Buhez Breiz
Buhez Breiz a oa ur gelaouenn viziek, e brezhoneg hag e galleg, a voe embannet eus 1919 betek 1924 e Brest. Dindan hec'h anv ez eus bet embannet un nebeud levrioĆ¹ brezhonek ha gallek gant harp al levrdier-embanner kemperat Adolphe Le Goaziou.
Istor ar gelaouenn
[kemmaƱ | kemmaƱ ar vammenn]1919
[kemmaƱ | kemmaƱ ar vammenn]E miz Genver 1919 e teuas an niverenn gentaƱ er-maez, moullet e ti-moullaƱ Alfred Lajat, e Montroulez. Savet e oa bet, ha renet e oa, gant PĆŖr Mokaer. Displeget e oa pal ar gelaouenn gant an istitl a oa roet dezhi, "Revue bretonne bilingue d'action bretonne". Er skipailh a oa bodet en-dro da BĆŖr Mokaer, evit an niverennoĆ¹ kentaƱ, e oa Daniel Bernard, Leon ar Berr, Ivon Krog, Pol DiverrĆØs, Maurice Duhamel, ar Markiz L'Estourbeillon, Francis Gourvil, Jules Gros, Loeiz Herrieu, Alfred Lajat, Erwan Marec, Ćmile Masson, Louis Nicolas ha FraƱsez VallĆ©e. PennadoĆ¹ e brezhoneg ha pennadoĆ¹ e galleg a veze embannet. Evit ar pennadoĆ¹ e brezhoneg e veze graet gant doare-skrivaƱ Emgleo ar Skrivagnerien, pe gant doare-skrivaƱ Yezhadur Guillevic hag ar Go evit an testennoĆ¹ gwenedek[1].
A bep seurt pennadoĆ¹ brezhonek a bouez a voe embannet gant Buhez Breiz. A-dammoĆ¹ e voe embannet Bilzig, Notennou diwar-benn ar Gelted koz, ar Sketla Segobrani, kontadennoĆ¹ Ivon Krog. Gant lod anezho e voe graet levrioĆ¹, embannet gant ar gelaouenn diwezhatoc'h. Sellit ouzh ar ranbennad war EmbannadurioĆ¹ Buhez Breiz pelloc'h. E dibenn 1919 e paouezas Buhez Breiz da zont er-maez.
1921-1924
[kemmaƱ | kemmaƱ ar vammenn]Daou vloaz diwezhatoc'h avat e teuas er-maez adarre, met moullet e veze e Brest diwar neuze, e ti an DĆ©pĆŖche. Joseph Ollivier, eus Landerne, e oa ar merour. Dont a reas Buhez Breiz ingal er-maez, gant niverennoĆ¹ enno etre 32 ha 48 a bajennoĆ¹, betek dibenn 1924. E niverenn miz Kerzu, er bloavezh-se, e voe kemennet d'al lennerien gant PĆŖr Mokaer ne zeuje ket ar gelaouenn er-maez ken. Hervez pennad PĆŖr Mokaer e oa peogwir e oa-eƱ foulet gant labourioĆ¹ all[2], met moarvat e oa ivez dre ma oa re nebeut a lennerien. SkrivaƱ a reas Taldir e niverenn diwezhaƱ ar c'h-Consortium Breton, un nebeud bloavezhioĆ¹ diwezhatoc'h, e oa en abeg da se e voe paouezet da embann Buhez Breiz[3].
Un taol-esae kentelius e voe evit FraƱsez JaffrennoĆ¹-Taldir, pa glaskas-eƱ sevel ur gelaouenn divyezhek sirius ha skaƱv kreizennet tro-dro da C'hoursez Breizh[4] (ha dezhaƱ e-unan) hag e kavas bod er C'honsortium breton, a-raok krouiƱ EmbannadurioĆ¹ Armorica a voe skor ar gelaouenn An Oaled.
