شرايط عمومي ولايت و حكومت (مروت)
مقدمه: در ادامه مباحث گذشته با موضوع "شرايط عمومي ولايت" از ديدگاه آيـــتالله مظاهري (مدظلهالعالي) در مجموع 11 شرط را مرور كرديم. و امروز به سراغ يازدهمين شرط يعني "ثبات شخصيت" ميرويم. مثل هميشه اين نكته را در آغاز تذكر بدهم كه تمامي مطالب درج شده در وبلاگ با موضوع "شرايط عمومي ولايت" تلخيصي هستند از مقالهي مفصل معظم له در فصلنامهي "حكومت اسلامي". (1)

منزه بودن از آنچه مروت را خدشهدار ميكند، از شرايط هر فردي است كه متولي يك امر اجتماعي ميشود؛ زيرا عقل به طور مستقل، حكم ميكند كه اگر كسي مروت نداشته باشد، نميتوان به او اعتماد كرد؛ زيرا بيمروت بودن از دو امر ناشي ميشود:
اول – نداشتن بلوغ عقلي
دوم – نبودن ملكهي عدالت
عقل و عدالت نيز از شرايط عمومي امام جماعت،قاضي،مرجع تقليد،وليفقيه و هر فردي است كه در يك زمينه بر ديگران ولايت پيدا ميكند. بنابراين، در ولي فقيه نيز شرط اين است كه كاري برخلاف مروت از او سر نزند و مروت او مخدوش نگردد.
مروت ممكن است سه معنا داشته باشد:
اول – پاينبدي به شرع: انجام كاري كه نشان از عدم پايبندي فرد به احكام شريعت و دين است؛ اگر چه خود آن كار از نگاه اسلام حرام نباشد. بنابراين، اگر كسي چنين كاري را مرتكب شود، نشانهي بيمروتي اوست. پس چنين فردي صلاحيت قضاوت، اقامهي نماز جماعت و ولايت بر جامعه را ندارد.
دوم – حفظ هويت جمعي: اگر كسي هويت جمعي خود را حفظ نكند، بيمروت شده است. آيتاللهبروجردي اين عبارت را بسيار تكرار ميكردند كه "به دست آوردن هويت جمعي واجب نيست؛اما حفظ و پاسداشت آن واجب است." اين شرط، براي قاضي، شاهد، مرجع تقليد و نيز وليفقيه لازم است؛ همچنان كه محقق اول در شرائعالاسلام بيان كرده است، فرد متكدي و گدا نميتواند شهادت بدهد و در دادگاه به عنوان شاهد حاضر شود. (محقق حلي،1403ق،ج119:4). فقيهان مشهور شيعه نيز پس از وي همين حكم را دادهاند. (شيخصدوق،تهران،مؤسسهالبعثه،1417ق.)
سوم – شرافت خانوادگي: سومين معناي مروت داشتن، داشتن خانوادهي شريف است. اگر كسي از خانوادهي فرومايه و داراي منزلت پايين برآمده باشد، از نگاه عقل، نميتواند متولي يكي از امور اجتماعي شود. البته اين به معناي تبعيض نژادي و تفاوت گذاردن ميان طبقات مختلف اجتماعي نيست؛ زيرا تبعيض و تفاوت گذاردن، هم از نگاه عقل، قبيح است و هم اسلام بهشدت با آن مخالفت كرده است؛ بلكه منظور اين است كه تربيت خانوادگي در شكلگيري شخصيت انسان نقشي عمده ايفا ميكند.
بنابراين مروت سه معنا دارد:
1. به معناي انجام دادن كاري كه نشان از عدم پايبندي به شرع باشد
2. حفظ هويت جمعي
3. به معناي اصالت و شرافت خانواده
براي وليفقيه داشتن مروت به هر سه معنا شرط است؛ زيرا در اين صورت است كه عقل، انسان را از پيروي گفتهها و ديدگاههاي وليفقيه منع نميكند. شريعت اسلام نيز اين حكم را تأييد كرده است. بنابراين، وجوب منزه بودن ولي فقيه از آنچه كه به مروت، خدشه وارد ميكند، مورد تأييد عقل و نقل است.
(1) فصلنامه علمي – پژوهشي "حكومتاسلامي" (شماره 56،57)، مقالهي بررسي فقهي شرايط عمومي ولايت و حكومت به نويسندگي حضرت آيـــتالله مظاهري (حفظهالله).
مبــــاحث گـــــــــــذشته:
» شرايط عمومي ولايــــت و حكومـــت (طهارت باطن)
» شرايط عمومي ولايــــت و حكومـــت (كمال عقلي)
















