1709.

1709.. po kalendarima
Gregorijanski	1709.. (MDCCIX)
Ab urbe condita	2462.
Islamski	1120–1121.
Iranski	1087–1088.
Hebrejski	5469–5470.
Bizantski	7217–7218.
Koptski	1425–1426.
	Hindu kalendari
• Vikram Samvat	1764–1765.
• Shaka Samvat	1631–1632.
• Kali Yuga	4810–4811.
	Kineski
• Kontinualno	4345–4346.
• 60 godina	Yin Zemlja Vo(l); (od kineske Ng.)
Holocenski kalendar	11709.
	p • r • u
	Podrobnije: Kalendarska era

Milenijum:	2. milenijum
Vjekovi:	17. vijek – 18. vijek – 19. vijek
Decenija:	1670-e 1680-e 1690-e – 1700-e – 1710-e 1720-e 1730-e
Godine:	1706 1707 1708 – 1709 – 1710 1711 1712

Godina 1709. (MDCCIX) bila je redovna godina koja počinje u utorak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u subotu po julijanskom kalendaru.

Događaji

Januar/Siječanj – Mart/Ožujak

Zima 1708/09. u Evropi se smatra najhladnijom u 500 godina.
U Francuskoj je zavladala glad, broj mrtvih se procenjuje na 600.000. U kombinaciji sa troškovima rata, dolazi do finansijske krize.
2. 1. - Rat za špansko nasleđe (RzŠN): Francuzi prepuštaju Gent saveznicima na čelu sa Marlboroughom i Eugenom Savojskim.
13. 1. - Mogulski car Bahadur Shah I je kod Hyderabada pobijedio svog polubrata Muhammad Kam Bakhsha, koji umire sutradan.
15. 1. - Pošto su carski vojnici, protestanti iz Hessen-Kassela, zauzeli Bolonju, papa Klement XI. prihvata ultimatum i dozvoljava prolaz carske vojske; takođe priznaje Habsburga "Karla III" za legitimnog naslednika Španije.

januar - Abraham Darby I proizveo sirovo željezo putem koksa umjesto drvenog uglja, što je važan korak prema Industrijskoj revoluciji.
17. 1. - RzŠN: Francuzi napuštaju i Brugge - gube Španjolsku Nizozemsku (Belgiju).
18. 1. - Veliki severni rat (VSR), Švedska invazija Rusije: Šveđani su zauzeli Veprik nedaleko od Kijeva. Usled jake zime i ruske politike spržene zemlje, Šveđani gube mnogo ljudi.
1/2. 2. - Britanski pomorac Woodes Rogers na jednom od otoka Arhipelaga Juan Fernandez u Pacifiku pronalazi i spašava nasukanog škotskog gusara Alexandera Selkirka, a što je događaj koji će kasnije postati predložak za znameniti roman Robinson Crusoe.
8 i 21. 2. - Švedski kralj Karlo XII. odnosi pobede kod Opošnje i Krasnokutsk-Gorodnoja
15. 2. - Završen je građanski rat u Kraljevini Kongo, Pedro IV je ovladao celom zemljom.
19. 2. - Umro japanski šogun Tokugawa Tsunayoshi, nasleđuje ga nećak Ienobu (do 1712).
28. 3. - Johann Friedrich Böttger obavestio kralja u Drezdenu o otkriću načina proizvodnje porcelana - Böttger je sarađivao sa, prošle godine preminulim, Ehrenfried Walther von Tschirnhausom.

April/Travanj – Jun/Lipanj

20. 4. - RzŠN: Opsada Alicantea završena franko-španskim zauzećem grada.
23. 4. - VSR: Bitka kod Sokolke, nedaleko od Poltave: švedski strateški neuspeh.
21. 4. - Persijski safavidski vicekralj Kandahara Gurgin-han, takođe i gruzinski kartlijski monarh Giorgi XI, ubijen od strane paštunskog poglavara Mirwais Hotaka, koji zatim vlada nezavisno u kandaharskoj oblasti (do smrti 1715).
29. 4. - RzŠN: Jacques Cassard odbranio od Engleza konvoj sa žitom iz Tunisa za Marsej, čime je Provansa spašena od gladi.
2. 5. - VSR: Šveđani su okružili Poltavu.
6. 5. - Umro mletački dužd Alvise II Mocenigo, naslediće ga Giovanni II Cornaro (do 1722).
7. 5. - RzŠN: Bitka kod La Gudine: španske burbonske snage potukle anglo-portugalsku vojsku.
maj - Savatije Ljubibratić, raniji zahumski mitropolit i poglavar crkve u Boki kotorskoj, obaveštava vernike u Dalmaciji o svom izboru za "državnog arhijereja" po dopuštenju mletačkog dužda^[1]
maj - novembar - U Englesku stiže 13.000 izbeglica (Poor Palatines) sa srednje Rajne - dolazi do rasprave o imigraciji, neki su kasnije preseljeni u Irsku i Ameriku.
28. 5. - RzŠN: na pregovorima o miru Hagu, saveznici su nepopustljivi - "Nema mira bez Španije", traže da Filip V napusti zemlju, čak i da Luj XIV zarati protiv svog unuka ako to ovaj ne bi učinio. Luj 7. juna odbacuje ultimatum.
28. 6. - VSR: Dresdenski ugovor: obnovljen savez između Frederika IV, kralja Danske-Norveške i Augusta Jakog, vladara Saksonije i Poljske-Litvanije, protiv Švedske.

