DaGGar.Tectonic

این ایستگاه محصول همکاری مشترک سازمان ناسا، سازمان فضایی روسیه، سازمان فضایی اروپا، سازمان فضایی ژاپن، و سازمان فضایی کانادا است. سازمان فضایی برزیل از طریق همکاری با ناسا با این برنامه مشارکت می‌کند. سازمان فضایی ایتالیا، هم به عنوان یک عضو فعال در سازمان فضایی اروپا، و هم بطور مستقل در برنامه ایستگاه فضایی مشارکت می‌کند. سازمان فضایی چین نیز علاقه خود را برای پیوستن به جمع مشارکت‌کنندگان، به ویژه از طریق همکاری با سازمان فضایی روسیه اعلام داشته است.

حضور فضانوردان در ایستگاه فضایی بین‌المللی از آغاز نخستین مأموریت در ۱۲ آبان ۱۳۷۹ تاکنون بدون وقفه ادامه داشته‌است. در ابتدای کار ایستگاه، سرنشینان آن از سازمان‌های فضایی روسیه و آمریکا انتخاب می‌شدند، تا اینکه در ژوئیه ۲۰۰۶ یک فضانورد آلمانی سازمان فضایی اروپا، در قالب اردوی ۱۳ به ایستگاه فضایی بین‌المللی سفر کرد. تاکنون روی هم رفته فضانوردانی از ۱۶ کشور جهان در این ایستگاه اقامت کرده‌اند؛ این تعداد شامل ۵ توریست فضایی نیز هست؛ انوشه انصاری در روز ۲۷ شهریور ۱۳۸۵ به ایستگاه فضایی بین‌المللی وارد شد و ۹ روز در آن اقامت داشت.

 

منبع : نجوم نیوز

فضانوردان سفینه آمریکایی اندیوور اولین راهپیمایی فضایی در مأموریت خود در ایستگاه بین المللی فضایی را آغاز کردند.
دیو ولف، فضانورد باسابقه و تیم کوپرا فضانورد تازه کار روز شنبه برای کمک به همکاران خود در نصب یک سکوی خارجی به آزمایشگاه عظیم ژاپنی در این ایستگاه از اندوور خارج شدند. این عملیات شش ساعت و نیم طول می کشد و طی آن سکو آزمایشگاه را تکمیل خواهد کرد و به دانشمندان این امکان را خواهد داد که در فضای خلأ آزمایشاتی را صورت دهند.

برای کاهش زمان آمادگی، دو فضانورد شامگاه جمعه در قسمت خلأ ورودی سفینه، تمرین کردند.

این اولین دور از پنج راهپیمایی برنامه ریزی شده برای فضانوردان، در مأموریت ۱۱ روزه اندوور به شمار می رود.

سفینه اندوور روز جمعه، پس از سفری دو روزه از مقصد زمین، در ایستگاه فضایی بین المللی پهلو گرفت. فضانوردان سفینه آمریکایی اندیوور اولین راهپیمایی فضایی در مأموریت خود در ایستگاه بین المللی فضایی را آغاز کردند.

دیو ولف، فضانورد باسابقه و تیم کوپرا فضانورد تازه کار روز شنبه برای کمک به همکاران خود در نصب یک سکوی خارجی به آزمایشگاه عظیم ژاپنی در این ایستگاه از اندوور خارج شدند. این عملیات شش ساعت و نیم طول می کشد و طی آن سکو آزمایشگاه را تکمیل خواهد کرد و به دانشمندان این امکان را خواهد داد که در فضای خلأ آزمایشاتی را صورت دهند.

برای کاهش زمان آمادگی، دو فضانورد شامگاه جمعه در قسمت خلأ ورودی سفینه، تمرین کردند.

این اولین دور از پنج راهپیمایی برنامه ریزی شده برای فضانوردان، در مأموریت ۱۱ روزه اندوور به شمار می رود.
سفینه اندوور روز جمعه، پس از سفری دو روزه از مقصد زمین، در ایستگاه فضایی بین المللی پهلو گرفت.

voa.com

آیا انسلادوس میزبان یک اقیانوس مایع است؟

ماه گذشته دو مقاله در مجله‌ی Nature در پاسخ به این پرسش که آیا قمر زحل، انسلادوس، دارای اقیانوس شور و مایع می‌باشد، مواضع مخالفی نسبت به هم گرفتند.

یک گروه تحقیق از اروپا می‌گوید ستون‌های عظیم آب که به صورت فواره‌های غول پیکر از قطب جنوب این قمر جاری می‌شوند، از یک اقیانوس شور سرچشمه می‌گیرند. گروه دیگر، از دانشگاه کلرادو، اظهار می‌دارد که این آبفشان‌های مفروض برای حاصل شدن از یک اقیانوس، از سدیم کافی برخوردار نیستند. حقیقت ممکن است به جستجو‌ی حیات فرازمینی و همچنین به درک ما از نحوه‌ی شکل گیری اقمار سیاره‌ای بستگی داشته باشد.

ابتدا فضا‌پیمای کاسینی این ستون آب را در کاوش خود از سیاره‌ی حلقه‌دار بسیار بزرگ در سال 1384/ 2005 کشف کرد. انسلادوس بخار آب، گاز و خرده‌ریزهای یخ را به فضا، به ارتفاعی در حدود صدها کیلومتر بالاتر از سطح قمر، پرتاب می‌کند.

یک گروه تحقیق از اروپا می‌گوید ستون‌های عظیم آب که به صورت فواره‌های غول پیکر از قطب جنوب این قمر جاری می‌شوند، از یک اقیانوس شور سرچشمه می‌گیرند. گروه دیگر، از دانشگاه کلرادو، اظهار می‌دارد که این آبفشان‌های مفروض برای حاصل شدن از یک اقیانوس، از سدیم کافی برخوردار نیستند. حقیقت ممکن است به جستجو‌ی حیات فرازمینی و همچنین به درک ما از نحوه‌ی شکل گیری اقمار سیاره‌ای بستگی داشته باشد.

ابتدا فضا‌پیمای کاسینی این ستون آب را در کاوش خود از سیاره‌ی حلقه‌دار بسیار بزرگ در سال 1384/ 2005 کشف کرد. انسلادوس بخار آب، گاز و خرده‌ریزهای یخ را به فضا، به ارتفاعی در حدود صدها کیلومتر بالاتر از سطح قمر، پرتاب می‌کند.

این قمر، که در خارجی‌ترین حلقه‌ی E زحل در گردش است، یکی از سه جرم خارجی منظومه شمسی است که فوران‌های فعالی از گرد و غبار و بخار تولید می‌کند. علاوه براین، گذشته از زمین و مریخ و قمر مشتری، اروپا، انسلادوس یکی از مکان‌هایی در منظومه شمسی است که ستاره‌شناسان دارای شواهد مستقیمی از وجود آب در آن ناحیه هستند.

محققان اروپایی، به سرپرستی فرانک پستبرگFrank Postberg)) از دانشگاه هیدلبرگ در آلمان، از کشف نمک‌های سدیم در میان گرد و غبار خارج شده از ستون‌های آب انسلادوس گزارش دادند. پستبرگ و همکارانش داده‌ها را ،که از تحلیل‌گر غبار کیهانی((Cosmic Dust Analyzer یا (CDA) متصل به فضا‌پیمای کاسینی بدست آمده، مطالعه کرده‌اند و با اطلاعات حاصل از تجربیات آزمایشگاهی تلفیق نموده‌اند.

آن‌ها می‌گویند دانه‌های یخی در آبفشان انسلادوس دارای مقدار قابل توجهی از نمک‌های سدیم می‌باشند که نشان‌دهنده‌ی اقیانوس شور در اعماق بسیار پایین هستند.

نتایج مطالعه‌ی آن‌ها بر این مطلب دلالت می‌کند که غلظت نمک طعام در این اقیانوس می‌تواند همانند اقیانوس‌های زمین و در حدود 3/0-1 مول نمک در هر کیلو‌گرم از آب باشد.

ولی مطالعات کلرادو تعبیر متفاوتی را ارائه می‌کند. نیکلاس اشنایدرNicholas Schneider))، از آزمایشگاه بولدر CU_Boulder)) مربوط به فیزیک جو و فضا، و همکارانش می‌گویند مقدار زیاد سدیم در این آبفشان باید همان میزان نور زرد ساطع کند که از چراغ‌های خیابان حاصل می‌شود و بهترین تلسکوپ‌های دنیا می‌توانند حتی تعداد کمی از اتم‌های سدیم چرخان به دور زحل را شناسایی کنند.

تیم اشنایدر با استفاده از دو تلسکوپ نشان داد مقدار کمی اتم‌های سدیم در بخار آب وجود دارد.  اشنایدر گفت: " حمایت از فرضیه‌ی آبفشان بسیار جالب توجه بوه است. ولی  آنچه که طبیعت می‌گوید اینگونه نیست".

یک توضیح مطرح شده برای این نتایج متفاوت چنین است که غارهای عمیق ممکن است در جایی که آب به آرامی تبخیر می‌شود، وجود داشته باشند. هنگامی که فرآیند تبخیر کند است بخار حاوی مقدار کمی سدیم می‌شود همانند آبی که از اقیانوس تبخیر می‌شود. سپس این بخار درحین عبور از شکاف‌های کوچک به فضای خلاء به صورت فواره در‌می‌آید.

او گفت: "اگر این تبخیر شدیدتر می‌شد نمک بیشتری در برمی‌گرفت. این طرح تبخیر کند از یک اقیانوس غار مانند عمیق با نتایجی که تا‌کنون بدست آوردیم محتمل است".

ولی اشنایدر توضیح‌های متعدد دیگر برای فواره‌ها را به یک اندازه قابل قبول دانست. او گفت: "احتمال دارد یخ گرم به فضا تبخیر شود. حتی ممکن است مکان‌هایی باشند که پوسته در اثر حرکات کشندی در جهت مخالف خودش ساییده ‌شود و این اصطکاک آب مایع تولید می‌کند سپس این آب به فضا تبخیر می‌شود".

"اینها همه فرضیه هستند ولی ما نمی‌توانیم با نتایجی که تا کنون بدست آوریم هیچ کدام را تأیید کنیم. ما باید همه‌ی آن‌ها را در نظر داشته باشیم".

منبع اصلی :http://nojumnews.com/index.php?option=com_content&task=view&id=383&Itemid=1

آرش اسلامی، غلام جوان دولوئی، عليرضا اشعری

1- موقعیت و بزرگی رویداد

در ساعت 34:24: 14 (به وقت محلی) روز 10 اردیبهشت 1388، زمین لرزه ای به بزرگای1/5=ML در مقیاس محلی و 7/5=mb در مقیاس امواج پیکری در72کیلومتری شمال غربی سراوان از توابع استان سیستان و بلوچستان به وقوع پیوست (شکل 1). رومرکز این رویداد براساس لرزه نگاشت های ثبت شده در شبکه ملی لرزه نگاری باندپهن پژوهشگاه در مختصات 61/27 درجه عرض شمالی و 66/61 درجه طول شرقی قرار دارد. این رویداد توسط شبکه لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله مطابق شکل(2) ثبت شده است.

شکل (1): مرکز سطحی زمینلرزه10/2/88 شمال غربی سراوان.

شکل (2):مولفه قائم لرزه نگاشتهای ثبت شده در شبکه ملی لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه از زمین لرزه 10/2/88 شمال غربی سراوان.

2-سازو کار کانونی رويداد

سازو کار کانونی این زمین لرزه که توسط مراکز علمی گزارش شده است،نرمال با مولفه فرعی امتداد لغزچپ بر می باشد (شکل3). شکل( 4) سازوکار زمین لرزه های گذشته منطقه را نشان می دهد.

شكل(3): سازوكار كانونی زمین لرزه 10/2/88 شمال غربی سراوان (اقتباس از سایت www.emsc-csem.org ).
 

شكل(4): سازو كار كانونی زمین لرزه های گذشته منطقه جنوب شرقی ایران (اقتباس از سایت www.emsc-csem.org ).
 

از ویژگی های زمینلرزه 23 اسفند 1383( 13 مارس 2005) غرب سراوان عمق بیش از 50 کیلومتر است که برای آن محاسبه شده بود. این گستره عمقی موجب کاهش خسارات و مشاهدات صحرائی را سبب شده است. سازوکار کانونی زمینلرزه 13 مارس 2005 مشابه زمینلرزه ای است که در دهم اردیبهشت 1388 (30 آوریل 2009 ) به وقوع پیوسته است(شکل5). هر دو زمینلرزه دارای عمق بیش از 35 کیلومتر و سازوکار کانونی نرمال با مولفه فرعی امتداد لغز هستند. با توجه به موقعیت هر دو رویداد در سمت شرقی گسله بیرک و سازوکار یکسان آنها می توان این دو زمینلرزه را به تجدید فعالیت گسل بیرک با راستای شمال غربی – جنوب شرقی نسبت داد. در نقشه های این گزارش سازوکار گسل بیرک (با توجه به مشاهدات زمین شناسی و منابع علمی موجود) به صورت معکوس با شیب به سمت شرق نشان داده شده است. توجیه نرمال بودن سازوکارکانونی رویدادهای ناشی از فعالیت گسل بیرک احتمالا با توجه به عمق زیاد و قرارگرفتن کانون زمین لرزه ها در لبه انتهائی محل فرورانش مکران امکان پذیر می باشد.

شکل (5): نقشه موقعیت زمینلرزه 10 اردیبهشت 1388(30آوریل2009) در مقایسه با موقعیت زمینلرزه 23 اسفند 1383(13مارس 2005).

3-  پيشينه لرزه خيزی منطقه

بررسی لرزه خیزی گستره 200 کیلومتری محل زمین لرزه نشان می دهد که حدود117 رویداد لرزه ای در سده اخیر در منطقه رخ داده است (شکل 6).از این تعداد 26 رویداد دارای بزرگی بیش از 5 هستند(جدول1). که نقشه موقعیت آنها در شکل(7)نشان داده شده است. بزرگترین این زمین لرزه ها زمین لرزه 23 خرداد1313(13 ژوئن 1934)شمال شرقی سراوان با بزرگای 9/6=mb و زمین لرزه 29 فروردین 1362(18 آوریل 1983) شمال غربی سراوان با بزرگی7/6=Mw می باشد.
 

