Вермахт

Вермахт (нем. Wehrmacht - "Қарулы Күштер: "Wehr" қару, қорғаныс, қарсылық + "Macht" - күш;") -1935-1945 жылдары фашистік Германия әскерінің ресми аты. ^[1]

Тарихы

1935 жылы 16 наурызда құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вермахтта шамамен 18 миллион адам қызмет етті. 1945 жылы мамырда Еуропадағы соғыс аяқталған кезде шамамен 11 300 000 істен шықты, олардың 5 318 000-ға жуығы жоғалды, өлтірілді немесе тұтқында қайтыс болды.

Шығыс фронт

Кейбір тарихшылардың айтуынша, КСРО-ға басып кірген үш миллион вермахт сарбаздарының көпшілігі әскери қылмыстарға қатысты. Әр түрлі бағалаулар бойынша шығыс майданда 2,7 миллионнан 4 миллионға дейін неміс әскерлері қаза тапты. Соғыс кезінде (1941-1945) вермахт сарбаздарын ғана емес, сонымен қатар СС әскерлерін, полиция мен көмекші бөлімдерді қоса алғанда, шамамен 10-17 миллион неміс әскері шығыс майдан арқылы өтті.

Батыс фронт

Польша

Вермахттың тікелей шайқастарынан зардап шеккен алғашқы ел 1939 жылы 1 қыркүйекте Польша болды. Ұлыбритания мен Франция 3 қыркүйекте Германияға соғыс жариялады. Алайда, бұған қарамастан, олар батыс майданда Вермахтқа қарсы белсенді әрекеттерің бастаған жоқ. 1939 жылдың қыркүйегінен 1940 жылдың мамырына дейін созылған бұл кезең тарихқа "Оғаш соғыс" (фр. Drôle de guerre, нем. Sitzkrieg) - Франция мен Германия арасындағы шекарада жекелеген қақтығыстарды қоспағанда, ешқандай шайқас болмаған уақыт. 6 қазанда Польша ұйымдасқан қарсылықты тоқтатып, тапсырылды.^[2]

Дания мен Норвегия

"Везерубунг" операциясы (нем. Unternehmen Weserübung) - 1940 жылы 9 сәуірде басталған Дания мен Норвегияға неміс шапқыншылығы. Дания сол күні үлкен қарсылық көрсетпестен тапсырылды. Норвегияда неміс әскерлері десанттың қолдауымен негізгі порттарға қонды (Осло, Нарвик, Берген, Тронхейм). Одақтастар елді қайтарып алуға тырысты, бірақ Нарвик пен Норвегияның оңтүстігіндегі шайқастардан кейін эвакуациялауға мәжбүр болды. 1940 жылы 10 Маусымда Норвегия толығымен беріліп, елдегі билік квислингтің үкіметіне өтті. Операция Германияға Швеция темір қазбаларының стратегиялық маңызды порттары мен жеткізілімдерін бақылауды қамтамасыз етті. Неміс әскерлері Ұлыбритания мен Францияны елді қалдыруға мәжбүр етіп, негізгі жерлерің ұстады. Алайда вермахт айтарлықтай шығынға ұшырады, 5300-ге жуық әскер қаза тауып, жараланды, ал Кригсмарин 10-нан астам ірі кемеден, оның ішінде ауыр крейсер мен 10 жойғыштан айырылды. Одақтастар шамамен 6600 әскерінен және бірнеше ірі әскери кемелерден, соның ішінде тасымалдаушыдан айырылды. Операция Германияның жеңісімен аяқталғанымен, флоттың ауыр шығындары оның мүмкіндіктерін әлсіретті.^[3]

