Katandaan

Ang mambabatok na sa Whang-od na nasa 99 taon sa litratong ito noong 2016, na isa mga pinakamatandang Pilipino. 109 na siya ngayon.

Isang matandang babae

Ang katandaan ay saklaw ng mga edad ng mga taong malapit na o lumampas na sa inaasahang haba ng buhay. Ang mga taong nasa katandaan ay tinatawag na mga matanda, mga nakatatanda, mga senior citizen (o mamamayang seniyor), o mga nakatatandang nasa hustong gulang. Ang katandaan ay hindi isang tiyak na biyolohikal na yugto: ang kronolohikal na edad na tinutukoy bilang "katandaan" ay nagkakaiba ayon sa kultura at kasaysayan. Nakatuon ang ilang disiplina at larangan sa pagtanda at sa mga matatanda, gaya ng mga organikong proseso ng pagtanda (senesensiya), mga medikal na pag-aaral ng proseso ng pagtanda (herontolohiya), mga sakit na nakaaapekto sa mga nakatatanda (heriyatriko), teknolohiyang sumusuporta sa tumatandang lipunan (herontenolohiya), at mga aktibidad sa paglilibang at palakasan na iniangkop para sa mga nakatatanda (gaya ng palakasang pang-seniyor).

Isang matandang lalaking nasa edad 70 pataas

Madalas na limitado ang kakayahan ng mga matatanda na makabawi mula sa mga pinsala at mas madaling kapitan ng sakit at pinsala kaysa sa mga nakababatang nasa hustong gulang. Nahaharap sila sa mga suliraning panlipunan na may kaugnayan sa pagreretiro, kalungkutan, at diskriminasyon batay sa edad.

Sa Estados Unidos, natuklasan sa isang pambansang sarbey noong 2023 na humigit-kumulang 37% ng mga nakatatanda na may edad 50 hanggang 80 ang nakaranas ng kalungkutan, at 34% ang nag-ulat na nakadarama ng pagkakahiwalay sa lipunan. Bilang tugon sa kalungkutan ng mga nakatatanda, maraming organisasyong hindi pangkalakal sa Hilagang Amerika at Reyno Unido ang nagbibigay ng pakikipagkaibigan sa pamamagitan ng mga boluntaryong pagbisita sa tahanan, mga tawag sa telepono, liham, mga aktibidad ng grupo, at iba pang programa.

Noong 2011, iminungkahi ng Mga Nagkakaisang Bansa ang isang kasunduang pangkarapatang pantao upang protektahan ang mga matatanda.

Mga kahulugan

Old Woman Dozing ni Nicolaes Maes (1656). Royal Museums of Fine Arts (Mga Museong Maharlika ng Pinong Sining), Brussels

Kabilang sa kasalukuyang mga depinisyon ng katandaan ang mga opisyal na depinisyon, mga depinisyon batay sa mga pangkat, at ang sumusunod na apat na dimensiyon.

Mga opisyal na kahulugan

Karamihan sa mga mauunlad na bansa sa Kanluran ay nagtatakda ng edad ng pagreretiro sa humigit-kumulang 65; karaniwan din itong itinuturing na tanda ng paglipat mula sa katamtamang edad patungo sa katandaan. Ang pag-abot sa edad na ito ay karaniwang kinakailangan upang maging karapat-dapat sa mga programang panlipunan para sa mga nakatatanda.

Walang pangkalahatang opisyal na kahulugan ng katandaan. Itinuturing ng Mga Nagkakaisang Bansa na ang katandaan ay edad 60 pataas. Sa kabilang banda, itinakda ng isang magkasanib na ulat noong 2001 ng Pambansang Instituto sa Pagtanda ng Estados Unidos at Tanggapan Pangrehiyon para sa Aprika ng WHO ang simula ng katandaan sa Aprikang Sub-Sahariyano sa edad na 50. Pangunahing nagmumula ang mas mababang pamantayang ito sa ibang paraan ng pagtingin sa katandaan sa mga umuunlad na bansa. Hindi tulad sa mga mauunlad na bansa, kung saan tinutukoy ng kronolohikal na edad ang pagreretiro, tinutukoy ng mga lipunan sa mga umuunlad na bansa ang katandaan batay sa kakayahan ng isang tao na aktibong mag-ambag sa lipunan. Malaki rin ang epekto sa bilang na ito ng mas mababang inaasahang haba ng buhay sa buong umuunlad na mundo. Mula pa noong Gitnang Panahon at bago nito, nag-iiba ang itinuturing na katandaan ng mga lipunang Europeo depende sa konteksto, subalit madalas na itinuturing ng mga tekstong pambatas at iba pang teksto na ang pagiging matanda ay nagsisimula sa edad na 60 pataas.

Mga kahulugan batay sa mga pangkat

Mga matatanda - karatula sa kalsada sa Estonya

Kinilala ng mga herontologo na lubhang nagkakaiba ang mga kalagayang nararanasan ng mga tao habang papalapit sila sa katandaan. Sa mga mauunlad na bansa, marami sa mga taong nasa huling bahagi ng kanilang dekada 60 at dekada 70 (na madalas tawaging "maagang katandaan") ay malusog pa, aktibo, at kayang pangalagaan ang kanilang sarili. Pagkalipas ng edad na 80, karaniwan silang nagiging higit na mahina ang katawan, isang kondisyong nailalarawan ng malubhang paghina ng isip at katawan. Gayunman, may ilan na tinatawag na "superager", na napapanatili ang kanilang sigla at pagganap sa pag-iisip nang mas matagal.

Sa halip na pagsama-samahin ang lahat ng taong tinukoy bilang matatanda, kinilala ng ilang herontologo ang pagkakaiba-iba sa katandaan sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga pangkat nito. Tinutukoy ng isang pag-aaral ang batang-matanda (60 hanggang 69), gitnang-matanda (70 hanggang 79), at napakatanda (80 pataas). Ang isa pang pag-uuri ng mga pangkat ay batang-matanda (65 hanggang 74), gitnang-matanda (75 hanggang 84), at pinakamatandang-matanda (85 pataas). Ang ikatlong pag-uuri ay batang-matanda (65 hanggang 74), matanda (75 hanggang 84), at matandang-matanda (85 pataas). Ang paglalarawan sa mga pangkat sa populasyong may edad 65 pataas ay nagbibigay-daan sa mas tumpak na paglalarawan ng mahahalagang pagbabago sa buhay.

Nagdagdag ang dalawang iskolar na Briton na sina Paul Higgs at Chris Gilleard ng pangkat na "ikaapat na edad". Sa Ingles Briton, ang "ikatlong edad" ay "ang yugto ng buhay ng aktibong pagreretiro na kasunod ng katamtamang edad". Inilalarawan nina Higgs at Gilleard ang ikaapat na edad bilang "isang larangan ng hindi aktibo, hindi malusog, hindi produktibo, at sa huli ay hindi matagumpay na pagtanda".

Mga dimensiyon

Inililista ng Key Concepts in Social Gerontology ang apat na dimensiyon: kronolohikal, biyolohikal, sikolohikal, at panlipunan. Nagdagdag sina Wattis at Curran ng ikalimang dimensiyon: pangkaunlaran. Maaaring malaki ang pagkakaiba ng kronolohikal na edad sa edad na batay sa kakayahang gumana ng isang tao. Karaniwang lumilitaw ang mga palatandaan ng katandaan sa lahat ng limang dimensiyon sa magkakaibang panahon at sa magkakaibang bilis para sa bawat tao. Bukod sa kronolohikal na edad, maaaring ituring na matanda ang mga tao dahil sa iba pang dimensiyon ng katandaan. Halimbawa, maaaring ituring na matanda ang mga tao kapag naging mga lolo o lola sila o kapag nagsimula silang gumawa ng mas kaunti o ibang uri ng trabaho matapos magretiro.

Senior citizen

Ang senior citizen ay isang karaniwang eupemismo para sa isang matandang tao na ginagamit sa Ingles Amerikano, at kung minsan sa Ingles Britaniko. Ipinahihiwatig nito na ang tinutukoy na tao ay nagretiro na. Karaniwan ding ipinahihiwatig nito na ang tao ay lampas na sa edad ng pagreretiro, na nagkakaiba ayon sa bansa. Kabilang sa mga sinonimo nito ang old age pensioner o pensioner sa Ingles Britaniko, at retiree at senior sa Ingles Amerikano. Inilalarawan ng ilang diksyunaryo ang malawakang paggamit ng "senior citizen" para sa mga taong mahigit 65 taong gulang.

Sa Pilipinas, ginagamit din ang katawagang senior citizen na maaaring literal na isalin bilang mamamayang senyor, matatandang mamamayan o mamamayang nakakatanda, bagaman, sinasabing wala itong direktang salin sa Filipino o Tagalog. Para sa karagdagang pang katawagan sa Tagalog para sa mga nakakatanda, tingnan ang sub-seksyon sa ibaba na Pilipinas.

Kapag binigyang-kahulugan sa kontekstong legal, ang senior citizen ay kadalasang ginagamit para sa mga layuning legal o may kaugnayan sa patakaran upang matukoy kung sino ang karapat-dapat sa ilang benepisyong makukuha ng pangkat na ito ayon sa edad.

Sa pangkalahatang paggamit, ginagamit ito sa halip na mga tradisyonal na katawagan tulad ng "matanda", "matandang may pensyon", o "nakakatanda" bilang pagpapakita ng paggalang at upang ipahiwatig na nananatiling mahalaga at karapat-dapat sa paggalang ang pangkat ng populasyong ito bilang mga "mamamayan" ng lipunan na may mataas na "ranggo".

Lumilitaw na nilikha ang termino noong 1938 sa panahon ng isang kampanyang pampolitika. Ilang ulit na sinabi ng tanyag na karikaturistang si Al Hirschfeld na ang kaniyang ama na si Isaac Hirschfeld ang lumikha ng terminong "senior citizen". Malawak na itong ginagamit sa mga nakalipas na dekada sa batas, komersiyo, at pang-araw-araw na pananalita. Lalo na sa mga hindi pormal na konteksto, madalas itong dinadaglat bilang "senior", na ginagamit din bilang isang pang-uri.

