Basa Kirghiz

Kirghiz
Kirghiz
Кыргыз тили; Kyrgyz tili; قىرغىز تىلى‎
	Kyrgyz dilom huruf Sirilik rik Arab
Pangucapan	[qɯɾʁɯzˈtʃɑ]
Tipakay di	Kirgizstan, Afghanistan, Tajikistan, Pakistan, Cina
Wilayah	Asia Tongah
Etnik	Kirghiz
Jumlah panutur	5,15 juta (2009)
Kaluwarga basa	Turkik Turkik Umum Kipchak Kyrgyz–Kipchak Kirghiz; ; ; ;
Diyalik	Kirghiz Pamiri;
Sistim tulisan	Huruf Kirghiz (Huruf Sirilik, Arab, Braille Kirghiz) Payja, Huruf Turki Bahari
Status rasmi
Basa rasmi di	Kirgizstan; China Prefektur Otonomi Kizilsu Kyrgyz; Organisasi: Organisasi Nagara-Nagara Turki; Organisasi Pajanjian Kaamanan Kolektif;
Tiangkoni jadi basa; minoritas di	Uzbekistan; Tajikistan
Kode basa
ISO 639-1	ky
ISO 639-2	kir
ISO 639-3	kir
Glottolog	kirg1245
Linguasphere	44-AAB-cd
	Places where Kyrgyz is spoken
	Suratan hasa buisi simbul-simbul fonetik IPA. Makka dukungan rendering say bonor, Niku mangkali ngaliyak tanda tanya, kutak-kutak, atawa simbul barihna alih-alih huruf Unicode. Untuk panduwan pangantak tentang simbul-simbul IPA, liyak Katulungan:IPA.

Basa Kirghiz joda da basa rumpun Turki say dituturko Jolma Kirghiz di nagara Kirgizstan di Asia Tongah.^[2]^[3]

Huruf

Transliterasi		Golar Huruf	IPA	Posay	Uncuk	Tongah-tongah	Pangkal
Kiril	Latin	Golar Huruf	IPA	Posay	Uncuk	Tongah-tongah	Pangkal
А а	A a‎	Алиф	[ɑ]	ا‎	ﺎ‎		ا‎
Б б	B b‎	Бе	[b]	ﺏ‎	ﺐ‎	ﺒ‎	ﺑ‎
П п	P p‎	Пе	[p]	پ‎	ﭗ‎	ﭙ‎	ﭙ‎
Т т	T t‎	Те	[t]	ﺕ‎	ﺖ‎	ﺘ‎	ﺗ‎
Ж ж	J j‎	Жим	[dʒ]	ﺝ‎	ﺞ‎	ﺠ‎	ﺟ‎
Ч ч	Ch ch‎	Чим	[t͡ʃ]	ﭺ‎	ﭻ‎	ﭽ‎	ﭼ‎
Х х	H h‎	Хе	[χ~q]	ﺡ‎	ﺢ‎	ﺤ‎	ﺣ‎
Д д	D d‎	Дал	[d]	ﺩ‎	ﺪ‎		ﺩ‎
Р р	R r‎	Ре	[r]	ﺭ‎	ﺮ‎		ﺭ‎
З з	Z z‎	Зайн	[z]	ﺯ‎	ﺰ‎		ﺯ‎
С с	S s‎	Син	[s]	ﺱ‎	ﺲ‎	ﺴ‎	ﺳ‎
Ш ш	Sh sh‎	Шин	[ʃ]	ﺵ‎	ﺶ‎	ﺸ‎	ﺷ‎
Г г	G g‎	Гайн	[ɢ~ʁ]	ﻉ‎	ﻊ‎	ﻌ‎	ﻋ‎
Ф ф	F f‎	Фе	[ɸ]	ﻑ‎	ﻒ‎	ﻔ‎	ﻓ‎
К к	K k‎	Каф	[q]	ﻕ‎	ﻖ‎	ﻘ‎	ﻗ‎
Кь кь	K k‎	Kе	[k]	ك‎	ـك‎	ـكـ‎	كـ‎
Гь гь	G g‎	Ге	[ɡ]	گ‎	ﮓ‎	ﮕ‎	ﮔ‎
Ң ң	Ng ng ‎	Эң	[ŋ~ɴ]	ڭ‎	ـڭ‎	ـڭـ‎	ڭـ‎
Л л	L l‎	Лам	[l~ɫ]	ﻝ‎	ﻞ‎	ﻠ‎	ﻟ‎
М м	M m‎	Mим	[m]	ﻡ‎	ﻢ‎	ﻤ‎	ﻣ‎
Н н	N n‎	Нун	[n]	ﻥ‎	ﻦ‎	ﻨ‎	ﻧ‎
О о	O o‎	O o	[o]	و‎	ﻮ‎		و‎
Ө ө	Ö ö‎	Ө ө	[ø]	ۅ‎	ـۅ‎		ۅ‎
У у	U u‎	У у	[u]	ﯗ‎	ـﯗ‎		ﯗ‎
Ү ү	Ü ü‎	Ү ү	[y]	ۉ‎	ـۉ‎		ۉ‎
В в	V v‎	Ве	[v~w]	ﯞ‎	ـﯞ‎		ﯞ‎
Э э	E e‎	Э э	[e]	ە‎	ﻪ‎		ە‎
Ы ы	I ı‎	I ı	[ɯ]	ﻯ‎	ﻯ‎	ـىـ‎	ىـ‎
И и	İ i‎	İ i	[i]	ئ‎	ئ‎	ـئـ‎	ئـ‎
Й й	Y y‎	Эй эй	[j]	ي‎	ي‎	ﻴ‎	ﻳ‎
	-‎	Кыбачы		ء‎

