İstanbul Havalimanı
| İstanbul Havalimanı | |||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | |||||||||||||||||||||||||||||||
 İstanbul Havalimanı'nın havadan görünümü | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Özet | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Havalimanı tipi | Sivil | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Sahibi | Devlet Hava Meydanları İşletmesi | ||||||||||||||||||||||||||||||
| İşletici | İGA İstanbul Havalimanı İşletmesi A.Ş. | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Hizmet verdiği şehir | İstanbul | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Yer | İmrahor-Tayakadın-Yeniköy, Arnavutköy Akpınar, Eyüpsultan | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Açılış | 29 Ekim 2018) | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Bağlantı merkezi (hub) | Türk Hava Yolları | ||||||||||||||||||||||||||||||
| İnşa tarihi | 2014 - 2018 | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Rakım (ODS) | 325 ft / 99 m | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Koordinatlar | 41°15′39″K 28°44′32″D / 41.26083°K 28.74222°D | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Web sitesi | istanbulhavalimani.gov.tr igairport.com | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Harita | |||||||||||||||||||||||||||||||
 | |||||||||||||||||||||||||||||||
  IST  IST  IST  IST  IST | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Pistler | |||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||
| İstatistikler (2025[2]) | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Yolcu trafiği | 84.430.740 | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Uçak trafiği | 517.263 | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Kargo trafiği (ton) | 2.038.768 | ||||||||||||||||||||||||||||||
İstanbul Havalimanı (IATA: IST, ICAO: LTFM), Türkiye'nin İstanbul ilinde hizmet veren uluslararası havalimanıdır. Şehir merkezinin 35 km kuzeybatısında, Arnavutköy ve Eyüpsultan ilçeleri sınırları içindedir. Havalimanının sahibi Devlet Hava Meydanları İşletmesi iken işletmecisi İGA İstanbul Havalimanı İşletmesi A.Ş.'dir.
29 Ekim 2018'de hizmete giren İstanbul Havalimanı, 6 Nisan 2019'da Atatürk Havalimanı'nın ticari uçuşlara kapatılmasıyla bu havalimanına ait olan IST kodunu almıştır. 2024 yılında 80.430.740 yolcu ve 517.263 uçak trafiğine ev sahipliği yapan İstanbul Havalimanı, 2025 Nisan itibarıyla 111 havayolunun uçtuğu ülkenin en işlek havalimanıdır. Kargo trafiği bakımından ise 2.038.768 ton ile ülkedeki havalimanları arasında ilk sıradadır. 2020-2022 yıllarında yolcu trafiğine göre Avrupa'nın en işlek havalimanı olan İstanbul Havalimanı, 2023'ten beri Heathrow Havalimanı'nın ardından ikinci sırada yer almaktadır.
Tüm etapları tamamlandığında kapasitesi yıllık 200 milyon yolcuya çıkarılabilen 2 terminali ile birbirinden bağımsız altı pisti[3] olacak şekilde hizmet verebilecektir. İnşa aşamasında iken havalimanının proje ismi İstanbul Yeni Havalimanı olarak belirlenmesine karşın tamamlandığında adı İstanbul Havalimanı olarak açıklanmıştır. Yeni havalimanı için yapılan ihaleyi 3 Mayıs 2013'te İGA yatırımcılarının oluşturduğu Cengiz, Mapa, Limak, Kolin, Kalyon Ortak Girişim Grubu (OGG) cumhuriyet tarihinin en yüksek teklifi olan 22,152 milyar euro değerinde bir teklif ile kazanmıştır. İGA'nın 2022 yılı itibarıyla ortaklık yapısı şu şekildedir: %55 Kalyon Havacılık ve İnşaat A.Ş., %45 Cengiz İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. İhalenin ardından, projenin temeli 7 Haziran 2014 tarihinde atılmıştır.[4]
