Sławno
54°21′31″N 16°40′40″E/54,358611 16,677778
| miasto i gmina | |||
 Kościół Wniebowzięcia NMP | |||
| |||
| Państwo | |||
|---|---|---|---|
| Województwo | |||
| Powiat | |||
| Data założenia |
przed 1190 | ||
| Prawa miejskie |
22 maja 1317 | ||
| Burmistrz | |||
| Powierzchnia |
15,83 km² | ||
| Populacja (30.06.2023) • liczba ludności • gęstość |
| ||
| Strefa numeracyjna |
(+48) 59 | ||
| Kod pocztowy |
76–100 | ||
| Tablice rejestracyjne |
ZSL | ||
Położenie na mapie powiatu sławieńskiego  | |||
Położenie na mapie Polski  | |||
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego  | |||
| 54°21′31″N 16°40′40″E/54,358611 16,677778[2] | |||
| TERC (TERYT) |
3213021 | ||
| SIMC |
0977410 | ||
Urząd miejski ul. M. Curie-Skłodowskiej 976–100 Sławno | |||
| Strona internetowa | |||
| BIP | |||
Sławno (niem. Schlawe) – miasto w północno-zachodniej Polsce, w województwie zachodniopomorskim, siedziba władz powiatu sławieńskiego i gminy wiejskiej Sławno, położone na Pobrzeżu Koszalińskim, nad rzeką Wieprzą i strugą Moszczenicą, ok. 20 km od wybrzeża Morza Bałtyckiego.
Według danych GUS z 30 czerwca 2023 r., Sławno liczyło 11 839 mieszkańców[1] i było pod względem liczby ludności 21. miastem w województwie zachodniopomorskim[3].
Położenie
[edytuj | edytuj kod]Sławno jest położone na Równinie Słupskiej, będącej jednym z mezoregionów Pobrzeża Koszalińskiego. Miasto znajduje się w północno-wschodniej części województwa zachodniopomorskiego. Historycznie leży na Pomorzu Zachodnim, choć w średniowieczu było także częścią Pomorza Gdańskiego (patrz niżej).
Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 15,83 km²[4]. Miasto stanowi 1,51% powierzchni powiatu.
Według danych z 2002 r. 46% powierzchni miasta stanowią użytki rolne, a 3% – użytki leśne[5].
Przez Sławno prowadzi droga krajowa nr 6, łącząca Szczecin z Koszalinem, Słupskiem i Gdańskiem, oraz droga wojewódzka nr 205. Obecnie trwa budowa droga ekspresowej S6, która będzie omijać miasto od południa. Odległość miasta od Słupska wynosi: 27 km, od Koszalina: 40 km, a od stolicy województwa – Szczecina: 200 km.
Warunki naturalne
[edytuj | edytuj kod]Przez główną część miasta przepływa struga Moszczenica, biegnąca z zachodu na wschód. Przez południowo-wschodnią część miasta płynie Kanał Miejski, który obiega Stare Miasto i uchodzi do Moszczenicy. Przez wschodnie obrzeża miasta przepływa rzeka Wieprza.
Historia
[edytuj | edytuj kod]
Sławno wraz z ziemią sławieńską należało do państwa pierwszych Piastów, w XII wieku gród Stare Sławno w zakolu Wieprzy stał się głównym ośrodkiem władzy książęcej. Z 1186 pochodzi pisemna wzmianka o Warcisławie, księciu sławieńskim[6]. Na przełomie XII i XIII wieku książętami sławieńskimi byli Bogusław i jego syn Racibor. Po śmierci tego drugiego ok. 1227 roku miasto przeszło pod panowanie książąt Pomorza Zachodniego, ok. 1236 roku zostaje opanowane przez księcia gdańskiego Świętopełka. Pod panowaniem książąt gdańskich znajdowało się do 1294 roku, gdy na mocy układu w Kępnie z 1282, po śmierci księcia Mściwoja II wraz z całym ówczesnym Pomorzem Gdańskim zostało ponownie scalone z Polską. Utracone zostało przez Polskę w 1308, gdy opanowali je zbrojnie margrabiowie brandenburscy, którzy następnie w 1316 przekazali władzę zwierzchnią na rzecz zachodniopomorskich książąt na Wołogoszczy. W 1317 otrzymało prawa miejskie (prawo lubeckie). W 1380 mieszczanie niszczą Stare Sławno, obecne Sławsko, podczas ataku zabili książęcego namiestnika[6]. Pod zwierzchnictwo polskie miasto wróciło w 1390 jako część księstwa słupskiego, które zostało lennem Korony Polskiej. Okres zwierzchnictwa polskiego zakończył się w 1474, gdy księstwo słupskie objął Bogusław X Wielki, który następnie zjednoczył Pomorze Zachodnie w jedno księstwo ze stolicą w Szczecinie. W XV wieku miasto stało się ważnym ośrodkiem sukiennictwa[6]. Po wygaśnięciu pomorskiej dynastii Gryfitów i wojnie trzydziestoletniej miasto w 1648 stało się częścią ziem Hohenzollernów. Wchodziło następnie w skład Królestwa Prus i Cesarstwa Niemieckiego. Liczne pożary i przemarsze wojsk przyczyniają się upadku, sytuację tę zmienia w 1719 uzyskanie statusu siedziby powiatu[6]. W XVIII i XIX wieku miasto miało duże znaczenie w handlu płótnem. W XIX wieku notuje się szybkie uprzemysłowienie – powstała odlewnia żelaza, fabryka maszyn, browar, tartak i olejarnia. W 1835 zostaje oddana do użytku szosa łącząca Szczecin z Gdańskiem, co daje impuls imigracji i wzmacnia rozwój przemysłu[6]. W okresie międzywojennym do 1945 roku należało do Rzeszy Niemieckiej.
