Presiden Pakistan
| Presiden Pakistan | |
|---|---|
| صدرِ مملکت اسلامی جمہوریہ پاکستان Ṣadr-e Mumlikat-e Islāmī Jumhūriya-e Pākistān | |
 | |
| Bidang kuasa | Pakistan  |
| Institusi | Angkatan Tentera Pakistan |
| Kediaman | Aiwan-e-Sadr (en)  |
| Dilantik oleh | Electoral College (en) |
| Dibentuk | 2 Mac 1956 |
| Senarai | List of heads of state of Pakistan (en) |
| Tapak web | president.gov.pk |
sunting · sunting di Wikidata | |
Presiden Pakistan (Urdu: صدرِ مملکت, Ṣadr-e Mumlikat) ialah ketua negara Republik Islam Pakistan dan, menurut Perkara 41 Perlembagaan Pakistan, mewakili perpaduan republik. Pakistan mengamalkan sistem demokrasi persekutuan berparlimen, dengan perdana menteri sebagai ketua eksekutif kerajaan. Dalam melaksanakan fungsi jawatannya, presiden pada umumnya bertindak atas nasihat Jemaah Menteri atau perdana menteri, kecuali apabila Perlembagaan dengan nyata memberikannya budi bicara.[1]
Jawatan presiden diwujudkan apabila Perlembagaan 1956 berkuat kuasa pada 23 Mac 1956 dan Pakistan menjadi sebuah republik. Kedudukan jawatan itu berubah dengan ketara sepanjang sejarah negara. Perlembagaan 1956 memperuntukkan sistem parlimen, manakala Perlembagaan 1962 mewujudkan sistem presiden dan meletakkan kuasa eksekutif pada presiden. Perlembagaan 1973 mengembalikan sistem parlimen, tetapi pindaan perlembagaan dan tempoh pemerintahan tentera kemudiannya beberapa kali mengubah keseimbangan kuasa antara presiden, perdana menteri dan Parlimen.[2]
Presiden dipilih secara tidak langsung untuk tempoh lima tahun oleh sebuah kolej pemilih yang terdiri daripada anggota kedua-dua dewan Parlimen dan empat dewan perundangan wilayah. Seseorang boleh dipilih semula sebagai presiden, tetapi tidak boleh memegang jawatan lebih daripada dua penggal berturut-turut.[1] Presiden semasa ialah Asif Ali Zardari, yang dipilih pada 9 Mac 2024 dan mengangkat sumpah pada 10 Mac sebagai Presiden Pakistan ke-14. Ini merupakan penggal keduanya yang tidak berturut-turut selepas beliau pernah memegang jawatan dari 2008 hingga 2013.[3][4]
Kedudukan perlembagaan dan fungsi
[sunting | sunting sumber]Hubungan dengan kerajaan dan Parlimen
[sunting | sunting sumber]Perkara 41 Perlembagaan menetapkan presiden sebagai ketua negara dan wakil perpaduan republik. Pada masa yang sama, Perkara 90 menetapkan bahawa kuasa eksekutif Persekutuan dilaksanakan atas nama presiden oleh Kerajaan Persekutuan, yang terdiri daripada perdana menteri dan menteri-menteri persekutuan serta bertindak melalui perdana menteri. Perkara 48 pula menghendaki presiden bertindak menurut nasihat Jemaah Menteri atau perdana menteri kecuali dalam perkara yang secara khusus diberikan kepada budi bicaranya.[1]
Presiden boleh, dalam tempoh 15 hari selepas menerima sesuatu nasihat, meminta Jemaah Menteri atau perdana menteri menimbangnya semula. Selepas nasihat itu dipertimbangkan semula, presiden hendaklah bertindak menurut nasihat tersebut dalam tempoh 10 hari. Perdana menteri juga mempunyai kewajipan perlembagaan di bawah Perkara 46 untuk memaklumkan kepada presiden tentang hal ehwal dasar dalam dan luar negara serta cadangan perundangan yang hendak dibawa kepada Parlimen.[1]
Menurut Perkara 50, presiden merupakan salah satu unsur Majlis-e-Shoora (Parlimen), bersama-sama Majlis Kebangsaan dan Senat. Presiden boleh berucap di hadapan salah satu atau kedua-dua dewan dan menghantar perutusan kepada dewan-dewan tersebut. Perkara 56 turut menghendaki presiden berucap dalam persidangan bersama kedua-dua dewan pada persidangan pertama selepas setiap pilihan raya umum serta pada persidangan pertama setiap tahun.[1]
Kuasa perundangan dan pembubaran
