C. Wright Mills

C. Wright Mills
Doğum	28 Ağustos 1916(1916-08-28) Teksas, ABD
Ölüm	20 Mart 1962 (45 yaşında) New York, ABD
Milliyet	Amerikalı
Uğraş	Sosyolog

Charles Wright Mills (28 Ağustos 1916 - 20 Mart 1962), Amerikalı sosyologdur. Mills, yaşadığı süre boyunca hem popüler hem de entelektüel dergilerde çok sayıda makale yayınladı ve The Power Elite (İktidar Seçkinleri), White Collar: The American Middle Classes ve 1998'de Uluslararası Sosyoloji Birliği tarafından 20. yüzyılın en önemli ikinci sosyolojik kitabı olarak adlandırılan The Sociological Imagination (Sosyolojik Tahayyül) gibi birçok kitabıyla alanında söz sahibi bir düşünür oldu. Ayrıca, Listen, Yankee: The Revolution In Cuba (Dinle Yankee: Ve Castro'nun Tarihi Savunması), The Marxists (Marksistler) gibi eserleri de mevcuttur. Başta Amerikan toplumu olmak üzere modern toplumların şekillenmesindeki güç ilişkilerini, bu coğrafyada çok yaygın olmayan biçimde, liberal bakış açısından ziyade eleştirel ve radikal açılardan bakan bir yöntem geliştirdi.

Sosyal psikolojik ilkeleri hiçbir zaman göz ardı etmemekle birlikte, bunları yapıyla ilgili sosyolojik kaygılara bağladı. Eklemlendiği şey sosyal psikolojiydi. Marx ve Weber'den etkilenmiş olup “yabancılaşma” kavramını Marx'tan aldı; düşünceleri ve bakış açısı, Coser ve Dahrendorf'un çatışmacı bakış açılarına da oldukça uygun düşmektedir.

Eğitimi ve ilk yılları

ABD'de Waco, Texas'ta doğdu. Babası sigorta komisyonculuğu yapıyordu. Annesi ise ev hanımıydı. Katolik bir ailede büyüdüğü için dini eğitimler aldı. Texas ve Wisconsin Üniversitesinde eğitim gördü. 1942'de Wisconsin-Madison Üniversitesi'nden sosyoloji alanında doktora derecesini aldı. 1941-1945 arasında Maryland ve daha sonra Columbia Üniversitesinde ders verdi ve yaşamının sonuna kadar bu üniversite kaldı.

Reformist ve karşılaştırmalı (mukayeseli) - tarihsel (1950'lerden sonra dışlanan) bir bakış açısı geliştirdi. Muhalif ve çatışmacı bakışla, toplumsal düzen bağlantısını başarıyla kurabilmiştir. Pozitivizme karşı çıkarak, sosyolojiye daha hümanist baktı.

Mills, sosyolog olmadan önce felsefe alanında araştırmalar yaptı. Radikal, eşitlikçi demokrasi vizyonu, Thorstein Veblen, John Dewey gibi düşünürleri okumanın doğrudan bir sonucuydu. Wisconsin Üniversitesi'ndeki zamanında Mills, Almanya'dan bir sosyoloji profesörü olan Hans Gerth'ten de derinden etkilendi.

Kavramları ve yaklaşımı

Mills, Amerikan toplumunun keskin bir şekilde bölünmüş olduğu ve güçlüler ile güçsüzler arasındaki ilişki tarafından sistematik olarak şekillendirildiği görüşünü savunmaktadır. BU açıdan Marksist sosyoloji ve diğer çatışma teorisyenleri ile ortak vizyona sahiptir. Ayrıca yabancılaşma, sosyal yapının kişilik üzerindeki etkileri ve elitler ile kitle iletişim araçları tarafından insanların manipüle edilmesi konusundaki endişelerini de paylaşmaktadır. Mills, bu geleneksel Marksist endişeleri, kişisel anlamın dinamiklerine ve küçük grup motivasyonlarına gösterdiği özenle birleştirmiştir.

Güç ve iktidar kavramlarını merkeze alarak analizlerini yapmıştır. Bu kavramları zora dayalı güçten çok, “karar verme ve güç yapısı" (power structure) bağlamında ele almıştır. Temel amacı toplumu oluşturan ilişki biçimlerini anlamaktır.