جدول(1) زمین لرزه های مساوی و بزرگتر از 5 گستره 200 كیلومتری كانون زمین لرزه 10/2/88 شمال غربی سراوان.

شکل (6): لرزه خیزی منطقه در سده اخیر.

شکل(7): توزیع زمین لرزه های بزرگتر از 5 منطقه جنوب شرقی ایران.

4- لرزه زمين ساخت استان سيستان و بلوچستان

 استان سیستان و بلوچستان زونهای زمین شناسی- ساختاری زیر را شامل می شود.

1. زون فیلیشی یا زون نهبندان- خاش

2. بلوك لوت

3. زون مكران و گودال جازموریان

• زون فيليش يا زون نهبندان ـ خاش
  حد شرقی آن مغرب پاكستان و افغانستان، حد غربی آن گسل نهبندان و حد جنوبی آن با زون مكران، گسل بشاگرد است. گسترش شمالی ـ جنوبی این زون در حدود 800 كیلومتر و پهنای آن در حدود 200 كیلومتر است.در سمت شمال، برخی از شاخه های آن به طرف شمال غربی و مغرب، یعنی بصیران و بیرجند امتداد می یابد و گرانیت شاه كوه را دور می زند و در جنوب بیرجند هم بصورت گسل از لوت جدا می شود.
  در این زون رسوبات قدیمی تر از كرتاسه وجود ندارد. رخساره كرتاسه فوقانی نیز از نوع رسوبات فلیش مخلوط با سنگهای آتشفشانی است كه ضخامت آن تا 3000 متر می رسد. این زون به شدت خردشده می باشد ودگرگونی ضعیفی را دركرتاسه پایانی متحمل شده و به اسلیت، فیلیت و شیست براق تبدیل شده است (ماستریشین).
  درزون نهبندان ـ خاش،بیرون زدگی هایی ازسنگهای آتشفشانی،آهك گلوبوترونكانا دار، شیل های سیلیسی، رادیولاریت، دیاباز و اولترابازیك وجود دارد كه مجاورت آن با فیلیشهای مزبور كاملاً تكتونیكی و خرد شده است.
  داخل رسوبات تبخیری پالئوژن گرانیت هایی نفوذ كرده است كه سن احتمالی آنها الیگومیوسن می باشد.

• بلوك لوت
  بلوك لوت توده ای است كشیده و مستحكم كه طول آن در جهت شمال به جنوب در حدود 900 كیلومتر است كه بین زون فیلیش( در مغرب آن) و بلوك طبس واقع است. استحكام وپایداری آن را به تراكم و سخت شدگی سنگهای دگرگون شدة زیرساخت آن نسبت می دهند كه در تریاس میانی، بر اثر كوهزایی سیمرین پیشین پدید آمده است. در تریاس فوقانی رسوبگذاری از نوع پلاتفرمی بوده و در آن رسوبات كربناته نقش مهمتری داشته است. در این زمان در لوت شرقی، پدیدة دگرگونی مهمی رخ داده (دگرگونی ده سلم) و در آن توده گرانیتی هم بالا آمده است. در آغاز ژوراسیك فرونشینی حوضه همچنان ادامه می یابد.این رسوبات در اواخر ژوراسیك حادثه تكتونیكی رامتحمل شده اند.
  در كرتاسه زیرین و میانی برجستگی هایی كه در طی ژوراسیك پایانی بوجود آمده اند فرسایش می یابند. دركرتاسه فوقانی پلاتفرم لوت به كلی از آب خارج می شود و در ژئوسنكلینال نئوبلوچ، فلیش ته نشین می شود. در طی كرتاسه فوقانی ـ ائوسن حاشیه بلوك لوت دچار فرونشینی شدیدی شده كه نتیجه آن فرسایش شدید منطقه لوت و ورود مواد حاصل به داخل فرونشستگی اطراف است. همچنین در این زمان رسوبگذاری تبخیری كاهش یافته و مناطق فرونشسته محل فورانهای آتشفشانی بسیار مهم آندزیتی و گاهی بازالتی بوده است. در زمان ائوسن فوقانی ـ كواترنر فعالیتهای آتشفشانی قبل از فرونشست كامل مركز لوت قطع شده و رسوبات واریزه ای در پای ارتفاعات باعث حركات جدید هالوكینز شده و نوعی خالی شدگی در تمام حاشیه لوت ایجاد شد به نحوی كه افتادگی چین ها و گاه روراندگی و شكستگی اطراف به سوی لوت متوجه شده اند.

• زون مكران و گودال جازموريان
  زون مكران در جنوب فرورفتگی جازموریان قرار دارد. مرز غربی آن گسل میناب بوده، از جنوب به دریای عمان و در مشرق به مرز پاكستان محدود می شود. در حد شمالی زون مزبور گسل ها و تراست هایی با روند شرقی ـ غربی وجود دارند كه گسل بشاگرد یكی از مهمترین آنهاست. در امتداد این شكستگی ها مخلوط های رنگی با بیرون زدگی های وسیع نمایان است(شکل8).
  قدیمی ترین سنگ های این زون را همین ملانژهای رنگی تشكیل می دهند كه به كرتاسه فوقانی ـ پالئوسن تعلق دارند. پس از آن به رسوبات ضخیم فلیش مانند ائوسن و الیگوسن بر می خوریم كه تناوبی از شیل، ماسه سنگ و مارن است و روی مخلوط های رنگی فوق قرار داشته و ضخامت آنها به 5000 متر می رسد. این رسوبات قبل از آغاز میوسن دچار چین خوردگی شدیدی شده اند.در زمان میوسن زون مكران به صورت یك حوضه كم عمق در حال فرونشست عمل كرده تناوبی از لایه های مارنی شیلی و ماسه سنگ های آهكی؛ مخاوطی از سنگ های رسوبی، دگرگونی و سنگ های بازیك و گدازه های بالشی به صورت آمیزه رنگی رسوبی؛ لایه های آهك ریفی؛ كنگلومرای هارزیورژیتی؛ و در انتها رسوبات كم عمق دلتایی میباشد. نهشته های سطحی پلیو ـ پلئیستوسن بیشتر از كنگلومراهایی تشكیل می شود كه روی واحد های قدیمی تر را می پوشاند. به نظر می رسد كه روسوبگذاری این نهشته ها، متاثر از آخرین فاز كوهزایی آلپی و شروع حوادث جدید پاسادونین است.
  
  از كرتاسه فوقانی تا میوسن زیرین احتمالا در محل مكران فعلی، گودال اقیانوسی وجود داشته كه جازموریان فعلی حاشیه قلره ای آن به شمار می رفته است، زیرا در این زون اولا پوسته اقیانوسی به صورت توده های پراكنده وجود دارد و ثانیا در سنگ های كنگلومرایی، قطعات افیولیت به چشم می خورد. بنابراین همانطور كه گفته شد احتمالا كف این حوضه، از نوع پوسته اقیانوسی است و فلیـش های مزبـور از تخریب پوسته اقیانوسی قدیمی تر نتیجه شده اند.زون مكران به طور كلی فاقد هر نوع فعالیت ماگماتیسم است ولی در شمال این زون یك مجموعه از كوه های آتشفشانی بین دو بخش گودال مانند كویر لوت و جازموریان مشاهده می گردد. این آتشفشان ها تقریبا و در جهت شرقی ـ غربی بوده و همگی طی پلیوكواترنر فعال بوده اند. به علاوه از نظر تركیب شیمیایی ، اكثر گدازه های مذكور در كادر ولكانیسم جزایر قوسی قرار می گیرند.
  استان سیستان و بلوچستان در جنوب خاوری ایران، یكی از مهم ترین بخش های نئوتتیس به حساب می آید كه مراحل تكوین را از پوسته اقیانوسی تا قاره ای گذرانده است. بر اساس ویژگی های زمین شناسی و متالوژنی، این منطقه را می توان به كمربندهای مكران، بلوك های لوت و هیرمند، و زون گسله برشی ایرانشهر – بیرجند تقسیم كرد. افیولت های مكران و آمیزه های رنگین آن به عنوان فرآیند فرورانش پوسته اقیانوسی نئوتتیس به شمار می آیند. زون ایرانشهر – بیرجند از نوع Transform Fault Basin است كه تحت عملكرد گسله های شرق لوت و هریرود و چرخش بلوك های لوت لوت و هیرمند به وجود آمده است. فعالیت ماگماتیسم شمال لوت و گناباد- بیرجند را می توان به گسله های برشی حاصل از چرخش بلوك ایران مركزی منتسب كرد كه از نوع Bimodal است و از شرق به غرب به جوانی می گراید.
  فعالیت آتش فشانی بزمان – تفتان حاصل فرورانش پوسته اقیانوسی اقیانوس هند محسوب می شود كه به صورت همپوش روی فرورانش كهن نئوتتیس قرار گرفته است. د راین بخش دو چرخه منتفاوت از ماگماتیسم اقیانوسی – حاشیه قاره ای نوع آندی وجود دارند. اولین چرخه منتسب به فرورانش نئوتتیس است كه از ماگماتیسم با پتاسیم كم تا نوع كالكوآلكالن و قلیایی از قدیم به جدید تغییر می كند. حاصل این ماگماتیسم توسعه كمربند كمانی حاشیه جنوبی بلوك لوت است كه از انارك – سرچشمه تا منطقه چغایی در پاكستان ادامه دارد و از انواع كمانی پوسته قاره ای به شمار می رود. ماگماتیسم تفتان – بزمان هنوز مرحله جوانی را می گذراند و دومین چرخه ماگماتیسم به حساب می آید. در روند گسله های سیستان، فعالیت ماگمایی از نوع قلیایی به صورت پورفیرهای ترسیر دیده می شود كه از جهاتی می توان آن را همزاد توده قلیایی خان نشین در افغانستان محسوب كرد.
  گرانیت زاهدان اگر چه به سن ترسیر (الیگوسن) و از نوع برخوردی شمره شده است. ولی بر اساس نقشه مغناطیس سنجی هوایی (Residual Magnetic Map) به نظر می رسد كه بخش جابه جا شده از مجموعه ده سلم بوده باشد كه توسط گسله های برشی قطع، و در امتداد آن پوسته اقیانوسی جای گرفته است. این توده تحت تاثیر حوادث آلپی قرار گرفته و به همین لحاظ سن رادیوایزوتوپ جوان روی بیوتیت هاثبت شده است. حالآن كه بر اساس سن Rb/Sr سن كهن تر (كرتاسه) به دست می آید. از طرف دیگر، اگر بنا باشد این توده گرانیتی از نوع برخوردی و تحت فشار (Compression) حاصل شده باشد، در بلافصل آن و همزمان نمی تواند خاستگاه توده های قلیایی نفوذی در رژیم تكتونیكی كششی (Tension) قرار گیرد(گزارشهای استانی پایگاه ملی داده های علوم زمین کشور).

  

  شکل(8): نقشه گسلهای مکران، جنوب شرقی ایران(کناب زمین شناسی ایران،آقانباتی، 1383).

5- گسلهای مهم جنوب شرق ايران

• گسل سراوان
  این گسل بنیادی با درازایی برابر با 270 کیلومتر در خاک ایران، راستای خمدار شمال غربی-جنوب شرقی و شیب کلی به سوی شمال شرقی، در جهت جنوب شرقی وارد خاک پاکستان می شود(شکل1).

• گسل بم پشت
  گسلی است با روند شرقی- غربی که درازای آن در خاک ایران 170کیلومتر است.این گسل منفرد نیست و در راستای خود به شکل یک زون گسلی عمل کرده است(شکل1).

• گسل بيرگ
  گسلی است بنیادی با سازوکار فشاری، دارای راستای شمال غربی- جنوب شرقی، درازای نزدیک به 100 کیلومتر و شیب به سوی شمال شرقی که در کناره کوه بیرگ واقع است(شکل1).

• گسل دامن
  گسلی است با سازوکار فشاری و روند شمال غربی – جنوب شرقی و درازایی حدود 100 کیلومتر که بنیادی است و در شمال ایرانشهر سبب پیدایش دو زون متفاوت زمین ساختی شده است. شیب این گسله رو به جنوب غربی می باشد(شکل1).

• گسل کشين
  گسلی است با سازوکار فشاری و راستای عمومی شمالی – جنوبی، شیب به سوی شرق و درازای حدود 100 کیلومتر(شکل1).

• گسل جنوب زابلی
  گسلی است با سازوکار فشاری و راستای عمومی شرقی – غربی و شیب کلی به سوی شمال که در امتداد گسل بم پشت قرار دارد. درازای این گسله نزدیک به 160 کیلومتر است که به سوی شرق وارد پاکستان می شود(شکل1).

• گسل قصر قند
  گسلی است بنیادی با سازوکار فشاری و روند شرقی-غربی، شیب کلی به سوی شمال که درازای آن در خاک ایران بیش از 300 کیلومتر است که به سوی شرق ادامه می یابد و سپس وارد کشور پاکستان می شود.

