Kujî
Kujî kuştina neqanûnî ya mirovekî din e bêyî heqîqet an hincetek derbasdar û bi niyeta pêwîst wekî ku ji aliyê qanûnê ve di dadgehekê taybetî de hatî destnîşankirin, tê kirin.[1]
Piraniya civakan kujî wekî sûcekî pir giran dibînin, û ji ber vê yekê tê bawer kirin ku kesekî ku bi kujî hatiye mehkûhmkirin, divê ji bo armancên tolhildanê, tirskirinê, rehabîlîtasiyonê, an manîpulêkirina cezayên dijwar. Li piraniya dewletan, kesekî ku bi kujî hatiye mehkûhmkirin bi gelemperî cezayê girtîgehê ya demdirêj, cezayê muebbetê, an cezayê îdamkirinê werdigire. Hin dewlet, eyalet û herêm, di nav de Keyaniya Yekbûyî û welatên din ên ku qanûna hevpar a ji brîtaniyan wergirtî ne, ji bo kuştinê cezayê muebbetê ferz dikin, çi ew dabeşî kuştina pileya yekem bibe an bi awayekî din.
Pênase
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]Hiqûqnasê brîtanî ê sedsala 18an William Blackstone (behsa vegotinên Edward Coke), di şîrovên xwe yên li ser pirtûka Commentaries on the Laws of England de pênaseya qanûna gelemperî di derbare kuştinê destnîşan kiriye:[2]
dema ku kesek, xwedî bîr û hişekî saxlem, bi xerabiyek pêşwext, çi eşkere, çi nepenî, bi awayekî neqanûnî her afirîdeyek maqûl a di hebûn û di bin aştiya qiral de bikuje.
Li gorî qanûna gelemperî, kuştin bi gelemperî bi îdamkirin hatibû cezakirin.[2]
Hêmanên kujî di qanûna gelemperî ev in:[3]
- neqanûnî: Ev kujî ji qirkirinê ku di nav sinorên qanûnê de têne kirin, wekî cezayê mirinê, xweparastina merhemet, an kuştina dijmin ji aliyê şervanên qanûnî (mînak leşker) ve û herwiha zirara alîgir ji bo neşervanan di dema şer de cuda dike.[4]
- kujî: Li gorî qanûna gelemperî, jiyan bi sekinandina dil û pişikê bi dawî dibe - rawestandina tevahî û bêveger a gera xwîn û nefesê. Bi pêşketinên teknolojiya bijîşkî re, dadgehan rawestandina bêveger a hemî fonksiyonên mêjî wekî nîşana dawiya jiyanê qebûl kirine.
- bi rêya kiryar an nekirina sûc: nekirina kiryarê ye ku bi gelemperî encamên qanûnî yên cuda ji tevgerên erênî dikişîne. Di qanûna cezayî de, nekirin dê kirinekê sûc pêk bîne û tenê dema ku qanûn erkê kiryarê ferz dike û bersûc wê erkê binpê dike, bibe sedema berpirsiyariyê. Di qanûna de, bi heman rengî, berpirsiyarî dê ji bo nekirinê tenê bi awayekî awarte were ferz kirin, dema ku dikare were îspat kirin ku bersûc di bin erkê kiryarê an erkê lênêrînê de bû.[5]
- ya mirovekî: Ev hêman mijara dema destpêkirina jiyanê pêşkêş dike. Li gorî qanûna gelemperî, fetus mirovek naye.[3] Li gorî qanûnê, dema ku fetus ji zêyê derbas bû û nefesa xwe ya yekem kişand, jiyan dest pê dike.[3]
- ji aliyê mirovekî din ve: Di qanûna gelemperî ya destpêkê de, xwekuştin wekî kujî dihat hesibandin.[3] Mercê ku kesê ku tê kuştin ji bilî sûcdar kesek din be, xwekuştinê ji pênaseya kuştinê derxist.[3]
- bi xerabiyê: kuştina kesekî din bi niyeta xerab. Ji bo kuştinê, pêwîst bû ku di navbera pêkhatin û pêkanîna niyeta kuştinê de demek berbiçav derbas bibe.[3]
Çavkanî
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]- ↑ "Murder". Merriam-Webster. Ji orîjînalê di 2 çiriya pêşîn 2017 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 10 îlon 2017.
- 1 2 Baker, Dennis J. (2021). Treatise of criminal law (Çapa Fifth). London. r. 804. ISBN 978-1-4743-2018-4.
{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (lînk) - 1 2 3 4 5 6 Dressler, Joshua (2001). Understanding Criminal Law (Çapa 3). Lexis. ISBN 978-0-8205-5027-5.
- ↑ Dennis J. Baker (2012). "Chapter 11". Glanville Williams Textbook of Criminal Law. London.
{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (lînk) - ↑ Ashford, Elizabeth. "Killing & Letting Die". Philosophy 4826, Life and Death. University of St. Andrews. Ji orîjînalê di 2 sibat 2017 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 10 îlon 2017.
