Akyazı

Başlığın diğer anlamları için Akyazı (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.

Akyazı
İlçe
Türkiye'de bulunduğu yer
Sakarya Siyasi Haritası
Koordinatlar: 40°41′00″N 30°37′31″E
Ülke	Türkiye
İl	Sakarya
Coğrafi bölge	Marmara Bölgesi
İdare
• Kaymakam	Mustafa İkbal Eşki
• Belediye başkanı	Bilal Soykan (AK Parti)
Yüzölçümü
• Toplam	628 km²
Rakım	50 m
Nüfus  (2018)
• Toplam	89.301
Zaman dilimi	UTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu	54400
İl alan kodu	0264
İl plaka kodu	54
Resmî site Akyazı Kaymakamlığı Akyazı Belediye

Akyazı, Sakarya ilinin bir ilçesi. 2025 sonu itibarıyla nüfusu 99.561'dir. İlçenin yüzölçümü 628 km²dir. Akyazı ilçe merkezinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 50 metredir.

Tarihçe

Bitinya dönemi

Akyazı'yı da içine alan Sakarya Bölgesi, üzerinde yaşayan topluluklara bağlı olarak sırayla Misya ve Bitanya adlarını aldı. Bu adlardan en uzun ömürlüsü MÖ 9. yüzyıldan MS N. yüzyıla kadar varlığını koruyabilen Bitinya idi. Bitinler, Bedrikler ve Moriondinler'in kaynaşmasından meydana gelmiş bir toplumdur. Tarihçi Heredotes, Bitinlerin Trakyalı olduğunu ileri sürer. Bitinya, Lidya kralı Krosos'un tümüyle eline geçmiş ise de MÖ 546'da Lidyalıları yenilgiye uğratan Pers Kralı II. Kiros, bu bölgeyi de topraklarına katmıştır.

MÖ 334-332'de Pers ordularını arka arkaya yenilgiye uğratan Makedonya kralı Büyük İskender, Bitinya topraklarına da egemen oldu. Bu bölge MÖ 282'ye kadar İskender'in komutanlarının eline kaldı.

Roma orduları MÖ 85'te Sakarya bölgesine girdi. Bitinya kralı IV. Nikonedes, Roma'nın bir uydusu durumuna düştü. Sakarya bölgesi daha sonra Roma'nın Bitinya Pontus eyaleti içinde yer aldı.

Roma Dönemi

Roma'nın ilk egemenliği döneminde Bitinya'nın Akyazı kesimi Balat krallıklarının elindeydi. Balat kralı Amintos'un MÖ 27'de ölümünden sonra bu bölge Roma'nın bir uydusu durumuna düştü.

Anadolu Selçuklular dönemi

Bu bölge Malazgirt Meydan Muharebesi'nden bir yıl sonra Artuk Bey tarafından Selçuklu Hanedanı'na kazandırıldı (1072). Fakat Alp Arslan'ın ölümü üzerine Artuk Bey geri çağrıldı. Bu yüzden Sakarya bölgesi tekrar Bizanslıların eline geçti. Fakat Kutalmış oğlu Süleyman Bey tarafından 1075'ten sonra tekrar ele geçirilmiştir.

Dördüncü Haçlı Seferi'nde (1204) Haçlılar İstanbul'da Latin İmparatorluğu kurdular, İznik'e kaçan Bizans İmparatoru III. Aleksios'un damadı Theodoros Laskaris burada imparatorluğu ilan etti. Theodoros Laskaris sonra İç Anadolu'da Çorum çevresinde öldü. Bu dönemde Sakarya ve yöresi İznik-Bizans imparatorluğu sınırlan içinde kaldı. 126l'de Latin İmparatorluğu yıkılınca, Sakarya yöresinde yönetim gevşedi. Bizanslı Valiler yarı bağımsız bir duruma geldiler.

Osmanlı dönemi

Akyazı'nın Osmanlı yönetimine geçmesi konusunda çeşitli rivayetler olsa da genel kanı Osman Bey ve Orhan Gazi döneminde Osmanlılara geçtiğidir. Osman Gâzi, 1300 yılından îtibâren, Bizanslılara karşı gazâ mücâdelelerine girişince, yanında Akakoca, Samsa Çavuş, Aykut Alp ve Gâzi Abdurrahmân gibi silah arkadaşları ile Konur Alp bulunuyordu. Orhan Bey ise, daha babasının sağlığında askerî idâreyi eline aldığından, Karadeniz'e doğru olan mıntıkanın zaptına Konur Alp'i gönderdi.