4- جمع بندی

با توجه به عمق بیش از 30 کیلومتری زمینلرزه 10 اردیبهشت 1388،ثبت پسلرزه های آن تا حدودی غیر ممکن شده است. این زمینلرزه حداقل 240 کیلومتر از ایستگاه لرزه نگاری باند پهن زاهدان، حداقل 545 کیلومتر از ایستگاه لرزه نگاری باند پهن کرمان و حداقل 540 کیلومتر از ایستگاه لرزه نگاری باند پهن بندر عباس(خلیج فارس) فاصله داشته است لذا پسلرزه های این زمینلرزه اگر چه ثبت شده اند اما تعیین محل آنها به سختی امکان پذیر بوده است. بنابراین تسریع در راه اندازی و بهره برداری از ایستگاه لرزه نگاری باند پهن چابهار به منظور پوشش کامل شبکه لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه در جنوب شرق ایران کاملا ضروری است. با اضافه نمودن ایستگاه چابهار به شبکه ملی لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه گپ آزیموتی به مقدار کمتر از 100 درجه برای رویداد های لرزه ای جنوب شرقی کشور کاهش داده خواهد شد. این موضوع در افزایش توانمندی و قابلیت ثبت و پردازش شبکه برای تشخیص و تعیین محل دقیق رویدادها نقش موثری ایفا می نماید.
بررسیهای انجام شده نشان می دهد سازوکار کانونی رویداد زمینلرزه 10 اردیبهشت 1388 از نوع نرمال با مولفه فرعی امتداد لغز چپ بر می باشد که علاوه بر موقعیت مکانی با سازوکار و عمق کانونی زمینلرزه 23 اسفند 1383(13 مارس 2005) با بزرگی 2/6=ML همخوانی دارد، بنابراین می توان استنتاج نمود که هر دو رویداد مربوط به فعالیت یک گسل می باشند که به نظر می رسد همان گسل بیرگ با راستای شمال غربی- جنوب شرقی واقع در شمال غربی ناحیه سراوان می باشد.

فرودگاه گرگان

مقطعي از كانال يك رودخانه در سرباز

تصویر سمت راست، نقشه گرانشی از نیمه پنهان ماه و تصویر سمت چپ، نقشه گرانشی نیمه رو به زمین ماه را نشان می دهد.

حركات این سه فضاپیما، كه به نوسانات میدان گرانشی ماه حساس اند، با دنبال كردن سیگنال های رادیویی آنها مورد بررسی قرار گرفت.

در یك موقعیت حساس، زمانیكه فضاپیمای اصلی كاگویا در نیمۀ پنهان ماه قرار داشت- و نمی توانست مستقیماٌ با زمین ارتباط داشته باشد- یكی از كاوشگرها سیگنال های آن را به زمین ارسال كرد.

نقشۀ به دست آمده که اولین نقشه با جزئیات كامل از نیمۀ پنهان ماه است، نشان می دهد که دهانه های آتشفشاني که در آن سوی ماه وجود دارند نسبت به دهانه های سمتی كه همواره رو به زمین است، بطور قابل ملاحظه ای علائم گرانشی متفاوتی دارند.

داده های حیرت آور:

با توجه به این نقشه ها شاید بتوان گفت كه میلیاردها سال پیش تفاوت های بزرگی نظیر تفاوت در درجه حرارت و یا ضخامت دو نیمۀ ماه وجود داشته است.

«والتر كیفر»( Walter Kiefer)، متخصص ژئوفیزیك سیارات كه نقشی در این مطالعات نداشته است می گوید:" اطلاعات بدست آمده حیرت آور است. تا به حال نتوانسته بودیم به این خوبی نیمۀ پنهان ماه را مشاهده كنیم."

بیشتر دهانه های آتشفشانی ماه بیش از 3.8 میلیارد سال پیش شكل گرفته اند. برخی از این دهانه ها پیش از سرد شدن ماه و پایان فعالیت های زمین شناختی آن، توسط مواد مذابی كه در سطح ماه بود، پر شده اند.

با این حال برخی از این دهانه ها ظاهراً از زیر پر شده اند. محققین بر این باورند كه مواد موجود در جبّۀ ماه در دهانه ها بالا آمده است، زیرا اینها در بخش هایی قرار دارند كه پوستۀ ماه تحت فشار نازك شده است.

اندازه گیری های جدید كاگویا نشان می دهد كه برخی از دهانه های بخش پنهان ماه تنها با مواد جبّه پر شده اند. در بخش مركزی این دهانه ها میدان گرانشی بیش از حد طبیعی آن است  و به دور آن حلقه ای با گرانش كم قرار دارد كه با ارتفاع كم دهانه هماهنگی دارد.

 نتیجه گیری های مخالف

معلوم نیست كه این بررسی های جدید از گذشتۀ ماه چه حرفهایی برای گفتن دارد. فرماندۀ این گروه آقای «نوریوكی نامیكی»(Noriyuki  Namiki) از دانشگاه كیوشو ژاپن می گوید :"برای بقای این ساختارها، نیمۀ پنهان ماه می بایست بسیار سرد و سخت شده باشد تا جبّه بتواند با گذشت زمان در مركز دهانه آرام بگیرد. سطح بسیار سفت و محكم بوده كه در این ساختار ها تعادل برقرار كرده است".

اما كیفر می گوید كه این حلقه ها با گرانش پایین از سناریویی جدید حرف می زنند. شاید ساختارهای مركزی دهانه ها به این دلیل باریك باشد كه لایۀ بالایی ماه در نیمۀ پنهان بسیار نازك و گرم بوده تا بتوانند هر چیز بزرگتری را در خود نگه دارد. مقایسۀ رصد ها ی كاگویا با مدل ها می تواند به این سؤال پاسخ دهد.

دو نیمكرۀ ماه تفاوت های بر جسته دیگری نیز دارند. كاوشگر ماه ناسا كه در اواخر سال 1990 بهره برداری شد، كشف كرد كه عناصر رادیو اكتیو ظاهراً در نیمۀ روشن ماه متمركز شده اند. نیمۀ پنهان نیز علائمی را مبنی بر وجود فعالیت های آتشفشانی در گذشته نشان می دهد.

برگرفته از : نجوم نیوز

تکامل تکتونیک صفحه ای حاشیه جنوبی اوراسیا در مزوزوئیک و سنوزوئیک

Plate tectonic evolution of the southern margin of Eurasia

in the Mesozoic and Cenozoic

J. Golonk

پروفسور جان گلونکا

استاد علوم زمین در دانشکاه علوم و تکنولوژی جاگیلونیا در کراکو لهستان

Jan Golonka is a professor of geology at the University of Science and Technology and the Jagiellonian University in Krakow, Poland. He received his M.SC. Degree (1967) from the University of Mining and Metallurgy, Krakow, Poland and Ph.D. (1978) from the Geological Institute, Warsaw, Poland. From 1967 to 1981 he was a university lecturer and research geologist in the Polish Geological Institute, Carpathian Branch in Krakow. He worked for Mobil in Dallas, Texas from 1982 to 1999. His research interests focus on paleogeography, platetectonics, paleoclimatology, and global andregional geology, recently of the Carpathians. Jan has authored and co-authored two hundred scientific papers and also served as the editor of the SEPM book Phanerozoic reef patterns and Marine and Petroleum Geology Thematic set on paleogeographic reconstruction and hydrocarbon basins: Atlantic, Caribbean, South America, Middle East, Russian Far East, Arctic.

این تحقیق خلاصه ای از تحول ژئودینامیکی و موقعیت نیروهای تکتونیک مهم در حاشیه جنوبی اورآسیا درون محدوده اقیانوس جهانی است. کوهزایی هرسی نین توسط تصادم گندوانا و اوراسیا کامل شد از طرفی اقیانوس تتیس از ما بین اوراسیا و گندوانا (تکه های پانگه آ) شکل گرفت. در تریاس بالایی ژوراسیک زیرین چندین  قاره کوچک به حاشیه اوراسیا چسبیدند در این زمان بود که اقیانوس پالئوتتیس بسته شد. درطی ژوراسیک – کرتاسه یک فرورارنش در حاشیه جنوبی قاره جدید پانتاید در حال توسعه بود، پلیت های ایران و قفقاز زون فرورانش باعث شکاف و ایجاد حوزه کمانی بزرگتر از قفقاز – کاسپین جنوبی شد و در کرتاسه بالایی به بیشترین پهنا رسید. در غرب تتیس اوراسیا از گندوانا توسط سازنده های اقیانوس لیگوریا – پن ناینیک – پاینین – ماگورا (آلپ تتیس) جدا شد همانند پشته های اقیانوس اطلس توسعه یافت، غرب دریای سیاه توسط جدایش باز شد و با جنبش غربی پانتاید مرکزی از پلاتفرم های اسکیتین و میوسن اوراسیا در کرتاسه زیرین – سنومانین فاصله گرفت. آخرین همبستگی اقیانوس لیگوریا – پاینین در کرتاسه – پالئوژن بود. آدریا – آلکاپا به حرکت بسوی شمال در طی ائوسن – میوسن زیرین ادامه دادند و تصادم مورب آن ها با شمال اروپا منجر به توسعه گوه های کراپتین شد.

در طی کرتاسه بالایی پلیت های سنندج سیرجان – مکران به پلیت های ایران – آفریقا در منطقه قفقاز دریای خزر چسبیده بودند دو منطقه فرورانش پلاتفرم توران در پالئوژن توسعه یافت، شرق دریای سیاه باز شد. در جنوب دریای خزر نشانه های مفیدی از الیگوسن – نئوژن وجود ندارند.تصادم هند و صفحه لوت با اوراسیا باعث تغییر شکل آسیای مرکزی و بوجود آمدن گسل های پیچ خورده ی NW-SE گردید. بقایای سیستم کمانی ژوراسیک – کرتاسه و نازک شدگی پوسته ی اقیانوسیه به خوبی نازک شدگی پوسته اقیانوسی سوم که بین قاره ها همجوار سیستم های کوهزایی واقع بودند پنهان شد.

برای دریافت متن اصلی مقاله بروی عنوان لاتین مقاله کلیک کنید.....

دوستانی که مایل به دریافت کل متن ترجمه شده مقاله هستند ایمیل بزنند.

آژانس فضایی آمریکا NASA در کنفرانسی خبری اعلام کرد، پرتاب خودروی مریخ نورد آزمایشگاه علمی مریخ تا سال 2011 به تاخیر افتاده است تا نسبت به عملکرد درست آن و موفقیت ماموریت اطمینان بیشتری حاصل شود.

روز گذشته سازمان فضایی ایالات متحده آمریکا – NASA – با برگزاری کنفرانسی خبری اعلام کرد، پرتاب خودروی مریخ نورد بعدی این سازمان که به آزمایشگاه علمی مریخ (MSL)  که قرار بود سال 2009 میلادی اتفاق بیفتد تا سال 2011 به تاخیر افتاد. بر اساس این گزارش این تاخیر باعث خواهد شد تا هزینه این ماموریت حدود 400 میلیون دلار افزایش یافته و از 88/1 میلیارد دلار به 2/2 میلیارد دلار افزایش یابد.
اد ویلر (Ed Weiler) از مسولان این سازمان فضایی با اعلام این خبر گفت:«این تاخیر باعث خواهد شد تا ما همه مسایل فنی باقی مانده را با دقت مورد بررسی دقیق قرار دهیم و نسبت به موفقیت این ماموریت اطمینان حاصل کنیم. چرا که شکست این ماموریت موضوعی نیست که اصلا بخواهیم به آن فکر کنیم. کاوش های علمی اهمیت فوق العاده ای دارد و برای آنکه مطمئن شویم سرمایه گذاری مالیات دهندگانی که هزینه های این ماموریت را تامین می کنند، به هدر نخواهد رفت دقت های خود را افزایش داده ایم تا این ماموریت بی نظیر در تاریخ کاوش های میان سیاره ای با موفقیت انجام شود»

این ماموریت که قرار بود سال آینده به مریخ فرستاده شود خودروی مریخ نوردی به بزرگی یک خودروی کوچک بود که به جای انرژی خورشیدی از انرژی هسته ای برای حرکت و تامین انرژی خود سودخواهد برد و به همراه خود مجموعه ای از ابزارهای علمی دقیق را به مریخ خواهد برد که دانشمندان را در بررسی دقیق تر وضعیت حال و آینده مریخ یاری خواهد رساند.
این تاخیر تاثیر جدی بر برنامه های آینده کاوش مریخ خواهد گذاشت و برنامه ریزی کاوش های بعدی را نیز به تاخیر خواهد انداخت.
همچنین، در همین کنفرانس خبری اعلام شد که طی مذاکراتی که ناسا و اسا (آژانس فضایی اروپا) انجام داده اند قرار شده است که این دو سازمان فضایی در برنامه های آینده مریخ مشارکت جدی داشته باشند. یکی از ماموریتهای آینده ای که این دو سازمان آن را به انجام خواهند رساند ، ماموریت پیچیده و مهم بازگرداندن نمونه هایی از مریخ به زمین خواهد بود. ماموریتی که هزینه آن بین 6 تا 8 میلیارد دلار برآورد می شود و در طی آن قرار است نمونه هایی از خاک مریخ جمع آوری و به زمین بازگردانده شود. مقامات ناسا اعلام کرده اند،  این ماموریت که پیش از این زمان آن برای حدود سال 2010 تخمین زده می شد زودتر از سال 2020 صورت نخواهد گرفت و بدین ترتیب ماموریت رویایی سفر انسان به مریخ بسیار دورتر از زمان خوش بینانه پیشین – سال 2050 – صورت خواهد گرفت.

لویس در این خصوص می ­گوید:"با توجه به مقیاس لایه ­ها، تغییرات اندک در مدار مریخ بهترین احتمال برای درک تغییرات آب و هوایی ذکر شده است. این تغییرات بسیار مشابه به تغییراتی است که در ابتدای هر دوره ­ی یخبندان زمین رخ داده است و می­ توانند منجر به طبقه­ بندی دوره ­ای رسوبات شوند."

انحراف زمین از محورش بین 22/1 و 24/5 درجه در طول یک دوره ی 41 هزار ساله تغییر می ­کند. از آن جا که بخشی از زمین که به سوی خورشید است ساعت روز بیشتری را در طول یک روز دریافت می کند و در طول سال بتدریج تغییر می کند، این انحراف تغییرات فصلی در آب و هوا را ایجاد می­کند. در حالت ­های با انحراف کمتر، مناطق قطبی کمتر تحت تاثیرات فصلی قرار می ­گیرند و موجب شکل­ گیری دوره ­های یخبندان می ­شوند.