Poloma'ya göre Mills; "sosyolojik tasarım" (toplumsal tahayyül/sociological imagination) çağrısı ile büyük kuramcıları eleştirmiştir. Mills'in sosyolojik kuramında, büyük teori perspektifinin yoksun olduğu 3 öğenin merkezi önemde bulunduğu görülür. Bunlar, düşüncelerin, insan tarihinde sahip oldukları önemli yer; gücün doğası ve bilgiyle ilişkisi ve ahlaki eylemin anlamı ve bilginin ahlaki eylemdeki yeridir.

Sosyolojik tahayyül bakış açısıyla, 3 önemli soruya cevap arar: Belirli bir toplumda işler, faaliyetler nasıl örnek hale gelmektedir? Bu toplumun insanlık tarihindeki konumu nerededir? (Tarihselciliğe yaptığı vurguyla, Parsons'a tarihselci bir alternatif getirmektedir.) Bu toplum, ne tür insan tipi üretmektedir?

Mills'e göre, "sosyolojik tasarım (imgelem)", makro ve mikro bakış açısının bir harmanı olmalıydı. Makro açıdan, belirli tarihi fenomen tipleri ortaya koyarak, bu fenomen tipleriyle sistematik olarak birbirine bağlanan kurumları ilişkilendirmek önemlidir. Weber, Marx, Simmel ve Mannheim'ın çalışmaları, tümüyle makro araştırma yollarına örnektir.

Mikro açıdan, küçük ölçekli problemler ve doğrulamada (sınama) kullanılan istatistiksel modeller öne çıkar. Mills'e göre; “sorun ve çalışmalarımızın siyasal ve toplumsal olarak önemi arttıkça, çözümlerimiz de daha az özenli ve bilgimiz daha az kesin olmaktadır”. Bu ikileme getirdiği çözüm ise; bu iki yöntem arasında mekik dokumaktır: Bu da, makroskobik düzeylerde geniş boyutlu çalışırken, mikroskobik düzeyde yeterince kanıtlayıcı veri toplayabilmek için inceden inceye çalışma olanağı sağlar.

Temel faktör, özel sorunların kamusal sorunlarla birleşmesidir: bireyin yakın çevresinde ve diğer insanlarla ilişkilerinde ortaya çıkan sorunların, tarihsel bir toplumun kurumlarıyla ilgili konularla birleşmesi, sosyolojik imgelemin temel amacıdır.

Mills'e göre, anlamlı bir sosyolojik kuramla ilgilenip, tarih ve biyolojiyi veri kaynağı olarak kullanan bir sosyolog, "sosyolojik tasarım"a sahiptir. Böyle sosyologlar, anlamlı bir sosyolojik kuramla ilgilenip, iyi bir tarih ve biyoloji bilgisi ve kullanma yeteneği ile harmanlarlar. Yani sosyolog, makro düzeyde çözümler ararken, mikro seviyede olayları tasvir edici, tamamlayıcı verileri toplamaya gayret eder. Bu noktada işlevselci sosyolojiye (fonksiyonalizme), Talcott Parsons üzerinden, “kuramını doğrulayıcı yeterince veri toplamadığı” hususu ile eleştiri getirir. Natüralistik sosyolojinin, fizik kurallarını sosyolojiye uygulama heveslerinde olduğunu belirtir (“Fizikçilerin doğaya ilişkin olarak yapıtlarına inandıklarını, toplum ve tarihle yapmak üzere yola koyulmuşlardır”). Mills'in kuramı ise değerlendirici ve hümanistik bir kuramdır.