Konur Alp, Akyazı, Mudurnu ve sonradan kendi adı verilen Düzce taraflarındaki Konrapa'yı fethetti. Gâzi Abdurrahmân'la berâber Aydos'u aldı. Bursa'nın fethinde (1326) büyük kahramanlıklar gösterdi ve aynı yıl içinde vefât etti. Konur Alp'in vefâtından sonra, idâresindeki yerler birleştirilerek Şehzâde Murâd'ın emrine verildi.

Kanuni Sultan Süleyman'ın oğulları Selim ve Beyazıt zamanında başlayan taht kavgaları, Selim tarafını tutan kapıkulu ile Beyazıtın tutan tımarlı sipahiler arasında çıkan kanlı çatışmalar yöre halkı üzerine derin izler bırakmıştır. Yine bu bölgede çıkan suhte (softa) ayaklanmaları yüzünden Akyazı ve çevre halkı çok zarar görmüştür.

Millî Mücadele dönemi

Düzce Ayaklanması'nın başladığı günlerde verilen bir emirle Adapazarı yöresine çağrılan Çerkez Ethem, çeşitli işleri dolayısıyla ancak Mayıs ayı sonlarında bu emre uyabildi. Yüzbaşı Mesut Bey komutasındaki çeteler de O'na yardımcı olmak üzere ikramiye üzerinden Sapanca'nın batısına ilerleyerek isyancıları yandan sıkıştırdılar.

Çerkez Ethem güçleri 23 Mayıs 1920 akşamı Sapanca ve Adapazarı'nı çatışmasız ele geçirdi. 24 Mayıs'ı Adapazarında geçiren Çerkez Ethem oradan Akyazı'ya geldi. Akyazı halkı Onu kurtarıcı gibi karşıladı. Çerkez Ethem Akyazı Kuvay-i Milliye düşmanı olarak gösterilen bir vatandaşı idam ettirdiği ve daha sonra Pazarköy'e geldiği burada 3 gün kalıp at ve silah temin ettiği akabinde katılmaları kabul ederek Hasan Bey köyüne geçtiği oradan Beynevit yolu ile Hendek ilçesine geçtiği o günleri yaşayan kimselerin verdiği bilgilerden anlaşılmaktadır.

İdari yapısı

Yapılan araştırmalara göre 1535'te Akyazı ve Adapazarı nahiyeleri Sapanca kazasına bağlı idi. Fakat 1546'da Adapazarı, Akyazı nahiyesine bağlıydı. Akyazı nahiyesi de Sapanca kazasına bağlı idi. Sakarya yöresi, Osmanlı Devleti'nin Klasik Dönem ve 1831 Osman nüfus sayımında Cezayir-i Bahr-i Sefid Eyaletine bağlı Kocaeli Livası içinde yer almaktaydı. 1846 devlet salnamesinde Kocaeli Livasının bu dönemde Kastamonu eyaletine bağlı olduğunu kaydetmektedir. 1867 Vilayet nizamnamesinde Kocaeli Sancağı'nın Hüdavendigar (Bursa) vilayetine bağlanmıştır (1878).

1899 Devlet salnamesine göre ise, Kocaeli bağımsız sancağına bağlı Adapazarı'nın nahiyeleri şunlardır: Sapanca, Akyazı, Hendek, Adapazarı. 1892 ile 1899'daki idari bölüm yerini 1916 ve 1920 yıllarında da korudu.

Akyazı, 1944 yılında çıkarılan bir kanunla Kocaeli vilayetine bağlı bir kaza oldu. 1954'te Sakarya'nın vilayet olması sebebiyle de Sakarya'ya bağlandı. Ayrıca turizmi de gelişmiştir. Kuzuluk kaplıca evleri ile önemli gelir sağlanmaktadır. Ayrıca en önemli gelir kaynakları ise fındık, mısır, pancar, tavukçuluk, orman ürünleri; ile ilgili en önemli gelir kaynağı olmuştur. Ayrıca 10 mahalleden oluşmaktadır. Buraya bağlı 4 belde 55 köy bulunmaktadır. Akyazı ulaşım yönünden en şanslı ilçelerden biridir.

Nüfus

Nüfus yoğunluğu ova köylerinde daha fazladır, İstanbul ve çevresindeki sanayii tesislerinin Akyazı'ya kayması ile ilçe nüfusunda gözle görülür bir artış gözlenmektedir. 1997 nüfus sayımındaki büyük oranlı nüfus artışının ana nedeni sanayileşmedir, ilçe nüfusunun artışında Kuzuluk'ta bulunan kaplıca tesislerinin de etkisi olmuştur.