 زاویه میل مریخ در یک دوره ی صد هزار ساله ده ها درجه تغییر می­کند، در نتیجه تغییرات شدیدتری را موجب می­شود. هنگامی که انحراف کم است، قطب­ها سردترین مکان بر روی سیاره هستند و این در حالی است که خورشید تمام مدت در نزدیکی استوا قرار گرفته است و می تواند موجب ناپایداری در جو شود مانند اینکه آب و دی اکسید کربن به سوی قطب می ­روند و در آن جا به شکل یخ حبس می شوند.

 هنگامی که انحراف بیشتر است، قطب ها به نسبت نور بیشتری از نور خورشید را دریافت می کنند و ترکیبات نامبرده از قطب ها دور می­شوند. اهارانسون چنین گفت: "این فرآیند بر سهم ناپایداری جو تاثیر می گذارد. اگر دی اکسید کربن را از قطب ها دور کنید، فشار جو افزایش پیدا می کند که ممکن است در توانایی بادها در انتقال و ته نشاندن شن ها، تفاوتی ایجاد کند. این یکی از اثرهایی است که می تواند آهنگ ته نشینی لایه ها از قبیل آنچه که محققان در چهار دهانه مشاهده کرده اند تغییر دهد.زاویه ی میل متغیر همچنین می­تواند پایداری آب سطحی را تغییر دهد که با این کار قدرت چسبیدن ذرات شن به یکدیگر و پیوستن آن ها برای تشکیل لایه های صخره ای را تغییر می دهد.در هر صورت چنین تغییرات عظیمی در آب و هوا بر انواع فرایندهای زمین شناختی روی سطح اثر خواهد گذاشت. از آن جایی که دانشمندان نمی توانند اطلاعات سطح مریخ را با هیچ فرایند زمین شناختی خاصی مطابقت دهند، اهارانسون در ادامه با بیان اینکه کل سیستم آب و هوا متفاوت خواهد بود چنین گفت: "توانایی این مقاله در این است که ما توانسته ­ایم بدون مشخص کردن فرایند رسوبی دقیقی، نتیجه گیری کنیم."

www.nojumnews.ir

بنا بر تحقيقات زمين‌شناسان ميدان مغناطيسي يا آهنربايي كره‌ي زمين در حال تضعيف است كه اگر روند كاهش به اين منوال ادامه يابد حدوداً تا 1200 سال آينده قطب‌نما‌هاي سراسر دنيا از كار خواهند افتاد.اين روند به گونه‌اي خواهد شد كه پس از ده‌ها سال بار ديگر اين ميدان هم‌راستا خواهد شد با اين تفاوت كه اين بار در جهت جنوب هم‌راستا مي‌شود. البته وارونگي ميدان مغناطيسي زمين بر اساس يافته‌هاي دانشمندان بارها رخ داده است. دانشمندان معتقد هستند كه ميدان مغناطيسي كه ما در سطح زمين ميسنجيم بارها ضعيفتر از ميدان مغناطيسي واقع در هسته‌ي آهني و نيكلي زمين است .در واقع اين موضوع يادآور آن است كه عمده فعاليت مغناطيسي زمين در هسته گداخته زمين محبوس شده كه بر اثر گردش زمين اين ميدان كشيده مي‌شود. اين ميدان در اصل به طور مستقيم از هسته نمي گذرد بلكه بارها و بارها به دور هسته پيچيده شده تا مانند حلقه‌اي از ميدان مغناطيسي مي‌شود. يك احتمال براي وارونگي اين است كه گاهي اثر و نيروي يك سمت از اين كلاف مغناطيسي بيستر از سمت ديگر مي شود ذره‌هايي كه از ميدان به سمت سطح زمين رانده مي‌شود در جهت مخالف خواهد بود.

برخورد شهاب سنگي با زمين در كانادا

کاوشگر فینیکس (به انگلیسی: Phoenix به معنای ققنوس) نام فضاپیمای فرودگر و بدون سرنشینی است که برای پژوهش در مورد وجود آب و محیط قابل زیست برای ریزاندامگان بر روی سیاره مریخ ساخته است. فینیکس در تاریخ ۱۳ مرداد ۱۳۸۶ (۴ اوت ۲۰۰۷) به فضا پرتاب شد، و بر طبق برنامه در روز ۵ خرداد ۱۳۸۷ (۲۵ مه ۲۰۰۸) در منطقه قطب شمال سیاره مریخ فرود آمد. فینیکس پس از بکار انداختن بازوی روباتیک خود، به نمونه‌برداری و آزمایش‌های علمی خواهد پرداخت.

برنامه کاوشگر فینیکس توسط آزمایشگاه مطالعات ماه و سیارات در دانشگاه آریزونا پیشنهاد شده و مدیریت می‌شود. سازمان ناسا بر انجام عملیات نظارت می‌کند، و کشورهای آلمان، بریتانیا، دانمارک، کانادا و سوئیس در این برنامه مشارکت می‌کنند. هزینه ماموریت اکتشافی فینیکس بالغ بر ۳۸۶ میلیون دلار است.

در صورت موفقیت برنامه، فینیکس ششمین فضاپیمای کاوشگری خواهد بود که بر سطح مریخ فرود می‌آید. همچنین از زمان کاوشگرهای وایکینگ-۱ و وایکینگ-۲، فینیکس اولین فضاپیمایی است که برای فرود بر سطح مریخ از موتورهای ترمزکننده استفاده می‌کند.

اهداف ماموریت

ماموریت فینیکس با فرود روی مریخ، دو هدف اصلی را دنبال می‌کند:

• نخستین هدف مطالعه پیشنه زمین‌شناسی سیاره مریخ برای بررسی امکان وجود «آب» در آن است. این مطالعه امکان بازسازی تاریخچه تغییرات آب و هوایی در مریخ را فراهم می‌آورد.
• دومین هدف جستجو برای یافت محیط مناسب برای پرورش حیات در میان لایه‌های یخ و خاک است. استراتژی ناسا برای کاوش در مریخ، جستجو و دنبال کردن ردپای «آب» در این سیاره است. ابزار و ادوات موجود در فینیکس بر اساس همین استراتژی ساخته شده‌اند، و نخستین ابزارهای کاوشی هستند که به مطالعه ویژگی‌های زمین‌شناسی و زیست‌شناسی در منطقه قطبی مریخ می‌پردازند.

پرتاب

کاوشگر فینیکس در ساعت ۹:۲۶:۳۴ جهانی به وسیله یک فروند موشک دلتا-۲ از پایگاه فضایی نیروی هوایی آمریکا در کیپ کاناورال به فضا پرتاب شد. پرتاب با موفقیت انجام گرفت و موشک دلتا-۲ کاوشگر را در مسیر مریخ قرار داد.

موشک دلتا-۲ در پرتاب کاوشگرها کارنامه خوبی دارد و کاوشگرهای مریخ‌نورد پیشین هم بوسیله همین موشک به فضا پرتاب شده بودند.

فرود

کاوشگر فینیکس در ساعت ۲۳:۳۱ جهانی روز ۵ خرداد ۱۳۸۷ (۲۵ مه ۲۰۰۸) با سرعتی برابر ۲۱٬۰۰۰ کیلومتر بر ساعت وارد اتمسفر مریخ شد، با استفاده از چتر نجات و موتورهای ترمز، تنها در طول هفت دقیقه سرعت خود را به ۸ کیلومتر در ساعت کاهش داد، و در ساعت ۲۳:۳۸ جهانی طبق برنامه در منطقه از پیش تعیین شده در منطقه قطب شمال سیاره مریخ فرود آمد. به خاطر فاصله ۶۸۰ میلیون کیلومتری مریخ تا زمین، دانشمندان در مرکز کنترل پرواز حدود ۱۵ دقیقه برای رسیدن سیگنال‌های فینیکس از سیاره سرخ به زمین منتظر ماندند. دریافت سیگنال‌ها حاکی از فرود موفقیت‌آمیز و صحت کارکرد سامانه‌های مخابراتی فضاپیما بود.

فینیکس در منطقه‌ای هموار فرود آمده بطوریکه شیب فضاپیما تنها «۰٫۳ درجه» گزارش شده است. درست پیش از فرود، موتورهای فینیکس جهت کاوشگر را به گونه‌ای تنظیم کردند که صفحات انرژی خورشیدی پس از باز شدن در جهت شرق-غرب قرار گیرند تا بیشترین میزان نور را از خورشید دریافت نمایند.

سه کاوشگر دیگر به نام‌های مدارگرد شناسایی مریخ، مارس اکسپرس و ۲۰۰۱ مارس اودیسه که در اکنون در مدار مریخ قرار دارند، به گونه‌ای برنامه‌ریزی شده‌ بودند که ورود فینیکس به اتمسفر مریخ و فرود آن را زیر نظر داشته باشند. در این میان مدارگرد شناسایی مریخ موفق شد از فینیکس درحالیکه با چتر نجات به سطح مریخ نزدیک می‌شد عکس بگیرد. این نخستین باری است که تصویر یک فضاپیمای فرودآینده بر مریخ توسط فضاپیمایی دیگر برداشته می‌شود. اطلاعات ثبت شده از نحوه ورود و فرود فینیکس برای بهبود طراحی کاوشگرهای آینده بکار خواهد رفت.

پس از فرود، نخستین تصاویر ارسالی توسط این کاوشگر در ساعت ۲:۰۰ بامداد به به وقت جهانی در روز ۶ خرداد ۱۳۸۷ (۲۶ مه ۲۰۰۸) در زمین دریافت شدند.

درازای ماموریت

ماموریت کاوشگر فینیکس برای ۹۰ روز مریخی (حدود ۹۲ روز زمینی) طراحی شده است. دانشمندان امیدوارند که فینیکس بتواند تا آغاز فصل زمستان در قطب شمال مریخ به کار ادامه دهد تا تشکیل لایه‌های یخ در آن منطقه را مورد مطالعه و بررسی قرار دهد. در طول زمستان حدود یک متر دی‌اکسید کربن جامد (یخ خشک) در منطقه قطبی مریخ تشکیل می‌شود و بعید است فینیکس بتواند در برابر آب و هوای خشن زمستانی جان سالم بدر برد.

تاریخچه برنامه فینیکس

فینیکس نخستین نمونه از مجموعه برنامه‌های اکتشافی کوچک ناسا برای کاوش سیاره سرخ است. طرح فینیکس متعلق به دانشگاه آریزونا است، و در اوت ۲۰۰۳ پس از دو سال رقابت بین گروه‌های مختلف و انجام بررسی‌های فنی توسط ناسا به عنوان طرح برتر برگزیده شد.

بسیاری از سامانه‌ها و ابزارهای بکار رفته در فینیکس در حقیقت برای ماموریت‌های لغو شده و ناموفق پیشین طراحی و ساخته شده بودند. استفاده از آنها در این کاوشگر هزینه و زمان مورد نیاز برای تکمیل برنامه را بطور قابل ملاحظه‌ای کاهش داد. نام «ققنوس» هم به همین علت برای کاوشگر انتخاب شد: ققنوس پرنده‌ای افسانه‌ای است که از خاکستر خویش دوباره زاده می‌شود.

برنامه ساخت و آماده‌سازی فینیکس پس از تایید نهایی ناسا در تاریخ ۱۲ خرداد ۱۳۸۴ (۲ ژوئن ۲۰۰۵) آغاز شد. پیشبرد و توسعه برنامه فینیکس با همکاری سه عامل زیر انجام می‌شود:

• ریاست برنامه: دانشگاه آریزونا
• مدیریت پروژه: آزمایشگاه پیشرانه جت (زیرمجموعه ناسا)
• مدیریت سامانه‌های پرواز فضایی: شرکت سامانه‌های فضایی لاکهید مارتین
• مشارکت در پروژه: سازمان‌ها و دانشگاه‌هایی از آلمان، بریتانیا، دانمارک، کانادا، و سوئیس

فینیکس به گونه‌ای طراحی شده است که هنگام فرود از موتورهای موشکی برای ترمز و کاهش سرعت استفاده کند، و از این لحاظ به کاوشگرهای وایکینگ که در دهه ۱۹۷۰ به مریخ فرستاده شدند شباهت دارد. البته یکی از دانشمندان دانشگاه واشنگتن در گزارشی در سال ۲۰۰۷ استفاده از موتورهای ترمز برای فرود فضاپیما را نامناسب خواند، زیرا به اعتقاد وی گازهای داغ و سمی متساعد شده از موتورهای ترمز، ریزاندامگان را —در صورت وجود در منطقه فرود— از میان برده، و در نتیجه جستجو برای آثار حیات در آن ناحیه را به امری بیهوده تبدیل خواهد کرد. این گزارش تنها مدت کوتاهی پیش از پرتاب فینیکس منتشر شد و دیگر زمان کافی برای اعمال تغییرات بنیادی در طراحی فضاپیما وجود نداشت. در حال حاضر دو تیم در دانشگاه‌های میشیگان و تافتز برای بررسی رفتار و اثرات موتورهای ترمز در منطقه فرود فضاپیما مشغول پژوهش هستند.

ابزارهای علمی

فضاپیمای کاوشگر فینیکس حامل ابزار و ادوات گوناگون برای انجام آزمایش‌های علمی بر سطح مریخ است. برخی از این ابزار مشخصاً برای این ماموریت طراحی شده‌اند و برخی دیگر نمونه‌های مشابه یا پیشرفته‌تری از ابزارهایی هستند که برای نخستین بار برای ماموریت ناموفق کاوشگر قطبی مریخ ساخته شده بودند. فینیکس مجهز به ابزار هواشناسی و دوربین‌هایی است که در مسیر فرود در مریخ پژوهش‌هایی را در مورد اتمسفر این سیاره انجام دهد.فینیکس به صورت یک کاوشگر ثابت طراحی شده است و بر خلاف مریخ‌نوردهای پیشین، فاقد قابلیت حرکت روی سطح سیاره سرخ است. متحرک نبودن این کاوشگر مزایای زیر را دارا است:

• استفاده از قطعات ساخته شده برای ماموریت ناموفق قبلی، هزینه‌ها را کاهش می‌دهد؛
• به نظر دانشمندان، منطقه فرود فینیکس دارای ساختاری همگون است و نیازی به نمونه‌برداری از جایگاه‌های گوناگون وجود ندارد؛
• ابزارهای آزمایشگاهی و پژوهشی جایگزین سخت‌افزارهای مورد نیاز برای حرکت فینیکس شده‌اند و ارزش تحقیقاتی آن را بالاتر برده‌اند.

