ماه

ماه تنها قمر سیارهٔ زمین است که با بازتاباندن نور خورشید، شب‌‌های زمین را کمی روشن می‌‌کند.

پنجمین قمر طبیعیِ بزرگ در منظومهٔ خورشیدی در میان ۱۷۳ قمر موجود در این منظومه است.

کرهٔ ماه چهاردهمین جسم در منظومهٔ خورشیدی بر پایهٔ جرم و حجم می‌‌باشد. قطر کرهٔ ماه یک‌‌چهارمِ کرهٔ زمین است و هیچ سیارهٔ دیگری در منظومهٔ خورشیدی، نسبت به اندازهٔ خود، دورگردی به این بزرگی ندارد.

انسان‌‌ها از قدیم از کرهٔ ماه و چرخش منظم آن برای گاهشماری، به‌ویژه در کشاورزی، بهره می‌‌گرفتند. مسافران و دریانوردان نیز از نور و حضور ماه برای جهت‌یابی و ناوبری استفاده می‌‌کردند؛

ماه همچنین در اسطوره‌های اقوام حضور زیادی داشته و در برخی فرهنگ‌‌ها حتی آن را به‌عنوان یک ایزد پرستش می‌کردند.

گرانش (جاذبهٔ) ماه باعث به‌ وجود آمدن جزر و مد آب‌ های کرهٔ زمین می‌‌شود.

گرانش کرهٔ ماه همچنین باعث با ثبات ماندن محور گردش زمین به دور خود می‌‌شود که درصورت عدم وجود ماه، انحراف محوری زمین مرتباً تغییر می‌‌کرد و این امر باعث آشفته شدن آب‌ و هوا و فصل‌ها در زمین می‌‌شد. سمت پنهان و سمت پیدای ماه هر کدام ۲ هفته از نور خورشید برخوردار می‌‌شوند درحالی که طرف مقابل آن‌ ها، ۲ هفته در شب به سر می‌‌برد.

ماه ۴٫۵۱ میلیارد سال پیش، نزدیک به ۶۰ میلیون سال پس از تشکیل منظومهٔ خورشیدی ایجاد شد.

چندین سازوکار برای چگونگی پدید آمدن ماه پیشنهاد شده‌ است. مانند جدا شدن ماه از پوستهء زمین در اثر نیروی گریز از مرکز، نیروی جاذبهٔ ماه دیگری که پیشتر تشکیل شده‌ است، تشکیل همزمان ماه و زمین از آغاز به صورت قرص افزایشی.

فرضیهٔ پذیرفته‌‌تر برای پدیداری ماه این است که سامانهٔ ماه-زمین پس از برخورد جِرمی به بزرگی مریخ ( به نام تیا ) با زمین نخستین به‌‌وجود آمده‌ است ( فرضیه برخورد بزرگ ). برخورد باعث شد جرم‌‌هایی از زمین کَنده و وارد مدار زمین شود سپس با گذشت سال‌ ها این جرم‌‌ها یکپارچه شدند و ماه شکل می‌‌گیرد.

پویانمایی حرکت تیا

بر طبق یافته‌های جدید آب در ماه موجود است و برخلاف زمین، ماه دارای هوا، زندگی و میدان مغناطیسی نیست. نمی‌‌توان گفت که ماه کاملاً غیرفعال است، زیرا «ماه‌ لرزه» را باید نشانه‌‌ای از وجود نوعی حرکت در درون آن دانست. ماه در دوران گذشته، آتشفشان‌هایی داشته‌ است؛ اما غالب حفره‌‌هایی را که در آن می‌‌بینیم، نتیجه اصابت سنگ‌‌های آسمانی در اولین روزهای شکل‌‌گیری آن است. بعضی از این حفره‌‌ها عظیمند. برای نمونه عمق حفره نیوتون ۸٬۰۰۰ متر است.

ماه از سیاره پلوتو بزرگ‌تر است و حدود یک‌چهارم زمین قطر دارد. برخی دانشمندان فکر می‌‌کنند که ماه بیشتر شبیه به یک سیاره است. بنا به همین دلیل زمین و ماه را همراه باهم یک سیاره در نظر می‌گیرند. به این حالت “دو سیاره” گفته می‌شود. سیاره پلوتو و قمرش که “شارون” نام دارد نیز به مانند زمین و ماه یک “دو سیاره” در نظر گرفته می‌شوند.

همین حالا که در حال خواندن این متن هستید ماه در حال دور شدن از ما است. هر ساله ماه مقداری از انرژی چرخشی زمین را می‌‌گیرد و از آن برای بزرگ‌تر کردن مدار خود استفاده می‌‌کند و هر سال حدود ۳٫۸ سانتی متر از زمین دور می‌‌شود. محققان می‌‌گویند فاصله ماه از زمین در زمان شکل‌‌گیری‌‌اش تقریبا ۲۲۵۳۰ کیلومتر بوده، در‌حالی که اکنون حدودا در فاصلۀ ۳۸۵ هزار کیلومتری سیاره ما قرار دارد.