Jul/Srpanj – Septembar/Rujan

2 - 17. 7. - VSR: Susret trojice kraljeva, Pruske, Danske i Saksonije, u Potsdamu i Berlinu: Pruska, ipak, ne želi ući u rat.
8. 7. - Veliki sjeverni rat: Bitka kod Poltave u kojoj ruske snage pod carem Petrom Velikim razbijaju švedsku vojsku kralja Karla XII te tako konačno zaustavljaju švedski pokušaj osvajanja Rusije; bitka, u kojoj je gotovo cjelokupna švedska vojska prisiljena na predaju, predstavlja prekretnicu rata i kraj Švedske kao evropske velesile; kralj Karlo XII, pak, uspijeva pobjeći i pronaći utočište na području Osmanskog Carstva, u Bender u današnjoj Moldaviji/Transnistriji.
11. 7. - Predaja u Perevoločnoj: švedski gen. Adam Ludwig Lewenhaupt sa 12.000 vojnika se predaje Rusima.
27. 7. - Japanski car Higashiyama abdicira, nasleđuje ga sin Nakamikado (do 1735) - car je u ovo vreme samo figura.
28. 7. - RzŠN: Posle mesec dana opsade Tournaia, Francuzi napuštaju varoš i povlače se u citadelu.
28. 7. - VSR: U Drezdenu sklopljen dansko-saksonski savez.
leto - Patrijarh Kalinik otvara u Skoplju spor protiv Masfud-age iz Krive reke koji ga je držao 30 dana u prištinskom zindanu; u septembru odlazi u Carigrad gde je izvadio hućum protiv muteselima Tahir-paše Mahmudbegovića, koji su mu iznuđavali novac.^[2]
avgust - Kralj Stanisław Leszczyński napustio Poljsku (vratiće se 1733-36), a ulaze saksonske trupe ranijeg kralja Augusta.
3. 9. - RzŠN: Saveznici zauzeli i citadelu Tournaia.^[3]

11. 9. - RzŠN: Bitka kod Malplaqueta je najkrvavija bitka stoleća i Pirova Marlboroughova pobeda nad maršalom Villarsom na severu Francuske, gde pobednici imaju duplo više žrtava od poraženih.
septembar - U Ljubljani se nalazi dvorska komisija koja ispituje uzroke čestih nemira u Lici, Krbavi pa i Karlovačkom generalatu - Srbi se žale na upravu Komore, traže priključenje generalatu, isto misle i Hrvati.^[4] Karlovački graničari su se bunili ove godine zbog neisplaćenog "lena".^[5]

Oktobar/Listopad – Decembar/Prosinac

8. 10. - Torunjski ugovor: obnovljen savez između Rusije i Poljske-Litvanije, ponovo pod vlašću Augusta II (do 1733).
12. 10. - Odlučeno o osnivanju rudarskog grada u Meksiku, kasnije poznatog kao Chihuahua.
20. 10. - RzŠN: Saveznici zauzeli Mons.
22. 10. - VSR: Kopenhagenski ugovor: obnovljen rusko-danski savez protiv Švedske.
29. 10. - Prvi Barijerski ugovor: Britanci pristaju na holandsku kontrolu južne Nizozemske, kako bi ih zadržali u ratu.
30. 10. - Mojsije Petrović posvećen u Peći za mitropolita dabrobosanskog - u Sarajevo stiže oko 19. novembra ali kratko se zadržava.
novembar (krajem oktobra po j.k.) - Crkveni sabor u Peći, prisutan je i crnogorski vladika Danilo.^[6]
6. 11. - VSR: Rusi započinju opsadu Rige - zauzimaju je u julu.
12. 11. - VSR: Danska armija se iskrcava u švedskoj Skaniji, cilj im je Helsingborg (poraženi u martu).
novembar - Sički ratnik Banda Singh Bahadur zauzeo mogulsku provincijsku prestonicu Samanu u Pandžabu.
decembar - U portugalskom Brazilu završen Rat Emboabasa oko posedovanja nalazišta zlata.
22. 12. - RzŠN: Gusarska ekspedicija Woodesa Rogersa zarobila španski galeon Nuestra Señora de la Encarnación y Desengaño blizu Donje Kalifornije, tri dana kasnije ne uspeva zauzeti mnogo veći brod Nuestra Señora de Begoña.