بازوی روباتیک

بازوی روباتیک فینیکس مشترکاً توسط آزمایشگاه پیشرانه جت و شرکت سامانه‌های فضایی آلیانس در شهر پاسادنا ساخته شده است. این بازو به گونه‌ای طراحی شده که پس از باز شدن، می‌تواند به فضایی با شعاع ۲٫۳۵ متر از پایه خود دسترسی داشته باشد. مته‌های این بازوی روباتیک می‌توانند حفره‌ای با عمق نیم متر زیر سطح مریخ ایجاد کنند. این بازو برای جمع‌آوری نمونه‌های خاک و یخ موجود در منطقهٔ قطبی مریخ بکار می‌رود.

تصویرنگار بازوی روباتیک

این دوربین بر روی بازوی روباتیک نصب شده است، و برای برداشتن تصاویر دقیق از محیط فرود کاوشگر و همچنین محل حفاری بازوی روباتیک بکار می‌رود. این دوربین مشترکاً توسط دانشگاه آریزونا در آمریکا و انستیتوی ماکس پلانک برای پژوهش‌های منظومه شمسی در آلمان ساخته شده است.

دوربین استریو برای تصویربرداری سطح

دوربین استریوی نصب شده روی فینیکس که با نام اس‌اس‌آی (SSI) نیز شناخته می‌شود، دوربین اصلی کاوشگر است و قابلیت برداشتن عکس‌های رنگی ۳-بعدی با وضوح بالا را دارد. دانشمندان در نظر دارند به وسیله این دوربین، مجموعه‌ای از عکس‌های ۳-بعدی با وضوح بالا از قطب شمال مریخ تهیه کنند. تصاویر برداشته شده توسط این دوربین برای مطالعه ویژگی‌های اتمسفر مریخ نیز بکار خواهد رفت.

 اس‌اس‌آی مشترکاً توسط دانشگاه آریزونا در آمریکا و انستیتوی ماکس پلانک برای پژوهش‌های منظومه شمسی در آلمان ساخته شده است.

آنالیزکننده حرارتی گازی

دستگاه آنالیزکننده حرارتی گازی (TEGA) ترکیبی از کوره حرارتی و اسپکترومتر جرمی است و برای حرارت دادن و آنالیز نمونه‌های خاک مریخ بکار می‌رود. این دستگاه دارای ۸ اجاق حرارت‌دهنده کوچک برای آزمایش هشت نمونه از خاک مریخ است که هر کدام به اندازه یک خودکار هستند. دانشمندان به وسیله این دستگاه می‌توانند میزان دی اکسید کربن و بخار آبی را که از حرارت دادن نمونه‌ها متصاعد می‌شود اندازه‌گیری کنند، و میزان آب و یخ موجود در این نمونه‌ها را بسنجند. به کمک این دستگاه می‌توان پی برد که آیا هیچ یک از مواد معدنی موجود در خاک مریخ حاکی از وجود آب در گذشته‌های دور در این سیاره هست یا نه. این دستگاه همچنین قادر به اندازه‌گیری وجود مقادیر بسیار ناچیز از مواد آلی فرّار در نمونه‌های خاک است .این دستگاه مشترکاً توسط دانشگاه آریزونا و دانشگاه تگزاس در دالاس ساخته شده است.

تصویرنگار فرود

تصویرنگار فرود (MARDI) یک دستگاه دوربین است که زیر بدنه فینیکس نصب شده است. این دوربین قرار بود پس از جدا شدن سپر حرارتی در ارتفاع ۸ کیلومتری سطح مریخ کار خود را آغاز و تا لحظه فرود از سطح مریخ عکس‌برداری کند. اما در طی آزمایش‌های نهایی که مدتی کوتاهی پیش از پرواز صورت گرفت، مشکلی در سخت‌افزار مدیریت تصاویر کشف شد و با اینکه دوربین هنوز جزئی از کاوشگر فینیکس است، استفاده از آن از برنامه کاری کاوشگر حذف شد.این دوربین توسط شرکت سامانه‌های علمی فضایی مالین در آمریکا ساخته شده است.

ایستگاه هواشناسی

ایستگاه هواشناسی فینیکس (MET) وظیفه ثبت اطلاعات هواشناسی در مریخ را به عهده دارد. این ایستگاه با استفاده از ابزار مجهز به لیزر به بررسی میزان غبار در جو مریخ می‌پردازد. سازمان فضایی کانادا و دانشگاه یورک با همکاری مجموعه‌ای از صنایع و دانشگاه‌های کانادایی، دانمارکی و فنلاندی، در ساخت این ایستگاه هواشناسی مشارکت کرده‌اند.

آنالیزکننده میکروسکوپی، الکتروشیمیایی و رسانایی

دستگاه آنالیزکننده میکروسکوپی، الکتروشیمیایی و رسانایی (MECA) دستگاهی است شامل یک آزمایشگاه شیمی مایع، یک میکروسکوپ نوری و نیروی اتمی، و ابزار اندازه‌گیری رسانایی حرارتی و الکتریکی.

این سامانه توسط آزمایشگاه پیشرانه جت ساخته شده است؛ میکروسکوپ نیروی اتمی آن توسط یک کنسرسیوم سوئیسی با مدیریت دانشگاه نوشاتل، و میکروسکوپ نوری آن توسط دانشگاه آریزونا ساخته شده است.

میکروسکوپ‌های MECA به این دستگاه اجازه بررسی اجسام بسیار ریز با عرض ۱۶ میکرون را می‌دهند.

بازوی روباتیک فینیکس نمونه‌هایی از خاک مریخ را جمع‌آوری کرده و به آزمایشگاه‌های شیمی مایع می‌فرستد. در این آزمایشگاه‌ها، حساسه‌های ویژه‌ای میزان یون‌های موجود در خاک، مانند سدیم، منیزیوم، کلسیوم و سولفات را اندازه‌گیری می‌کنند. حساسه‌های دیگری میزان pH موجود در خاک را اندازه‌گیری می‌کنند.

این اندازه‌گیری‌ها نشان خواهند داد که محیط مریخ تا چه حد با مواد آلی زمینی سازگاری دارد، و امکان وجود گونه‌های ساده حیات میکروبی در آن چقدر است.

دیسک همراه

کاوشگر فینیکس حامل یک دیسک دی‌وی‌دی است که توسط انجمن سیارات برای این پروژه درست شده است. این دی‌وی‌دی در غالب برنامه «دیدگاه‌های مریخ»، مجموعه‌ای از آثار فرهنگی ارزشمند در مورد مریخ را جمع‌آوری کرده و روی دیسک فشرده قرار داده است. از میان این آثار می‌توان به داستان جنگ دنیاها نوشته هربرت جرج ولز (به همراه برنامه رادیویی آن با صدای اورسن ولز)، مریخ مأوای زندگی اثر پرسیوال لاول (به همراه نقشه کانال‌های مریخ)، حکایت‌های مریخ اثر ری بردبری، و مریخ سبز اثر کیم استانلی رابینسون اشاره کرد. در کنار این آثار، پیام‌هایی از کارل ساگان و آرتور سی کلارک خطاب به مسافران آینده مریخ روی دیسک قرار دارد. انجمن سیارات از طریق وبگاه خود، نام حدود ۲۵۰هزار نفر را جمع‌آوری کرده بود که به عنوان مجموعه‌ای انسانی روی این دی‌وی‌دی ضبط شده است.

برای دوام در محیط خشن مریخ، این دی‌وی‌دی از جنس ماده سیلیکای مخصوصی تهیه شده است تا بتواند صدها سال روی سطح مریخ دوام بیاورد.

رهاورد

دانشمندان سازمان ملی هوانوردی و فضایی آمریکا پس از تحلیل‌های مقدماتی ماموریت کاوشگر فینکس، به این نتیجه رسیدند که خاک مریخ حاوی مغذی‌های کافی برای رشد و نمو موجودات زنده یا حداقل گیاه مارچوبه (آسپاراگوس) است. تحلیل‌های مقدماتی ماموریت کاوشگر فینکس نشان می‌دهد که خاک این سیاره بسیار قلیایی‌تر از آن است که انتظار می‌رفت.

در تاریخ ۱ اوت ۲۰۰۸ میلادی، دانشمندان سازمان ملی هوانوردی و فضایی ایالات متحده آمریکا در یک کنفرانس مطبوعاتی اعلام کردند که کاوشگر فینکس برای نخستین بار «آب» را در یک نمونه خاک جمع‌آوری شده از سطح این سیاره شناسایی و آن را «لمس» کرده است.

نگارستان

کاوشگر فینیکس پس از مونتاژ در محفظه ویژه قرار می‌گیرد.	مهندسان در حال دوران دادن به محفظه فینیکس برای تعیین مرکز ثقل	نصب سپر حرارتی بر روی محفظه فینیکس؛ این سپر کاوشگر را در برابر حرارت شدید ناشی از ورود به اتمسفر مریخ محافظت می‌کند	تصویر رایانه‌ای از کاوشگر فینیکس پس از فرود بر سطح مریخ
تصویر رایانه‌ای از کاوشگر فینیکس پس از فرود بر سطح مریخ	دوربین بازوی روباتیک کاوشگر فینیکس

فصلنامه زمين‌شناسي کاربردي دانشگاه آزاد اسلامي دستاوردهاي نگاشته شدة پژوهشي محققان، در زمينه‌هاي مختلف زمين‌شناسي کاربردي از قبيل زمين‌شناسي مهندسي، زيست محيطي، معدن، نفت، هيدروژولوژي، ژئوفيزيك، سنجش ازدور و… را به زبان فارسي يا انگليسي منتشرمي‌کند..هدف اين فصلنامه علاوه بر انتشار نتايج پژوهش‌هاي اساتيد و محققان شاخه‌هاي مختلف زمين‌شناسي کاربردي، گسترش وارتقاي سطح پژوهش و ايجاد ارتباط و همکاري بين آنان نيز مي‌باشد.مقاله‌هاي ارسالي به فصلنامه ممكن است قبلاً دركنفرانس يا سمينار ارائه شده باشند.ولي نبايد قبلا درنشريه ديگر به چاپ رسيده باشند.

هدیه نوروزی من ترجمه خلاصه شده‌ای است از نوشته ‌بی‌بی‌سی در مورد پیش‌بینی‌های آرتور سی‌کلارک که به صورت مستقیم در مقاله‌های علمی‌اش یا غیرمستقیم در داستان‌های علمی‌تخیلی‌اش کرده بود.

1. آسانسور فضایی

آسنانسور فضایی در اصل ریسمان-قرقره‌ای بزرگ است که بین سفینه فضایی و نقطه‌ای در زمین نصب شده و برای انتقال اجسام از زمین به فضا استفاده خواهد شد.

آرتور اولین بار این ایده را در سال 1972 در رمان «چشمه‌های بهشت» خود مطرح کرد که در آن مهندسین بر فراز کوهی که در میان یک جزیره خیالی قرار داشت یک آسانسور فضایی ساختند. کلارک ایده خود را با جزییات بیشتر در یک مقاله فنی به نام «آسانسور فضای تجربه ذهنی یا کلیدی به جهان؟» در سال 1981 مجددا مطرح کرد.

شاید فکر کنید این ایده فقط در حد داستان علمی تخیلی است، اما بسیاری آن‌را جدی می‌دانند. ناسا مدت‌هاست که روی پروژه آسانسور فضایی تحقیق می‌کند و دست‌آوردهای اخیر دانشمندان در زمینه ساخت نانوتیوب‌های کربنی احتمال ساخت ریسمانی که به اندازه مورد نیاز چنین کاربردی مقاوم باشد را بالا برده است.

حتی مسابقه‌ای به نام «آسانسور:2010» وجود دارد که به برنده‌گان جایزه‌های نیم‌میلیون‌دلاری می‌دهد و هدف آن تشویق تحقیق و توسعه در این زمینه است.

2. مشکل کامپیوترها در سال 2000

کلارک در یکی از رمان‌های خود پیش‌بینی کرده بود که در آستانه تحویل هزاره برخی از نرم‌افزارهای کامپیوتری در تشخیص سال 2000 به عنوان سالی که بعد از 1999 می‌آید دچار اشتباه خواهند شد. باگ سال 2000 دولت‌ها و شرکت‌ها و حتی مردم را نگران کرده بود تا حدی که برخی به مردم توصیه کرده بودند در آستانه تحویل سال از هواپیما استفاده نکنند.

در نهایت سال 2000 آمد و باگ 2000 مشکل چندانی برای شرکت‌ها یا دولت‌ها به وجود نیاورد.

3. فرود روی سیارک‌ها و نگاهبانی از زمین

این پیش‌بینی کلارک نه تنها به حقیقت پیوست بلکه به نام همان رمانی که در آن پیش‌بینی کرده بود یعنی «ملاقات با راما» شهرت دارد.

کلارک پیش‌بینی کرده بود یک شیء متعلق به تمدنی بیگانه به سمت منظومه می‌آید. اگر چه تاکنون چنین اتفاقی نیفتاده است اما آستروئید‌ها (سیارک‌های کوچک، بیشتر بین مریخ و مشتری) و شهاب‌سنگ‌های زیادی به زمین نزدیک شده‌اند.

در سال 2005 یک کاوش‌گر ژاپنی روی یکی از این اجسام که به اشیاء نزدیک زمین (Near Earth Objects) مشهور هستند فرود آمد.