Mills'e göre insanlar doğaları gereği, davranışsal olarak irrasyoneldirler. Bu yüzden kadın ve erkekler; dürtülere, politik sloganlara ve statü sembollerine irrasyonel, duygusal tepkiler vermeye eğilimlidirler. Bu irrasyonelliği sergilemek sosyolojinin görevi olmalıdır. Bu sergileyişle tüm insanlar irrasyonel tepkiler vermeye daha az eğilimli olacaklardır. Sosyal bilimcilerin, sosyolojinin toplumun acil sorunlarıyla doğrudan bağlantısına ilgi duyması gerektiğini vurgulamaktadır. Bir toplum bilimcisinin insan yaşamının kalitesinde bir farklılık yaratmakla ilgisi olması gerektiğini düşünmekte ve sosyologları “Scientism” (bilimcilik) tehlikesine karşı uyarmaktadır. Durkheim'ın “anomi” karşısında entelektüellere biçtiği rol ve atfettiği görevler düşünülürse, bu bakımdan Mills'in Durkheim'dan etkilendiği söylenebilir.

“Toplum” ve “sosyoloji” tanımları, yapısal fonksiyonalisttir. Ancak insanın irrasyonel tarafına yaptığı vurgu ile yapısal fonksiyolizmden ayrılır.

Mills'e göre; siyasal düzen: İnsanların, toplumsal yapıdaki güç ve otorite dağılımını ele geçirdikleri, kullandıkları ve etkiledikleri kurumları kapsar. Ekonomik düzen, insanların mal ve hizmetleri üretmek ve dağıtmak için emeği, kaynakları ve teknik araçları örgütledikleri kurumları kapsar. Askeri düzen ise İnsanların meşru şiddeti örgütledikleri ve kullanımını destekledikleri kurumları kapsar.

Kamunun Öğeleri

Mills'in analiz ettiği bir diğer kavram, kamuoyu; belli bir zamanda belli bir tartışmalı durum karşısında bu sorunla ilgilenen kişi ya da kişilerin gruplarında hâkim olan kanaattir. Dolayısıyla bir toplumda tek bir kamuoyundan bahsetmek mümkün değildir; sadece savaş gibi halkın tek vücut olduğu durumlarda tek bir kamuoyundan bahsedilebilir. Kamu toplumu ve kitle toplumundaki ayrımları öne çıkarır.

Buna göre, kamu toplumunun temel dayanağı düşüncenin özgürce açıklanabilmesidir, toplumsal hayatta bireyler düşünce ve görüşlerinin özgürce açıklayabilmektedirler. Kamuoyu da açık tartışmalarla oluşmaktadır. Hiçbir kurumun, kamu üzerinde açık ya da gizli herhangi bir baskısı bulunmamaktadır. Kamuoyu toplumu, kendi sorunlarıyla ilgili her sorunu protesto etmeyebilirler; protesto haklarının oluşu, özgürlük ortamının varlığı sayesindedir.

Kitle toplumunun temel dayanağı ise kitle iletişim araçlarının bireyleri manipüle ederek gönderilen mesajları tüketmelerini sağlamaktır. Düşünce ve eğilimler karşılıklı dinlenebilmesine rağmen, kendini ifade edebilenlerin sayısı azdır. Kitle toplumu, güdülenmiş toplumdur. İktidar, kamu üstünde baskı sahibidir (Bu da, bir toplumun kitle/kamu toplumu olduğunu gösteren ölçüttür). Bireyler yığını olarak görülen kamu; KİA (Kitle İletişim Araçları) ile biçimlenir ve KİA ile oluşturulan kamuoyunun oluşturacağı davranışlar, iktidar tarafından sürekli denetlenir. Açık ya da örtülü bir baskı mevcuttur. Demokrasinin varlığı adına her konu protesto edilebilir.

Her toplum zamanla değişebilir; kitle toplumu ya da kamu toplumu halini alabilir. Mills'e göre Amerikan toplumunun gidişatı, kitle toplumuna doğrudur. KİA'nın kullanımı ve idaresi, iktidar seçkinlerinin elindedir.