Mga kwalipikasyon ayon sa edad

Matagal nang itinuturing ang edad na 65 bilang pamantayan para sa pagiging senior citizen sa maraming bansa. Nagmula ang kaugaliang ito sa pagpapakilala ni Kansiler Otto von Bismarck ng sistema ng pensiyon sa Alemanya noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon. Itinakda ng batas ni Bismarck ang edad ng pagreretiro sa 70, habang 65 ang edad kung kailan maaaring magsimulang tumanggap ng pensiyon ang mga tao. Unti-unting tinanggap ang pamantayang ito sa ibang mga bansa at mula noon ay malalim nang nakaugat sa kamalayan ng publiko.

Malaki ang pagkakaiba ng edad na kinakailangan upang maituring na senior citizen. Sa mga konteksto ng pamahalaan, karaniwan itong iniuugnay sa edad kung kailan nagiging makukuha ang pensiyon o mga benepisyong medikal para sa mga nakatatanda. Sa mga kontekstong pangkomersiyo, kung saan maaari itong gamitin bilang isang pagmemerkadong paraan upang makahikayat ng mga mamimili, kadalasang mas mababa nang malaki ang itinakdang edad.

Sa komersiyo, nag-aalok ang ilang negosyo ng "senior discount" o diskuwento para sa mga matatanda sa mga mamimiling nasa itinakdang edad. Nagkakaiba ang edad kung kailan maaaring makuha ang mga diskuwentong ito, mula 55, 60, 62, o 65 pataas, at maaari ring may iba pang pamantayang kailangang matugunan. Kung minsan, kailangang magpakita ng espesyal na "senior discount card" (kard para makadiskuwento ang mga senyor) o iba pang katibayan ng edad upang mapatunayan ang pagiging karapat-dapat.

Sa Estados Unidos, ang karaniwang edad ng pagreretiro ay kasalukuyang 66 (unti-unting itinataas sa 67). Pinapayagan ng AARP ang mga mag-asawang may isang asawang umabot na sa edad na 50 na sumali, anuman ang edad ng isa pang asawa.

Sa Canada, makukuha ang pensiyong Old Age Security (OAS) sa edad na 65 (binalak ng konserbatibong pamahalaan ni Stephen Harper na unti-unting itaas ang edad ng pagiging karapat-dapat sa 67, simula sa mga taong 2023–2029; sa halip, itinaas ng liberal na pamahalaan ni Justin Trudeau ang mga bayad para sa mga lampas 75 kumpara sa mga nasa edad 65–74), at ang Canada Pension Plan (CPP) ay maaaring makuha simula sa edad na 60.

Tinuturing senior citizen ang isang Pilipino kapag siya ay nasa gulang na 60 pataas. Nagtatakda ng karagdagang pribilehiyo at benipisyo para sa mga senior citizen ang Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432. Kabilang sa mga benipisyo na ito ang diskuwento sa mga pampublikong transportasyon, otel, restawran, sinehan at eksempsyon sa sa buwis na VAT. Para sa karagdagang impormasyon tungkol sa benipisyo ng mga senior citizen sa Pilipinas tingnan ang sub-seksyon sa ibaba.

Pananaw

Ang karanasan at pagtingin sa pagtanda ng tao ay naiimpluwensiyahan ng kultura, tradisyon, at kalagayang pang-ekonomiya ng isang lipunan. Bagaman may mga pagkakatulad sa pisikal at kognitibong senesensiya sa iba't ibang bansa, nagkakaiba ang mga panlipunang tugon sa mga nakatatanda ayon sa kultura at rehiyon. Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa pagtanda sa iba't ibang kultura na nakaaapekto ang mga pagkakaibang ito sa mga kaayusan sa pamumuhay, pananagutan sa pagitan ng mga henerasyon, at pag-uugali at pag-iisip ng mga nakatatanda.

Kanluran

Sa mga indibiduwalistikong lipunang Kanluranin, karaniwang iniuugnay ang katayuang panlipunan sa pagiging produktibo sa ekonomiya, kalayaan sa pananalapi, at indibiduwal na awtonomiya. Dahil dito, ang pagreretiro at pisikal na paghina sa pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagbaba ng itinuturing na pagiging kapaki-pakinabang sa lipunan at sa mga anyo ng ageism o diskriminasyon batay sa gulang, kabilang ang diskriminasyon sa lugar ng trabaho.

Karaniwang nakasentro ang mga pamilya sa nukleyar na pamilya, kaya mas bihira ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Mas pinipili ng maraming nakatatanda na magkaroon ng hiwalay na tahanan upang mapanatili ang kanilang kalayaan. Kapag nangangailangan sila ng tulong dahil sa pisikal o kognitibong paghina, maaaring lumipat ang pangangalaga sa mga propesyonal na serbisyo, komunidad para sa mga retirado, at mga pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga. Bagaman maaaring mapanatili nito ang kalayaan ng ibang miyembro ng pamilya, iniugnay rin ang ganitong kaayusan sa mas mataas na antas ng panlipunang paghihiwalay at kalungkutan sa mga nakatatanda. Sa mga klinikal na kapaligiran, naiulat din ang mga saloobing kumikilala sa mga nakatatanda bilang mapagmahal subalit hindi gaanong may kakayahan, na maaaring humantong sa paternalistikong pagtrato at pagbawas ng kanilang kalayaan.

Europeo

Ang kasaysayan ng katandaan sa kasaysayan ng Europa ay nailalarawan ng ilang mahahalagang katangian sa nakalipas na 3,000 taon:

• Hindi nagbabagong hangganan ng edad: Nanatiling pare-pareho ang kronolohikal na hangganan para sa katandaan sa buong kasaysayan ng Europa, na karaniwang nasa pagitan ng 60 at 70 taong gulang. Nanatili ang depinisyong ito mula noong sinaunang panahon hanggang sa makabagong panahon, sa kabila ng malalaking pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

• Pagkilala sa batas at kultura: Palaging kinikilala ang katandaan sa mga kontekstong legal at kultural. Madalas na naglalaman ang mga batas ng tiyak na mga pagbubukod o probisyong batay sa edad para sa matatanda. Karaniwan din ang mga kultural na representasyon, tulad ng paghahati sa siklo ng buhay sa mga yugtong batay sa edad, at madalas na hinango o inangkop ang mga ito mula sa naunang mga tradisyong Griyego, Romano, at Ehipsiyo.

• Pagbabago ng katayuan: Nagbago-bago ang katayuan ng matatanda sa iba't ibang panahon. Halimbawa, noong unang bahagi ng Gitnang Panahon (ika-5 hanggang ika-10 dantaon), naging higit na kanais-nais ang katayuan ng katandaan, partikular para sa matatandang lalaki, batay sa pagpapahalagang moral na iniuugnay sa yugtong ito ng buhay at sa mga pananaw na Kristiyano.

Silangan

Sa maraming lipunang Silanganin, ang pagtanda ay naiimpluwensiyahan ng mga kolektibistikong pagpapahalaga at mga tradisyong gaya ng paggalang sa mga magulang na nauugnay sa Confucianismo. Sa ganitong mga lipunan, maaaring magkaroon ang mga nakatatanda ng mahahalagang papel bilang tagapag-ingat ng karunungan at tradisyon, tagapangalaga ng angkan, at kalahok sa mga pagpapasya ng pamilya at komunidad.

Karaniwan sa ilang lipunan ang paninirahan ng maraming henerasyon sa iisang tahanan. Itinuturing din sa ilang kultura na mahalagang pananagutan ng mga anak na nasa hustong gulang ang pangangalaga sa kanilang tumatandang mga magulang. Iminumungkahi ng ilang pag-aaral sa nyurosiyensiyang kognitibo na maaaring maiugnay ang mga ganitong kultural na gawi sa mga pagkakaiba sa paraan ng pagproseso ng impormasyon, kabilang ang higit na pagbibigay-halaga sa konteksto at mga ugnayan.

Gayunman, nahaharap ang mga tradisyunal na kaayusang ito sa mga pagbabago sa demograpiya, pagbaba ng bilang ng mga ipinapanganak, at urbanisasyon. Sa mga industriyalisado at mataong lungsod sa Asya, maaaring maging pasanin sa mga pamilya ang pangangalaga sa matatandang magulang dahil sa mga gastos at limitadong espasyo sa tirahan. Ipinakikita ng ilang pag-aaral na nagkakaroon ng tensyon sa pagitan ng tradisyunal na mga pagpapahalaga tungkol sa mga nakatatanda at ng mga pagbabagong panlipunan at pang-ekonomiya.

Amerikang Latino

Sa Amerikang Latino, ang mga pananaw sa pagtanda ay malapit na nauugnay sa familismo, isang pagpapahalaga sa katapatan, pagiging malapit, at pagtutulungan sa loob ng malawak na pamilya. Sa ganitong mga komunidad, karaniwang itinuturing ang pagtanda bilang isang karanasang pinagdaraanan ng pamilya. Maaaring gampanan ng mga nakatatanda ang mahahalagang tungkulin sa pangangalaga sa mga bata, pagpapanatili ng kasaysayang pasalita, at pagpapatuloy ng mga gawaing panrelihiyon.

Ipinakikita ng ilang panrehiyong sarbey na positibo ang pananaw ng maraming nasa hustong gulang sa Amerikang Latino tungkol sa pagtanda. Sa isang sarbey noong 2019, 70% ng mga rumosponde ang nagsabing nagiging higit na makahulugan ang buhay pagsapit ng edad na 50.