Yıl	Toplam	Şehir	Kır
Akyazı ilçesi (Kocaeli)
1945	33.016	2.797	30.219
1950	39.530	3.469	36.061
Akyazı ilçesi (Sakarya)
1955	43.400	4.332	39.068
1960	49.837	6.617	43.220
1965	56.579	9.090	47.489
1970	60.254	10.939	49.315
1975	63.207	12.438	50.769
1980	69.364	14.795	54.569
1985	73.871	17.889	55.982
1990	63.884	19.331	44.553
2000	77.536	23.192	54.344
2007	83.255	37.729	45.526
2008	83.747	41.157	42.590
2009	83.220	41.179	42.041
2010	83.191	41.369	41.822
2011	83.497	41.738	41.759
2012	84.022	42.571	41.451
2013	84.281	84.281	veri yok
2014	84.865	84.865	veri yok
2015	85.499	85.499	veri yok
2016	86.704	86.704	veri yok
2017	87.892	87.892	veri yok
2018	89.301	89.301	veri yok
2019	90.362	90.362	veri yok
2020	92.093	92.093	veri yok

Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.

Ekonomi

Akyazı'da yaşamakta olan insanların geçimi tarıma dayalıdır. Yıllık ortalama yağış miktarı 800 mm olan ilçede mısır başta olmak üzere üretilen ürünler arasında buğday, pancar, patates ve çeşitli sebzeler gelmektedir. Ayrıca fındık deposu olan Akyazı'da yılda ortalama olarak üretilen 11.000 ton fındık ürünü de bölge insanlarının en önemli gelir kaynaklarından biridir.

Son zamanlarda seracılığa verilen önem meyvesini vermeye başlamış ve bölge insanlarının geçim kaynakları arasında yer almaya başlamıştır.

Orman köylerinde yaşayan vatandaşlarımızın gelir kaynaklarından biri de arıcılık ve ipekböcekçiliği ile birlikte yaban çileği üretimidir. Ayrıca meyvecilik ve sebzecilik de yeteri kadar yapılmaktadır. Orman ürünlerinden parke imalatı, ceviz tomruğu ve kavak tomruğu satışlarından da önemli gelirler elde edilmektedir.

İlçede, tarımla birlikte paralel olarak gelişmekte olan sanayi yöre insanlarının kazanç elde ettikleri dallardan biridir. Vatandaşların kendi gayretleri ile küçük çaptaki atölyelerde sanayi ürünleri üretilmekte ve pazarlaması yapılmaktadır. Bunun yanı sıra son yıllarda Kuzuluk ve Küçücek belediye sınırları içerisinde peş peşe kurulan ve çeşitli ürün üreten fabrikalar bir taraftan Akyazı'nın ekonomisine olumlu katkı sağlarken diğer taraftan da işsizliği büyük ölçüde ortadan kaldırmıştır.

Yaylalar

Acelle yaylası

Rakımı yaklaşık 1200 m olan yaylanın alanı 13 ha iken resmiyette 1,16 ha'dır.

Yayla çevresinde geniş yapraklı ve iğne yapraklı ağaçlar bir arada bulunur. Şimşir, ormangülü, kuzugöbeği, kanlıca ve ağaç mantarları vardır. Yayla ortasından geçen Enişte Deresi, merkezi kısımda doğal bir göl oluşturur. Halkın Büyükdeniz adını verdiği göl, 100–200 m genişlik, 1200 m uzunluğa sahiptir. Yaylayı Akyazı'nın Hanyatak, Taşyatak ve Boztepe köyleri ortaklaşa kullanır.

Acelle Yaylası, merkezden 70 km, Beldibi köyünden 43 km'dir. En yakın yerleşme 7 km ile Hanyatak köyüdür. Yayla yolu 7 km stabilize, 33 km asfalttır. komşu Sultanpınar ve Yanık yaylasına ulaşım mümkündür. Yayla evleri, elektrik ve su mevcuttur.

Temmuz ayının 3. haftası gelenekselleşen yayla şenlikleri düzenlenir. 2018 Temmuz'unda 30. şenlik düzenlenmiştir.

Galeri

Baraj gölü seti üzerinden geçen yol

Yayla evleri

Göl ve yayla evleri

Çiğdem Yaylası

Hendek-Akyazı İlçeleri sınırında bulunan, 19,37 hektar büyüklüğündeki yayladır.

Ulaşım, Hendek-Karadere-Dikmen güzergahından sağlanır. Sakarya merkezden, Hendek üzerinden 60 km, Akyazı üzerinden 80 km uzaklıktadır. Hendek'ten 28 km, Akyazı'dan 50 km uzaklıktadır. Dikmen köyünden 18 km'dir. Yaşlı ağaçlar ve büyük otlaklar bulunur. Yayladaki sarısu isimli kaynağın halk tarafından egzamaya iyi geldiğine inanılır. 30 civarı evin olduğu yaylada bazı evlerin beton olması dikkat çeker.

