Gazpacho

Gazpacho
Nome orixinal     gazpacho (es)
Subclase de sopa fría prato de tomate alimento
Temperatura frío
Prato prato principal
Gastronomía gastronomía de España gastronomía de Portugal
Características  Parcialmente coincidente con ajoblanco salmorejo  Material / ingrediente tomate pementeira tomate cogombro auga potable pemento cebola pan sal común aceite de oliva xeo (H₂O) vinagre zume de limón allo
Localización  País de orixe España
Fontes e ligazóns TasteAtlas gazpacho Freebase /m/037rw  Descrito pola fonte Meyers Konversations-Lexikon, 4ª edición (1885–1890)  Tema: Q124623214
Wikidata C:Commons

O gazpacho ou gaspacho é unha sopa fría elaborada con ingredientes en cru, tradicional do sur da Península Ibérica. En lingua galega designa ademais un guiso con patacas e chícharos ou un asado lixeiro, tamén coa variante caspacho.

O 21 de xullo celébrase o Día Mundial do Gazpacho.

Sopa fría

Ingredientes para unha variedade de gazpacho.

Desde tempos moi antigos era unha versión fría das sopas de allo, é dicir que ten como ingredientes básicos pan, auga, aceite de oliva, allo, cogombro e sal, ás veces sós, coma no gazpacho estremeño, e outras veces engadindo outros materiais para darlle sabor, por exemplo ovo cocido (así é no gazpacho cordobés).

Entre os ingredientes máis primitivos encontrábanse as améndoas na variante chamada ajoblanco de Andalucía oriental (Granada e Málaga); noutros casos, laranxas amargas coma en Sevilla ou a fariña de fabas secas. Á hora de servir poden poñerse por enriba uns anacos pequenos de alimento, tropezones, que no caso do ajoblanco tradicionalmente son uvas.

Terminoloxía

Etimoloxía

Unha das explicacións etimolóxicas da palabra gazpacho e caspacho, forma máis común no Alentexo e no Algarve, derivaría do mozárabe caspos, procedente á súa vez da voz prerromana caspa, co significado de 'anaco pequeno' ou 'fragmento'. Esta hipótese explicaría o nome pola presenza de anacos de pan nas preparacións antigas deste tipo.

As primeiras definicións históricas do castelán describen o gazpacho non tanto como a sopa fría de tomate hoxe máis coñecida, senón como unha preparación popular a base de pan, aceite, vinagre e outros ingredientes. O Tesoro de la lengua castellana o española de Covarrubias, publicado en 1611, recolle a forma en plural, gazpachos, e relaciónaa con migas ou anacos de pan. Máis tarde, o Diccionario de autoridades definiuno como unha sopa ou minestra feita normalmente con pan en anacos, aceite, vinagre, allo e outros ingredientes segundo o gusto. En todo caso, a etimoloxía exacta segue a ser incerta e foron propostas explicacións diversas.

Formas galegas

En galego documéntanse varias formas. Con todo, a palabra non aparece no DRAG, e segundo a Real Academia Galega “As palabras que aluden a realidades culturais que non temos de noso, como o gazpacho ou o salmorejo, e que tampouco teñen unha forma adaptada á nosa lingua, propoñemos mantelas na lingua orixinal indicando dalgún xeito que son voces foráneas, por exemplo usando a cursiva”.

Tamén se rexistra en galego a forma gaspacho con significados locais non coincidentes exactamente co gazpacho andaluz ou do sur de Portugal. A forma dialectal ghaspacho é recollida no vocabulario de Arcade e Soutomaior publicado en Da Cerná co significado de 'mestura sen xeito de cousas, sobre todo de alimentos' e ghaspachada, definida como 'unha mestura sen xeito de cousas, especialmente de alimentos'. De xeito similar, con gheada e seseo, gaspacho aparece no Dicionario de ausencias, dedicado ao léxico da Arousa, como un guiso de tradición local elaborado con chícharos, patacas e ovos.

A forma gazpacho aparece en galego en textos gastronómicos actuais, ás veces en convivencia coa forma gaspacho, con variantes como "gazpacho de amorodos" e tamén a forma portuguesa "gaspacho de morango".

Véxase tamén

Outros artigos

• Gastronomía de Andalucía
• Gastronomía de Portugal
• Gastronomía de Galiza