Karaniwang isinasagawa sa loob ng tahanan ang pangangalaga sa mga nakatatanda, at mas kaunti ang paggamit ng mga pormal na pasilidad para sa pangmatagalang pangangalaga. Ayon sa ilang pagtataya noong 2025, nagbibigay ang mga pamilya ng hanggang 90% ng pangangalaga sa mga nakatatanda sa rehiyon. Ang ganitong gawain ay karaniwang napupunta sa mga babaeng kamag-anak, na nagdadala ng malaking bahagi ng pisikal at emosyonal na pasanin ng walang bayad na pangangalaga.

Nahaharap ang sistemang ito sa mga pagbabago sa demograpiya at ekonomiya. Lumiliit ang laki ng mga pamilya at tumataas ang pakikilahok ng kababaihan sa lakas-paggawa, na maaaring magpababa sa bilang ng mga miyembro ng pamilya na maaaring magbigay ng pangangalaga sa tahanan. Nakadaragdag din sa mga hamon ang mga kakulangan sa pampublikong serbisyong pangkalusugan, mga espesyalista sa heriatriya, at saklaw ng mga pormal na pensyon.

Pilipinas

Mga nakapilang batang Pilipino na nagbibigay galang sa isang matandang babae sa pamamagitan ng pagmamano.

Sa Pilipinas, ang mga pagpapahalagang kolektibistiko ay may malaking papel sa pagtingin sa mga nakatatanda. Karaniwang itinuturing ang mga nakatatanda bilang mahahalagang miyembro ng pamilya at iginagalang sa pamamagitan ng mga gawi tulad ng pagmamano at paggamit ng "po" at "opo". Ginagamit din ang mga katawagang pampamilya gaya ng "Lolo" at "Lola" bilang anyo ng paggalang sa mga nakatatanda kahit hindi sila aktuwal na lolo at lola. Mayroon din gumagamit "Nanay" at "Tatay" sa mga estranghero subalit may mga matatanda na ayaw sa ganitong katawagan lalo na kung ang tatawag ay hindi naman papasa bilang anak dahil hindi gaano kalaki ang agwat ng edad. Mas angkop pa na tawagin na "Ale" o "Mama" ang mga estranghero, at nakakasakit naman ang mga katawagang "matanda", "hukluban" at "ulyanin".

Ang utang na loob ay iniuugnay sa pananagutang moral ng mga anak na pangalagaan ang kanilang mga magulang. Dahil dito, karaniwan ang paninirahan ng mga nakatatanda kasama ang kanilang mga anak o iba pang kamag-anak. Maaari rin silang tumulong sa mga gawaing pantahanan at pangangalaga sa mga apo. Para sa mga pamilyang may mga miyembrong nagtatrabaho sa ibang bansa, maaaring gamitin ang mga padalang salapi ng mga Migranteng Manggagawang Pilipino o OFW upang suportahan ang mga tumatandang magulang.

Gayunman, may mga suliraning pang-ekonomiya at pangkalusugan na kinakaharap ang mga nakatatanda sa Pilipinas. Ayon sa Longitudinal Study of Ageing and Health in the Philippines (LSAHP, o Pahabang-panahong Pag-aaral sa Pagtanda at Kalusugan sa Pilipinas), kabilang sa mga karaniwang kondisyong pangkalusugan ng mga nakatatanda ang altapresyon, katarata, at rayuma. Sa datos ng pag-aaral, 48% ng mga nakatatanda ang may altapresyon, 19% ang may katarata, at 18% ang may rayuma. Marami rin ang walang sapat na pensyon mula sa pormal na sektor. Ayon sa parehong pag-aaral, 58% ng mga nakatatanda ang umaasa sa tulong na pinansiyal mula sa kanilang mga anak, habang humigit-kumulang 26% ang patuloy na nagtatrabaho lampas sa karaniwang edad ng pagreretiro.

Ang pisikal at kognitibong paghina ay maaari ring magdulot ng karagdagang pasanin sa pamilya. Ayon sa LSAHP, 59% ng mga nakatatandang Pilipino ang nakaranas ng kahirapan sa pagtugon sa mga gastusin sa sambahayan at pangangalagang pangkalusugan. Sa parehong datos, 7% ang nag-ulat na nakaranas ng gutom. Sa kabila nito, ipinakikita ng ilang pag-aaral na mahalagang bahagi ng pagharap ng mga nakatatandang Pilipino sa mga hamon ng pagtanda ang relihiyon at espirituwalidad.

Sa kontekstong Pilipino, ang matagumpay na pagtanda ay maaaring maiugnay sa pagpapanatili ng pisikal at mental na kalayaan habang nananatiling bahagi ng pamilya at nakatatanggap ng suporta mula sa mga anak at iba pang kamag-anak.

Pananaw ng nasa gitnang hustong gulang

Maraming aklat na isinulat ng mga may-akda na nasa gitnang hustong gulang ang naglalarawan ng ilang karaniwang pananaw tungkol sa katandaan. Napansin ng isang manunulat ang mga pagbabago sa kanyang mga magulang: Mabagal silang kumilos, nabawasan ang kanilang lakas, inuulit nila ang mga kuwento, lumilihis ang kanilang mga isip, at madalas silang mabalisa. Nakikita naman ng isa pang manunulat ang kanyang matatandang magulang at nalilito siya: Tumatanggi silang sundin ang kanyang payo, nahuhumaling sila sa nakaraan, umiiwas sila sa panganib, at namumuhay sila sa "bilis ng isang glasyar".

Sa kanyang aklat na The Denial of Aging, inaakusahan ni Dr. Muriel R. Gillick, isang baby boomer, ang kanyang mga kapanahon na naniniwalang sa pamamagitan ng wastong ehersisyo at diyeta ay maiiwasan nila ang mga suliranin ng katandaan at makalilipat mula sa gitnang hustong gulang tungo sa kamatayan. Natuklasan ng mga pag-aaral na maraming taong nasa edad 65–84 ang maaaring maantala ang pagkakaroon ng mga sakit sa pamamagitan ng malusog na pamumuhay. Gayunpaman, pagsapit ng humigit-kumulang 85 taong gulang, karamihan sa mga tao ay nakararanas ng magkakatulad na mga suliraning pangkalusugan. Kahit may malusog na pamumuhay, karamihan sa mga taong edad 85 pataas ay makararanas ng matagal na panahon ng "kahinaan at kapansanan".

Pananaw ng mga matatanda mismo

Ang unang bahagi ng katandaan ay maaaring maging isang kasiya-siyang panahon; malalaki na ang mga anak, tapos na ang pagtatrabaho, at may panahon nang pagtuunan ng pansin ang iba pang mga interes. Marami ring matatanda ang handang makilahok sa mga organisasyong pangkomunidad at mga organisasyong aktibista upang itaguyod ang kanilang kapakanan. Sa kabilang banda, ang mga pananaw sa katandaan ng mga manunulat na edad 80 pataas ay karaniwang negatibo.

Isinulat ni Georges Minois na ang unang taong kilala na nagsalita tungkol sa kanyang katandaan ay isang eskribang Ehipsiyo na nabuhay 4,500 taon na ang nakalilipas. Nanawagan ang eskriba sa Diyos sa isang panalangin ng panaghoy:

O Kataas-taasan kong Panginoon! Dumating na ang pagtanda; sumapit na ang katandaan. Dumating na ang panghihina; narito na naman ang pagiging malilimutin. Ang puso ay pagod na natutulog araw-araw.
Mahina ang mga mata, bingi ang mga tainga, nawawala ang lakas dahil sa pagkapagod ng puso at tahimik ang bibig at hindi makapagsalita.
Malilimutin ang puso at hindi maalala ang nakaraan. Nagdurusa sa katandaan ang mga buto. Ang mabuti ay naging masama. Nawala na ang lahat ng panlasa. Ang ginagawa ng katandaan sa mga tao ay masama sa lahat ng paraan.

Nagkomento si Minois na ang "daing ng eskriba ay nagpapakita na walang nagbago sa drama ng paghina ng katawan mula sa panahon ng mga Paraon hanggang sa panahong atomiko" at "ipinahahayag nito ang lahat ng dalamhati ng mga matatanda noon at ngayon".

Si Lillian Rubin, na aktibo bilang may-akda, sosyolohista, at sikoterapeyuta kahit nasa edad 80, ay nagsimula ng kanyang aklat na 60 on Up: The Truth about Aging in America sa mga salitang "masamang-masama ang pagtanda. Noon pa man ay ganoon na, at palaging magiging ganoon." Inihambing ni Rubin ang "tunay na katandaan" sa "mga malarosas na larawan" na ipinipinta ng mga manunulat na nasa gitnang hustong gulang.

Sa pagsulat niya noong edad 87, inilalarawan ni Mary C. Morrison ang "kabayanihan" na kinakailangan sa katandaan: ang mabuhay habang nasisira ang sariling katawan o ang katawan ng isang minamahal. Nagwakas si Morrison sa pahayag na "ang katandaan ay hindi para sa mga madaling panghinaan ng loob". Sa aklat na Life Beyond 85 Years, kinailangang harapin ng 150 taong nakapanayam ang pisikal at mental na paghina at ang pagkawala ng mga mahal sa buhay. Inilarawan ng isang kalahok ang pamumuhay sa katandaan bilang "purong impiyerno".

Ipinakita ng pananaliksik na sa mga bansang may mataas na kita, sa karaniwan, isa sa bawat apat na taong mahigit 60 taong gulang at isa sa bawat tatlong mahigit 75 taong gulang ang nakararanas ng kalungkutan sa pag-iisa.