Dilom huruf versi samakkungna, urutan «ییی» tipakay untuk ngawakilko ы/и; urutan «ېېې» ngalih tipakay untuk ngawakilko й. Modifikasi hasa kamungkinan balak tiurungko lah peran historis «ېېې» say ngawakilko suara /e/. Walawpun «ېېې» mak kala jadi bagiyan jak ortografi standar Persia atawa Chagatay, ina mangkali lokok uwat preseden sabagay variasi panulisan say ngawakilko /e/ rik peranna di zaman modern dilom bahasa Pashto rik Uyghur munih ngawakilko /e/. Lah sina, Kasym Tynystanov kamungkinan balak nguway kasalahan lah buhati-hati rik milih skema modern say tijajakko dinggak.

Cuntuh Tulisan

UDHR pasal 1

Sirilik

Бардык адамдар өз беделинде жана укуктарында эркин жана тең укуктуу болуп жаралат. Алардын аң-сезими менен абийири бар жана бири-бирине бир туугандык мамиле кылууга тийиш.

Sirilik Kursiv

Бардык адамдар өз беделинде жана укуктарында эркин жана тең укуктуу болуп жаралат. Алардын аң-сезими менен абийири бар жана бири-бирине бир туугандык мамиле кылууга тийиш.

Latin (1928-1940)

Bardьq adamdar ɵz ʙedelinde çana uquqtarьnda erkin çana teꞑ uquqtuu ʙolup çaralat. Alardьn aꞑ-sezimi menen aʙijiri ʙar çana ʙiri-ʙirine ʙir tuuƣandьq mamile qьluuƣa tijiş.

Latin dilom Emigrasi (1940-1970)

Bardĭq adamdar öz bedelinde çana uquqtarĭnda erkin çana teꞑ uquqtuu bolup çaralat. Alardĭn aꞑ-sezimi menen abijiri bar çana biri-birine bir tuuƣandĭq mamile qĭluuƣa tijiş.

Latin (Ganta)

Bardık adamdar öz bedelinde jana ukuktarında erkin jana teŋ ukuktuu bolup jaralat. Alardın aŋ-sezimi menen abiyiri bar jana biri-birine bir tuugandık mamile kıluuga tiyiş.

Arab

باردىق ادامدار ۅز بەدەلىندە جانا ۇقۇقتارىندا ەركىن جانا تەڭ ۇقۇقتۇۇ بولۇپ جارالات.۔ الاردىن اڭ-سەزىمى مەنەن ابئيىرى بار جانا بئرى-بئرىنە بئر تۇۇعاندىق مامئلە قىلۇۇعا تئيىش.‎

Aksara Turki Bahari

𐰉𐰀𐰺𐰒𐰃𐰶 𐰀𐰒𐰀𐰢𐰒𐰀𐰺 𐰇𐰕 𐰋𐰅𐰓𐰅𐰠𐰄𐰧𐰅 𐰳𐰀𐰣𐰀 𐰆𐰸𐰆𐰸𐱄𐰀𐰺𐰃𐰧𐰀 𐰅𐰼𐰚𐰄𐰤 𐰳𐰀𐰣𐰀 𐱅𐰅𐰭 𐰆𐰸𐰆𐰸𐱇𐰆𐰆 𐰉𐰆𐰞𐰆𐰯 𐰳𐰀𐰺𐰀𐰞𐰀𐱄٠ 𐰀𐰞𐰀𐰺𐰒𐰃𐰣 𐰀𐰭־𐰾𐰅𐰕𐰄𐰢𐰄 𐰢𐰅𐰤𐰅𐰤 𐰀𐰋𐰄𐰘𐰄𐰼𐰄 𐰉𐰀𐰺 𐰳𐰀𐰣𐰀 𐰋𐰄𐰼𐰄־𐰋𐰄𐰼𐰄𐰤𐰅 𐰋𐰄𐰼 𐱇𐰆𐰆𐰍𐰀𐰧𐰃𐰶 𐰢𐰀𐰢𐰄𐰠𐰅 𐰶𐰃𐰞𐰆𐰆𐰍𐰀 𐱅𐰄𐰘𐰄𐱁٠