Orta sınıf

Mills'e göre orta sınıf, geniş bir yelpaze olup; işverenlerle ücretli çalışanlar arasındaki tampon sınıftır; büyük ölçüde ”yabancılaşma”nın pençesindedir. Bu konuda Marx'ı takip eder. Marx'a göre, insanları hayvanlar dünyasından ayıran şey, “emek”tir ve kapitalist sistemin ortaya çıkardığı modern sanayi, insanlığın kendini emeğiyle ifade etmesini giderek zorlaştırmaktadır. Bu doğrultuda kişiler kendilerini emekleri ile ifade edemeklerinden, hem ortaya çıkan sonuca ve sürece, hem de kendilerine ve doğaya yabancılaşmaktadırlar. İş dünyasında yaşanan yabancılaşma, “iç dünya”ya da sirayet etmekte ve çılgınca bir eğlence anlayışını doğurmaktadır. Orta sınıf, devamlı iktidar seçkinlerinin sahip olduğu para, iktidar ve prestijin peşindedir; ancak bunlara hiçbir zaman sahip olamayacaktır. Mills'in orta sınıf sorununa yaklaşımındaki temel kavram, Marx'ın yabancılaşma sorunudur. Mills'e göre prestijin en önemli yolu doğumdur; eğitimle de sağlanır ve eğitimin süresi, prestiji belirler.

"Beyaz Yakalılar" eserinde, 1950'lerde Amerika'da giderek büyüyen beyaz yakalı orta sınıfı incelemiştir. 20. yüzyılda büyük çaplı girişimcilerden, küçük mülk sahiplerinden oluşan eski ve bağımsız durumdaki orta sınıfın yanı sıra, şirketleşme çatısı altında toplanan Amerikan toplumunda yeni bağımlı bir orta sınıf ortaya çıkmıştır. Bu yeni orta sınıf bir toplum yapısının önemli siyasal parçası olamamıştır. Günümüzde ise toplumu kitle toplumu olmaya zorlayan güçlerin, arkadan gelen ikinci veya üçüncü sınıfın hizmetlileri olma pozisyonunda kalmıştır. Mills eski orta sınıfın bir zaman içinde olsa, toplumda bağımsız bir iktidar tabanı oluşturduğunu belirtmekle birlikte, yeni orta sınıfın bu yeteneği göstermediğini belirtir. Ayrıca Mills Beyaz yakalıların bağımsız bir siyasal görünümü olmayan ve olacağa da benzemeyen bir yeni orta sınıf meydana geldiğine dikkat çeker.

Mills, orta sınıf işçilerinin ve hatta serbest meslek sahibinin; genelde kendi yaşamlarını kontrol edecek bir kişisel güçten ve ulusu şekillendirebilecek bir politik güçten yoksun olduklarını belirtmektedir.

İktidar seçkinleri

İktidar seçkinleri Mills'in en önemli eserlerindendir. Bu eseri 1956'da kaleme almıştır. Amerikan toplumuna, iktidar seçkinleri analizi üzerinden odaklanır. Nitekim Mills'e göre iktidar 19. yüzyılda bir orta sınıf toplumu olan Amerika'da ekonomi kendine göre bir denge içinde devam eden bağımsız üretim birimlerinden oluşup ekonomik güç bu çok sayıda küçük üretim birimi arasında parçalanmışken, süreç içinde ekonomik, idari ve siyasi yönden birbirleriyle bağlantılı iki veya üç büyük şirketin egemenliği altına girmiş, ekonomik alanda alınacak en önemli kararlarda iktidar bu şirketlerin eline geçmiştir.

İktidar seçkinleri, üç ana gruptan oluştur. Bunlardan birincisi, karar alıcı pozisyonlarda bulunan yüksek düzeydeki hükümet yetkileri ve siyasetçilerdir. İkincisi, büyük şirketlerin CEO’ları, finans dünyasının patronları ve sanayi liderlerinden oluşan ‘ekonomik seçkinler’dir. Bu kişiler, ekonomik politikaları belirleyebilecek güce sahiptir. Üçüncüsü ise yüksek rütbeli subaylar, Pentagon’un bürokratları ve askerî sanayi yapısında yer alan kişilerden oluşan ‘askerî seçkinler’dir.

Mills, önceki elit kuramcıların aksine elit yönetimi kaçınılmaz yönetim biçimi olarak görmez, ayrıca seçkinlerin doğuştan seçkin bir karakterle dünyaya geldikleri gibi bir görüşe itibar etmez. Seçkinlerin arasından bazıları iddia edilen özelliklere sahipse bu doğuştan değil, sahip olunan ayrıcalıklı yaşam koşullarından kaynaklandığını belirtmiştir. Bir araya geldikleri kulüpler, mekanlar üzerinden sadece kendilerinin değil diğerlerinin de hayatlarını etkilerler. Bu süreç protestan ahlakından da beslenir.