[sunting | sunting sumber]Rang undang-undang yang telah diluluskan oleh Parlimen dikemukakan kepada presiden menurut Perkara 75. Dalam tempoh 10 hari, presiden sama ada memberikan perkenan atau, kecuali bagi rang undang-undang wang, mengembalikannya kepada Parlimen untuk dipertimbangkan semula. Jika rang undang-undang itu diluluskan semula mengikut tatacara perlembagaan, presiden hendaklah memberikan perkenan dalam tempoh 10 hari; jika tidak, perkenan dianggap telah diberikan. Perkara 89 juga membenarkan presiden mengisytiharkan ordinan apabila syarat-syarat perlembagaan mengenai persidangan Parlimen dan keperluan tindakan segera dipenuhi.[1]
Di bawah Perkara 58, presiden hendaklah membubarkan Majlis Kebangsaan apabila dinasihati berbuat demikian oleh perdana menteri; jika pembubaran tidak dibuat lebih awal, Majlis Kebangsaan terbubar secara automatik selepas 48 jam daripada pemberian nasihat itu. Presiden mempunyai budi bicara untuk membubarkan Majlis Kebangsaan hanya dalam keadaan khusus apabila usul tidak percaya terhadap perdana menteri telah diluluskan dan tiada anggota lain yang mempunyai sokongan majoriti Majlis Kebangsaan, sebagaimana ditentukan dalam persidangan yang dipanggil bagi tujuan tersebut.[1] Kuasa budi bicara yang lebih luas untuk membubarkan Majlis Kebangsaan yang pernah terkandung dalam Perkara 58(2)(b) tidak lagi terdapat dalam peruntukan semasa.[5]
Pengampunan dan angkatan tentera
[sunting | sunting sumber]Perkara 45 memberi presiden kuasa untuk memberikan pengampunan serta menangguhkan, menggantung atau meringankan hukuman yang dijatuhkan oleh mahkamah, tribunal atau pihak berkuasa lain.[1]
Perkara 243 menetapkan bahawa kawalan dan pemerintahan Angkatan Tentera Pakistan terletak pada Kerajaan Persekutuan, manakala kuasa pemerintahan tertingginya terletak pada presiden. Selepas perubahan yang diperkenalkan melalui Pindaan Kedua Puluh Tujuh pada 2025, presiden, atas nasihat perdana menteri, melantik Ketua Turus Tentera Darat yang pada masa yang sama menjadi Ketua Angkatan Pertahanan, Ketua Turus Tentera Laut dan Ketua Turus Tentera Udara. Jawatan Pengerusi Jawatankuasa Ketua Turus Bersama dimansuhkan berkuat kuasa pada 27 November 2025.[1]
Pemilihan dan tempoh jawatan
[sunting | sunting sumber]Kelayakan dan kolej pemilih
[sunting | sunting sumber]Menurut Perkara 41, calon presiden mestilah seorang Muslim, berumur sekurang-kurangnya 45 tahun dan memenuhi kelayakan untuk dipilih sebagai anggota Majlis Kebangsaan. Seseorang yang memegang jawatan berpendapatan dalam perkhidmatan Pakistan atau jawatan lain yang ditetapkan oleh undang-undang tidak boleh terus memegang jawatan tersebut sebagai presiden. Jika seorang anggota Parlimen atau dewan perundangan wilayah dipilih sebagai presiden, kerusinya dalam badan perundangan itu menjadi kosong apabila beliau memasuki jawatan presiden.[1]
Presiden dipilih oleh kolej pemilih yang terdiri daripada semua anggota Senat dan Majlis Kebangsaan serta anggota dewan perundangan Punjab, Sindh, Khyber Pakhtunkhwa dan Balochistan. Pemilihan dijalankan melalui undi sulit. Undi anggota Parlimen dikira secara langsung, manakala undi dalam setiap dewan wilayah diberikan pemberat mengikut formula dalam Jadual Kedua Perlembagaan. Formula itu menggunakan jumlah kerusi dewan wilayah yang mempunyai bilangan kerusi terkecil sebagai asas, supaya perbezaan saiz antara dewan-dewan wilayah tidak memberikan sebuah wilayah berat keseluruhan yang lebih besar semata-mata kerana dewan perundangannya mempunyai lebih banyak kerusi.[1]
