K wobsahej skočić

Iglu

Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije
Wulki Iglu (Kinngait na južnym pobrjoze Baffin-kupy)

Iglu je stajny, ze sněha wobstejacy domčk. Inuktitutowe słowo „Iglu“, časćišo „Illu“, woznamjenja powšitkownje „bydlenje“ a wopřijima sněhowy dom, Qarmaq, stan a podobne. Jako bydlenje je iglu wot 1950tych lět wusłužił. Hač na mało wuwzaćow bydla Inuity dźensa w sydlenskich domach a za čas zymskich přebytkow na wsach w drjewjanych hětach (tak mjenowane „Cabins“). Najskerje je samo wjace hač połojca něhdźe 100.000 w Kanadźe a Grönlandskej bydlacych Inuitow hišće nihdy w igluwje spała, a iglu hižo dołho njemóže kóždy Inuk twarić. Inuity wužiwaja iglu dźensa zwjetša jako škitnu hětu, jeli woni so, na přikład za čas hońtwjerskeho wulěta, wot nahłych přeměnow wjedra přesłapjuja. Tutón w Arktisy přeco hišće wažny zaměr je tež přičina za to, zo so twarjenje igluwow tež w šuli wuči. W někotrych sydlišćach, na př. Pond Inlet, so přenocowanje w igluwje jako turistiska atrakcija poskićuje.

Nutřkowne igluwa

W nutřkownym su za wobydlerjow Arktisy dospołnje přijomne ćopłotne wuměnjenja, dokelž skutkuje sněh jako dobry ćopłotowy izolator. Jako normalnje płaća temperatury wokoło mjerznjenskeho dypka; na wyše hač zachod ležacych městnach k spanju so dla horje stupaceho ćopłeho powětra samo plusowe stopjenja docpěwaja. Porno wonkownym temperaturam móže być wo 50 stopjenjow ćoplišo; tak su na přikład při wonkownej temperaturje wot -46° C -6° C na pódowej wysokosći (spanski spódk) a samo +4° C na wysokosći ramjenjow móžne. Ćopłotowe žórła kaž ćělna ćopłota čłowjeka a něhdy Qulliq, dźensa na přikład Coleman-warjak hodźa so hač do +5° C docpěć. Wyše temperatury wjedu pak k roztawanju sněha a k přemokanju wobydlerjow.

Twarjenje igluwa ze sněhowym nožom w Cape Dorset (na juhozapadnym pobrjoze Baffinoweje kupy)
Demonstracija twarjenja igluwa před šulerjow w Cape Dorset (na juhozapadnym pobrjoze Baffinoweje kupy)

Po wjedrowych wobstejnosćach, akutnych potrěbnosćach abo tež lokalnych zwučenosćach so wšelake techniki za twarjenje igluwa nałožuja:

Masiwne twarjenske wašnje

[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]

Za stabilny iglu so sněhowe bloki potrjebuja, kotrež so ze sněhowym nožom abo sněhowej piłu w njeposrědnjej bliskosći planowaneho twarnišća ze sněhoweho wodźěća wurězuja. Wone dyrbja być něhdźe 40 cm wysoke, 60 cm šěroke, 50 cm hłuboke a přidatnje nakósne, zo by koła sněhowych blokow horje přeco wušo nastanja a formowali kupolu. Za to je jenož cyle dokładna sněhowa družina přihódna, čehoždla so njehodźa tajkele igluwy kóždy čas twarić. Bloki so za sobu we so sćeńšacej spirali naštapluja a ze sněhowym nožom přihódnje přirězuja. Přeměr so tak stajnje pomjeńšuje, doniž njeje kupola zawrjena. Skónčnje so jedne abo dwě woknje z jasnych lodowych platach (na př. lodowe kuski z bliskeho jězora) zatwarjujetej, zo by nutřkowne tróšku rozswětlowało. Po dokónčenju so zachodowy wobłuk jako wětrowy a zymowy škit wury a ze sněhowymi blokami přepina.

Spiralne twarjenske wašnje

[wobdźěłać | žórłowy tekst wobdźěłać]
Twarjenje igluwa po spiralnym wašnju

Wone so wužiwa, jeli chce so bjez wjele nałoženja spěšnje škitne twarjenje twarić. Porno masiwnemu wašnju twarjenja dyrbi tu tołstosć sněhoweje murje wot něhdźe 15 centimetrow dosahać, k čemuž so sněhowe cyhele w postupowacej spirali hromadźe připrěwaja. Wažnje při tym je, zo wobaj delnjej róžkaj na spody toho ležacym rjedźe ale tež horni róžk na předchadnym sněhowym cyhelu derje leži. Jako wukónc so cyhel nad dźěru połoži a přez přirězowanje nutř pasuje.

Sněhowy dom w Finskej


Wikisłownik
Wikisłownik
Commons
Commons
Z Wikipedije, swobodneje encyklopedije