Aragonia
Aragonia
Civitas: Hispania
Locus: 41°0′0″N 1°0′0″W
Situs interretialis
Fines
Territoria finitima: Catalaunia, Navarra, Communitas Valentiana, Rioiia, Castella et Legio, Castella-Manica, Nova Aquitania, Occitania
Forma
Caput: Caesaraugusta
Subdivisiones: Provincia Oscensis, Provincia Terulensis, Provincia Caesaraugustana
Gestio
Consilium: Aragonese Corts
Vita
Sermo publicus: Hispanice, lingua Aragonensis, lingua Catalana
Zona horaria: UTC+1, UTC+2
Commemoratio
Tabula aut despectus
Aragonia (-ae, f.) (Hispanice et Aragonense: Aragón; Catalane: Aragó) est Communitas autonoma Hispaniae, antiquii Regni Aragoniae prognata, et nunc Statuto Autonomiae Aragoniae recta.
Septemtrionali in zona, in Oscae provincia (Hispanice: Huesca; Aragonice: Uesca; Catalane: Osca) et in Caesaraugustanae provinciae Septemtrione (His. et Ara. Zaragoza; Cat. Saragossa), lingua Aragonica fabulata est. In Orientali zona, Occidentalis Lacinia Catalaunis aut Orientalis Aragoniensibus Catalaunice loquitur.
Geographia physica Aragoniae
[recensere | fontem recensere]Discriminari possunt tres physiographicae unitates: Pyrenaei montes, Hiberica Depressio, et Mons Ibericus.
- Aragonici Pyrenaei ad medios Pyrenaeos pertinet; eorum character axialis partis pondus est, et, ergo, quae stricta lacinia Palaeozoicarum materiarum cum abruptis formis et metamorphicorum saxorum repraesentatur. Hic loci supremi sunt: Balaitús aut Acumen Mauri (Pico del Moro) (3 152 m), Vineamala (Vignamale) (3 303 m), Edulius Mons (Monte Perdido) (3 355 m), Posetum (Posets) (3 369), Anetum (Aneto) (3 404 m). Longitudinalis depressio, in qua Iacetana formatur et per canalem Berdunensem sequitur, hoc axiali sectore de Praepyrenaeo separat. Praepyrenaei, valde evoluti, Tertiariis materiis constituuntur, praesertim calcariis cum margosis intercalationibus. Aliquae elationes velut Peña, Loarre, Caballero, Gabardiella, Guara, etc. excellunt.
- Hiberica Depressio, inter Pyrenaeos et Montem Ibericum, symmetrice quoque Hiberi medii axis ambobus lateribus diposita. Quoque angulo graduatur Quaternariorum cum lutis calculisque xystorum systema cum montis radicibus, Hibericae vallis fluminibus posito detriticae materiae acervo constitutis, conserentium. Hic Quaternariarum materiarum acervus, Posteocoenicas Tertiarias (in oris margisque conglometata, et intestine gypsa salesque) partim tegens, postorogenicus totus est.
- Ibericus Mons, in Meridionallima Aragoniae parte. Aliquae cacumina 2000 m. superant, Caunus Mons (Moncayo) (2313 m.) et Petra Rubea (Peñarroya) (2019 m.). His in locis, in formis quartzitorum, granitorum, schitorum, et durarum calcareorum flexibus fracturisque datis, parvulae mutationes ab antiquis gelidariis ortae sunt.
Pyrenaea flumina, maxima et cum alluviebus in fusionis nivalis tempore, minoris ponderis et torrentialis regiminis fluminibus Praepyrenaeorum et Perpetuorum Hibericorum obstant. Hiberus totius huius systematis maximus collectorius est. Cuius aquae quantitas promediata per Caesaraugustam 243.9 m3/s est, sed magnas alluvies ab Octobri mense ad Martium ostendit. Flumen Aragonius aquas in HIberum vertit, et nomen regioni dat.
Provinciae et Commarcae
[recensere | fontem recensere]Provinciae sunt tres, cum capitibus homonymis:
Aragonia et in commarcas (His. Comarcas, Ara. Redoladas, Cat. Comarques) divisa est. Hic infra commarcarum tabula est:
| No. | Nomen Lat. (Nomen His., Ara., et Cat.) | Caput Lat. (Caput His., Ara. et Cat.) | Provincia |
|---|---|---|---|
| 1 | Iacetania (His. La Jacetania, Ara. A Chacetania, Cat. La Jacetània) | Iaca[1] seu Iacca[2][3] (His. Ara, et Cat. Jaca) | Osca, Caesaraugusta |
| 2 | Gallicum Superius[3] (His. Alto Gállego, Ara. Alto Galligo, Cat. L'Alt Gàllego) | Sabinianicum[4] (His. et Cat. Sabiñánigo, Ara. Samianigo) | Osca |
| 3 | Sobrarbia[3] (His. et Ara. Sobrarbe, Cat. Sobrarb) | Boletanum[5] seu Volotania[6] (His., Boltaña Ara. et Cat Boltanya) et Aynsa[3] (His. Aínsa, Ara. L'Aínsa et Cat. L'Aïnsa) | Osca |
| 4 | Ripacurtia[7] (His. et Ara. Ribagorza, Cat. Ribagorça) | Gradus[8] (His., Ara., et Cat. Graus) et Benavarium[3] (His., Benabarre, Ara. et Cat. Benavarri) | Osca |
| 5 | Quinque Villae (His., Ara. et Cat. Cinco Villas) | Segia[9] (His. Ejea de los Caballeros, Ara. Exeya d'os Caballers, Cat. Eixea) | Osca |
| 6 | Fovea Oscae (His. Hoya de Huesca, Ara. Plana de Uesca, Cat. Foia d'Osca) | Osca(His. Huesca, Ara. Uesca, Cat. Osca) | Osca, Caesaraugusta |
| 7 | Submontanum Barbastri (His. Somontano de Barbastro, Ara. Semontano de Balbastro, Cat. Somontà de Barbastre) | Barbastrum[3] (His. Barbastro, Ara. Balbastro, Cat. Barbastre) | Osca |
| 8 | Cinga Medius[3] (His. Medio Cinca, Ara. Cinca Meya, Cat. Cinca Mitjà) | Montison[10] seu Montio[3] (His. et Ara. Monzón, Cat. Montsó) | Osca |
| 9 | Litera |