EmbannadurioĆ¹ Buhez Breiz
[kemmaƱ | kemmaƱ ar vammenn]E 1922 hag e 1924 e voe embannet 7 levr merket warno "Ćditions de la revue Buhez Breiz" (EmbannadurioĆ¹ ar gelaouenn Buhez Breiz). Chomlec'h Levrdi Ar Gwaziou a voe merket war al levrioĆ¹, pa voe fiziet ar gwerzhaƱ ennaƱ, met an embanner gwir a oa e Brest, e ti PĆŖr Mokaer. 5 levr e brezhoneg a voe ha 2 e galleg. Embann kement-se a levrioĆ¹ e brezhoneg dindan daou vloaz zo un taol kaer, met choaz an temoĆ¹ a c'heller merzout ivez. Un danevell istorel ijinet, met gwriziennet en enklaskoĆ¹ istorel a voe embannet e 1922, un eztennadenn eus Sketla Segobrani e voe, an tri levr all da vezaƱ embannet er bloaz war-lerc'h. MojennoĆ¹ hengounel Breizh a ya d'ober ar peurrest. Bilzig, hag ar romant-se un oberenn a bouez, a voe embannet a-dammoĆ¹ e-barzh ar gelaouenn, met am embannadenn glok a zeuas er-maez just goude ma voe echuet embann ar gelaouen[5].
DisheƱvel-tre e oa an daou levrig gallek pa voe moullet ur brezegenn gant James BouillƩ hag ur pezh-c'hoari en un arvest gant Charles Picquenard.
Ne c'hellas ket tud ar gelaouenn sevel ur gwir ti-embann. Ne oa ket prest al lennerien da souten un ti-embann brezhonek evel ma soutenent Emgleo Sant Iltud, un ti-embann kempred troet war-zu ar c'hentelioĆ¹ relijiel. Ha tra ma'z eo embannadennoĆ¹ Buhez Breiz ur rakskeudenn eus Levraoueg Gwalarn e vankas ur skipailh lennegel-rik dezho.
- Marc'hekadenn Atepomaros, tennet eus "Sketla Segobrani" gant X3[6], Ćditions de la revue "Buhez Breiz", 1922, 24 p.
- Yvon Crocq (Eostig Kerinek). Eur Zac'had Marvailhou, Brest (Kemper, 7 Streat Sant-Fransez), Ćditions de la Revue "Buhez Breiz". E Kemper, E ti Ad. Le Gosziou, Leorier, 1924, 216 p.
- Gwechall-goz e oa... Marvailhou Dastumet gant Gabriel Milin, Brest, Ćditions de la revue "Buhez Breiz", 1924, 96 p.
- Charles Picquenard, Le Malin Youennik, conte breton de l'ancien temps en un acte, en vers par Ch. de Keranbarz, Brest, Ćditions de Buhez Breiz, 1924, 40 p.
- Mojennou Brezonek. An Heol hag al Loar gant Barz ar Goued, rener Breuriez Veur ar Brezoneg. Fables bretonnes. Le Soleil et la lune par E. Ernault, prƩsident de l'AcadƩmie bretonne, Brest, 1924, 8 p.
- James BouillĆ©, architecte, L'Art en Bretagne. ConfĆ©rence faite au CongrĆØs panceltique, Ć Quimper, le mardi 9 septembre 1924, Kemper, Ćditions de Buhez Breiz, 1924, 21 p.
- FaƱch al Lae, Bilzig, Kemper, Ćditions de Buhez Breiz, 1925 (1924 merket war ar golo), 189 p.
E 1943 ec'h embannas Adolphe Le Goaziou, Ma c'horn-bro, un teskad barzhonegoĆ¹ savet gant FaƱch an Uhel, en ur adkemer holl neuz levrioĆ¹ Buhez BreizĀ : ment, liv ar goloenn ha lizherennoĆ¹.
NotennoĆ¹ ha daveennoĆ¹
[kemmaƱ | kemmaƱ ar vammenn]- ā L'orthographe sera celle de l'Emgleo ar Skrivagnerien pour le breton gĆ©nĆ©ral et celle de la grammaire de Guillevic et Le Goff (tendance Dihunamb) pour le vannetais. E-barzh Buhez Breiz, niv. 1, Genver 1914
- ā ... absorbĆ©s par nos occupations professionnelles, nous nous voyons contraints d'arrĆŖter la publication de notre Revue avec ce numĆ©ro. E-barzh Buhez Breiz, niv. 48, miz Kerzu 1924.
- ā "Elle cessa sa parution avec le numĆ©ro de dĆ©cembre 1924, par suite de la disette d'abonnĆ©s, exactement 231 au 31 dĆ©cembre 1924". E-barzh Le Consortium Breton, niv. 23, 1928.
- ā Kazi pep kenlabourer d'ar gelaouenn Buhez Breiz a voe ezel eus ar C'hoursez.
- ā Eil embannadenn gant Emgleo Breiz e 1963.
- ā Emil Ernault, Meven Mordiern, FraƱsez VallĆ©e.