Aksara Mongol (Janggak guk Bah)

ᠪᠠᠷᠳ᠋ ᠍ ᠤᠺ ᠠᠳᠮᠠᠳᠠᠷ ᠥᠽ ᠪᠧᠳᠧᠯᠢᠨᠳᠧ ᠵᠠᠨᠠ ᠤᠺᠦᠶᠢᠺᠲ᠋ᠠᠷ ᠤᠨ ᠳᠤ ᠡᠷᠺᠢᠨ ᠵᠠᠨᠠ ᠲᠧᠨ ᠤᠺᠦᠶᠢᠺᠲᠤ ᠪᠣᠯᠤᠫ ᠵᠢᠷᠠᠯ ᠳᠤ᠃ ᠠᠯᠠᠷᠳ᠋ ᠍ ᠤᠨ ᠠᠨ ᠰᠧᠽᠢᠮᠢ ᠮᠧᠨᠧᠨ ᠠᠪ ᠦᠢᠷᠢ ᠪᠠᠷᠰ ᠵᠠᠨᠠ ᠪᠢᠷᠢ ᠪᠢᠷᠢᠨᠧ ᠪᠢᠷ ᠲᠤᠤᠭᠠᠨᠳ ᠤᠺ ᠮᠠᠮᠢᠯᠧ ᠺ ᠤᠯᠤᠤᠭᠠ ᠲ ᠦᠡᠰᠢ᠃

Aksara Mongol (Biaso)

ᠪᠠᠷᠳ᠋ ᠍ ᠤᠺ ᠠᠳᠮᠠᠳᠠᠷ ᠥᠽ ᠪᠧᠳᠧᠯᠢᠨᠳᠧ ᠵᠠᠨᠠ ᠤᠺᠦᠶᠢᠺᠲ᠋ᠠᠷ ᠤᠨ ᠳᠤ ᠡᠷᠺᠢᠨ ᠵᠠᠨᠠ ᠲᠧᠨ ᠤᠺᠦᠶᠢᠺᠲᠤ ᠪᠣᠯᠤᠫ ᠵᠢᠷᠠᠯ ᠳᠤ᠃ ᠠᠯᠠᠷᠳ᠋ ᠍ ᠤᠨ ᠠᠨ ᠰᠧᠽᠢᠮᠢ ᠮᠧᠨᠧᠨ ᠠᠪ ᠦᠢᠷᠢ ᠪᠠᠷᠰ ᠵᠠᠨᠠ ᠪᠢᠷᠢ ᠪᠢᠷᠢᠨᠧ ᠪᠢᠷ ᠲᠤᠤᠭᠠᠨᠳ ᠤᠺ ᠮᠠᠮᠢᠯᠧ ᠺ ᠤᠯᠤᠤᠭᠠ ᠲ ᠦᠡᠰᠢ᠃

Horti

Kaunyin jolma tilahirko mardeka rik uwat pi'il rik hak-hak sai goh-goh. Tiyan tiunjuk akal pikiran rik hati nurani mari tiyan dapok nyampur rik sai barihna dilom semangat bukolpah.

Liyak Munih

Rujukan

↑ Kirghiz at Ethnologue (26th ed., 2023)
↑ Kanat Altynbayev Kyrgyzstan considers switch to Latin alphabet from Cyrillic Caravanserai dilom Bahasa Inggris British
↑ Кызласов И. Л., Рунические письменности евразийских степей (Kyzlasov I.L. Runic scripts of Eurasian steppes), Восточная литература (Eastern Literature), Moscow, 1994, pp. 80 on, ISBN 978-5-02-017741-3, with further bibliography.

[e26-1] Kirghiz at Ethnologue (26th ed., 2023)

[2] Kanat Altynbayev Kyrgyzstan considers switch to Latin alphabet from Cyrillic Caravanserai dilom Bahasa Inggris British

[3] Кызласов И. Л., Рунические письменности евразийских степей (Kyzlasov I.L. Runic scripts of Eurasian steppes), Восточная литература (Eastern Literature), Moscow, 1994, pp. 80 on, ISBN 978-5-02-017741-3, with further bibliography.

[1]

[2]

[3]