Edukira joan

Tiranges

Tiranges
Frantziako udalerria
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Auvernia-Rodano-Alpeak
DepartamenduaLoira Garaia
Izen ofizialaTiranges
Posta kodea43530
Geografia
Koordenatuak45°18′15″N 3°59′18″E / 45.3042°N 3.9883°E / 45.3042; 3.9883
Mapa
Azalera26,83 km²
Altitudea489 m, 921 m eta 758 m
MugakideakBas-en-Basset, Beauzac, Boisset, Retournac, Saint-André-de-Chalencon, Solignac-sous-Roche eta Valprivas
Demografia
Biztanleria453 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 228 (%49,9) (%50,1) 229 alt_right
Dentsitatea17 bizt/km²

Tiranges (frantsesez eta ofizialki: Tiranges) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Loira Garaia departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. Azken erroldaren arabera 453 biztanle zituen 26,8 km²-ko azaleran.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Bas-en-Basset, Beauzac, Boisset, Retournac, Saint-André-de-Chalencon, Solignac-sous-Roche eta Valprivas.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
TirangesTiranges
Població amb 262 habitants (2000)Boisset (2,2 km)
Població amb 482 habitants (2000)Valprivas (4,6 km)

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima erdikontinental eta mendi-ertzetako klima du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfa motakoa da: klima epela, uda beroa, sasoi lehorrik gabe[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Massif Centraleko ipar-ekialdeako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: urteko prezipitazioa 800-1200 mm artekoa, urte osoan ondo banatuta)[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H1c zonan dago[4].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 8,8 °C-koa da, 16,1 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 861 mm-koa da, urtarrilean 9,5 euri-egun eta uztailean 7,3 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, udalerrian bertan dagoen Météo-France estazioan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 10,6 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 758,9 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 42,5 °C-koa da, 2026ko uztailaren 14an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -22 °C-koa da, 1985ko urtarrilaren 16an lortua[oh 1][5].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 9,2 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena uztaila da (18,2 °C) eta hotzena urtarrila (1,3 °C). Urteko prezipitazioa 799 mm-koa da; hilabeterik euritsuena maiatza da (87 mm) eta lehorrena otsaila (39 mm).[6]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,24 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (8,6 °C) baino 1,5 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2020, 2022, 2023, 2024 eta 2025. Urterik beroena 2022 izan zen (10,9 °C) eta hotzena 1985 (7,6 °C).[6]

    Datu klimatikoak (Tiranges)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 1.3 1.8 5.1 8.0 12.1 16.1 18.2 17.6 13.2 9.7 4.9 2.0 9.2
Pilatutako prezipitazioa (mm) 50 39 42 66 87 81 76 74 74 82 78 51 799
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (8,6 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+0,4−0,3+0,9+1,0+1,1+1,4+0,8+1,0−0,5+0,1+0,6+0,7
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 20 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (8,6 °C)
+3 °C−3 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[7]

BiztanleriaUrtea3006009001200150018001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 229 gizon, 228 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
95+
 
0.00
0.00
 
90-94
 
0.00
0.00
 
85-89
 
4.39
2.18
 
80-84
 
4.39
6.11
 
75-79
 
6.58
6.11
 
70-74
 
8.33
8.30
 
65-69
 
8.33
8.30
 
60-64
 
4.39
10.48
 
55-59
 
10.53
6.11
 
50-54
 
10.53
3.93
 
45-49
 
3.95
3.93
 
40-44
 
3.95
2.18
 
35-39
 
3.95
6.11
 
30-34
 
6.14
3.93
 
25-29
 
2.19
6.11
 
20-24
 
2.19
6.11
 
15-19
 
0.00
3.93
 
10-14
 
10.09
10.04
 
5-9
 
6.14
6.11
 
0-4
 
3.95
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[8].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Tiranges udalerrian 453 biztanle zeuden eta 210 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,16 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 35,2), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).[10]

453biztanle
210elkarbizitza-unitate
2,16lagun elkarbizitza-unitateko
117familia
Udalerria
% 26
% 25
% 35
% 9
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 117 familia zeuden, eta horien artean seme-alabak etxean zituzten bikoteak ziren ugarienak (54). Guraso bakarreko 10 familietatik 10etan ama zen guraso bakarra. 53 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean.[10]