Pilihan raya biasa untuk jawatan presiden hendaklah diadakan tidak lebih awal daripada 60 hari dan tidak lewat daripada 30 hari sebelum tamat tempoh presiden yang sedang berkhidmat. Jika Majlis Kebangsaan telah dibubarkan sehingga pilihan raya tidak dapat diadakan dalam tempoh tersebut, pemilihan presiden hendaklah diadakan dalam tempoh 30 hari selepas pilihan raya umum Majlis Kebangsaan. Bagi kekosongan luar jangka, pilihan raya hendaklah pada asasnya diadakan dalam tempoh 30 hari, tertakluk pada pengecualian yang sama jika Majlis Kebangsaan telah dibubarkan.[1]
Pilihan raya presiden 2024
[sunting | sunting sumber].jpg)
Pilihan raya presiden Pakistan 2024 diadakan pada 9 Mac 2024. Selepas pemberatan undi mengikut Jadual Kedua Perlembagaan, Asif Ali Zardari memperoleh 411 undi berwajaran, manakala Mehmood Khan Achakzai memperoleh 181. Zardari diisytiharkan sebagai calon yang dipilih dan mengangkat sumpah pada hari berikutnya.[6]
| Calon | Undi berwajaran | Keputusan |
|---|---|---|
| Asif Ali Zardari | 411 | Dipilih |
| Mehmood Khan Achakzai | 181 | Tidak dipilih |
Tempoh, peletakan jawatan dan pemakzulan
[sunting | sunting sumber]Perkara 44 menetapkan tempoh jawatan presiden selama lima tahun. Seorang presiden terus memegang jawatan selepas tamat tempohnya sehingga penggantinya memasuki jawatan. Presiden boleh dipilih semula tetapi tidak boleh memegang jawatan lebih daripada dua penggal berturut-turut. Presiden boleh meletakkan jawatan dengan mengemukakan surat bertulis kepada Yang Dipertua Majlis Kebangsaan.[1]
Perkara 47 memperuntukkan penyingkiran presiden kerana ketidakupayaan fizikal atau mental dan pemakzulan atas tuduhan melanggar Perlembagaan atau salah laku berat. Sekurang-kurangnya separuh daripada jumlah keanggotaan salah satu dewan Parlimen perlu menandatangani notis bertulis untuk memulakan proses tersebut. Jika selepas siasatan dan persidangan bersama Parlimen suatu resolusi penyingkiran atau pemakzulan diluluskan oleh sekurang-kurangnya dua pertiga daripada jumlah keanggotaan Parlimen, presiden berhenti memegang jawatan serta-merta.[1]
Kekosongan dan pemangkuan
[sunting | sunting sumber]Perlembagaan tidak mewujudkan jawatan timbalan presiden. Menurut Perkara 49, jika jawatan presiden kosong akibat kematian, peletakan jawatan atau penyingkiran, Pengerusi Senat menjalankan fungsi presiden sehingga pengganti dipilih. Jika Pengerusi Senat tidak dapat berbuat demikian, fungsi tersebut dijalankan oleh Yang Dipertua Majlis Kebangsaan. Susunan yang sama digunakan apabila presiden buat sementara waktu tidak dapat menjalankan tugasnya kerana berada di luar Pakistan atau sebab lain.[1]
Perkembangan sejarah
[sunting | sunting sumber]1956–1973: pembentukan jawatan dan sistem presiden
[sunting | sunting sumber]
Sebelum 1956, Pakistan mempunyai gabenor-jeneral sebagai wakil Mahkota dalam sistem dominion. Senarai rasmi Majlis Kebangsaan merekodkan Muhammad Ali Jinnah, Khawaja Nazimuddin, Malik Ghulam Muhammad dan Iskander Mirza sebagai empat gabenor-jeneral antara 1947 dengan 22 Mac 1956.[7]
Perlembagaan pertama Pakistan berkuat kuasa pada 23 Mac 1956 dan menukar negara itu menjadi Republik Islam Pakistan. Iskander Mirza menjadi presiden pertama. Perlembagaan 1956 menetapkan sistem parlimen, dengan kuasa eksekutif terletak pada perdana menteri dan presiden pada umumnya bertindak atas nasihatnya.[2]
Pada 7 Oktober 1958, Mirza memansuhkan Perlembagaan, membubarkan badan-badan perundangan dan mengisytiharkan undang-undang tentera. Beliau melantik Panglima Tentera Darat Ayub Khan sebagai Ketua Pentadbir Undang-undang Tentera, tetapi Ayub mengambil alih jawatan presiden pada 27 Oktober. Perlembagaan baharu yang diperkenalkan pada 1962 membentuk sistem presiden dan meletakkan seluruh kuasa eksekutif republik pada presiden. Pemilihan presiden dan badan perundangan ketika itu dibuat secara tidak langsung melalui sistem Basic Democracies.[2]
