Finiq
| Finiq | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Finiqi / Φοινίκη | |||||
 Delvinə yüksəklikləri və şəklin mərkəzindəki düzənliklərin arxasında qədim Foynike olan Finiq təpəsi. | |||||
|
|||||
| 39°54′ şm. e. 20°03′ ş. u.HGYO | |||||
| Ölkə |
 Albaniya |
||||
| Başçı | Romeo Çakuli (MEGA) | ||||
| Rəqəmsal identifikatorlar | |||||
| Telefon kodu | +355 0895 | ||||
| Poçt indeksi | 9716 | ||||
| Nəqliyyat kodu | DL | ||||
| Digər | |||||
| bfiniq.gov.al | |||||
  Finiq | |||||
Finiq (alb. Finiq və ya Finiqi, yun. Φοινίκη — Foiniki) — Albaniyanın cənubunda, Vlyora vilayətində yerləşən yaşayış məntəqəsi və bələdiyyə.
İoni dənizindən 8 km, Yunanıstan sərhədindən isə 20 km şimalda yerləşir.
Bələdiyyə 2015-ci il yerli idarəetmə islahatları nəticəsində Aliko, Dhivyer, Livadhya, Mesopotam və Finiqin özünün birləşdirilməsi ilə yaradılmışdır. Etnik yunanların məskunlaşdığı bu bələdiyyə, Dropull ilə birlikdə Albaniyada yunanların əksəriyyət təşkil etdiyi iki bələdiyyədən biridir. Bələdiyyənin inzibati mərkəzi Dermiş kəndidir.[1]
2011-ci ilin siyahıyaalınmasına əsasən bələdiyyənin ümumi əhalisi 10.529 nəfərdir.[2] Ümumi sahəsi isə 444.28 km² təşkil edir.[3]
2011-ci il siyahıyaalınmasında keçmiş mərkəzi inzibati vahidin əhalisi 1.333 nəfər idi.[2] Xaricdə yaşayanları da daxil edən vətəndaş qeydiyyatı ofislərinin məlumatlarına görə isə bu rəqəm 6.780 (2011 təxmini) olmuşdur.[4]
Etimologiya
[redaktə | vikimətni redaktə et]Yunan toponiminin qədim adı (yun. Φοινίκη) ədəbi dirçəliş yolu ilə qorunub saxlanılmamışdır. Bunun əvəzinə, müasir yaşayış məntəqəsi 1431-ci ilin Osmanlı dəftərlərində Finiki adını qoruyub saxlamışdır.[5]
Tarixi
[redaktə | vikimətni redaktə et]Antik dövrdə Foynike (Phoenice) Epir yunan tayfası olan Xaonların siyasi mərkəzi idi. Yaşayış məntəqəsində erkən Bizans memarlığı (IV–VII əsrlər), xüsusən də üç nefli bazilika tipi aydın görünür.[6]
Yaşayış məntəqəsi qədim adını qoruyub saxlamış və 1431-ci il Osmanlı qeydlərində Finiki kimi xatırlanmışdır.[7] "Girokastra xronikası"na görə, Osmanlı hakimiyyətinin ilk illəri (XV əsr) dinc keçmiş, lakin Konstantinopolun süqutundan (1453) sonra Finiki (o vaxt Finikoupolis kimi tanınırdı) müsəlmanlar tərəfindən dağıdılmışdır.[8] XVI əsrin sonlarında Finikidə əhali kəskin şəkildə artmış və 359 vergi ödəyən ev təsərrüfatı ilə bölgənin ən böyük yaşayış məntəqələrindən birinə çevrilmişdi (müqayisə üçün həmin dövrdə Girokastrda 302, Delvinada isə yalnız 204 ev təsərrüfatı var idi).[9]
1870-ci ilə qədər Finiqdə artıq yunan dilli orta məktəb fəaliyyət göstərirdi.[10]
Demoqrafiyası
[redaktə | vikimətni redaktə et]Osmanlı qeydləri
[redaktə | vikimətni redaktə et]1431–1432-ci illərə aid Delvina Sancağı dəftərində Vurqu ərazisində 4 kənd qeydə alınmışdır: Finiki (Finiqi), Vurqo, Yeromi və Krayna (Kraneya). Bu kəndlərin hərəsində çox az sakin var idi. 1520-ci ilin Osmanlı qeydlərində isə kənddə Gjin, Reçi, Leka, Gjon, Dorza, Meksh, Nika və Deda kimi tipik alban adları da təsdiqlənir.[11]