Yayla, piknik, doğa yürüyüşü, yamaç paraşütü ve dağ bisikleti etkinlikleri yapmaya uygundur. Çiğdem Yaylası, yazar, gezgin ve turizcilerden oluşan bir juri tarafından ülkenin en iyi on yaylası arasında gösterilmiştir.

Yaylada yapılan geleneksel şenliklerin 20.si 3 gün sürmüştür (2018).

Davlumbaz Yaylası

Akyazı ilçesi sınırlarında bulunan yayladır. Sülüklü Göl'ün batısında yer alır.

Dokurcun, Haydarlar Köyü üzerinden 30 dakikada ulaşılır. Sakarya merkezden 70 km'dir. Yöre halkının yayla evleri ve barakaları bulunur. Akyazı, Göynük, Mudurnu ilçe sınırlarının üçgeninde yer alır.

Sülüklü Göl'ü oluşturan Hongurdak Deresi'nin suları Davlumbaz Yaylasından kaynaklanır. Kamp yapılabilen yaylada, elektrik ve içme suyu bulunur. Her yıl Temmuz ayının 1. haftası yayla şenlikleri yapılır. Yayla civarından Sülüklü Göl ve Çubuk Gölü'nün üstten görülme imkânı vardır. Ayrıca Sakarya'nın en güzel yaylası olarak kabul edilmiştir. Rakımı ise yaklaşık 1400'dür.

Galeri

Davlumbaz yaylası evler

Davlumbaz yaylası mera

Davlumbaz Yaylasından Sülüklü Göl'ün görünümü

Keremali Yaylaları

Akyazı ilçesi sınırlarında Keremali Dağı üzerinde bulunan dört yayladır. Yaylalar 1200–1400 m yükseklikleri arasındadır. Akyazı'dan 20, Hendek'ten 27 km yol ile ulaşılmaktadır.

Keremali Dağı'na çıkarken ilk karşılaşılan yayla Keremali Yaylası'dır. En geniş yayladır, ev sayısı daha fazladır. Pazarköy, Güzlek köyleri üzerinden yaylaya ulaşılır. Cami, içme suyu, wc bulunur. Keremali Yaylası ve diğer yaylalar arasındaki toprak yol otomobiller için zorludur.

Gölyayla; Bir göl çevresinde bulunduğundan daha cazip bir yayladır. Keremali Dağı zirvesinin KD yönündedir. 7 km bozuk bir yolla ulaşılır. Mescit, wc, çeşme bulunur. Yaylaları hedefleyen doğa yürüyüşü, bisiklet ve motor turlarının hedefidir.

Alaağaç Yaylası; Keremali Yaylasının KD yönünde, 1,5 km uzaklıkta ayrı bir yayladır.

Üst Oba; Merkez Keremali Yayla'dan türbeye çıkarken üst tarafta, yol üzerinde bulunan yerleşimdir.

Sultanpınar Yaylası

Akyazı ilçesinde bulunan yayladır. 1300 m yüksekliğindeki yayla 30 hektar büyüklüğe sahiptir.

Yayla evlerinin olduğu alanda bulunan pansiyonda konaklamak mümkündür. Geniş bir alana sahip yaylada üç ayrı grup halinde 100 ev bulunur. Çoğunlukla Karadeniz göçmeni aileler meskundur. Sultanpınar-Acelle yaylaları arası yaklaşık 2 km'dir. Yaylanın alt kısmında karışık ormanlar, üst tarafında köknar ormanları mevcuttur.

Uzaklığı, il merkezine 70 km, Akyazı'ya 40 km, en yakın yerleşim Boztepe köyüne 8 km'dir. Boztepe köyünden ayrıca, Güzlek, Yörükyeri, Acelle, Çilekli yaylalarına da çıkılabilmektedir. Beldibi köyü, Sultanpınarı yaylası arası 16 km'dir.

Turnalık Yaylası

Akyazı ilçesi sınırları içinde yer alan yayla. Elmacık Dağları üzerinde, Çiğdem Yaylası'na 1,5 km uzaklığında küçük bir yayladır. Akyazı-Hendek sınırında, Keremali Tepesinin doğusunda bulunur.

2017 yazında Turnalık ve çevre yaylalardaki kaçak yapılar yıkılmaya başlanmıştır.

Turnalık Yaylasında 18 km uzunluğunda yürüyüş parkuru vardır. İl merkezine 55 km uzaklıktaki yaylada kamp yapılmaktadır. Yayla çevresinde orman, yayla evleri ve gölet bulunmaktadır.