Бельгиялық компания

Бельгияға басып кіру 1940 жылы 10 мамырда Гельб операциясының (ағыл.Fall gelb) бөлігі ретінде Вермахт Нидерланд, Люксембург және Франциямен бірге елге шабуыл жасаған кезде басталды. Немістер одақтастардың негізгі бекіністерін айналып өтіп, Арденді өтіп, блицкриг тактикасын қолданды. Бельгия әскері Британдық және француз әскерлерімен бірге қорғаныс ұйымдастыруға тырысты, бірақ немістердің тез алға жылжуына байланысты шегінуге мәжбүр болды. 1940 жылы 28 мамырда Король Леопольд III Бельгияның берілуін жариялады. Нәтижесінде неміс әскерлері одақтастардың қоршауына қауіп төндірді, Британдық әскерлер Дюнкерктен эвакуацияланды.

Люксембургке басып кіру

Люксембургке немістердің басып кіруі 1940 жылы 10 мамырда таң ата «Желі іс» жобасының бөлігі ретінде басталды. Ресми түрде бейтарап деп жарияланғанына қарамастан, Люксембург Вермахт үшін өте маңызды болды - ол Мажино сызығын айналып өтіп, Франция шекарасының әлсіз қорғалған бөліктеріне апаратын жол болды. Таңғы сағат 4:35-те неміс танк дивизиялары шекарадан бірнеше жерден өтті. Люксембург билігінің Шустер сызығымен (болат қақпалар мен бетон жол тосқауылдары) жауды баяулату әрекеті тиімсіз болып шықты - немістер жай ғана оларды айналып өтті немесе шабуыл көпірлерін пайдаланды.

10 мамырдың кешіне қарай Люксембург толығымен басып алынды. Нацистер көп ұзамай Голейтер Густав Симон басқарған азаматтық үкімет құрды. Басқа елдерден айырмашылығы, нацистер люксембургтіктерді «Volksdeutsche» (этникалық немістер) деп жариялап, мәжбүрлі интеграцияны бастады - француз тілі тыйым салынды, неміс маркасы жалғыз валютаға айналды, ал 1942 жылы ел ресми түрде Үшінші Рейхке қосылды. Ең ауыр соққы Вермахтқа міндетті әскерге шақыруды енгізу болды, бұл мыңдаған люксембургтіктерді агрессор жағында соғысуға мәжбүр етті.

Нидерланд компаниясы

Нидерландыға неміс басып кіруі 1940 жылы 10 мамырда басталды, жау шебінің артына үлкен десантшылар қонды. Нацистердің мақсаты Гаага мен Роттердам маңындағы маңызды көпірлер мен әуежайларды басып алу, сондай-ақ патшайымды тұтқындау болды. Вермахттың басымдығына қарамастан, голландиялықтар Греббе сызығы мен Афслуитдейк бөгетінде табанды қарсылық көрсетіп, үкіметті найзағайдай жылдам басып алу жоспарын бұзды.

Босқындық 14 мамырда Люфтваффе Роттердамды жойқын бомбалауға ұшыратқан кезде болды. Тарихи қала орталығы қирап, жүздеген адам қаза тапты. Басқа қалаларға осындай шабуылдар қаупі төнген кезде, голландиялық генерал Винкельман 1940 жылы 15 мамырда берілуге қол қойды. Корольдік отбасы қарсылықты басқару үшін Лондонға көшуге үлгерді.

Дереккөздер

↑ Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы: «Мектеп» ААҚ, 2001 жыл
↑ The Conquest of Poland and the Beginnings of Jewish Persecution Archived
↑ https://www.livgardenshistoriskesamling.dk/1940-amalienborg-9-april/?utm_source=chatgpt.com

Бұл — әскери іс туралы мақаланың бастамасы.
Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз.

[1] Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Әскери іс. Алматы: «Мектеп» ААҚ, 2001 жыл

[2] The Conquest of Poland and the Beginnings of Jewish Persecution Archived

[3] ttps://www.livgardenshistoriskesamling.dk/1940-amalienborg-9-april/?utm_source=chatgpt.com

[1]

[2]

[3]