Tarihçe
[değiştir | kaynağı değiştir]Arka plan
[değiştir | kaynağı değiştir]İstanbul Atatürk Havalimanı'nın yoğunluğu ve kapasite yetersizliğini tespit eden Bakanlar Kurulu, yeni bir havalimanının inşa edilmesine karar verdi.[5] 13 Ağustos 2012 tarihinde ise bölge seçimi yapılarak projenin hayata geçirilmesi için ilk adım atıldı.[6]
İhale süreci
[değiştir | kaynağı değiştir]Yeni Havalimanı'nın İhalesi 24 Ocak 2013 tarihinde açılıp 3 Mayıs 2013 günü sonlandırıldı.[7] Yüzde yirmi özkaynak zorunluluğunun öngörüldüğü ihaleye TAV, Alarko, IC, Limak, Makyol ve Varyap Holding katılım gösterdi.[8] Havalimanı işletme süresi şartlar dahilinde 25 yıl olarak sabitlendi.[9] İhale hazırlığının global büyüklükteki bir proje için kısa vadede gerçekleştiği fikri uzmanlar tarafından dile getirildi.[10][11] Sabancı Holding ise ihaleye katılmaktan vazgeçti.[12]
Türkiye tarihinin en büyük yatırımı olan Yeni Havalimanı İhalesi 3 Mayıs 2013 günü saat 10.00'da Ankara Esenboğa Havalimanı Sosyal Tesisleri'nde gerçekleştirildi.[13] İlk turda en yüksek teklifi Fraport şirketi verdi. İhaleyi 22,152 milyar euro ile Cengiz, Mapa, Limak, Kolin, Kalyon Ortak Girişim Grubu (OGG) kazandı. 6 saat süren 96 turlu ihaleden devlete KDV dahil 26 milyar 142 milyon euro gelir çıktı.[14][15]
3 Mayıs 2013 tarihinde yapılan ihaleyi Cengiz, Mapa, Limak, Kolin, Kalyon Ortak Girişim Grubu (OGG)’nin kazanmasının ardından sözleşme DHMİ'nin 80. kuruluş yıldönümü olan 20 Mayıs 2013 tarihinde imzalandı.[16]
Eleştiriler
[değiştir | kaynağı değiştir]Proje ile ilgili açıklanan ÇED raporuna göre projenin çoğunluğunun mevcut ormanın üzerinde inşa edilecek olması nedeniyle bu bölgedeki ekolojik sisteme zarar verileceği endişesi gündeme getirildi. İnşaat bölgesindeki kurutulacak göl alanlarının sulak alan olma özelliklerini yitirecek olmaları da eleştirilen konuların başında geldi.[17]
İnşaat süreci
[değiştir | kaynağı değiştir]
İnşaat Süreci Sözleşmenin imzalanması ile birlikte, YİD (Yap-İşlet-Devret) usulünde inşa edilecek ve işletmeye alınacak İstanbul Yeni Havalimanı projesinin yapım hazırlıkları başlamıştır. Çok-disiplinli (multidisciplinary) teknik yaklaşımın entegre şekilde uygulanmasına ihtiyaç duyulan projenin yapım aşaması, sözleşmeye göre toplam 4 etapta gerçekleştirilecektir. “Faz 1” olarak adlandırılan ve 90 milyon yolcu/yıl kapasitesine sahip, ilk etap iki bölüme ayrılmaktadır: • Faz 1a - 2 adet bağımsız paralel pisti o 34L/16R pisti: Banket dahil 3750 m x 75 m ölçülerinde, CATIIIb operasyon özelliğinde, ICAO 4F referans kategorisinde asfalt kaplama o 35R/17L pisti: Banket dahil 4100 m x 75 m ölçülerinde, CATIIIb operasyon özelliğinde, ICAO 4F referans kategorisinde asfalt kaplama - Her ana piste ait aynı geometrik özelliklerde paralel yedek pist (34R/16L ve 35L/17R pistleri) - Paralel, bağlantı, hızlı çıkış ve end-around Taksiyolları - Uçak park, operasyon ve de-icing Apronları - Terminal Binası (Yaklaşık 1,4 milyon m² toplam kullanım alanı ile tek çatı altında dünyanın en büyük Terminal binası) - 18.000 araçlık Katlı otopark - Tasarımı Pininfarina tarafından İstanbul ve Lale figüründen esinlenerek yapılmış 90 m yüksekliğinde Hava Trafik Kontrol Kulesi (ATCT) ve Teknik Blok - VIP Terminali - Kargo Tesisleri (Yaklaşık 5milyon ton/yıl kapasitesine ulaşabilecek planlamada) - Kurtarma ve Yangın (ARFF) İstasyonu, (her ana pist için CAT10 standardında 1 adet toplam 2 adet) - Yakıt ikmal limanı, 300 bin