Triglav
| Triglav | |
|---|---|
 Pogled na Triglav | |
| Najviša tačka | |
| Visina | 2864 m |
| Istaknutost | 2059 m |
| Izoliranost | 72.5 km |
| Geografija | |
  Triglav | |
| Lanac | Julijske Alpe |
| Penjanje | |
| Prvi uspon | 26. august 1778 |
Triglav je planinski vrh u Sloveniji visine 2864 m. Najviši je vrh Julijskih Alpa, a ujedno i Slovenije, te najviši vrh u granicama bivše Jugoslavije. Ime se odnosi na oblik planine, koji se vidi iz pravca Bohinja, ali malo je vjerovatno da ime vuče korijene od boga Triglava iz slavenske mitologije.[1] Vrh zapravo nije trostran; s jugozapada taj oblik tvore Mali Triglav, glavni vrh i Šmarjetna glava. Na sjevernoj su strani ostaci Triglavskog lednika, a Triglavsko gorje je centralni dio Nacionalnog parka Triglav. Sjeverna strana Triglava je među najvišim stijenama u Evropi. Triglav važi kao simbol slovenstva te je na slovenskom grbu i zastavi. S Triglavom je također tijesno povezana legenda o kozorogu s imenom Zlatorog.
Porijeklo imena
[uredi | uredi izvor]Osim teorija o porijeklu imena, kao slavenskog božanstva, Triglav spominje francuski biolog Belsazar Hacquet 1783. godine kao Terglou;[2] kao i austrijski topograf Adolf Schmidl, koji 1840. godine ovom imenu dodaje u zagradi ime Triglav.[3] Austrijski pisac i planinar Julius Kugy koristi 1876. takođe Terglou. U italijanskoj literaturi može se naći prevedeno ime kao Monte Tricorno.[4]
Izvor slovenstva
[uredi | uredi izvor]Porijeklo simboliziranog znaka Triglava kao izvora slovenstva nije poznato. Taj je oblik prepoznatljiv u nekoliko kranjskih grbova, ali nije moguće dokazati, da ti simboli predstavljaju Triglav.[5] Za vrijeme Drugog svjetskog rata bio je simbol Osvobodilne fronte, te je postao i dio grba SR Slovenije. Nakon osamostaljenja Slovenije, postao je dio slovenskog grba i zastave, a uvođenjem eura u platni sistem Slovenije, na poleđini novčića od 50 centi izabran je kao simbol. Ime Triglava imaju mnoge značajne slovenske firme, kao i za sportska i kulturna društva.
Historija
[uredi | uredi izvor]_(9425890552).jpg)
Prvi uspon na Triglav dogodio se 26. augusta 1778. godine na inicijativu slovenskog mecene Žige Zoisa,[6] i tadašnjeg profesora ljubljanskog univerziteta i fizičara Belsazara Hacqueta, koji vrh nikada nije osvojio, a uspeli su se četvorica planinara iz Bohinja: Luka Korošec (1747–1827) rudar iz Gorjuša, Matevž Kos (1744–1798) rudar iz Jereke, Štefan Rožič (1739–1802) (lovac na kozoroge) i Lovrenc Willomitzer (1747–1801) iz Stare Fužine, koji je vodio ekspediciju. Balthasar Hacquet je napisao da je na Triglav prvi stupio morda odkar svet stoji Luka Korošec.[7][8] Prvi uspon jedne planinarke desio se 1870. kada se dvadesetogodišnja Rozalija Škantar iz Srednje vasi, koja je bila kasnije voditeljica Vodnikovoga doma na Velem Polju uspela na vrh, a njen otac Jože Škantar - Šest (1809-91) je bio poznati bohinjski gorski vodič.
Podaci za godinu 1897. kažu da je te godine vrh osvojilo 313 planinara. Rivalstvo između austrijsko-njemačkog planinarskog društva DuÖAV (njemački: Deutschen und Österreichischen Alpenverein) i slovenskih društava, očitovalo se u uništavanju putokaza, a Nijemci su koristili druge domove nego Slovenci. U Kapeli Marije Snežne na Kredarici je 1900. godine održano prvo vjenčanje.[9]
Ključna osoba za razvoj planinarstva bio je Jakob Aljaž župnik iz Dovja, koji je 1883. godine došao u dolinu Vrata i prvi put se popeo na vrh 1887. godine. Za 1 gulden je od vlastitog novca od općine Dovje otkupio vrh Triglava (16 m2) i na njemu izgradio stub, koji je po njemu nazvan.[10] Gradnju je povjerio Antonu Belcu iz Šentvida pri Ljubljani, koji je stub izgradio iz šest dijelova, te ga vozom prevezao do Mojstrane, a njega su šest nosača prenijeli u jednoj sedmici na Triglav. Stub je postavljen 7. augusta 1895. godine za pet sati. Troškove transporta i montaže u visini 300 guldena preuzeo je Jakob Aljaž.[11] Aljažev stub je bio premalen za zaštitu od nevremena, te je Jakob Aljaž dao 1895. godine isklesati novo sklonište 55 metara ispod vrha na južnoj strani, a sklonište je nazvano po Valentinu Staniču.
Za vrijeme Prvog svjetskog rata, Julijske Alpe su bile zatvorene za planinare, te je Slovensko planinarsko društvo (SPD) preuzelo planinske domove DuÖAV, a izgubilo one koje su Rapalskim sporazumom pripale Italiji.[12] U periodu između dva svjetska rata državna granica je bila upravo preko Triglava, Tako da je Aljažev stub bio na jugoslavenskoj strani, samo 2,55 metra od italijanske granice.[13] U to su vrijeme Italijani Triglav preimenovali u Tricorno, a Julius Kugy opisuje sukobe i tuče između italijanskih i slovenskih planinara, te tvrdi da je Aljažev stub bio obojen u boje italijanske zastave, što se kasnije pokazalo za propagadnu netačnu informaciju Organizacije jugoslovenskih nacionalista (ORJUNA). Italija je za nadzor granice u maju 1919. godine izgradilo manju kasarnu od drveta Morbegna, a 1933/34, nedaleko od nje veću Triglavsku kasarnu Viktora Emanuela III.[14]
Planinarski domovi
[uredi | uredi izvor]U okolici Triglava nalaze se brojni planinarski domovi: Triglavski dom na Kredarici, Dom Planika pod Triglavom, Dom Valentina Staniča, Tržaška koča na Doliču,