Mills, kuramının tarihin her dönemi için geçerli olamayacağını söylemiş olmakla birlikte; büyük ölçüde 20.yüzyıla uygun olduğu düşüncesindedir. Mosca ve Pareto'nun elit teorileri ile birlikte düşünülürse, Mills'in tezi demokrasiye karşı sunulan görüşlerin antitezi, yani bir Neo-Elit kuramıdır). Mills'in iktidar yapısı çözümlemesi karamsardır; kadın ve erkeği, kaderleri elitin toplumsal eylemlerince belirlenen piyonlar olarak görme eğilimindedir.

Mills'e göre demokrasi, yurttaşlara söylenmekte olan bir yalandır ve işin aslı başkadır: Toplum, üçlü bir dikta (triviumverate) tarafından, yani siyasi-sanayi-askeri elitler tarafından, üçlü bir etkileşimle (Capitol-Pentagon-Wall Street) yönetilmektedir. Bu etkileşim içindeki üçlü şema iç içe gemiş, bir “kenetli müdüriyet” (directorate) oluşturmuşlardır. Bu elitin (sermaye-iktidar-ordu üçgeninin) özellikleri ise;

• Karşılıklı değiştirilebilen roller içerir (Fabrika sahibi zengin bir işadamının, bir sonraki dönemde rahatça bakan olabilmesi gibi/Üçlü diktanın herhangi bir branşında dorukta olanlar, diğer branşa hızlı ve kolayca geçebilirler).
• Benzer sosyal geçmişlere sahiptirler.
• Hiçbir elit, tek başına güç olamaz.
• Yoksulluk, durgunluk, ekonomik bunalım ve savaş kararları, iktidar eliti tarafından verilir.
• Gizlilik içinde çalışma, temel prensipleridir (ancak bunu inkâr ederler).
• Çok yüksek bir prestije ve teknoloji gibi istediklerinin uygulanmasını sağlayacak araçlara sahiptirler.
• Siyasal iktidar, hükûmetin üst düzeylerinde yoğunlaşır.
• Günümüzde hükûmet ve ekonomik sermayeyi büyük hükûmetten ayırmak imkânsızdır, askerî güç ise II. Dünya Savaşı'ndan bu yana yükseliştedir. O'na göre “Amerika'da bugün askeri yapı, politik yapının önemli bir parçasını oluşturmaktadır”, “askeri kapitalizm”dir: Çünkü siyasal elitin dikkat noktası ulusal konulardan uluslararası konulara kaymıştır, bu da büyük askeri liderlere karar verme sürecinde daha fazla söz hakkı tanımaktadır. Ekonomi ise aynı anda hem savaş ekonomisini hem de özel şirket ekonomisini yaşamaktadır.

Bu açıdan Mills, “Equilibrium” yani “Hükûmetin, çekişen çıkarlarının dengelenmesiyle düzenlenen bir çeşit otomatik makine olduğu” şeklindeki denge tezine de karşı çıkar. Amerikan sahnesindeki yakın olayların tarihsel kargaşasına bakıldığında, Mills'in siyasal elit tartışmasının tümüyle isabetli bir kehanet olduğunu söylemek mümkündür. Bütün belirtiler, toplumda iktidar paylaşılmasına ve dağılımına değil; iktidarın tekelleşmesine, toplanmasına, merkezileşmesine gidildiğini göstermektedir.

Dış bağlantılar

• Official website12 Temmuz 2001 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
• Frank Elwell's page at Rogers State3 Şubat 2004 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
• An interview with Mills's daughters, Kathryn and Pamela 17 Nisan 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
• C.Wright Mills, The Power Elite 3 Nisan 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
• A Mills Revival?8 Ekim 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
• C.Wright Mills,The Causes of World War Three 29 Mayıs 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
• C.Wright Mills, Letter to the New Left 11 Mart 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
• C.Wright Mills, The Sociological Imagination7 Ocak 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
• C.Wright Mills, On Intellectual Craftsmanship
• C. Wright Mills:"Neumann and Behemoth the best of German Tradition", in Power, Politics and People,New York,1967