1582-ci il Delvina sancağı dəftəri Finiq kəndi üçün daha ətraflı məlumatlar təqdim edir. Qeydə alınan antroponimlərin mühüm bir hissəsi Alban onomastik sferasına aid idi və bura Bos, Dedë, Dodë, Gjergj, Gjin, Gjokë, Gjon, Lalë, Lekë, Muzhak kimi şəxsi adlar daxil idi. Lakin həm albanlar, həm də qeyri-alban qruplar tərəfindən tarixən istifadə edilən daha qeyri-müəyyən və ya ümumi xristian antroponimləri də təsdiqlənir. Finiqdə qeydə alınan əhalinin dörddə biri xalis alban antroponimləri daşıyırdı. Bu rəqəmlər tipik alban antroponimiyasına malik olanlarla daha qeyri-müəyyən adlar daşıyanlar arasındakı qohumluq əlaqələrini, habelə etimoloji cəhətdən alban dili vasitəsilə izah edilə bilən adları (məsələn, Buzmiri, Bala, Bardhi, Burriqi, Buzuku, Çobani, Dera, Iriqi, Kuka, Marsi, Mara, Macja, Poçi, Plaku, Uk, Ylli) daşıyanları nəzərə almır. Beləliklə, etnik alban elementinin əslində daha böyük bir nisbəti təşkil etdiyi ehtimal olunur.[12]
XIX əsr
[redaktə | vikimətni redaktə et]Yanya valisi Əli Paşanın məsləhətçisi Afanasios Psalidas (1767–1829) qeyd edirdi ki, şəhərdə etnik yunan icması yaşayır.[13]
Müasir demoqrafiya
[redaktə | vikimətni redaktə et]Xaricdə yaşayanları da daxil edən 2015-ci il Albaniya vətəndaş qeydiyyatı, bələdiyyə əhalisini 39.055 nəfər olaraq daha yüksək rəqəmlə qeyd edir.[4] Finiq inzibati vahidinə Finiq, Buronye (Mavropull), Çlirim, Vrion, Karahace və Breqas (Vromero) kəndləri daxildir.[14]
Qarışıq əhaliyə malik olan Çlirim kəndi istisna olmaqla, Finiq şəhəri və bələdiyyənin bütün digər kəndləri demək olar ki, tamamilə yunanlardan ibarətdir.[15][16]
Albaniya Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, Finiqdə yunan əhalisinin sayı 5.531 nəfərdir və bu da onları əksəriyyətə çevirir.[17] Yunan dili bəzi rəsmi məqsədlər üçün istifadə olunur, həmçinin rəsmi sənədlərdə toponimlər və küçə ünvanları həm alban, həm də yunan dillərində yazılır.[18]
Bələdiyyə Şurası
[redaktə | vikimətni redaktə et]2023-cü il yerli seçkilərindən sonra Finiq Bələdiyyə Şurasının tərkibi aşağıdakı kimidir:[19]
| Partiyanın adı | Qısaltması | Yer sayı | |
|---|---|---|---|
| Albaniya Sosialist Partiyası Partia Socialiste e Shqipërisë |
PS | 7 | |
| Gələcək üçün Etnik Yunan Azlığı Minoriteti Etnik Grek për të Ardhmen |
MEGA | 5 | |
| Birlikdə Qazanırıq Bashkë Fitojmë |
BF | 5 | |
| Albaniya Demokratik Partiyası Partia Demokratike e Shqipërisë |
LZHK | 2 | |
| Albaniya Sosial Demokratiya Partiyası Partia Demokracia Sociale e Shqipërisë |
PDS | 1 | |
| Albaniya Sosial Demokrat Partiyası Partia Socialdemokrate e Shqipërisë |
PSD | 1 | |
Tanınmış şəxsiyyətləri
[redaktə | vikimətni redaktə et]- İrini Qiryako (Irini Qirjako) — alban müğənnisi və aktrisası.
İstinadlar
[redaktə | vikimətni redaktə et]- ↑ "Law nr. 115/2014" (PDF) (alban). 6376. 25 fevral 2022 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 4 may 2026.
