صورت جدي وارد ادبيات سياسي جامعه ايران شد اما با تئوري ولايت فقيه قوام يافت و با پيروزي انقلاب اسلامي به مثابه مدل به انديشمندان عرضه شد در برابر اين معر?ت از اسلام قرائتي ديگر نيز وجود داشته است و آن اسلام فرهنگي است، در اين فهم از اسلام قدرت نقش محوري خود را از دست مي‌دهد و بيشتر از قدرت سياسي به جايگاه آگاهي بخش دين تاكيد مي‌شود و حتي ورود به قدرت سياسي در مواقعي مذموم دانسته مي‌شود از قضا هر دو نحله مورد نظر در گرگان نمايندگان تاثيرگذاري داشته است از اسلام سياسي مي‌توان به آيه الله فقيد طاهري و آيه الله نورمفيدي اشاره كرد و دو نحله فرهنگي اسلام مي‌توان از آيه الله سيد سجاد علوي و آيه الله ميبدي نام برد در اين ميان و براساس ديدگاههاي روحاني تازه گذشته آي? الله سيدمحمد رئيسي مي‌توان ايشان را در گرايش اسلام فرهنگي جاي داد ايشان عليرغم حضوري جدي در دوران مبارزه بر عليه حكومت پهلوي و فعاليت كوتاه مدت در حوزه سياست در ابتداي انقلاب اما در سه دهه پاياني عمرش به اسلام فرهنگي وفادار ماند
2ـ روحاني لبخند
براي نسل من كه در آستانه دهه پنجم زندگي هستيم روحاني خوش مشربي همانند سيدمحمد رييسي كه صراحت لهجه را به حكايات زيركانه مي‌آميخت تا هم سخن خود را گفته باشد و هم دلي را نرنجانده باشد تجربه‌اي بي‌بديل از روحانيت بود واضحتر آنكه با پيروزي انقلاب اسلامي بسياري از روحانيون به اقتضاي آنچه اتفاق افتاد اندك اندك از لبخند و بذله‌گويي دور شدند؛ اين دور افتادگي از لبخند نه از سر اختيار كه به جهت پذيرش مسووليتهايي بودند كه جامعه انقلابي به آنها سپرده بود اما به ناگزير تبعات آن در تغيير آداب و رسوم رفتاري آنها جلوه كرد دور شدن از بذله‌گويي و صراحت لهجه نيز از آن جمله بود به همين خاطر نسل ما عموما روحانيوني را مي‌شناسند كه بسيار حسابگر و جدي سخن مي‌گويند و علاقه‌اي به مزاح و حكايت ندارند و در نتيجه لبخند از چهره‌هايشان محو شده است اما سيد محمد رئيسي همچنان و از پس سي‌وسه سال از انقلاب همان روحاني سنتي وفادار به اصالتهاي ترويج اخلاق و دين مانده بود و به گونه‌اي سخن مي‌گفت و يا مي‌نوشت كه تلخ‌ترين حكمتها را با لبخند به دهان مخاطب شيرين مي‌كرد و آنگاه انسان به وضوح مي‌ديد كه ايشان هم سخن خود را گفته است، هم پيام اخلاقيش را ?سانده و هم البته با آرامش و لبخند كه اصلي‌ترين اصول ترويج است وظيفه‌اش را انجام داده است و براي نسل من چنين روحانيتي ساده، صميمي و بدور از تكبر‌هاي اجتماعي و شخصيتي غنيمتي بود كه از دست رفت.
خداوند او را بيامرزد كه از عوام خود را بر حذر مي‌داشت و مي‌كوشيد عاقلانه‌ترين روش را براي زندگي و تروج دين خدا برگزيند.