Mga maling akala

Nagsagawa sina Johnson at Barer ng isang mahalagang pag-aaral na pinamagatang Life Beyond 85 Years sa pamamagitan ng mga panayam sa loob ng anim na taon. Sa pakikipag-usap sa mga taong edad 85 pataas, natuklasan nilang mali ang ilang popular na pananaw tungkol sa katandaan. Kabilang sa mga maling pananaw na ito ang (1) ang mga taong nasa katandaan ay may kahit isang kapamilya na maaaring sumuporta sa kanila, (2) nangangailangan ng pakikisalamuha sa lipunan ang kagalingan sa katandaan, at (3) ang "matagumpay na pag-aangkop" sa mga pagbabagong nauugnay sa edad ay nangangailangan ng pagpapatuloy ng konsepto sa sarili. Sa kanilang mga panayam, natuklasan nina Johnson at Barer na 24% ng mga taong edad 85 pataas ay walang harapang ugnayan sa kanilang pamilya; marami sa kanila ang nabuhay nang mas matagal kaysa sa kanilang mga kapamilya. Ikalawa, taliwas sa popular na pananaw, ipinakita ng mga panayam na ang pagbawas ng mga aktibidad at pakikisalamuha ng mga taong mahigit 85 taong gulang ay hindi nakapipinsala sa kanilang kagalingan; "malugod nilang tinatanggap ang higit na paglayo". Ikatlo, sa halip na mapanatili ang pagpapatuloy ng konsepto sa sarili, habang humaharap ang mga kalahok sa mga bagong sitwasyon ay binabago nila ang kanilang "mga prosesong kognitibo at emosyonal" at muling binubuo ang kanilang "representasyon sa sarili".

Panlipunan at pangkasaysayan

Batay sa kanyang pagsusuri sa katandaan sa kasaysayan, nagwakas si Georges Minois na "malinaw na sa lahat ng panahon at saanman ay mas pinaboran ang kabataan kaysa sa katandaan". Sa kaisipang Kanluranin, "ang katandaan ay isang kasamaan, isang karamdaman, at isang malungkot na panahon ng paghahanda para sa kamatayan". Higit pa rito, kadalasang mas pinipili ang kamatayan kaysa sa "pagkahina at pagkabulok ng katawan, sapagkat ang kamatayan ay nangangahulugan ng paglaya".

"Ang suliranin hinggil sa malabong kalagayan ng katandaan ay ... kasama na natin mula pa noong yugto ng sinaunang lipunan; ito ay kapwa pinagmumulan ng karunungan at kahinaan, karanasan at pagkabulok ng katawan, prestihiyo at pagdurusa."

Sa panahong klasiko ng mga kulturang Griyego at Romano, hinamak ang katandaan bilang panahon ng "pagbaba at pagkabulok ng katawan". Pinahahalagahan ang "kagandahan at lakas", at itinuring ang katandaan bilang nakasisira at pangit. Itinuring ang katandaan bilang isa sa mga hindi malulutas na "dakilang hiwaga" kasama ng kasamaan, sakit, at pagdurusa. "Ang pagkabulok ng katawan, na nagpapahina sa mga bayani, ay tila mas masahol pa kaysa kamatayan."

Nagpapakita ang mga makasaysayang panahon ng magkakaibang larawan tungkol sa "posisyon at katayuan" ng matatanda, subalit hindi kailanman nagkaroon ng "ginintuang panahon ng pagtanda". Hinamon ng mga pag-aaral ang popular na paniniwala na noong nakaraan ay iginagalang ng lipunan ang matatanda at inaalagaan sila ng kanilang mga pamilya. Magkasamang umiral sa masalimuot na ugnayan sa buong kasaysayan ang paggalang at pagtutol sa matatanda. "Iginagalang o hinahamak, pinararangalan o pinapatay ang matatanda ayon sa kalagayan."

Noong sinaunang panahon, ang mga mahihina ay itinuturing na pabigat at hindi pinapansin o, sa matitinding kalagayan, pinapatay. Itinuturing na "matanda" ang mga tao dahil sa kawalan nila ng kakayahang magsagawa ng mga kapaki-pakinabang na gawain sa halip na batay sa kanilang edad.

Bagaman may pag-aalinlangan siya sa mga diyos, sumang-ayon si Aristoteles sa pagkamuhi sa matatanda. Sa kanyang Etika, isinulat niya na "ang matatanda ay maramot; hindi nila kinikilala ang pagkakaibigang walang hinihintay na kapalit; hinahanap lamang nila ang makatutugon sa kanilang makasariling mga pangangailangan".

Inilarawan ng mga panahong Gitna at Renasimiyento ang katandaan bilang "malupit o mahina".

Ang mga Utopianong manunulat noong ika-16 na dantaon na sina Thomas More at Antonio de Guevara ay hindi nagbigay ng lugar sa kanilang mga kathang-isip na lupain para sa mga matandang mahina na ang katawan.

Para kay Thomas More, sa pulo ng Utopia, kapag ang mga tao ay nasa edad na at "nalampasan na ang kanilang sarili" at may nakamamatay na karamdaman, nasasaktan, at pabigat sa lahat, hinihikayat sila ng mga pari na piliing mamatay. Tinitiyak ng mga pari sa kanila na "magiging maligaya sila pagkatapos ng kamatayan". Kung pipiliin nilang mamatay, winawakasan nila ang kanilang buhay sa pamamagitan ng pagpapagutom sa sarili o pag-inom ng opyo.

Ang utopianong bansa ni Antonio de Guevara ay "may kaugaliang huwag mabuhay nang lampas sa edad na animnapu't lima". Sa edad na iyon, isinasagawa nila ang pagsusunog sa sarili. Sa halip na kondenahin ang kaugaliang ito, tinawag ito ni Obispo Guevara na isang "ginintuang mundo" kung saan "nalampasan ng mga tao ang likas na pagnanais na mabuhay".

Mga kontemporaryong pananaw

Sa makabagong panahon, bumaba ang katayuang kultural ng matatanda sa maraming kultura. Napansin ni Joan Erikson na "ang matatandang indibiduwal ay madalas na itinatakwil, napapabayaan, at hindi napapansin; hindi na itinuturing ang matatanda bilang tagapagdala ng karunungan kundi bilang mga sagisag ng kahihiyan".

Bahagyang nagkakaiba ang mga pananaw tungkol sa kagalingan sa katandaan sa iba't ibang kultura. Halimbawa, sa Estados Unidos, ang pagiging malusog, pisikal na aktibo, at aktibo sa lipunan ay mga palatandaan ng magandang kalagayan sa katandaan. Sa kabilang banda, higit na binibigyang-pansin ng mga Aprikano ang pagkain at materyal na seguridad, pati na ang matulunging pamilya, kapag inilalarawan ang kagalingan sa katandaan. Bukod dito, higit na nababalisa ang mga Koreano tungkol sa pagtanda at higit na natatakot sa matatanda kaysa sa mga Amerikano.

Patuloy na natutuklasan sa pananaliksik tungkol sa mga pananaw na may kaugnayan sa edad na mas nangingibabaw ang mga negatibong pananaw kaysa sa mga positibong pananaw sa matatanda dahil sa kanilang hitsura at pag-uugali. Sa kanyang pag-aaral na Aging and Old Age, natuklasan ni Posner ang "hinanakit at paghamak sa matatanda" sa lipunang Amerikano. Sinusukat ng implicit association test o di-tahas na pagsusulit ng asosasyon ng Pamantasang Harvard ang mga di-tahas na "pananaw at paniniwala" tungkol sa "Kabataan kumpara sa Katandaan". Iniulat ng Blind Spot: Hidden Biases of Good People, isang aklat tungkol sa pagsusulit, na 80% ng mga Amerikano ay may "awtomatikong pagkiling sa kabataan kaysa sa matatanda" at na totoo ang pananaw na ito sa buong mundo. Ang mga kabataan ay "pare-parehong negatibo ang pananaw" sa matatanda. Itinatala ng Ageism na sa pangkalahatan ay "kaunti ang pagpaparaya ng mga Amerikano sa matatanda at kakaunti ang kanilang pag-aalinlangan sa pagkakaroon ng mga negatibong pananaw" tungkol sa kanila.

Sa kabila ng pagiging laganap nito, bihirang maging paksa ng pampublikong diskurso ang diskriminasyon batay sa edad.

Mga palatandaan

Tingnan din: Pagtanda

Ang mga natatanging katangian ng katandaan ay kapwa pisikal at mental. Ang mga palatandaan ng katandaan ay lubhang naiiba sa mga palatandaan ng katamtamang edad kaya iminungkahi ng iskolar ng batas na si Richard Posner na kapag lumilipat ang isang indibidwal sa katandaan, maaaring ituring ang taong iyon bilang magkakaibang tao na "nagbabahaginan ng oras" sa iisang pagkakakilanlan.

Ang mga palatandaang ito ay hindi lumilitaw sa iisang kronolohikal na edad para sa lahat. Nagkakaroon din ang mga ito sa magkakaibang bilis at pagkakasunod-sunod sa iba't ibang tao. Madaling magkaiba ang mga palatandaan ng katandaan sa mga taong magkakapareho ang kronolohikal na edad.

Ang isang pangunahing palatandaan ng katandaan na nakaaapekto kapwa sa katawan at isip ay ang "pagbagal ng kilos". Inilalarawan ng termino ang ugnayan sa pagitan ng pagsulong ng edad at pagbagal ng reaksyon at pagganap sa mga pisikal at mental na gawain. Gayunman, ipinakita ng mga pag-aaral mula sa Pamantasang Buffalo at Pamantasang Northwestern na mas masaya ang mga nakatatanda kaysa sa kanilang mga mas batang katapat.