Perlembagaan 1962 berakhir apabila Yahya Khan mengambil alih kuasa dan undang-undang tentera dikenakan semula pada 25 Mac 1969. Selepas perubahan politik dan wilayah yang menyusuli Perang Pembebasan Bangladesh pada 1971, Zulfikar Ali Bhutto menjadi presiden pada 20 Disember 1971. Perlembagaan sementara yang diterima pakai pada 17 April 1972 mengekalkan bentuk pemerintahan presiden sementara sebuah perlembagaan baharu disediakan.[2]
1973–2010: perubahan kuasa presiden
[sunting | sunting sumber]Perlembagaan 1973 berkuat kuasa pada 14 Ogos 1973. Ia mengembalikan sistem parlimen, meletakkan kuasa eksekutif pada kerajaan yang diketuai perdana menteri dan mewujudkan Parlimen dwidewan yang terdiri daripada presiden, Majlis Kebangsaan dan Senat. Pada hari yang sama, Bhutto menjadi perdana menteri dan Fazal Ilahi Chaudhry memasuki jawatan sebagai presiden.[2]
Operasi sistem perlembagaan sekali lagi terganggu selepas Muhammad Zia-ul-Haq mengambil alih kerajaan pada 5 Julai 1977. Zia kemudian menjadi presiden pada 16 September 1978. Pada 1985, Pindaan Kelapan menambah Perkara 58(2)(b), yang memberikan presiden kuasa budi bicara untuk membubarkan Majlis Kebangsaan. Kuasa itu digunakan untuk membubarkan Majlis Kebangsaan pada 1988 dan oleh Presiden Ghulam Ishaq Khan pada 1990 dan 1993. Pindaan Ketiga Belas pada 1997 menghapuskan Perkara 58(2)(b).[2][8]
Pada 12 Oktober 1999, Panglima Tentera Darat Pervez Musharraf mengambil alih kerajaan daripada Perdana Menteri Nawaz Sharif, sementara Presiden Muhammad Rafiq Tarar pada mulanya kekal dalam jawatan. Musharraf mengambil alih jawatan presiden pada 20 Jun 2001. Perubahan perlembagaan pada zaman pemerintahannya, termasuk Perintah Rangka Kerja Undang-undang 2002 dan Pindaan Ketujuh Belas pada 2003, sekali lagi memperluas kedudukan presiden dan mengembalikan suatu bentuk kuasa budi bicara untuk membubarkan Majlis Kebangsaan.[2][9]
Sejak 2010
[sunting | sunting sumber]Pindaan Kelapan Belas pada 2010 menggantikan Perkara 58 dengan peruntukan yang pada asasnya masih berkuat kuasa pada masa kini. Presiden diwajibkan membubarkan Majlis Kebangsaan apabila dinasihati oleh perdana menteri, manakala budi bicara presiden dihadkan kepada keadaan selepas usul tidak percaya apabila tiada anggota lain mempunyai sokongan majoriti Majlis Kebangsaan. Pindaan itu merupakan antara perubahan utama yang mengembalikan susunan jawatan presiden kepada kerangka pemerintahan berparlimen.[5]
Peruntukan mengenai jawatan presiden terus mengalami pindaan dalam perkara tertentu tanpa mengubah kedudukannya sebagai ketua negara dalam sistem parlimen. Antaranya, Pindaan Kedua Puluh Tujuh pada 2025 mengubah Perkara 243 berhubung struktur kepimpinan Angkatan Tentera dan pelantikan ketua-ketua perkhidmatan atas nasihat perdana menteri.[1]
Senarai presiden
[sunting | sunting sumber]Rekod rasmi Majlis Kebangsaan dan Sekretariat Presiden digunakan bagi menentukan tempoh pemegang jawatan. Pemangku presiden disenaraikan secara berasingan kerana mereka menjalankan fungsi jawatan semasa berlaku kekosongan dan tidak termasuk dalam penomboran rasmi presiden; Asif Ali Zardari, misalnya, secara rasmi disebut sebagai Presiden Pakistan ke-14 ketika mengangkat sumpah pada 2024.[10][11][4]
Presiden
[sunting | sunting sumber]| No. | Potret | Presiden | Mula menjawat | Tamat menjawat |
|---|---|---|---|---|
| 1 | |
Iskander Mirza | 23 Mac 1956 | 27 Oktober 1958 |
| 2 | |
Ayub Khan | 27 Oktober 1958 | 25 Mac 1969 |
| 3 |  |
Yahya Khan | 25 Mac 1969 | 20 Disember 1971 |
| 4 | .jpg) |