4. ماهواره‌های مخابراتی

در سال 1945 کلارک اولین فردی بود که به فکرش رسید با قرار دادن تعداد معینی ماهواره در مدارهای زمین‌ایستا (Geostatoinary orbit) می‌توان شبکه جهانی مخابراتی ایجاد کرد. ماهواره‌ای که در فاصله 35786 کیلومتر و بالای خط استوای زمین قرار بگیرد سرعتی مساوی حرکت وضعی زمین خواهد داشت بنابراین موقعیت خود را نسبت به زمین همواره حفظ می‌کند.

19 سال پس از انتشار مقاله کلارک یعنی در سال 1964 اولین ماهواره زمین‌ایستا به فضا پرتاب شد: سینکوم 3 (Syncom 3).

امروز تقریبا همه نقاط زمین تحت پوشش مخابراتی-ارتباطی ماهواره‌ها زمین‌ایستا قرار دارد.

5. مسافرت فضایی با سوخت هسته‌ای

«پیش‌درآمدی بر فضا» (Prelude to Space) نه تنها اولین رمان علمی‌تخیلی کلارک بود، بلکه مقدمه‌ای شد برای مجموعه ایده‌هایی که او برای مسافرت‌های فضایی انسان پیشنهاد کرد. سفینه فضایی تخیلی کلارک «پرومته» نام داشت و با سوخت هسته‌ای کار می‌کرد.

بعد‌ها شوروی چند ماهواره به فضا ارسال کرد که با راکتور هسته‌ای کار می‌کردند. یکی از آن‌ها کازموس 954 در سال 1978 در کانادا سقوط کرد و آلوده‌گی زیست‌محیطی به بار آورد.

چند سال پیش دانشمدان ناسا مجددا به ایده استفاده از سوخت هسته‌ای در کاوش‌گراها توجه نشان دادند: پروژه تحقیقاتی به نام «پرومته» که قرار بود کاوش‌گرهایی که با استفاه از سوخت هسته‌آی بتوانند مسیرهای بسیار طولانی را طی کنند طراحی کند. اما این پروژه ناموفق بود و به فراموشی سپرده شد.

به نظر نمی‌رسد در آینده قابل پیش‌بینی استفاده از فن‌آوری هسته‌ای در کاوش‌گرها در دستور کار هیچ موسسه تحقیقات فضایی قرار بگیرد.

6. جلوگیری از بروز زلزله

کلارک در داستانی علمی‌تخیلی به نام «ریشتر 10» روشی برای پیش‌بینی و جلوگیری از زلزله ارائه داد: جوش‌نقطه‌ای گسل‌های بزرگ در چندین نقطه مختلف که مانع از حرکت ناگهانی آنها و زمین‌لرزه بشود. جوش‌نقطه‌ای هم به کمک انفجار بمب‌های هسته‌ای قدرتمند در اعماق زمین انجام می‌شود.

با دانش امروز این پیش‌بینی کلارک در حد تخیل ‌علمی است. پیش‌بینی زمین‌لرزه دانشی غیرقطعی است که هیچ روش قابل تکرار و استانداردی برای آن وجود ندارد. علاوه بر این نیروهای تکتونیک لایه‌های زیرین زمین بسیار عظیم‌اند و کوه‌ها و بستر عمیق اقیانوس‌ها را پدید می‌آورند و تغییر می‌دهند. جوش‌دادن گسل‌های عظیم حتی اگر عملی شود، فقط می‌تواند اثر کوتاه مدتی در مهار این جنبش‌های عظیم داشته باشد.

7. پشتیبان‌گیری از مغز

کلارک به ایده پشتیبان‌گیری یا انتقال اطلاعات مغز انسان به کامپیوتر علاقه داشت. در کتاب «3001: ادیسه پایانی» او در مورد موجودات آینده می‌نویسد:

به محض این‌که ماشین‌ها بهتر از بدن‌هایشان شدند، زمان عظیمت فرا رسید. اول مغزها و بعد فقط افکارشان را به خانه‌های پر زرق‌ و برق جدید از جنس فلز و سنگ‌های بلورین منتقل کردند. در این کالبدهای جدید آن‌ها کهکشان‌ها را درنوردیدند. دیگر سفینه فضایی نساختند، آن‌ها خود سفینه فضایی بودند.

به نظر کلارک در صورت امکان‌پذیر شدن چنین ایده‌ای افراد می‌توانند حافظه و شخصیت‌ خود را در پایان زندگی‌شان به کامپیوتر منتقل کنند. او در یک گفتگوی تلویزیونی در سال 2005 به بی‌بی‌سی گفت:

وقتی بدن‌ افراد شروع به تحلیل رفتن می‌کند افکارشان را منتقل می‌کنید، بنابراین آن‌ها جاودانه خواهند بود. فقط کافی‌است روی یک سی‌دی ذخیره‌اش کنید و بعد سی‌دی را توی دستگاه بگذارید - به همین ساده‌گی!!

اگر چه علم هنوز به چنین مرحله‌ای نرسیده است اما پروژه‌های مقدماتی در این زمینه در حال انجام است. مثلا مایکروسافت پروژه‌ای به نام «بیت‌های زندگی من» (MyLifeBits) شروع کرده است که هدف آن ذخیره دیجیتال «یک عمر مقاله، کتاب، کارت پستال، سی‌دی، نامه، یادداشت‌، کاغذ، عکس‌، نقاشی، پریزنتیشن‌، فیلم‌ خانه‌گی و سخنرانی‌ یا صدای ضبط شده» است… نوع ابتدایی ضبط و نگاهداری خاطره زنده‌گی.

8. منجمد کردن افراد

یکی از دغدغه‌های فکری کلارک مسافرت‌های بین‌سیاره‌ای بود. مسافرت‌هایی که ممکن است سال‌ها طول بکشد. کلارک از خود می‌پرسید چگونه انسان خواهد توانست در این‌گونه سفرها بر عامل زمان غلبه کند؟

یک راه حل که در داستان «ترانه‌های زمین دور» مطرح کرد «تعلیق در دمای پایین» (cryogenic suspension) بود. در این داستان خورشید در حال انفجار است و بشر مجبور است زمین را ترک کند.

در حال حاضر نگاه‌داری افراد زنده در دمای پایین ممکن نیست و در بسیاری از کشورها هرگونه تلاش برای چنین اقدامی ممنوع است. تاکنون بیش از 150 نفر پس از مرگ در نیتروژن مایع به صورت یخ‌ زده نگاه‌داشته شده‌اند. اگر چه شواهد نشان می‌دهد مغز ساختار خود را در این شرایط حفظ می‌کند هیچ تضمینی وجود ندارد که این یک فرایند بازگشت پذیر باشد و حتی در صورت بازگشت‌پذیر بودن،‌ معلوم نیست هویت یا شخصیت فرد محفوظ مانده باشد.

در پزشکی اعضای بدن را قبل از پیوند در محیط خیلی سرد نگاه‌داری می‌کنند.

نقل از وبلاگ بامدادی

آخرين يافته هاي مدارگرد مارس اكسپرس مبني بر وجود
آب مايع بر روي مريخ در گذشته...

گزارش فوری زمینلرزه بخش کهک جنوب شهر قم

در ساعت 17:59:50 به وقت محلی در روز 28/3/1386 در منطقه جنوب شهر قم در حدود 12 کیلومتری جنوب قم و در نزدیکی روندهای گسله های با راستای شمال غربی –جنوب شرقی  زمینلرزه‌ای با بزرگای ML=5/6 در مقیاس محلی به وقوع پیوست. رومرکز این رویدادبر اساس لرزه نگاشت‌های ثبت شده در شبکه لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه در مختصات 34.52 عرض شمالی و 50.86 طول شرقی قرار دارد. زلزله در استانهای قم، تهران، اصفهان، مرکزی، سمنان، یزد، مازندران و قزوین احساس شد به نحوی که تکانهای حاصل از آن در شمال تهران بویژه در طبقات بالای منازل کاملاً احساس گردید. این رویداد در 15 ایستگاه لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه ثبت شد. ژرفای محاسبه شده اولیه 17کیلومتر برآورد گردید. این زلزله بیش از 10 پسلرزه تا ساعت 19:20داشته است که بزرگترین آن بزرگایی برابر ML=3.3 دارد.
بیشترین شدت این زلزله تا لحظه نگارش این گزارش در بخش کهک در استان قم بوده است. تاریخچه لرزه خیزی منطقه (جدول 1)،نقشه منطقه رومرکزی (شکل 1)، شکل موج ثبت شده در شبکه لرزه نگاری باند پهن (شکل2) و نقشه لرزه خیزی منطقه (شکل3) این زلزله نیز ارائه شده است.
 

شکل (1):نقشه پهنه رومرکزی زلزله

شکل(2): شکل موج ثبت شده در شبکه لرزه نگاری باند پهن پژوهشگاه

جدول (1): تاریخچه لرزه خیزی منطقه زلزله زده

شکل(3): نقشه لرزه خیزی منطقه

باسلام به همه دوستان .میدونم میدونم  خیلی دیر آپدیت کردم امید دارم شما منو ببخشید نمیدونم ؟؟ دلایل خیلی زیادی داشت . . .  شاید به این دلیل که امتحاناتو خوب ندادم یا اینکه مطلب جالبی گیرم نیومد که بذارم و زیاد تکراری نباشه و خیلی دلایل یگه میتونه باشه .نظرتون درمورد زمین شناسی پزشکی چیه  !!! شاید کمتر به این فکر کرده باشید .!؟ راستش خوده من هم زیاد بهش فکر نمیکردم تا اینکه در گیر و دار این سرچا این مطلبو پیدا کردم  و نظرمو جلب کرد و اینک مطالب کوتاه و مفید باشه آخه بعضی دوستان اعتراض میکردند . .  حق هم داشتند این مطالب بیشتر درد پایان نامه یا یه تحقیق میخوره تا اینکه بذاری تو وبلاگ . .

آرزو های خوب خوب براتون دارم و دیگه اینکه ما رو هیچ وقت تنها نذارید و ما هم همیشه همراه شما . !!

زمین شناسی پزشکی : 

زمين شناسى پزشکى مطالعه اثر زيست محيطى زمين برروى سلامت انسان ، حيوان و گياه است و از گذشته دور تاثير عوامل آب و هوا ، ميزان رطوبت ، دما و ارتفاع و . . . . و ديگر عوامل محيطى برروى انسانها شناخته شده و اين دانش دو رشته اى که به تبعات ديگر شاخه هاى مختلف علوم چون بيولوژى ، شيمى ، فيزيک ، رياضيات،آمار ، کشاورزى ، آب و هوا شناسى ، ميزالوژى ، ايمونولوژى ، اپيدميولوژى ، پاتولوژى و پزشکى جغرافيايى را در بر مى گيرد  و بررسى و تفحص در هرشاخه از آن دنياى وسيعى از اجراء بهم پيوسته و مرتبط با کل را به ما مى نماياند که با کشف چگونگى اين ارتباط در روابط اجزاء به ماهيت کلى هدف زمين شناسى – پزشکى که همان شناخت عوارض و عوامل انحراف از سلامت است برسيم .

زمين شناسى شاخه گسترده از شناخت عوارض شيميايى و فيزيکى زمين بوده و زمين شناسى – پزشکى بررسى عوارض شيميايى و تاثير آن بر ژئوشيمى هر منطقه و ساکنين مناطق بومى مى باشد ، اين علم با توزيع و مهاجرت عناصر در جهان سروکار دارد و تعيين کمى عناصر در بخش هاى مختلف زمين و از سوى ديگر به قوانين کنترل کنندة توزيع عناصر در هر منطقه مرتبط مى باشد .که مطالعه اين بخش زيربناء علم زمين شناسى – پزشکى است که در حيطه آب ، خاک ، سنگ ، رسوب ، موجودات زنده اعم از گياهان ، جانوران و حيوانات بوده و لذا تجزيه کمى و دقيق فاکتورهاى ذکر شده و دسترسى به ميزان عناصر متشکله در هر کدام از آن ها در شناخت و تاثير اين عوامل برسلامت موجودات زندة بومى نقش تعيين کننده اى دارد . امروزه زير شاخه هاى مهمى در علم ژئوشيمى وجود دارد که ازجمله بررسى ژئوشيمى معدنى ، آلى ، اکتشافى ، ميکروبى ، زيست محيطى و پزشکى از آن جمله است .

در زمین شناسی مکران عضو شوید .

MAKRAN GEOLOGY

تو این مدت تعطیلات دانشگاه تونستم یه فرصت برای عکاسی پیدا کنم .عکس های که زیر می بینید نمونه های از اولین

کارم امیدوارم راضی شده باشید عزیزان لطفا نظر یادتون نره .

 عکس ها  از نویسنده و بلاگ Normaan2004@yahoo.com

عکس شماره (۱) : ساختمان مرکزی دانشگاه آزاد واحد زاهدان

عکس شماره (۲) : کوه اشکفتی واقع در سرچشمه رود سرباز

 عکس شماره (۳)

عکس های بعدی رو در آینده آپ میکنم . . . ! ! !

تا بعد نظر یادتون نره ها ها ها ها ها ها ها ها . . .. . . . . . . ............. ها .

در پناه حق

زون فلیشی یا زون نهبندان – خاش

حد شرقی آن مغرب پاکستان و افغانستان و حد غربی آن گسل نهبندان و حد جنوبی آن با زون مکران گسل بشاگرد است این زون به علت فراوانی افیولیت ، ملانژهای مشرق ایران ، به نام زون منطقه کالر ملانژ هم گفته شده است (اشتوکلین و دیگران 1972) براساس مطالعات جدید (کمپ و گریفیت 1981 تیرول و دیگران 1983) زون فلیش نهبندان – خاش زون جوش خورده بین بلوک لوت و افغانستان و به عبارتی زون جوش خورده سیستان نامیده شده است که مطابق شکل 4-12 زون مزبور شامل دو مجموعه ملانژ افیولیتی (مجموعه رتوک در مغرب و نه در مشرق) است که به وسیله یک حوضه رسوبی (حوضه سفیدابه) از هم مجزا می شوند .