7 marca 1945 roku miasto zostało zdobyte przez oddziały 27 Dywizji Piechoty 19 Armii oraz 3 Samodzielnego Korpusu Pancernego Gwardii II Frontu Białoruskiego (po wojnie ku czci żołnierzy radzieckich postawiono pomnik na ul. Chełmońskiego)[7]. Z uwagi na oskrzydlenie, o samo miasto toczyły się tylko niewielkie walki ze strażami tylnymi wycofujących się Niemców[8]. Po zdobyciu miasta 10 marca celowo została podpalona zabudowa Starego Miasta[8][6]. W czasie II wojny światowej miasto zostało zniszczone w 45%[9]. Po wojnie miasto znalazło się na terenach przyznanych Polsce. 7 maja 1946 zatwierdzono urzędowo obecną nazwę[10]. Po odbudowie zniszczeń wojennych nastąpił dalszy rozwój przemysłu, powstał kombinat drzewny i fabryka płyt wiórowych[11].
Do 1975 roku Sławno leżało w województwie koszalińskim. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa słupskiego.
W 2013 r. z uwagi na fakt, że Sąd Rejonowy w Sławnie miał 5 sędziów, został przekształcony w 4 wydziały zamiejscowe Sądu Rejonowego w Koszalinie[12][13][14].
Przynależność administracyjna
[edytuj | edytuj kod]| okres | państwo | zwierzchność | |
|---|---|---|---|
| 1121-1160(możliwe) |  |
Księstwo pomorskie | |
| 1190-1238 |  |
Księstwo sławieńskie | |
| 1238-1295 | |
Księstwo słupskie | |
| 1295-1368 | |
Księstwo wołogoskie | |
| 1368-1390 | |
Księstwo słupskie | |
| 1390-1474 |  |
Księstwo słupskie | Korona Królestwa Polskiego |
| 1474-1478 | |
Księstwo słupskie | Księstwo pomorskie |
| 1478-1531 | |
Księstwo pomorskie | |
| 1569-1625 | |
Księstwo darłowskie | |
| 1625-1637 | |
Księstwo pomorskie | Święte Cesarstwo Rzymskie |
| 1637-1657 |  |
Królestwo Szwecji | |
| 1657-1701 | .svg){kind=small} |
Brandenburgia-Prusy | Święte Cesarstwo Rzymskie |
| 1701-1806 | .svg){kind=small} |
Królestwo Prus | |
| 1701-1815 | |
Królestwo Prus | |
| 1815-1866 | Królestwo Prus | Związek Niemiecki | |
| 1866-1871 | Związek Północnoniemiecki | ||
| 1871-1918 |  |
Cesarstwo Niemieckie | |
| 1918-1933 |  |
Rzesza Niemiecka | |
| 1933-1945 |  |
III Rzesza | |
| 1945-1952 |  |
Rzeczpospolita Polska | |
| 1952-1989 | Polska Rzeczpospolita Ludowa | ||
| od 1990 | Rzeczpospolita Polska | ||
Architektura
[edytuj | edytuj kod]
Cały obszar Starego Miasta Sławna został wpisany do rejestru zabytków[15].
Lista zabytków w mieście:
- Obwarowania miejskie Sławna – fragmenty murów obronnych z gotyckimi bramami miejskimi: Koszalińską i Słupską (XV wiek).
- Kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – gotycka świątynia wybudowana w latach 1326–1364.
- Budynek administracyjno-produkcyjny dawnej fabryki konserw z lat 1927–1928 (ul. Koszalińska 49, projekt – Diedrich Suhr).
- Ratusz w Sławnie (budynek dawnego starostwa) – obiekt z lat 1905–1907.
- Kamienica przy ul. Grottgera 8 – dawna siedziba szkoły zbudowanej w 1821 roku; obiekt przebudowany pod koniec XIX wieku i po 1945 roku.
- Kościół św. Antoniego Padewskiego z plebanią – dzieło Diedricha Suhra z lat 1925–1928.
- Wodociągowa wieża ciśnień z budynkiem dawnego odżelaziacza – założenie z 1927 roku.
- Zespół magazynów zbożowych (ul. Rapackiego 13), obiekt z XIX wieku.
Obiekty o walorach historycznych:
- Kamienice z XVIII, XIX i początku XX w.
- Zespół dworca kolejowego z końca XIX w. – wieża ciśnień z lat 1910–1920.
- Budynek Poczty z pocz. XX w.
- Willa A. Schultza z 1897 r. - do 31 sierpnia 2011 roku siedziba Zespołu Szkół Zawodowych.
- Budynek zespołu szkół z końca XIX (kamień węgielny – 1878) i początku XX wieku (1928).
- Przedwojenna szkoła, aktualnie Gimnazjum nr 1 (projekt Diedricha Suhra).
- Sławieński Dom Kultury – przed II wojną światową Ewangelicki Dom Parafialny, zbudowany w latach 1925–1926 (dzieło Diedricha Suhra).
- Borkowo (cmentarzysko) – najbliższa okolica miasta, cmentarzysko z neolitu.
- Sławsko (grodzisko) – stare leże miasta Sławno.
- Stary Kraków (grodzisko) – oddalone o 9 km grodzisko z epoki brązu przypisywane ludności kultury łużyckiej.
- Grzybnica (cmentarzysko) – Goci i Gepidowie, kamienne kręgi, kurhany – w okolicy miasta.
Pomniki i miejsca pamięci narodowej
[edytuj | edytuj kod]- Pomnik ku czci żołnierzy Armii Radzieckiej w Sławnie (demontowany 16 kwietnia 2016).
- Pomnik Stefana Wyszyńskiego w Sławnie.