Litre
| Named after |  |
|---|---|
| Measured physical quantity | volume |
Litadə (Commonwealthbe ruwonzə) au literdə (ruwo Americabe) (alama SIbe L a l, [1] alama gade faidatin: l) shima nəmngəwu metricbewo. Shidə tilo mita kubikbe 1 (dm3), sentimita kubikbe 1000 (cm3) au mita kubikbe 0.001 (m3). Decimeter cubicbedə (au lita) nəmngəwu 10 cm × 10 cm × 10 cm səmoyin (suro ruyi) kuru adəye səkə mita cubicbe duwu fal'a tilo.
Nizam metricbe Faransabedə litadəga faidatə nasha furtəbero. Kalima liter də sha awo kureye Faransaye lan gowotə, shi litron də, sunzə Byzantine Greek lan kedo—na do ne awo nəm kuraye, nəm nguwu gənyi—Late Medieval Latin lan, [2] kuru shi do ne ta’adir 0.82 litres yeyi.[3] Litadə kuruson faidatəna futu kadalan nizam metricben amma shidə SI unit gənyi; nəmngəwu SIbedə shima mita cubicbe (m3). Shi spelling donyi cidaram nəmkurabe-a ngaltəbe-a dunyabe faidatənadə shima "litre",[4]: 124 spelling donyi lardəwa təlam Nasarabe ngəwusoye faidatayinma. Shi "liter" də nguwusoro təlam Nasara Americaben faidatin.[a]
Nji lita faldə nəmngəwunzə kilogram fal yeyi, dalildə kilogramdə buro salaklan suro saa 1795 lan bayantəna nəmngəwu cubic decimeter njibe na temperature kankara yijinben (0 °C).[5] Ngawo adəben waltəm fasartə mita-a kilogram-adə maananzə nəmkam adə kalkal gənyi.[6]
Bayen
SI units laadə nəmngəwu njibe ngaltə-a kuru nəmngəwu njibe tilo-a Litadə shima decimita cubicbewo, shidəwo nəmngəwu cubebe sentimita 10 × sentimita 10 × sentimita 10 (1 L ≡ 1 dm3 ≡ 1000 cm3). Daji L 1 ≡ 0.001 m3 ≡ 1000 cm3; kuru 1 m3 (maana mita cubicbe, shidoni nəmngəwu SIbe) tawadəro 1000 L.
Saa 1901 lan səta 1964 ro saadənan, litadə sha nəmngəwu nji tahir kilogram falye nəmngəwunzə (+3.98 °C) [citation məradəzəna] kuru nəmngəwunzə kalkal. Kilogram də waltə bayantəna kəla nəmngəwu awo shiro Kilogram gultindəbe (platinum/iridium cylinder taganasbe) kuru shidə nəmngəwu nji lita 1 samilan gultənadəga tilotəro nyatəna. Daren asutəna kəla shi cylinderdə alamanna nasha 28 miliyon falyin zauro kura kuru adəye səkə, loktu adən, litirdə alamanna 1.000028 dm3 yeyi. Kuruson, alaka nəmngəwu njibe-a nəmngəwunzə-a (futu awo njibe jilifi yayi) temperature-a, nəmkərawu-a, nəmngəla-a, nəmkalkal isotopicbe-aro kardaa. Suro saa 1964 lan, fasari do liter a mass a lezəna dəga faltəna. Litadə shidə SI unit gənyi kuru kərmadəro BIPMbe bayanzənyi futə SI lan faidatəro kasattənaben.[7]
Litadə nəmngəwunzə millistere'a tilo, awo zamanne gənyi non-SI metric unitdəwo buron ngaltə harrataro faidatinmadə.
