Kilogram
| Part of | MKS system of units, Fasal ngaltəram Dunyabe  |
|---|---|
| Short name | kg, kg, kg, կգ, кг |
| Named after | kilo, gram |
| Replaces | grave |
| Unit symbol | ק"ג |
| Measured physical quantity | Mass |
| Unicode character | ㎏ |
| Determination method or standard | formula |
Kilogram də (kuru shiro kilogramme gultin) shima furtu awo nəmngəwube suro nizam nəmngəwu dunyabe (SI) yen, shidə gram duwu fal'a tilo. Shidə alama unitbe kg mbeji.[1] Kalima "kilogram" də sha kəltəram metric prefix kilo- (ma'ananzə duwu fal) kuru gram;[2]
Shi kilogramdə shima SIbe dalaminzəwo, shiga fasartəna futu awoa yakkə kəla SIben fasartənadən, sandima nəmngəwu faltəbe caesium-133 atombedəga, nəmkasuwa nurbedəga, kuru Planckbe awo faltinbadəga. misal buro salakbe nəmngəwu kilogrambe.[3]
Kilogram də sha buro salak lan saa 1795 lan bayantəna loktu kəriwu France ye lan nəm nguwu njiye lita falye (buro salak lan 0 °C lan, dare faltə temperature nəm nguwu njiye ro faltəna, alamanna 4 °C yeyi). Ma’ana kilogram ye kərma ye də ma’ana buroye də’a kasatsəna suro nasha 30 miliyon falyen (0.003%). Suro saa 1799 lan, shi platinum Kilogram Archivesbedə sha falzəna nəmngəwu nəmngəwube ro. Suro saa 1889, cylinder donyi platinum-iridium lan tətandəna də, shi donyi Prototype Kilogrambe dunyabe (IPK) də, shima awo donyi nəmngəwube nizam metricbewo kuru saa 130 ro kara, kawu fasari kərmabedə suro saa 2019ben gotinro.[4]
Bayen Kilogram dəga fasartəna futu awowa yakkə sambisoro faltinbayen:[4]
taganasbe atomicbe faltəbe nəmngəwunzə ΔνCs, shidonyi loktə kənindimibedəga fasarjinma, kaso nurbe suro awo deben c, shidəwo loktu kənindimidəga kəltiya, nəmkuruwu mitabedəga bayanjin, kuru Planckbe sambisoro h, shidonyi meter a kənindimi a kəltiya, nəmngəwu kilogrambedəga bayanjin. Fasari tawatkataa futu samno kura kəla nəmkura-a ngalla-aben (CGPM) shima:
Kilogramdə, alama kg, shima SIbe nəmngəwunzəbewo. Fasartəna taman lambabe tawatkata Planckbe h bedəga gotəlan 6.62607015×10-34 loktə dalami J⋅sben bayantəlan, shidonyi tilo kg⋅m2⋅s-1, na shi mitadəga kuru kənindimidəga fasartəna kalma c kuru ΔνCsben.
— CGPM [7] [8] Fasaritəna kalma unitsbedən, kg dəga fasaltəna futu:[4]
kg = (299792458)2. / (6.62607015×10-34)(9192631770) hΔνCs / c2 ≈ (1.4755214×1040) hΔνCs / c2 . Fasari adə sammason fasariwa kureye'a kalkallo: kilogram də suro nasha 30 miliyon falyen (0.003%) nəm kərau nji litir falyedən nasha nəm kərau njiyedən (alamanna 4 °C), nəm kərau njiyedə suro temperature shimadən zauro 1 kg/L karəngə.[9]