Pisikal

Kabilang sa mga pisikal na palatandaan ng katandaan ang mga sumusunod:

• Mga problema sa buto at kasukasuan: Ang matatandang buto ay nagkakaroon ng "pagkanipis at pagliit". Maaari itong magresulta sa pagbaba ng taas (humigit-kumulang dalawang pulgada (5 sentimetro) pagsapit ng edad na 80), pagyuko ng tindig ng maraming tao, at mas malaking posibilidad na magkaroon ng mga sakit sa buto at kasukasuan tulad ng osteoartritis at osteoporosis.
• Mga malalang sakit: Ang ilang nakatatanda ay may kahit isang malalang kondisyon at marami ang may maraming kondisyon. Noong 2007–2009, ang pinakamadalas na kondisyon sa mga nakatatanda sa Estados Unidos ay hindi makontrol na altapresyon (34%), rayuma (50%), at sakit sa puso (32%).
• Ang sobrang produksyon ng malapot na uhog (CMH), na binibigyang-kahulugan bilang "pag-ubo at paglabas ng plema", ay isang karaniwang sintomas sa paghinga sa mga nakatatanda.
• Mga problema sa ngipin: Maaaring magkaroon ng mas kaunting laway ang mga nakatatanda at mabawasan ang kakayahang mapanatili ang kalinisang pambibig, kaya tumataas ang posibilidad ng pagkabulok at impeksiyon ng ngipin.
• Mga problema sa sistema ng pagtunaw: Humigit-kumulang 40% ng mga pagkakataon, ang katandaan ay minamarkahan ng mga karamdaman sa pagtunaw tulad ng hirap sa paglunok, kawalan ng kakayahang kumain nang sapat at sumipsip ng nutrisyon, pagtitibi, at pagdurugo.
• Essential tremor (ET) o mahalagang panginginig: Isang hindi makontrol na panginginig sa isang bahagi ng itaas na katawan. Mas karaniwan ito sa mga nakatatanda at lumalala ang mga sintomas kasabay ng edad.
• Paglala ng paningin: Maaaring magkaroon ng Presbyopia pagsapit ng edad na 50 at nahihirapan ang tao sa pagbabasa, lalo na ng maliliit na titik sa mahinang liwanag. Maaari ring bumagal ang bilis ng pagbabasa at humina ang kakayahang makahanap ng mga bagay. Pagsapit ng edad na 80, mahigit kalahati ng lahat ng Amerikano ay may katarata o sumailalim na sa pagtistis ng katarata.
• Pagkahulog ng mga nakatatanda: Pinatataas ng katandaan ang panganib ng pinsala dahil sa pagkahulog. Bawat taon, humigit-kumulang isang-katlo ng mga 65 taong gulang at mahigit kalahati ng mga 80 taong gulang ang nahuhulog. Ang pagkahulog ang pangunahing sanhi ng pinsala at kamatayan sa mga matatanda.
• Pagbabago sa paglakad: Karaniwang nagbabago ang ilang aspeto ng paglakad sa katandaan. Bumabagal ang bilis matapos ang edad na 70. Tumataas ang oras na parehong nakalapat sa lupa ang dalawang paa. Kung minsan, kumikilos ang mga matatanda na parang maingat silang naglalakad sa yelo.
• Karaniwang pumupusyaw ang buhok at maaaring numipis. Pagsapit ng edad na 50, humigit-kumulang 50% ng mga Europeo ay may 50% nang uban sa buhok. Maraming lalaki ang nakararanas ng pagkakalbo.
• Pagkawala ng pandinig: Pagsapit ng edad na 75, 48% ng mga lalaki at 37% ng mga babae ang nawalan ng kahit kaunting makabuluhang pandinig. Sa 26.7 milyong taong mahigit 50 taong gulang na may kapansanan sa pandinig, isa sa pito ang gumagamit ng pantulong sa pandinig. Sa pangkat na may edad 70–79, tumataas sa 65% ang bahagyang pagkawala ng pandinig na nakaaapekto sa komunikasyon, karamihan ay sa mga lalaking mababa ang kita.
• Tumataas ang masa ng kaliwang bentrikulo ng puso kasabay ng edad. Maaaring maging hindi gaanong episyente ang puso sa katandaan, na nagpapababa ng tibay. Maaaring sumikip ang daloy ng dugo dahil sa ateroesklerosis.
• Pagbaba ng paggana ng sistemang inmune (inmunosenesensiya).
• Maaaring hindi gaanong mahusay na lumawak ang mga baga, kaya mas kaunting oksiheno ang naibibigay.
• Kapansanan o pagkawala ng pagkilos: "Ang kapansanan sa pagkilos ay nakaaapekto sa 14% ng mga nasa edad 65 hanggang 74, [at] kalahati ng mga lampas 85." Karaniwan ang pagkawala ng pagkilos sa mga matatanda at nagdudulot ito ng malulubhang "panlipunan, sikolohikal, at pisikal na epekto".
• Sakit: 25% ng mga senior citizen ang may malalang sakit, na tumataas kasabay ng edad, hanggang 80% sa mga nasa nursing home o tahanang ng pag-aaruga. Karamihan sa mga sakit ay reumatolohikal, may kaugnayan sa mga kalamnan at buto, o malignant o lubhang mapagpahamak.
• Pagbaba ng seksuwal na pagnanasa sa kapwa mga lalaki at babae. Hinahamon ng dumaraming pananaliksik tungkol sa seksuwal na pag-uugali at pagnanasa sa huling bahagi ng buhay ang imaheng "walang seksuwalidad" ng mga nakatatanda. Nakadarama ng sensuwalidad at seksuwal na kasiyahan ang mga taong may edad 75–102. Nabubuo ang mga seksuwal na saloobin at pagkakakilanlan sa maagang pagtanda at bahagya lamang nagbabago. Nanatiling mahalaga ang seksuwalidad sa buong buhay, at ang seksuwal na pagpapahayag ng "karaniwan, malulusog na nakatatandang tao ay isang paksang medyo napapabayaan sa pananaliksik". Kabilang sa iba pang kilalang seksuwal na pag-uugali sa mga nakatatandang pangkat ng edad ang mga seksuwal na kaisipan, pantasya, at panaginip; masturbasyon; oral na pakikipagtalik; at pang-ari at pampuwit na pakikipagtalik.
• Nawawala ang elastisidad ng balat at nagiging mas tuyo, mas maraming guhit, at mas kulubot.
• Mas matagal gumaling ang mga sugat at mas malamang na mag-iwan ng permanenteng peklat.
• Ang hirap sa pagtulog at pagkaantok sa araw ay nakaaapekto sa mahigit kalahati ng mga senior citizen. Sa isang pag-aaral ng 9,000 katao na may karaniwang edad na 74, 12% lamang ang nag-ulat na wala silang problema sa pagtulog. Pagsapit ng edad na 65, bumababa ang malalim na pagtulog sa humigit-kumulang 5% ng oras ng pagtulog.
• Ang mga panlasa ay nababawasan nang hanggang kalahati pagsapit ng edad na 80. Hindi na gaanong nakaaakit ang pagkain at maaaring maapektuhan ang nutrisyon.
• Sa edad na lampas 85, bumababa ang pakiramdam ng uhaw, kaya 41% ng mga nakatatanda ay hindi sapat ang pag-inom.
• Madalas na nangyayari ang kawalan ng kontrol sa pag-ihi sa katandaan.
• Humihina ang mga vocal cord o bagtingan ng tinig at bumabagal ang pagyanig ng mga ito. Nagreresulta ito sa mahina at mahanging boses, "boses ng matanda".

Mental

Kabilang sa mga katangiang pangkaisipan at emosyonal na iniuugnay sa katandaan ang sumusunod:

• Pagiging palatanggap: Sa kabila ng mga suliraning kaakibat ng katandaan, karaniwang ginagamit ang mga salitang "sumasang-ayon" at "palatanggap" upang ilarawan ang mga nakatatanda. Gayunman, sa ilang tao, ang pagdepende sa iba na kaakibat ng katandaan ay nagdudulot ng pakiramdam ng kawalan ng kakayahan at kawalang-halaga dahil kailangan nilang umasa sa iba sa iba't ibang pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay.
• Ang pagiging maingat ay madalas na kaakibat ng katandaan. Ang pag-ayaw na "sumubok ng panganib" ay kadalasang nagmumula sa paniniwalang mas kaunti ang maaaring makamit at mas marami ang maaaring mawala sa mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.
• Malungkot na kalagayan ng damdamin. Ayon kina Cox, Abramson, Devine, at Hollon (2012), ang katandaan ay isang salik ng panganib para sa depresyong dulot ng pagtatangi. Kapag nagtatangi ang mga nakababata laban sa matatanda at sila mismo ay tumanda, naibabaling nila sa kanilang sarili ang pagtatanging ito, na nagdudulot ng depresyon. "Malamang na mas mataas ang antas ng depresyon sa pagtanda ng mga taong may mas negatibong mga estereotipo tungkol sa edad." Dahil sa depresyon sa katandaan, ang mga taong may edad na 65 pataas ang may pinakamataas na antas ng pagpapakamatay.
• Takot sa krimen sa katandaan, lalo na sa mga mahihina ang pangangatawan, na kung minsan ay mas matindi kaysa sa pag-aalala tungkol sa pananalapi o kalusugan at naglilimita sa kanilang mga gawain. Nananatili ang takot na ito sa kabila ng katotohanang mas bihirang maging biktima ng krimen ang mga nakatatanda kaysa sa mga nakababata.
• Tumitinding takot sa mga suliranin sa kalusugan.
• Ayon sa mga pagtataya ng Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan, nakaaapekto ang mga sakit sa pag-iisip sa humigit-kumulang 15% ng mga taong may edad na 60 pataas. Iniulat naman sa isa pang sarbey na isinagawa sa 15 bansa na higit na nakahahadlang sa pang-araw-araw na gawain ng mga nasa hustong gulang ang mga sakit sa pag-iisip kaysa sa mga suliraning pisikal.
• Pagbaba ng kakayahang pangkaisipan at pang-unawa: Karaniwan ang pagkawala ng alaala sa katandaan dahil humihina ang kakayahan ng utak na mag-encode, mag-imbak, at kumuha muli ng impormasyon. Mas matagal ding matutuhan ang kaparehong dami ng bagong impormasyon. Tumataas ang paglaganap ng demensiya sa katandaan, mula sa humigit-kumulang 10% sa edad na 65 hanggang sa humigit-kumulang 50% sa mga lampas 85 taong gulang. Ang sakit na Alzheimer ang sanhi ng 50 hanggang 80 porsiyento ng mga kaso ng demensiya. Kabilang sa mga pag-uugaling maaaring makita sa mga taong may demensiya ang pagala-gala, pisikal na pananalakay, pasigaw na pananalita, depresyon, at sikosis.
• Katigasan ng ulo: Natuklasan sa isang pag-aaral sa mahigit 400 nakatatanda ang "pagkiling sa nakagawiang mga gawain". Kabilang sa mga paliwanag ang epekto ng katandaan sa "intelihensiyang pluido" at ang mga nakasanayang paraan ng pag-iisip at pagkilos ng mga nakatatanda na "mas malalim nang nakaugat".