ton kapasiteli yakıt çiftliği ve yakıt hidran sistemi - 6 adet SMR ve 51 MLAT entegrasyonu ile dünyanın en kapsamlı Gelişmiş Yüzey Hareketleri Rehber ve Kontrol Sistemi (A-SMGCS) - Diğer Hizmet Binaları ve ilgili elektronik, elektrik, mekanik ile güvenlik sistemleri • Faz 1b - 1 adet bağımsız paralel pist (3'lü bağımsız paralel operasyona müsait) o 18/36 pisti: Banket dahil 3750 m x 75 m ölçülerinde, CATIIIb operasyon özelliğinde, ICAO 4F referans kategorisinde asfalt ve beton kaplama, - Paralel, bağlantı, hızlı çıkış ve end-around Taksiyolları - 45 m yüksekliğinde ikinci Hava Trafik Kontrol Kulesi - Kurtarma ve Yangın (ARFF) İstasyonu, (3, ana pist için CAT10 standardında 1 adet) - De-icing apron - İlgili Hizmet Binaları ve elektronik, elektrik, mekanik ile güvenlik sistemleri
• Faz 2 - 1 adet Doğu-Batı yönünde pist - İlgili bağlantı, hızlı çıkış ve end-around Taksiyolları - İlgili Hizmet Binaları ve elektronik, elektrik, mekanik ile güvenlik sistemleri
• Faz 3 - 1 adet bağımsız paralel pist (4'lü bağımsız paralel operasyona müsait) - 1 adet paralel yedek pist - İlgili bağlantı, hızlı çıkış ve end-around Taksiyolları - İlgili operasyon, uçak park ve De-icing apronları - 30 milyon/yıl kapasitesinde 2. Terminal binası - 2 nolu Hava Trafik Kontrol Kulesinin 3 ve 4 nolu pistlere hizmet edecek şekilde güncellenmesi - İlgili bağlantı yolları - İlgili Hizmet Binaları ve elektronik, elektrik, mekanik ile güvenlik sistemleri
• Faz 4 - 1 adet bağımsız paralel pist (5'li bağımsız paralel operasyona müsait) - İlgili bağlantı, hızlı çıkış ve end-around Taksiyolları - İlgili operasyon, uçak park ve De-icing apronları - 30 milyon/yıl kapasitesinde Uydu Terminal binası - 5 ve 6 nolu pistlere hizmet edecek 3 nolu Hava Trafik Kontrol Kulesi - İlgili bağlantı yolları - İlgili Hizmet Binaları ve elektronik, elektrik, mekanik ile güvenlik sistemleri
Sözleşmeye göre 1a fazının 42 aylık yapım ve operasyona girmesi süresi 1 Mayıs 2015 tarihinde yapılan yer teslimi ile başlamış; en yoğun zamanında sahada 33.000 personel ve 3200 iş makinesi ile 7 gün 24 saat esasında çalışmaların yürütüldüğü; GPS izleme, LOD 400 BIM gibi en üst düzey koordinasyon ve saha uygulama teknolojilerini kullanıldığı inşaat süreci, 21 Haziran 2018 tarihinde Türkiye Cumhurbaşkanı Sn. Recep Tayyip Erdoğan Cumhurbaşkanlığı uçağı ile pistlere ilk inişi gerçekleştirmesi ile taçlanmış; Operasyonel Hazırlık (ORAT) sürecine takiben, 29 Ekim 2018 tarihinde Faz 1a etabı tamamlanmış ve “İstanbul Havalimanı” olarak işletmeye alınmıştır. Operasyonlar ile beraber Faz1b çalışmaları da devam etmiş; 18 Haziran 2020 tarihinde, tüm dünyayı etkileyen COVID-19 pandemi sürecine rağmen tamamlanmış ve 3. paralel pist Türkiye'de ilk defa gerçekleştirilen 3'lü paralel kalkış ile operasyona açılmıştır. Yaklaşık 1,4 milyon m² Terminal binası, 18 bin araçlık otoparkı ve aktif 5 pisti ile İstanbul Havalimanı ilk fazı itibari ile 90 milyon yolcu kapasitesine sahiptir. Tüm operasyon altyapısı ise Faz 1 itibari ile 120 milyon yolcuya hitap edebilecek şekilde planlanmış ve operasyona alınmıştır. Diğer fazların yapımı sözleşme şartlarına göre Master Planın güncellenmesi ve yolcu sayıların sözleşmede belirtilen rakamlara ulaşması ile başlayacak ve sözleşmede belirtilen sürelerde tamamlanacaktır. Buna göre 4 fazın sonunda 5 paralel bağımsız pist (toplamda 9 pist), ana terminal ve uydu terminal binaları ile 150 milyon/yıl aktif yolcu kapasitesine ve 200 milyon yolcu/yıl operasyonel altyapı kapasitesine ulaşılacaktır.