Kroz godinu

Johann Maria Farina (Giovanni Maria Farina) započinje proizvodnju Kolonjske vode vode u Kelnu.
Obnovljena habsburška Tajna konferencija, sada je stalna sa osam članova na čelu sa dvorskim kancelarom, prvi oblik ministerijalne vlade.^[7]
Građanski sloj prigovara budimskom episkopu što je samo ove godine primio 3980 forinti za venčanice i milostinju.^[8]
Razbojnici udarili kontribuciju na Vukovar, Nuštar i druga naselja.^[9]
Kuga zahvatila velike delove Ugarske.^[10], takođe i srednje Evrope.
Iguman Hadži Visarion i bratstvo manastira Rakovice obnovili, "bez fermana", kosmajski manastir Tresije^[11].
Umro bački episkop Stevan Metohijac.
U Beču podignut Theater am Kärntnertor.
Nicholas Rowe priredio komade Williama Shakespearea u šest tomova, što se smatra prvim modernim izdanjem.
U istočnom delu Ferganske doline nastaje Kokandski kanat: Šahruh-bej se osamostalio od Buhare (kanat traje do 1876).
Umro kralj Ayutthaye Suriyenthrathibodi, nasleđuje ga Thai Sa (do 1733).
Herkulaneum otkriven tokom kopanja bunara - masovnija iskopavanja od 1737.

Rođenja

Glavni članak: :Kategorija:Rođeni 1709.

24. 2. - Jacques de Vaucanson, pronalazač automata († 1782)
28. 3. - Aleksej Razumovski, ruski maršal († 1771)
2. 6. - Josip Betondić, pjesnik († 1764)
8. 8. - Tokugawa Ietsugu, šogun Japana († 1716)
10. 8. - Jean-Jacques Lefranc de Pompignan, polihistor († 1784)
18. 9. - Samuel Johnson, književnik i leksikograf († 1784)
29. 12. - Elizabeta, ruska carica († 1762)
Vasilije Petrović Njegoš, vladika crnogorski († 1766)

Smrti

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1709.

20. 1. - Père de la Chaise, jezuit, ispovjednik Louisa XIV (* 1624)
24. 1. - George Rooke, britanski admiral flote (* 1650)
9. 2. - François-Louis de Bourbon-Conti, francuski knez i general (* 1664)
19. 2. - Tokugawa Tsunayoshi, japanski šogun (* 1646)
1. 4. - Henri-Jules de Bourbon-Condé, knez Condé (* 1643)
2. 4. - Giovanni Battista Gaulli, slikar (* 1639)
21. 4. - Đorđe XI od Kartlija, gruzinski kralj, guverner Kandahara (* 1651)
6. 5. - Alvise II Mocenigo, mletački dužd (* 1628)
6. 5. - Vicko Bujović, pisac, pomorac (* 1660)
29. 6. - Antoine Thomas, jezuitski misionar i astronom u Kini (* 1644)
31. 8. - Andrea Pozzo, jezuitski arhitekta i slikar (* 1642)
4. 9. - Jean-François Regnard, komediograf (* 1655)
2. 10. - Ivan Mazepa, bivši zaporoški hetman (* 1639)
8. 11. - Dimitrije Rostovski, episkop, svetac (* 1651)
1. 12. - Abraham a Sancta Clara, nemački propovednik (* 1644)
8. 12. - Thomas Corneille, pisac, leksikograf, akademik (* 1625)
Suriyenthrathibodi, kralj Ajutaje

Reference

↑ Istorija s. n. IV-2, 46
↑ Istorija s. n. IV-1, 535
↑ The Spanish Succession 1709 Arhivirano 2020-01-26 na Wayback Machine-u. spanishsuccession.nl
↑ Istorija s. n. IV-1, 71
↑ Istorija s. n. IV-1, 76
↑ Oslobođenje Crne Gore. rastko.rs
↑ Historija n. J. II, 865
↑ Historija n. J. II, 1154
↑ Istorija s. n. IV-1, 60
↑ Istorija s. n. IV-1, 84-5
↑ Istorija s. n. IV-1, 538

Literatura

Historija naroda Jugoslavije II, Školska knjiga Zagreb, 1959
Istorija srpskog naroda, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1), drugi tom (IV-2)

Vanjske veze

[1] Istorija s. n. IV-2, 46

[2] Istorija s. n. IV-1, 535

[3] The Spanish Succession 1709 Arhivirano 2020-01-26 na Wayback Machine-u. spanishsuccession.nl

[4] Istorija s. n. IV-1, 71

[5] Istorija s. n. IV-1, 76

[6] Oslobođenje Crne Gore. rastko.rs

[7] Historija n. J. II, 865

[8] Historija n. J. II, 1154

[9] Istorija s. n. IV-1, 60

[10] Istorija s. n. IV-1, 84-5

[11] Istorija s. n. IV-1, 538

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]