May kaugnayan sa kasanayan

Natuklasan sa isang pag-aaral sa mga propesyonal at master na manlalaro ng tenpin bowling na bumaba nang wala pang 10% ang karaniwang puntos mula edad 20 hanggang edad 70. Ang pagbabang ito sa isang palakasan na nakatuon sa kasanayan at pamamaraan ay higit na maliit kaysa sa pagbaba sa mga larangang higit na nakasalalay sa lakas ng kalamnan, tibay ng sistemang kardyobaskular, o liksi, na kilalang bumababa nang humigit-kumulang 10% bawat dekada.

Kahinaan ng pangangatawan

Isang larawan ng isang matandang lalaki na ginagabayan ng isang batang paslit ang kasama sa tula ni William Blake na London, mula sa kanyang Songs of Innocence and Experience

Karamihan sa mga taong nasa edad 65–79 (mga taon ng pagreretiro at unang yugto ng katandaan) ay nagtatamasa ng maraming posibilidad para sa isang ganap na buhay, subalit ang kalagayan ng kahinaan ng pangangatawan, na nailalarawan ng "pagkabigo ng katawan" at higit na pagdepende sa iba, ay lalong nagiging karaniwan mula sa edad na humigit-kumulang 80. Sa Estados Unidos, ipinakita ng datos tungkol sa paglabas ng mga pasyente sa ospital mula 2003 hanggang 2011 na ang pinsala ang pinakakaraniwang dahilan ng pagpapaospital sa mga pasyenteng may edad na 65 pataas.

Napapansin ng mga gerontologo ang kakulangan ng pananaliksik tungkol sa kahinaan ng pangangatawan at ang hirap sa pagbibigay rito ng depinisyon. Gayunman, sinasabi rin nila na nakikilala ng mga doktor ang kahinaan ng pangangatawan kapag nakikita nila ito.

Iminungkahi ng isang pangkat ng mga heriyatrisyo ang pangkalahatang depinisyon ng kahinaan ng pangangatawan bilang "isang pisikal na kalagayan ng mas mataas na pagiging madaling maapektuhan ng mga salik ng stress na nagmumula sa pagbawas ng mga reserba at disregulasyon sa maraming sistemang pisyolohikal".

Karaniwan ang kahinaan ng pangangatawan sa mga huling yugto ng katandaan, subalit dahil magkakaiba ang mga depinisyon nito, magkakaiba rin ang mga pagtataya sa paglaganap nito. Itinakda ng isang pag-aaral sa 10.7% ang insidente ng kahinaan ng pangangatawan sa mga taong may edad na 65 pataas. Sa isa pang pag-aaral, tinatayang 22% ng mga babae at 15% ng mga lalaki na may edad na 65 pataas ang may kahinaan ng pangangatawan. Ipinakita ng isang pag-aaral sa Canada kung paano tumataas ang kahinaan ng pangangatawan kasabay ng edad at tinaya ang paglaganap nito sa 22.4% sa mga taong may edad na 65 pataas at 43.7% sa mga may edad na 85 pataas.

Natuklasan sa isang pandaigdigang pag-aaral tungkol sa "mga huwaran ng kahinaan ng pangangatawan", batay sa datos mula sa 20 bansa, ang (a) pare-parehong ugnayan sa pagitan ng kahinaan ng pangangatawan at edad, (b) mas mataas na dalas nito sa mga babae, at (c) mas mataas na antas ng kahinaan ng pangangatawan sa mas mayayamang bansa kung saan ang higit na suporta at pangangalagang medikal ay nagpapahaba ng buhay.

Sa Noruwega, natuklasan sa isang 20-taong longitudinal na pag-aaral sa 400 katao na naging karaniwan ang pagkabigo ng katawan at higit na pagdepende sa iba sa mga taong may edad na 80 pataas. Tinatawag ng pag-aaral ang mga taong ito na nasa "ikaapat na edad" o "katandaan sa tunay na kahulugan ng termino". Gayundin, sinuri ng "Berlin Aging Study" o Pag-aaral ng Pagtanda sa Berlin ang pangkalahatang kakayahang gumana sa apat na antas: mabuti, katamtaman, mahina, at napakahina. Karamihan sa mga taong nasa edad 70 ay inuri bilang may mabuting kakayahang gumana. Sa edad na 80–90, halos pantay ang pagkakahati ng apat na antas ng kakayahang gumana. Sa edad na 90–100, 60% ang maituturing na mahina dahil sa napakahinang kakayahang gumana at 5% lamang ang mayroon pa ring mabuting kakayahang gumana.

Mga palatandaan

Tatlong natatanging palatandaan ng kahinaan ang iminungkahi: (a) pagkawala ng anumang paniniwala na hindi maaaring mapahamak, (b) pagkawala ng kakayahang gawin ang mga bagay na mahalaga sa sariling pangangalaga, at (c) pagkawala ng posibilidad na marating ang kasunod na yugto ng buhay.

Ang mga umaabot hanggang sa katandaan ay karaniwang nakararanas ng paghina ng liksi mula sa mga unang taon ng kanilang pagreretiro (65–79) hanggang sa isang yugto ng kahinaan bago mamatay. Ang paghina na ito ay unti-unti para sa ilan at mabilis para sa iba. Ang pagiging mahina ay minamarkahan ng iba't ibang malalang suliraning pisikal at mental na nangangahulugang hindi maaaring ituring ang pagiging mahina bilang isang partikular na sakit. Ang mga suliraning ito, kasama ng pagtaas ng pagdepende sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa pansariling pangangalaga, ay nagdaragdag ng mga suliraning emosyonal: depresyon at pagkabalisa. Sa ilan, inilarawan ang pagiging mahina bilang isang pangkat ng "masasalimuot na suliranin", na magkakaiba subalit "magkakaugnay sa sanhi", na kadalasang kinabibilangan ng "mga kasabay na sakit", progresibong panghihina, istres, pagkapagod, at depresyon.

Ang malulusog na tao pagkatapos ng edad na 50 ay nakaiipon ng mga endoheniko na pagbali ng isa at dobleng hibla ng DNA sa selulang DNA sa isang lineyar na paraan. Tumataas din ang iba pang anyo ng pinsala sa DNA habang tumatanda. Pagkatapos ng edad na 50, bumababa rin ang kakayahan sa pag-aayos ng DNA. Ang mga natuklasang ito ay naaayon sa teorya na ang pinsala sa DNA ay isang pangunahing aspekto ng pagtanda sa matatandang tao.

Pangangalaga at mga gastos

Kamay ng isang matanda

Mga babae sa programa ng pangangalaga sa araw ng On Lok Senior Health Services sa San Francisco, Estados Unidos noong huling bahagi ng dekada 1970

Nangangailangan ng mataas na antas ng pangangalaga ang mga taong mahina na ang pangangatawan. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na pahabain nang ilang taon ang buhay ng mga tao sa katandaan o "ipagpaliban ang kamatayan". Gayunman, ang karagdagang panahong ito ay nagdudulot sa maraming taong mahina na ang pangangatawan ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa".

Ayon sa isang pag-aaral ng Agency for Healthcare Research and Quality (AHRQ, Ahensiya para sa Pananaliksik at Kalidad ng Pangangalaga ng Kalusugan), palaging pinakamataas ang dalas ng pagpunta sa kagawaran ng emerhensiya sa mga pasyenteng edad 85 pataas sa Estados Unidos noong 2006–2011. Bukod dito, ang mga pasyenteng edad 65 pataas ang may pinakamataas na porsiyento ng mga pagpapaospital ng mga nasa hustong gulang na may maraming malalang sakit, ngunit pangalawa naman sa pinakamataas na porsiyento ng kabuuang gastos sa pagpapaospital noong 2003–2014.

Malaki rin ang gastos sa mga huling taon ng buhay sa aspektong pang-ekonomiya. Isa sa bawat apat na dolyar mula sa Medicare ang ginagastos sa mga taong mahina na ang pangangatawan sa huling taon ng kanilang buhay sa pagtatangkang ipagpaliban ang kamatayan.

Hindi lamang magastos sa ekonomiya ang mga paggamot sa medisina sa mga huling araw ng buhay, kundi kadalasan ay hindi rin kinakailangan o nakapipinsala pa ang mga ito. Nagbabala si Nortin Hadler, M.D., laban sa tendensiyang ituring na mga kondisyong medikal ang lahat ng suliranin ng mga taong mahina na ang pangangatawan at bigyan sila ng labis na paggamot. Sa aklat niyang Choosing Medical Care in Old Age, ipinangatwiran ni Michael R. Gillick, M.D., na hindi magkapareho ang angkop na paggamot sa medisina para sa mga taong mahina na ang pangangatawan at para sa mga taong malakas pa ang pangangatawan. Madaling lumala ang kalagayan ng mga taong mahina na ang pangangatawan kapag nalantad ang kanilang katawan sa anumang pisikal na istres, gaya ng dulot ng mga interbensiyong medikal.

Bukod sa pang-araw-araw na pangangalaga, partikular na bulnerable sa mga likas na sakuna ang mga matatandang mahina na ang pangangatawan at ang iba pang taong may kapansanan. Maaaring hindi nila kayang lumikas o ayaw nilang lumikas upang makaiwas sa bagyo o sunog sa kagubatan.

Kamatayan

Magkaugnay ang katandaan, kamatayan, at pagiging mahina. Humigit-kumulang kalahati ng mga pagkamatay sa katandaan ay nauunahan ng ilang buwan o taon ng pagiging marupok.