53
54
10
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 44,3), eskulangileak (% 15,2), goi-mailako langileak (% 13,8), erdi-mailako lanbideak (% 13,3). Talde nagusia (erretiratuak, % 44,3) Loira Garaia departamenduko batez bestekoaren (% 37,0) gainetik dago. 5 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 2,4).[10]

Udalerria
% 14
% 13
% 11
% 15
% 44
Loira Garaia
% 14
% 14
% 16
% 37
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

2023 erroldaren arabera, udalerrian 404 etxebizitza zeuden. Horietatik 218 egoitza nagusi ziren, 141 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 45 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (393), eta apartamentuak gutxi ziren (11). Egoitza nagusietatik 183 beren jabearen bizilekuak ziren, 29 alokairuan zeuden, 1 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 5 doan lagata.[11]

404etxebizitza
218egoitza nagusi
393etxe
11apartamentu

Etxebizitza multzoa

218
141
45
Egoitza nagusia (218)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (141)Hutsik (45)

Etxe mota

393
Etxea (393)Apartamentua (11)

Jabetza egoera

183
29
Jabeak (183)Alokairuan (29)HLM (1)Doan lagata (5)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1919 aurretik artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (97).[11]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik97
1919-194517
1946-197026
1971-199038
1991-200527
2006-202013

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (117). 131 etxebizitzatan berogailu mota "bestelakoa" erabiltzen zen, INSEEk gehiago zehazten ez duena. 138 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 106 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 94tan bi edo gehiago.[11]

Gela kopurua

1 gela0
2 gela8
3 gela23
4 gela70
5 gela edo gehiago117

Berogailu mota

67
131
Gas sarea (1)Fuel-olioa (67)Elektrizitatea (16)Gas botila (3)Bestelakoak (131)

Aparkalekua eta ibilgailuak

138aparkalekua
106ibilgailu 1
94ibilgailu 2+

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 237 biztanleetatik 177 aktibo ziren (% 74,7), horietako 162 lanean (% 68,4) eta 15 langabezian (aktiboen % 8,5).

23715-64 urteko biztanle
% 74,7aktibo
% 68,4lanean
% 8,5langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 59,3
25-54 urte% 93,1
55-64 urte% 50,0
Gizonak% 72,9
Emakumeak% 76,2

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 26,7
BEPC, brebeta% 45,5
CAP-BEP% 2,0
Batxilergoa% 2,0
Goi-mailako +2% 5,3
Goi-mailako +3/4% 11,1
Goi-mailako +5% 7,7

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 8,5). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

60 ez-aktibotik 11 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 18,3), 35 erretiraturik zeuden (% 58,3) eta 15 bestelako ez-aktibo ziren (% 25,0).

Ez-aktiboak

% 18
% 58
% 25
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 16
% 27
% 23
% 25
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 44 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 162 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

44enplegu udalerrian
% 36,4soldatapeko
% 63,6ez-soldatapeko

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 24.150 eurokoa zen.

24.150 €diru-sarreren mediana▼ Dep.: 25.140 €

Ekonomia jarduerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 21 komertzioetatik, 1 janari enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 5 eraikuntza enpresak ziren, 2 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 1 garraio enpresa zen, 1 ostalaritza eta jatetxe enpresa zen, 2 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 4 zerbitzu enpresak ziren eta 1 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresa zen.[12]

2009an zeuden norbanakoentzako 7 zerbitzu publikoetatik, 1 posta bulegoa zen, 1 margolaria, 2 zurginak, 1 iturgina, 1 ile apaindegia eta 1 jatetxe.[13]

2009an zeuden 3 establezimendu komertzialetatik, 2 120 m2 baino gutxiagoko dendak eta 1 okindegia zen.[14]

2000. urtean Tiranges udalerrian 22 nekazaritza-ustiategi zeuden, 800 hektarea erabiltzen.[15]

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.

  1. ↑ Estazioko erregistroak 1983ko urtarrilaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 0,4 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  3. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  4. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  5. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Tiranges », fiche climatologique. .
  6. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  7. ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  8. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  9. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  10. 1 2 3 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  11. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  12. ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  13. ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
  14. ↑ Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009
  15. ↑ Exploitations agricoles

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]