- 1 2 "Population and housing census - Vlorë 2011" (PDF). INSTAT. 13 iyun 2020 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 25 sentyabr 2019.
- ↑ "Correspondence table LAU – NUTS 2016, EU-28 and EFTA / available Candidate Countries" (XLS). Avrostat. 25 sentyabr 2019 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 25 sentyabr 2019.
- 1 2 "Vlora's communes". 22 sentyabr 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 13 yanvar 2016.
- ↑ Kyriazis, Doris. Διατοπικότητα και διαχρονικότητα των νεοελληνικών γλωσσικών ιδιωμάτων της νότιας Αλβανίας (PDF) // Modern Greek Dialects and Linguistic Theory. 8th International Conference of Modern Greek Dialects and Linguistic Theory (yunan). Gjirokastër: Patras Universiteti. 2019. səh. 124. ISSN 1792-3743. 21 iyun 2022 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 4 may 2026.
- ↑ Giakoumis, 2002, p. 123
- ↑ Kyriazis, Doris. "Διατοπικότητα και διαχρονικότητα των νεοελληνικών γλωσσικών ιδιωμάτων της νότιας Αλβανίας". Proceedings of the International Conference Series of Modern Greek Dialects and Linguistic Theory. 8. 2019: 122. doi:10.26220/mgdlt.v8i1.3010. 30 noyabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 24 avqust 2020.
- ↑ Giakoumis, 2002, p. 71
- ↑ Giakoumis, 2002, p. 54
- ↑ Koltsida, Athina. "Η Εκπαίδευση στη Βόρειο Ήπειρο κατά την Ύστερη Περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας [Education in Northern Epirus during the Latter Ottoman Period]" (pdf) (yunan). Saloniki Aristotel Universiteti. 2008. səh. 187. 18 yanvar 2015 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 16 dekabr 2012.
- ↑ Demiraj, Shaban. "La situation ethnique-linguistique des habitants de Dropulli et de Vurgu au cours des siecles". Studia Albanica. Albaniya Elmlər Akademiyası. 1. 2008: 77–91. ISSN 0585-5047.
- ↑ Gjergji, Andromaqi. "Disa të dhëna per popullsinë e zones së delvinës në shek. XVI". Kultura Popullore (1). 1987: 195–7. 30 noyabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 may 2026.
- ↑ Giakoumis, Konstantinos. "Self-identifications by Himarriots, 16th to 19th Centuries". Erytheia. 37. 2016: 218. 15 mart 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 4 may 2026.
- ↑ Greece – Albania Neighbourhood Programme Arxiv surəti 27 mart 2012 tarixindən Wayback Machine saytında Arxivləşdirilib 2012-03-27 at the Wayback Machine
- ↑ Kallivretakis, Leonidas (1995). "Η ελληνική κοινότητα της Αλβανίας υπό το πρίσμα της ιστορικής γεωγραφίας και δημογραφίας [The Greek Community of Albania in terms of historical geography and demography Arxiv surəti 21 mart 2015 tarixindən Wayback Machine saytında." In Nikolakopoulos, Ilias, Kouloubis Theodoros A. & Thanos M. Veremis (eds). Ο Ελληνισμός της Αλβανίας [The Greeks of Albania]. University of Athens. p. 52.; p. 51.
- ↑ Badlands-Borderland: A History of Southern Albania/Northern Epirus by T. J. Winnifrith, ISBN 0-7156-3201-9, 2003, Page 69.
- ↑ https://rm.coe.int/16806befc5 Arxiv surəti 29 dekabr 2018 tarixindən Wayback Machine saytında (page 98)
- ↑ https://rm.coe.int/16806befc5 Arxiv surəti 29 dekabr 2018 tarixindən Wayback Machine saytında p. 60
- ↑ "HartaKQZ". 5 iyul 2019. 5 iyul 2019 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 6 iyun 2022.
Mənbələr
[redaktə | vikimətni redaktə et]- Giakoumis, Konstantinos. The monasteries of Jorgucat and Vanishte in Dropull and of Spelaio in Lunxheri as monuments and institutions during the Ottoman period in Albania (16th-19th centuries). Birminqam Universiteti. 2002. 16 iyul 2020 tarixində orijinalından arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 20 may 2018.