Ang pag-aaral na Older Adults' Views on Death (Pananaw ng mga Matatanda sa Kamatayan) ay batay sa mga panayam sa 109 kataong nasa edad 70 hanggang 90, na may karaniwang nasa gulang na 80.7 taon. Halos 20% ng mga kalahok ang nagnanais na gumamit ng anumang paggamot na maaaring makapagpaliban sa kamatayan. Halos gayon din karami ang nagsabing pipiliin nila ang tinulungang pagpapakamatay kung magkaroon sila ng nakamamatay na sakit. Humigit-kumulang kalahati ang pumili na huwag nang gumawa ng anuman kundi mamuhay sa bawat araw hanggang sa natural na dumating ang kamatayan, nang walang interbensiyong medikal o iba pang hakbang na naglalayong pahabain ang buhay. Kaakibat ng pagpiling ito ang pagnanais na makatanggap ng pampaginhawang pangangalaga kung kinakailangan.

Humigit-kumulang kalahati ng mga nakatatanda ang may maramihang karamdaman, na nangangahulugang mayroon silang tatlo o higit pang malalang sakit. Dahil sa mga pagsulong sa medisina, naging posible na "ipagpaliban ang kamatayan", subalit sa maraming pagkakataon, ang pagpapalibang ito ay nagdaragdag ng "matagal na pagkakasakit, pagdepende sa iba, kirot, at pagdurusa", na nagdudulot ng malaking gastos sa aspektong panlipunan, sikolohikal, at pang-ekonomiya.

Sa mga panayam na isinagawa sa loob ng mahabang panahon sa 150 kataong edad 85 pataas, na binuod sa Life Beyond 85 Years (Buhay Lagpas ng 85 Taon), natuklasan ang "progresibong paghina bago ang kamatayan" sa taon bago mamatay: palagiang pagkapagod, mahabang oras ng pagtulog, paglayo sa mga tao, bagay, at gawain, at pagpapasimple ng pamumuhay. Karamihan sa mga kinapanayam ay hindi natatakot sa kamatayan; may ilan pa ngang malugod na tatanggap dito. Sinabi ng isang tao, "Purong paghihirap ang mabuhay nang ganito katagal." Gayunman, halos lahat ay natatakot sa matagal na proseso ng pagkamatay. May ilang nagnanais na mamatay habang natutulog, samantalang ang iba ay nagnanais na mamatay nang "nakatayo sa sariling mga paa".

Natuklasan sa pag-aaral na Older Adults' Views on Death na habang higit na mahina ang pangangatawan ng mga tao at habang higit silang dumaranas ng "kirot, pagdurusa, at paghihirap", mas malamang na "tanggapin at malugod nilang salubungin" ang kamatayan bilang paglaya mula sa kanilang pagdurusa. Ang kinatatakutan nila sa proseso ng pagkamatay ay ang posibilidad na lalo lamang nitong patagalin ang kanilang paghihirap. Bukod sa pagtingin sa kamatayan bilang paglaya mula sa pagdurusa, itinuring ito ng ilan bilang pagkakataong muling makapiling ang mga namatay na mahal sa buhay. Para naman sa iba, paraan ito upang mapalaya ang kanilang mga tagapag-alaga mula sa pasanin ng pag-aalaga sa kanila.

Pagiging relihiyoso

Sa pangkalahatan, ang mga matatanda ay palaging mas relihiyoso kaysa sa mga kabataan. Gayunman, umiiral ang malalaking pagkakaiba sa kultura.

Sa Estados Unidos, 90% ng mga Hispaniko na matatanda ay itinuturing ang kanilang sarili na lubos, medyo, o kahit paano ay relihiyoso. Natuklasan sa pag-aaral ng Pew Research Center sa mga matatandang lahing itim at lahing puti na 62% ng mga nasa gulang na 65–74 at 70% ng mga nasa gulang na 75 pataas ang nagsabing ang relihiyon ay "napakahalaga" sa kanila. Sa lahat ng taong 65 pataas, mas maraming babae (76%) kaysa lalaki (53%) at mas maraming itim (87%) kaysa puti (63%) ang nagsasabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon. Maihahambing ito sa 54% ng mga nasa gulang na 30–49.

Sa isang 20-taong longhitudinal na pag-aaral sa Britanya, wala pang kalahati ng mga matatandang sinuri ang nagsabing "napakahalaga" sa kanila ng relihiyon, at isang-kapat ang nagsabing naging hindi na sila gaanong relihiyoso habang tumatanda. Mas malakas ang pagtaas ng pagiging relihiyoso sa huling yugto ng buhay sa Hapon kaysa sa Estados Unidos, subalit napakaliit ito sa Olandes.

Sa pagsasagawa ng relihiyon, natuklasan sa isang pag-aaral sa mga taong 60 pataas na 25% ang nagbabasa ng Bibliya araw-araw at mahigit 40% ang nanonood ng relihiyosong telebisyon. Natuklasan ng Pew Research na sa pangkat na 65 pataas, 75% ng mga puti at 87% ng mga itim ang araw-araw na nananalangin. Sa paghahambing ng pagiging relihiyoso, maaaring maging mas tumpak na panukat ang indibidwal na pagsasagawa ng relihiyon kaysa sa pakikilahok sa organisadong relihiyon. Sa organisadong relihiyon, maaaring madalas na mahadlangan ang pakikilahok dahil sa mga problema sa transportasyon o kalusugan.

Mga pagbabagong demograpiko

Sa mga industriyalisadong bansa, patuloy na tumaas ang inaasahang haba ng buhay at, dahil dito, ang populasyon ng matatanda sa nakalipas na mga dekada. Sa Estados Unidos, tumaas ang proporsiyon ng mga taong edad 65 pataas mula 4% noong 1900 tungo sa humigit-kumulang 12% noong 2000. Noong 1900, humigit-kumulang 3 milyon lamang sa mga mamamayan ng bansa ang edad 65 pataas, mula sa kabuuang 76 milyong mamamayan ng Amerika. Pagsapit ng 2000, tumaas ang bilang ng mga nakatatanda sa humigit-kumulang 35 milyon, mula sa 280 milyong mamamayan ng Estados Unidos. Noong 2012, tinataya ng mga dalubhasa sa populasyon na mahigit 50 milyon Amerikano, o humigit-kumulang 17 porsiyento ng populasyon, ang magiging edad 65 pataas pagsapit ng 2020. Pagsapit ng 2050, inaasahang hindi bababa sa 400,000 Amerikano ang magiging edad 100 pataas.

Lumalaki ang bilang ng matatanda sa buong mundo pangunahin dahil sa pagdami ng mga ipinanganak pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig at sa paglawak at pagbuti ng pagkakaloob at mga pamantayan ng pangangalagang pangkalusugan. Pagsapit ng 2050, 33% ng populasyon ng maunlad na daigdig at halos 20% ng populasyon ng hindi gaanong maunlad na daigdig ay magiging mahigit 60 taong gulang.

Ang lumalaking bilang ng mga taong umaabot sa kanilang edad 80 at 90 sa maunlad na daigdig ay nagdulot ng malaking pasanin sa mga pampublikong sistema ng kapakanang panlipunan at nagresulta rin sa pagdami ng mga sakit tulad ng kanser at demensiya na bihirang makita bago ang makabagong panahon. Nang likhain ang programa ng Seguridad Panlipunan o Social Security ng Estados Unidos, humigit-kumulang 5% lamang ng populasyon ang higit sa 65 taong gulang at ang karaniwang inaasahang haba ng buhay ng isang 65-taong-gulang noong 1936 ay humigit-kumulang 5 taon, samantalang noong 2011, madalas itong umaabot mula 10 hanggang 20 taon. Kabilang sa iba pang mga suliraning maaaring lumitaw dahil sa lumalaking populasyon ang pagtaas ng pangangailangan para sa pangangalagang pangkalusugan at pagtaas ng pangangailangan para sa iba't ibang uri ng serbisyo.

Sa humigit-kumulang 150,000 katao na namamatay araw-araw sa buong mundo, halos dalawang-katlo, o 100,000 bawat araw, ang namamatay dahil sa mga sanhi na nauugnay sa pagtanda. Sa mga industriyalisadong bansa, higit na mataas ang proporsiyon, na umaabot sa 90%.

Inaasahang haba ng buhay

Ang inaasahang haba ng buhay ayon sa bansa sa kapanganakan noong 2011 ay mula 48 taon hanggang 82 taon. Ang mabababang halaga ay dulot ng mataas na dami ng namamatay sa mga sanggol at bata.

Sa halos lahat ng bansa, sa karaniwan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kaysa sa mga lalaki. Nagkakaiba ang agwat mula 12 taon sa Rusya hanggang sa walang pagkakaiba o mas mataas na inaasahang haba ng buhay para sa mga lalaki sa mga bansang tulad ng Zimbabwe at Uganda.

Nagsimulang mabilis na dumami ang bilang ng matatanda sa buong mundo noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon. Sa mga maunlad na bansa bago nito, lima o mas kaunti sa bawat 100 katao ang mahigit 65 taong gulang. Kaunti lamang ang nabubuhay nang lampas sa edad na 70, at ang mga umaabot sa matandang edad, tulad ng kanilang mga edad 80, ay sapat na pambihira upang ituring na mga pambihirang tao at igalang bilang matatalinong pantas. Noong 1960, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang sa buong mundo ay sangkatlo ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang. Pagsapit ng 2013, ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang ay naging kapantay ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang at inaasahang magiging doble ng populasyon ng mga wala pang 5 taong gulang pagsapit ng 2050.