Zulfikar Ali Bhutto | 20 Disember 1971 | 14 Ogos 1973 |
| 5 |  |
Fazal Ilahi Chaudhry | 14 Ogos 1973 | 16 September 1978 |
| 6 | |
Muhammad Zia-ul-Haq | 16 September 1978 | 17 Ogos 1988 |
| 7 | .jpg) |
Ghulam Ishaq Khan | 17 Ogos 1988 | 18 Julai 1993 |
| 8 | _(cropped).jpg) |
Farooq Leghari | 14 November 1993 | 2 Disember 1997 |
| 9 | _(cropped).jpg) |
Muhammad Rafiq Tarar | 1 Januari 1998 | 20 Jun 2001 |
| 10 | |
Pervez Musharraf | 20 Jun 2001 | 18 Ogos 2008 |
| 11 | .jpg) |
Asif Ali Zardari | 9 September 2008 | 9 September 2013 |
| 12 | _(cropped).jpg) |
Mamnoon Hussain | 9 September 2013 | 9 September 2018 |
| 13 | .jpg) |
Arif Alvi | 9 September 2018 | 10 Mac 2024 |
| 14 | |
Asif Ali Zardari | 10 Mac 2024 | Kini |
Pemangku presiden
[sunting | sunting sumber]Rekod rasmi Majlis Kebangsaan mengenal pasti tiga tempoh pemangkuan akibat kekosongan jawatan presiden: dua oleh Wasim Sajjad dan satu oleh Muhammad Mian Soomro.[10]
| Pemangku presiden | Mula menjalankan tugas | Tamat menjalankan tugas |
|---|---|---|
| Wasim Sajjad | 18 Julai 1993 | 14 November 1993 |
| Wasim Sajjad | 2 Disember 1997 | 1 Januari 1998 |
| Muhammad Mian Soomro | 18 Ogos 2008 | 9 September 2008 |
Aiwan-e-Sadr dan panji presiden
[sunting | sunting sumber]
Sekretariat Presiden berpusat di Aiwan-e-Sadr, Islamabad. Kompleks ini menjadi pusat urusan rasmi kepresidenan, termasuk pejabat-pejabat Sekretariat Presiden.[12]
Presiden mempunyai panji jawatan tersendiri yang digunakan sebagai lambang kepresidenan.
Lihat juga
[sunting | sunting sumber]Rujukan
[sunting | sunting sumber]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 "The Constitution of the Islamic Republic of Pakistan: As Amended up to the Twenty-Seventh Amendment" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). National Assembly of Pakistan. 2025. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 "History" (dalam bahasa Inggeris). National Assembly of Pakistan. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- ↑ "The President of Pakistan" (dalam bahasa Inggeris). President's Secretariat, Government of Pakistan. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 "Asif Ali Zardari sworn in as the 14th President of Pakistan" (dalam bahasa Inggeris). President's Secretariat, Government of Pakistan. 10 Mac 2024. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 "Constitution (Eighteenth Amendment) Act, 2010" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Ministry of Law and Justice, Government of Pakistan. 2010. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- ↑ "Presidential Election Report-2024" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Election Commission of Pakistan. 2024. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- ↑ "Governer Generals" (dalam bahasa Inggeris). National Assembly of Pakistan. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- ↑ "The Constitution (Thirteenth Amendment) Act, 1997" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). National Assembly of Pakistan. 1997. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- ↑ "Constitution (Seventeenth Amendment) Act, 2003" (PDF) (dalam bahasa Inggeris). Ministry of Law and Justice, Government of Pakistan. 31 Disember 2003. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- 1 2 "Presidents" (dalam bahasa Inggeris). National Assembly of Pakistan. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- ↑ "Former Presidents" (dalam bahasa Inggeris). President's Secretariat, Government of Pakistan. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
- ↑ "Contacts" (dalam bahasa Inggeris). President's Secretariat, Government of Pakistan. Dicapai pada 28 Ogos 2026.