گسترش شمال – جنوبی این زون در حدود 800 کیلومتر و پهنای آن در حدود 200 کیلومتر است . در سمت شمال برخی از شاخه های آن به طرف شمال غربی و مغرب یعنی بصیران و بیرجند امتداد می یابد و گرانیت شاه کوه را دور میزند و در جنوب بیرجند هم به صورت گسل از لوت جدا می شود .

در این زون رسوبات قدیم تر از کرتاسه وجود ندارد . رخساره کرتاسه فوقانی نیز از نوع رسوبات فلیش مخلوط با سنگ های آتشفشانی است که ضخامت ان تا 3000 متر هم می رسد زون فلیش به شدت خرد شده و تکتونیکی بوده و دگرگونی ضعیفی را در کرتاسه پایانی متحمل شده است و به اسلیت ، فیلیت و شیست های براق بدل شده اند . سن شیست ها و فیلیت های دگرگونی اطراف زاهدان ( از روی میکا) با روش پتاسیم – آرگون 15 83 میلیون سال بدست آمده است که ممکن است همسن افیولیت های همین منطقه باشد . زیرا چنان که گفته شد زون فلیش مزبور محل پیدایش ریفت و جدایی بلوک افغان از ایران بوده و براساس سن دیرینه شناسی قدیمی ترین سنگ هایی است که در منطقه جوش خورده سیستان یعنی حد بین بلوک افغان و بلوک لوت بیرون زده است ریفت زایی طی سنومانین اتفاق افتاده است (تیرول و دیگران 1983) این سن با داده های سن مطلق اولیه که از افیولیته های جنوب نصرت آباد و سایر بخش های افیولیتی داخل ایرانمرکزی با روش پتاسیم ، آرگون بدست آمده است (60 تا 100 میلیون سال دلالویه و دیگران 1980) تطبیق می کند .

با توجه به حضور ملانژ افیولیتی در مجموعه رتوک که در آن شیست های گلوکوفان دار متعلق به همین مجموعه به وسیله آهک های رودبست دار ، ماستریشتین به طور ناپیوسته پوشیده می شود زیرا باید زیر راندگی مطابق شکل a و b طی ماستریتیشن صورت گرفته باشد چنانکه اگر توده های تونالیتی چشمه استان نتیجه همین زیر راندگی به وجود آمده باشد شروع زیر راندگی باید قدیم تر و حتی به آغاز سنونین ربط داده شود . (تیرول و دیگران1983) علی رغم و وفور گدازه های کلکو آلکالن ائوسن ، به ویژه در بخش شمالی بلوک لوت(تیرول و دیگران 1983) جهت زیر راندگی را به سمت شمال و شرق ، یعنی به زیر بلوک افغان در نظر می گیرند و در این مورد موقعیت منشورهای به هم افزوده در پیشانی حوضه قوس سفیدآبه و محل سنگ های دگرگونی فشار زیاد به دربخش شرقی یعنی نزدیک به بلوک افغان را دلیل این امر می دانند . وجود آهک های هیپوریت دار به سن ماستویشتین بر روی مجموعه رتوک در این زمان است . با توجه به قطع رسوب گذاری دریایی طی ائوسن میانی از یک ظرف و چین خوردگی های مهمی که در حوضه سفیدآبه رخ داده است باید ائوسن پایانی را زمان برخورد بلوک لوت با مجموعه زیر راندگی و نزدیکی آن به بلوک افغان در نظر داشت در فصل هشتم خواهیم دید که اختلاط دگرگونی در حد بین زون فلیش و بلوک لوت نیز قبل از ترسیر ، ولی بالاآمدگی کامل منطقه در ائوسن میانی – پایانی صورت گرفته است . در زون نهبندان – خاش بیرون زدگی هایی از سنگ های آتشفشانی آهک های گلویوترونکادار شیل های سیلیسی رادیولاریت ، دیاباز و اولترابازیک به صورت عدسی وجود دارد که مجاورت آنها با فلیش های مزبور کاملا تکتونیکی و خرد شده است (اشتوکلین و دیگران سال 1352) .

در داخل رسوبات تخریبی پالئوژن گرانیت هایی نفوذ کرده است که مهم ترین آنها گرانیت زاهدان – خاش و میرآباد است که سن احتمالی آنها الیگوسن آغازی است در اطراف این گرانیت ها سنگ های دگرگونی کرتاسه پایانی در بسیاری از نقاط قابل مشاهده است به نظر می رسد که رسوبات زون فلیش طی نئوژن نیز دچار چین خوردگی شده اند . آتشفشان پیلو – کوارترنر تفتان واقع در جنوب زاهدان از داخل این فلیش ها سربرآورده است .

بلوک لوت

در این جا بلوک یا قطعه لوت همان مفهومی را در بر دارد که اشتوکلین و همکاران (1972) آ را نام گذاری کرده اند و شامل آن قسمت از شرق ایران می شود که در مغرب زون فلیش و بین آن و بلوک طبس (ایران مرکزی) واقع است . بلوک لوت از نظز نام بردگان توده ای است کشیده و مستحکم که طول آن در جهت شمال به جنوب در حدود 900 کیلومتر است . استحکام و پایداری آنرا به تراکم و سخت شدگی سنگ های دگرگونی شده زیر ساخت آن نسبت می دهند که در تریاس میانی بر اثر کوهزایی سیمرین پیشین پدید آمده است . اثرات کوهزایی مذکور گرچه در تمام ایران به جز زاگرس دیده می شود ولی در ایران مرکزی و بلوک لوت به ویژه در کوههای شتری ، (اشتوکلین و همکاران 1965) و شمال ایران شدیدتر بوده است به عقیده (ریر و محافظ 1972)حرکات تکتونیکی تریاس میانی علاوه بر چین خوردگی شدید شبب دگرگونی زیاد در این قسمت از ایران شده ایت به نحوی که ان را کوهزایی پالئوبلوچ نام نهاده اند . از مشخصات چینه شناسی این بلوک رسوبات ضخیم مزوزوئیک است که ضخامت آن به بیش از 5000 متر می رسد و به ویژه در بخش غربی چین های بسیار ملایم داشته و یا تقریبا افقی اند . هر قدر به سمت مغرب توجه کنیم سنگ های آتشفشانی ائوسن زیادتر می شود به نحوی که ضخامت این سنگ ها که شامل ریولیت ، داسیت ، آندزیت و توف های وابسته است در حدود 300 متر هم رسیده است . شیست ها و رسوبات دگرگون شده (متاسدیمان) و آمفیبولینت هایی ، در جنوب غربی بزمان دیده می شوند که سن پیش از کامبرین (احتمالا پرکامبرین) داشته و به وسیله رسوبات آهکی پرمین و واحدهای سنگی پالئوزویک پوشیده شده اند . مرز این بلوک با زون فلیش گسلی و به شدت خرد شده و در هم ریخته بوده و با دگرگونی نیز همراه است . بلوک لوت شکل نامنظمی داشته و روند ساختمانی آن شمال – جنوبی است و همان طور که گفته شد قطعه مستحکمی است که توسط کوه های شرقی و مرکزی ایران احاطه شده است در قسمت شمالی ، گسل نای بند و ارتفاعات شتری این بلوک را به دو قسمت تقسیم می کند : بلوک لوت در شرق و بلوک طبس در غرب قرار دارد . به نظر اشتوکلین (1968) احتمالا گسل مزبور قبلا در اواخر تریاس پدید آمده و ممکن است به منطقه گسلدار قدیمی (پرکامبرین) مربوط باشد . 

بنا به نوشته اشتوکلین (1968) بلوک طبس تنها منطقه ای در ایران است که در آن رسوبات زیاد دوران مزوزوئیک تقریبا به طور موازی و چین نخورده روی هم باقی مانده است . همین محقق خاطر نشان می کند که بلوک لوت یک توده وسطی حقیقی است ولی اندازه های ان کوچکتر از ابعادی است که زمین شناسان قبلا برای یک توده وسطی در ایران می پنداشتند .

گسل نهبندان یا گسلهای محدود کننده مشرق بلوک لوت

با نگاهی به نقشه زمین شناسی شرکت ملی نفت ایران (مقیاس 1000000: 1) در حد شرقی بلوک لوت ، چندین گسل با روند شمالی – جنوبی به دنبال هم و گاه به موازات هم دیده می شوند که نبوی (1355) آنها را گسل نهبندان نام نهاده و طول آن را 750 کیلومتر ذکر کرده است . به عقیده وی ، گسل مزبور در جنوب دارای انحنا به سمت مشرق و به سوی مرز ایران – پاکستان می رود و در شمال به طرف مغرب گرایش دارد .

در واقع گسلهای شمالی – جنوبی مزبور که حد جدا کننده بلوک لوت از فلیش های شرق ایران است در شمال نه دو شاخه دارد ، که شاخه غربی آن درامتداد افیولیت ها ملانژهای حاشیه شمال شرقی لوت به سمت مغرب انحنا داشته ، ولی شاخه شرقی آن تا عرض 34 درجه شمالی ادامه پیدا می کند .

در ناحیه نه بربریان (b 1976) آنرا به نه شرقی و نه غربی تقسیم و نامگذاری کرده است گسل نه شرقی روند شمالی – جنوبی داشته و در مشرق نهبندان واقع است . طول آن 200 کیلومتر و در ناحیه نهبندان رسوبات آبرفتی عهد حاضر را قطع می کند . ممکن است کانون زلزله مارس 1928 که چند خانه را ویران کرد ، بر روی این گسل قرار داشته باشد (بربریان ،b 1976) آخرین حرکت این قسمت از گسل مزبور در تاریخ 2/11/1370 موجب انهدام 300 خانه در شهرستان نهبندان و روستاهای شورک و سهل آباد و ... شده است .

در 50 کیلومتری شمال نصرت آباد گسل شمالی – جنوبی فوق دو شاخه شده و در سمت جنوب به تدریج از هم دور می شوند . شاخه جنوب شرقی را می توان گسل نصرت آباد – ایرانشهر نامید که در واقع حد جدا کننده افیولیت و فلیش های شرق ایران از بلوک لوت است شاخه جنوب غربی گسل کهورک است که تا شمال آتشفشان های بزمان ادامه داشته و گودال لوت در بخش غربی آن وجود دارد .

گسل نای بند

نام این گسل از دهکده ای که در نزدیکی مرکز گسل قرار دارد گرفته شده است . بنا به نوشته نبوی (1355) این گسل تقریبا 600 کیلومتر طول داشته و از بشرویه تا بم و در امتداد شمالی – جنوبی کشیده شده است بربریان (a1976) طول گسل نای بند را 400 کیلومتر و گسل مغرب بم را به طور جداگانه در نظر می گیرد . گودال کویر لوت در سمت مشرق این گسل واقع شده و به عقیده نبوی (1355) فرورفتگی کویر بجستان و بشرویه ممکن است با این گسل در ارتباط باشد . از روی شواهد موجود این گسل را از نوع راست گرد می دانند (ولان 1966 ، مهاجر اشجعی و دیگران 1975(نبوی 1355) و بنا به نوشته بربریان (b 1976) به نقل از اشتوکلین و دیگران (1965) در چشمه آب گرم واقع در حدود 35 کیلومتری حد جنوبی نقشه شتری گسل نای بند رسوبات پلایایی کواترنر را قطع می کند و آن را حدود 20 متربه طور قائم جا به جا کرده است . در نای بند گسل مزبور پادگانه های آبرفتی کوارتز را قطع می کند و در سمت جنوب همین ناحیه دو مخروط آتشفشانی کوارتر بر روی همین خط گسل واقع است به علاوه بنا به نوشته مولتون (1975) گدازه های فلدسپاتوئیددار بازاتیت – تقریت به سن 5000 تا 50000 سال در انتهای جنوبی همین گسل قرار دارند با توجه به فوران های بازاتیت آلکالن همراه با نودول پریدوتیت در نیمه جنوبی این گسل (واره 1970) این گسل را باید از نوع گسل های بسیار عمیق ایران محسوب داشت (درویش زاده 1976) تمام شواهد مزبور حاکی از فعالیت این گسل در حال حاضر است .

به نظر نبوی (1355) گسل نای بند در بوجود آمدن حوضه رسوبی کوه های شتری نقش اساسی داشه است و چون در کوه های شتری کهنسال ترین سنگی که دخنمون دارد دونین است لذا سن این گسل بیش از دونین بوده و حتی ممکن است به علت حرکات کوهزایی کاتانگان و یا قدیم تر از آن بوجود آمده باشد . در حالی که به نظر بربریان (a1976) و بر اساس نقشه چهارگوش بشرویه منشا سیستم گسلی مهم ، لااقل مزوزوئیک است و طبق نقشه تکتونیک ایران (اشتوکلین و نبوی 1973) شاخه اصلی گسل در رشته کوه های شتری ، سنگ های آتشفشانی اسید سنوزونیک را قطع می کنند . در خاتمه باید خاطر نشان کنیم که طبق نوشته بربریان (b 1976) به جز یک کانون زلزله در قطعه شمالی (جنوب شرق طبس) و یک کانون در قطعه جنوبی (جنوب غربی شهدا) طی سالهای (1900 تا 1976) زلزله مهمی در طول گسل نای بند اتفاق نیفتاده است .