Bago mabilis na dumami ang populasyon ng mga mahigit 65 taong gulang, maraming tao ang namamatay dahil sa mga aksidente at sakit bago pa sila umabot sa katandaan, at ang mga suliraning pangkalusugan sa mga taong mahigit 65 taong gulang ay kadalasang humahantong sa mabilis na pagkamatay. Kung ang isang tao ay umaabot sa matandang edad, karaniwan itong dahil sa mga salik na henetiko o sa isang medyo magaan na pamumuhay, sapagkat hindi pa magagamot ang mga sakit na dulot ng katandaan bago ang ika-20 dantaon.

Noong Oktubre 2016, isang pangkat ng mga siyentista ang tumukoy sa pinakamataas na haba ng buhay ng tao sa karaniwang edad na 115 taon, na may ganap na pinakamataas na hangganan na 125 taon. Gayunpaman, malawak pa ring pinagtatalunan sa pamayanang siyentipiko ang konsepto ng pinakamataas na haba ng buhay ng tao.

Mga benepisyo

Nilikha ng kansilyer ng Alemanya na si Otto von Bismarck ang unang komprehensibong sistemang panlipunang panseguridad na pinamamahalaan ng pamahalaan sa daigdig noong dekada 1880, na naglaan ng mga pensiyon para sa katandaan. Isa itong pampolitikang solusyon ng mga konserbatibo upang pahinain ang kilusang sosyalista.

Sa Estados Unidos ng Amerika at sa Reyno Unido, ang edad na 65 (60 sa UK para sa mga babae) ay tradisyonal na edad ng pagreretiro upang makatanggap ng buong benepisyo para sa katandaan.

Noong 2003, nagsimulang unti-unting tumaas ang edad kung kailan naging karapat-dapat ang isang mamamayan ng Estados Unidos para sa buong benepisyo ng Seguridad Panlipunan, at magpapatuloy ito hanggang umabot sa 67 sa 2027. Ang buong edad ng pagreretiro para sa mga benepisyo ng Seguridad Panlipunan para sa mga taong nagretiro noong 2012 ay 66. Sa Reyno Unido, tataas sa 66 ang edad ng pensyong panlungsod para sa mga lalaki at babae sa 2020, at nakatakda ang karagdagang mga pagtaas pagkatapos nito.

Noong una, ang layunin ng mga pensyon para sa katandaan ay magbukas ng mga trabaho para sa mga nakababatang walang trabaho, at maiwasan ding malagay ang matatanda sa kalagayan ng pamamalimos, na karaniwan pa rin sa ilang hindi maunlad na bansa. Gayunman, ang pagtaas ng inaasahang haba ng buhay at ng populasyon ng matatanda ay nagdulot ng mga tanong tungkol sa modelong pinagbabatayan ng pagbuo ng mga sistema ng pensyon. May ilang nagreklamo na ang mga "makapangyarihan" at "sakim" na matatanda ay nakakakuha ng higit sa kanilang bahagi ng mga yaman ng bansa. Noong 2011, gamit ang Supplemental Poverty Measure (SPM, o Karagadagang Sukatan sa Kahirapan), sinukat na 15.9% ang antas ng kahirapan ng mga matatanda sa Amerika.

Benipisyo sa mga nakakatandang mamamayan ng Pilipinas

Sa Piilipinas, nakasaad sa Batas Republika Blg. 9994 na inamendiya ang Batas Republika Blg. 7432 ang mga benipisyo para sa matatanda o mga senior citizen na kinabibilangan ng mga diskuwento at eksempsyon sa buwis. May 20% diskuwento sa mga gamot, bayad sa doktor, mga pasilidad ng rekreasyon, serbisyo sa paglilibing atbp. May 5% diskuwento din sila sa mga bayaring pang-utilidad tulad ng kuryente at tubig. Bagaman, hindi maaari ang dobleng diskuwento at mailalapat lamang ang diskuwento na mas mataas.

Ayon sa batas para manggagawang Pilipino, maaring opsyonal na magretiro sa gulang na 60 at mandatoryong magretiro sa gulang ng 65. Maaaring mababa ang edad sa pagretiro depende sa kasundan ng empleyado at tagapag-empleyo, o kung may collective bargaining agreement (CBA) o kasunduan sa sama-samang pakikipagkasundo ang unyon ng mga manggagawa. Kaya, posible magretiro ang isang indibiduwal na hindi katandaan o senior citizen kung ito ang napagkasunduan, na madalas tawagin na early retirement o maagang pagreretiro, bagaman, dapat may balidong dahilan ang pagreretiro na bababa sa 60.

May mga partikular na propesyon ang nagreretiro ng maaga tulad ng sa militar, minero at nangangarerang sa kabayo. Mayroon namang mga propesyon ang nagreretiro lagpas ng 65 tulad ng sa mga mahistrado ng Korte Suprema kabilang ang Punong Mahistrado, Hukuman ng Pag-aapela at ibang mga hukom hukuman, na mandatoryo ang pagreretiro sa gulang na 70. May mga Pilipinong na patuloy pa rin nagtatrabaho para kumita kahit lampas na sila sa tinakdang gulang sa pagreretiro. Ang mga propesyon tulad ng mga negosyante, miyembro ng mga lupon ng mga direktor ng kompanya, mga artista at ilang mga doktor na nagsasanay pa rin sa kanilang propesyon. Si Whang-od ay nambabatok pa rin kahit higit sa 100 na siya.

Ang pinakamababang benipisyo na makukuha ng mga nagretiro ay katumbas ng kalahati buwanang suweldo sa bawat taon ng serbisyo, at itinuturing na isang buong taon ang bahaging hindi bababa sa anim na buwan. Sa mga nagtrabaho sa pribadong sektor, ang mga nagretiro ay maaaring makatanggap ng pension mula sa Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado (SSS o Social Security System). Samantalang nakakatanggap ng pensyon ang mga nagretirong empleyado ng pamahalaan sa Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan (GSIS o Government Service Insurance System).

Ayon naman sa Batas Republika Blg.11982 o Pinalawig na Batas para sa mga Sentenaryo, makakatanggap ng sampung libong piso (Php 10,000) ang mga senior citizen na umabot ng gulang na 80, 85 at 90. Makakatanggap ng isang daan libong piso (Php 100,000) ang mga senior citizen na umabot ng 100.

Tulong

Isang matandang taga-Bangladesh na lalaki na may tungkod

Isang walker o pantulong sa paglalakad sa apartmento ng isang matandang babae

Sa Estados Unidos noong 2008, 11 milyong taong edad 65 pataas ang namuhay nang mag-isa: 5 milyon o 22% ng mga edad 65–74, 4 milyon o 34% ng mga edad 75–84, at 2 milyon o 41% ng mga edad 85 pataas. Ang pagkakahati ayon sa kasarian noong 2007 para sa lahat ng taong edad 65 pataas ay 19% lalaki at 39% babae.

Maraming bagong kagamitang pantulong na partikular na ginawa para sa tahanan ang nagbigay-daan sa mas maraming matatanda na pangalagaan ang kanilang sariling mga gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay. Kabilang sa ilang halimbawa ng mga kagamitan ang sistemang medikal na alerto at pangkaligtasan, upuan sa shower o paligo (upang hindi mapagod ang tao habang naliligo at mahulog), hawakan sa kama (nagbibigay ng suporta sa mga taong hindi matatag kapag bumabangon at humihiga sa kama), at ADL cuff o pambigkis (ginagamit kasama ng mga kagamitan sa pagkain para sa mga taong may pagkalumpo o panghihina ng kamay).

Natuklasan sa isang pag-aaral sa Suwesya na sa edad na 76, 46% ng mga kalahok ang gumagamit ng mga kagamitang pantulong. Nang umabot sila sa edad na 86, 69% na ang gumagamit ng mga ito. Magkakaiba ang pananaw ng mga kalahok hinggil sa paggamit ng mga kagamitang pantulong: bilang mga "tagapagpadali" o mga "tagapagpahirap". Tinatanggap at ginagamit ng mga taong nakikitang nagbibigay ng higit na kasarinlan ang mga kagamitang pantulong ang mga ito, samantalang tinatanggihan ng mga taong nakikitang simbolo ng kapansanan ang mga kagamitang ito. Gayunpaman, layunin ng mga organisasyon tulad ng Love for the Elderly (Pagmamahal para sa mga Matatanda) na labanan ang gayong pagtatangi batay sa edad sa pamamagitan ng pagtuturo sa publiko tungkol sa kahalagahan ng pagpapahalaga sa pagtanda, habang nagbibigay rin ng mga serbisyong nagpapakita ng kabaitan sa mga matatanda sa mga tahanan para sa nakatatanda.

Kahit may mga kagamitang pantulong, noong 2006 ay 8.5 milyong Amerikano ang nangangailangan ng personal na tulong dahil sa kapansanan sa mga pangunahing gawain sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa personal na pangangalaga o kapansanan sa mga gawaing instrumental sa pang-araw-araw na pamumuhay na kinakailangan para sa malayang pamumuhay. Tinatayang aabot ang bilang na ito sa 21 milyon pagsapit ng 2030, kung kailan mangangailangan ng tulong ang 40% ng mga Amerikanong mahigit 70 taong gulang. Maraming pagpipilian para sa gayong pangmatagalang pangangalaga para sa mga nangangailangan nito. Mayroong pangangalaga sa tahanan kung saan ang isang kapamilya, boluntaryo, o sinanay na propesyonal ay tutulong sa taong nangangailangan at tutulong sa mga pang-araw-araw na gawain. Ang isa pang opsiyon ay mga serbisyong pangkomunidad na maaaring magbigay sa tao ng transportasyon, mga plano sa pagkain, o mga gawain sa mga sentro para sa nakatatanda. Ang ikatlong opsiyon ay tinutulungang pamumuhay, kung saan ibinibigay ang buong-panahong pagbabantay sa loob ng 24 na oras, kasama ang tulong sa pagkain, pagligo, pagbibihis, at iba pa. Ang huling opsiyon ay isang tahanan ng pangangalaga, na nagbibigay ng propesyonal na pangangalagang nars.

Tingnan din

• Matandang dalaga
• Pagtanda