زون های مشرق و جنوب شرقی ایران

منظور از زون های ساختمانی و رسوبی مشرق و جنوب شرق ایران جنبه جغرافیایی قضیه است ، ولی از نظر زمین شناسی تقسیماتی درآن منظور شده است که عبارتند از :

1-       زون فلیش یا زون نهبندان – خاش

2-       بلوک لوت

3-       زون مکران

حد شمال شرق ایران را گسل میامی یا گسل شاهرود ، حد شرقی آن را مرز ایران با پاکستان و افغانستان و حد جنوبی آن را فرورفتگی جازموریان و افیولیت های جنوب آن در نظر گرفته شده است زون مکران بخش جنوبی آن را شامل می شود . بخش وسیعی از شرق ایران به وسیله شن ، ماسه و سنگ های آتشفشانی نوزوئیک پوشیده شده است و در جنوب آن نیز کویر وسیع لوت قرار دارد که عبور از آن به علت وجود کلوت و ماسه های بیابانی مشکل است . اختلاف درجه حرارت سالانه در مشرق ایران بسیار زیاد و زمستان سخت و سرد و تابستان گرم و طولانی دارد و باران متوسط سالانه نیز از 10 سانتی متر تجاوز نمی کند. آنچه که در مشرق ایران اهمیت دارد فراوانی کانسارهای فلزی (مس ، سرب ، روی ، قلع ، کرم ، تنگستن ) و غیر فلزی (پنبه سوز – منیزیت) است که به ماکماتیسم منوزوئیک و افیولیت های ملانژهای کرتاسه پسین پالئوسن ارتباط دارند . چنانکه قبلا گفته شد ایران و افغانستان که به صورت قطعه واحدی از گندوانا جدا شد و به سوی او رازی به حرکت در  آمد و سرانجام به آن پیوست این وضعیت تا اوایل کرتاسه ادامه داشته است (فصل دوم) با گسترش اقیانوس نئوتتیس که شاخه هایی از آن به صورت گسل های ترانسفورم به داخل ایران مرکزی کشیده شد ، خرده قاره های مجزا از هم پدیدار گشت و از آن جمله بلوک لوت از بلوک افغان جدا و بین آنها اقیانوس بلوچ پدیدار شد . به این ترتیب پوسته اقیانوسی در این ناحیه به وجود آمد ولی چنانکه خواهیم این وضعیت دوام چندانی نیافت و در اواخر کرتاسه – پالئوسن دولبه قاره ای (بلوک لوت و بلوک افغان) بهم دوخته شد و در نتیجه کوه های شرق ایران روندی شمالی – جنوبی به خود گرفت . در مکران نیز فرورانش پوسته اقیانوسی نئوتتیس ، افیولیت های ملانژهای حاشیه شمالی مکران به وجود آمد که از فرسایش شدید آن در ترسیر ، رسوبات ضخیم فلیش در حوضه مکران بجا ماند در اینجا اختصاصات زمین شناسی و ساختمانی مهم هر یک از تقسیمات سه گانه فوق را به اختصار توضیح می دهیم .

سازند کلمرز یا کلمرد

سازند کلمرد قدیم ترین واحد چینی سازی منطقه کلمرد (غرب طبس) است که از شیل و ماسه سنگ تشکیل یافته و متعلق به پرکامبرین بالاست که در دو زون زمین ساختی مختلف به دو صورت متفاوت بیرون زدگی دارد (آقانباتی 1977) .

الف : زون مرکزی در حد بین گسل کلمرد و گسل نائینی قرار دارد و از سنگ هایی غیر دگرگونی تشکیل یافته است و آن را سازند کلمرد یا کلمرز نامیده اند (اشتوکلین 1968 و آقانباتی 1977) که نام آنرا کاروانسرای کلمرز کلمرد .اقع در کنار جاده یزد – طبس گرفته شده است (اشتوکلین 1968) این سازند شمال اسلیت سبز و ماسه سنگ آرکوزی چین خورده ای است که با دگرشیبی مشخصی در زیر آهک های دونین (؟) – پرمین قرار دارد و هسته بالا زده غرب طبس را تشکیل می دهد که اول بار به وسیله گانسر (1955) مشاهده شد و نام برده آنرا به کامبرین – سیلورین نسبت داد بعدها اشتوکلین (1961) بر اساس شباهت لیتولوژیکی زیادی که بین سازند کلمرد و سری مراد وجود داشت سن آنرا پرکامبرین تعیین کرد به نوشته اشتوکلین (1972) اگرچه به استثنای سری مراد سازند کهر و سازند تکنار هم از نظر موقعیت چینه سازی و لیتولوژی با سازند کلمرز قابل مقایسه اند ، ولی برخی عوامل مانع از انطباق کامل سازندهای مزبور است در داخل این سازند کلمرد واحدهای نفوذی با ترکیب گرانودیوریتی نفوذ کرده است که با توجه به مطالعات صحرایی ، سن آن را باید در حد بین پرکامبرین و اینفراکامبرین دانست .

سازند سرخ شیل

نام این سازند از گدار سرخ واقع در رشته کوه های شتری گرفته شده است مقطع نمونه در گدار سرخ در دامنه جنوبی کوه جمال در جنوب رشته کوه شتری انتخاب شده و به وسیله اشتوکلین و دیگران (1965) توصیف شده است . این محققان لایه شیلی قرمز رنگی را که اولین بار به وسیله گانسر (1955) در قله کوه شتری دیده می شد و در حد بین سازند جمال (پرمین فوقانی)وسازند شتری تریاس قرار دارد به نام سازند سرخ شیل نامیده اند (شکل 7-4 و7-5)

ضخامت مقطع نمونه 122 متر است از نظر لیتولوژی سازند مزبور شامل شیل های آهکی و رسی به رنگ سرخ سفالی ویژه ای است که در سراسر منطقه از مسافت های دور قابل تشخیص است . در محل مقطع نمونه سازند مزبور بیشتر ازنوع شیلی است و در آن لایه هایی از آهک صورتی تا زرد رنگ به صورت بین لایه ای وجود دارد . در سطوح چینه بندی این سازند ریپل مارک های فراوان و گلوله هایی از رس همراه با آثاری از کرم ها دیده می شود و از این نظر سازند مزبور با آهک ورمیکوله تریاس قابل قیاس است . در کنتاکت زیرین سازند سرخ شیل سازند آهکی جمال به طور هم شیب قرار دارد که سازند اخیر به طرف قله به تدریج به رنگ سرخ درمی آید و به این ترتیب رسوب گذاری حالت پیوسته داشته است . به وی سازند سرخ شیل سازند شتری قرار می گیرد که حالت پیوسته رسوب گذاری در بین آنها برقرار است و در کنتاکت آنها تناوبی از شیل آهکی زرد تا سبز و دولومیت دیده می شود .

سن و گسترش : سن سازند سرخ شیل با توجه به دو کفه ای ها و شکم پایان کوچک و آثاری شبیه کرم های سرپولای موجود در آن و موقیت چینه سازی و تطابق منطقه ای اوایل تریاس تعیین شده است . ساند سرخ شیل ، سازندی شاخص و بسیار همه و کلیدی در زمین شناسی شرق ایران شناخته می شود . سازند مزبور در منطقه شیرگشت بر اثر فرسایش قبل از ژوراسیک به کلی ناپدید شده است (روتنر و دیگران 1968) ولی دوباره در سمت مشرق در کوههای گناباد ظاهر می شود . در سمت جنوب سازند مزبور در جنوب کوه های شتری کوه نای بند ، کوه دربند ، ولکرکوخ مشرق راور قابل رؤیت است در کوه دربند . در حد بین سازند سرخ شیل و شتری لایه ضخیمی از گچ به نام لایه حد واسط وجود دارد . در جنوب لکرکوه ، لایه حد واسط مزور از نوع گچ – ماسه ای است (اشتوکلین 1961) در کوه های مغرب حوضه طبس از کوه های پیرحاجت در شمال تا کوه های بهاباد در جنوب سازند سرخ شیل وجود داردکه در منطقه اخیر رخساره حد واسط گچ – ماسه ای هم دوباره توسعه می یابد این مسئله نشانه آن است که د مناطق جنوب شرق ایران و در مشرق کرمان در اواخر تریاس زیرین محیط های رسوبی از نوع تبخیری وجود داشته که خود ممکن است معرف  آغاز حرکات سیمیرین پیشین در مناطق فوق باشد .

سازند شتری

نام این سازند از کوه های شتری در مشرق طبس انتخاب شده (اشتوکلین و دیگران1965) و شامل واحد دولومیتی ضخیم لایه (820 متر) است که در برخی مناطق در بخش فوقانی آن آهک (آهک اسپهک) وجود دارد . سازند شتری به حالت تدریجی سازند سرخ شیل را می پوشاند و در چند نقطه از کوه های شتری هم قله ارتفاعات را تشکیل می دهد (شکل 7-4 و 7-5) به عبارت دیگر قسمت اعظم آنها بر اثر کوه زایی سیمیرین پیشین از آب بیرون مانده و فرسایش یافته است مقطع نمونه د دو محل جداگانه انتخاب شده و شامل دو بخش دولومیتی و آهک است . بخش دولومیتی در محلی به نام کمرزرک در جنوب کوه های شتری و بخش آهکی بر روی یک تاقدیس به نام کمر مشکوه واقع در 14 کیلومتری جنوب شرقی شهرک اسپهک واقع است وبه همین دلیل به آن آهک اسپهک گفته اند . بخش دولومیتی 820 متر ضخامت داشته و به آن دولومیت اصلی گفته شده و شامل دولومیت های زرد رنگ لایه لایه و متراکم است بخش آهکی (آهک اسپهک) 152 متر ضخامت داشته و رنگ آن سفید کرم رنگ تا آبی خاکستری است ولی در کل ضخیم لایه ، متراکم و ریز متبلور است . کنتاکت فوقانی آن با سازند نای بند مطابق شکل 7-2 دگرشیب یا از نوع دگرشیبی فرسایشی است که در آن لاتریت و بوکسیت (خاک فرسایش یافته قدیمی) دیده می شود . سن و گسترش

اگرچه در بخش دولومیتی تعدادی آلگ ، براکیوپود و شکم پایان غیر قابل تشخیص مشاهده شد و در بخش آهکی آن تعدادی فسیل بدست آمده است ، ولی از نظر موقعیت چینه شناسی سن سازند شتری را باید قبل از نورین دانست و ان را به تریاس میانی نسبت داد . همانطور که در بالا ذکر شده آهک اسپهک فقط در جنوب رشته کوه های شتری دیده می شود ، از کوه های شتریبه طرف جنوب تا کوه نای بند و کوه دربند ، دولومیت های اصلی شتری به تدریج به دولومیت ماسیو همراه با افقی از ژیپس (در کنتاکت خود با سرخ شیل) تبدیل می شود (اشتوکلین 1961) از کوه نای بند به طرف جنوب یعنی تا لکرکوه در مشرق کرمان دولومیت های شتری به طور کامل به آهک هایی تبدیل می شود که قسمتی از آن به شدت اُاُلیتی است . اما به طرف شمال کوه های شتری تا کوه های شیرگشت ، رخساره دولومیتی تا اندازه ا به آهک های مارنی متراکم تبدیل می شود . به عقیده گانسر (1955) سنگ ها ی تریاس کوه های شتری ، با سنگ های تریاس البرز شباهت زیادی دارند و به نظر می رسد که سازند شتری با بخش دولومیتی فوقانی سازند الیکا در البرز مشابه باشد و سازند سرخ شیل هم با آهک ورمیکوه یا بخش زیرین تریاس قابل قیاس است . در سازند شتری تعدادی رگه های باریت ، سرب و روی و آلمینیوم (به صورت لاتریت) و سرانجام فلئوریت دیده شده است .

سازند نای بند

این نام به وسیله کمیته چینه شناسی در مورد سکانس از سنگ های تریاس فوقانی فسیل دار وضع شد که قبا به وسیله داگلاس توصیف شده بود (1929) توضیح آنکه طبق نوشته اشتوکلین (1972) سازند نای بند مورد بحث ما با گروه نای بند یا سری نای بند داگلاس که فقط بخشی از تریاس فوقان را شامل می شود فرق داشته و شامل یک سری از رسوبات تخریبی شیلی – ماسه سنگ آهکی و واجد فسیل های بسیار زیاد از مرجان ها ، بازوپایان و نرمتنان است سن این واحد ، تریاس فوقانی معرفی شده و در قسمت بالایی آن یک بخش آهکی به نام حوض خان تشخیص داده شده است (نبوی 1355) مقطع نمونه سازند نای بند در دامنه های جنوبی و جنوب غربی کوه نای بند در جنوب شهرک نای بندان (شمال شرق کرمان) انتخاب شده است کنتاکت زیرین به طور دگرشیب بر روی سازند شتری همراه با یک سطح فرسایشی کارستی و ضخامتی از خاک قدیمی خاک فسیل به ضخامت 2 تا 5 متر) آغشته به اکسیدآهن دیده می شود و به طور محلی مقادیری از باریت و گالن و برخی از کانی های خاص ناحیه کارستی در آن دیده می شود . بنا به نوشته شمیرانی (1365) از لحاظ لیتولوژی و فسیل شناسی در سازند نای بند ، 3 واحد قابل تشخیص وجود دارد که داگلاس به هر کدام نام یک گروه داده است :

1-    گروه حوض شیخ ، این گروه شامل شیل خاکستری رنگ سرشار از فسیل ، به سن تریاس میاین (؟) تا آغاز تریاس بالایی است . به نظر داگلاس رخساره مزبور یک رخساره آلپی به شمار می آید .                

2-    گروه نای بند این گروه شامل ماسه سنگ آهکی و کوارتزیت های پرفسیل به سن نورین است . و به نظر داگلاس ، از لحاظ محتویات جانوری ، گروه نای بند با تریاس جنوب شرقی آسیا و عمان قابل مقایسه است .

3-       گروه حوض خان ف شامل آهک های تیره رنگ و شیل ، با فسیل های فراوان از کیسه تنان . بازوپایان است وسن آن رسین می باشد .

به طور کلی تا کنون مقطع نمونه ای از سازند نای بند توصیف نشده است ، ولی ضخامت کل سازند در ناحیه نای بند را در حدود 2800 متر می دانند وسن آنرا تریاس پسین (نورین – رسین) در نظر می گیرند . سکانس های مشابه این سازند در یزد ، انارک ، آباده ، کوه های قهرود ، تفرش و شمال دریاچه توزلو با همان فسیل ها ولی با ضخامت بسیار کمتر یافت شده است (اشتوکلین ، 1972) .

كليات هوديان