Havalimanı inşaatındaki çalışma koşullarının yetersizliği ve işçi ölümlerine dair haberler zaman zaman muhalif basın aracılığıyla kamuoyuna yansıtılmıştır. Ölümlerin kamuoyundan gizlendiği ve Şubat 2018 itibarıyla 400 işçinin hayatını kaybettiği iddiaları Çalışma Bakanlığını açıklama yapmak durumunda bırakmıştır. Bakanlık açıklamasında, ölen işçi sayısının 27 olduğu belirtilmiştir.[18][19] Eylül 2018'de havaalanı işçilerinin, şartların iyileştirilmesi talebiyle düzenlediği geniş katılımlı eyleme jandarmalar tarafından TOMA ve biber gazı ile müdahale edilmiştir. İnşaat-İş Sendikası, eylemin ardından 600'e yakın işçinin gözaltına alındığını öne sürmüştür.[20][21]
Açılış ve sonrası
[değiştir | kaynağı değiştir]
Resmî açılışı 29 Ekim 2018'de gerçekleştirilen havalimanının adı aynı gün İstanbul Havalimanı olarak açıklandı.[22] İlk ticari uçuş TK2124 koduyla 29 Ekim 2018 tarihinde İstanbul'dan Ankara'ya yapılmıştır.[23]
4 Ekim 2019'da havalimanı içerisinde bir kütüphane hizmete açıldı.[24][25]
Havalimanının üçüncü pisti, devlet konuk evi ve camisi 14 Haziran 2020'de açıldı.[26] 17 Temmuz 2020'de havalimanında bir müze ziyarete açıldı.[27][28][29]
25 Haziran 2021'de Türkiye'nin ilk spotter alanı açıldı.[30]
17 Nisan 2025'te havalimanında eş zamanlı üçlü bağımsız pist operasyonu başladı. Böylece İstanbul Havalimanı, bu uygulamayı gerçekleştiren Avrupa'daki ilk havalimanı oldu.[31]
Yapı
[değiştir | kaynağı değiştir]İstanbul Havalimanı, şehrin Avrupa Yakası'nda, Karadeniz kıyısında[32] Arnavutköy ilçesine bağlı Tayakadın, İmrahor, Yeniköy[33][34][35] ve Eyüpsultan ilçesine bağlı Akpınar mahalleleri sınırları içerisindeki 99 m rakımlı ve 76,5 milyon m2 büyüklüğünde bir alan üzerine kuruludur.[36][37] Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü tarafından yapılan sınıflandırmaya göre CAT-II/III seviyesindedir.[36] Havalimanı, yaklaşık 1,3 milyon m2 kapalı alan büyüklüğü ile ülkenin en büyük havalimanıdır.
Terminaller
[değiştir | kaynağı değiştir]
Ana terminal binasının büyüklüğü 1,3 milyon m2'dir.[38] 2020'de LEED sertifikası alan terminal binası, dünyada bu sertifikaya sahip olan en büyük binadır.[39]
Pistler
[değiştir | kaynağı değiştir]- Havalimanına ait büyük uçakların iniş ve kalkışlarına uygun 3,5–4 km uzunluğunda Karadeniz'e dik olan 5 pist ve Karadeniz'e paralel uzanan 1 pist olmak üzere toplam 6 pist olarak projelendirildi. İlk iki pist 2018'de, üçüncü pist ise 2020 senesinde[40] açıldı. Beșinci pist 2026 senesinde açıldı. 2026 senesi itibarı ile toplam 4 ana pisti vardır.[41]
- Bu pistler sayesinde F kodlu en büyük yolcu uçakları Airbus A380 ve Boeing 747-8 alana iniş yapabiliyor.
- Bulunan iki taksi yolu 3.500 metre uzunluğunda ve 45 metre genişliğinde. Bu taksi yollarının acil pist niteliği bulunuyor.[42] Bunlara bağlı küçük taksi yolları da inşa edildi.
Hava trafik kontrol kulesi
[değiştir | kaynağı değiştir]![](https://lowyatch.pages.dev/bl-https://tr.wikipedia.org/wiki/Dosya:Istanbul_Airport_"Lalekule".jpg)
Temeli Ekim 2016'da atılan, 90 metre yüksekliğinde ve 17 katlı olarak projelendirilen hava trafik kontrol kulesi, lale figürlü tasarımı ile 2016 Uluslararası Mimarlık Ödülünü kazandı.[43][44][45]
Diğer yapılar
[değiştir | kaynağı değiştir]Havalimanında 40.000 araç kapasiteli park yeri bulunmaktadır.[46] Ayrıca havalimanı içerisinde Yotel adlı ve 451 kabinli bir otel hizmet vermektedir.[47] Şubat 2020'de havalimanında bir adliye açıldı.[48] Haziran 2020'de açılan Ali Kuşçu Camii terminal binasına yakın bir konumdadır.[26]
İstanbul Havalimanı Müzesi
[değiştir | kaynağı değiştir]İstanbul Havalimanı Müzesi, Türk kültürünün dünya vatandaşlarına tanıtılması amacıyla Türkiye'de bir ilki daha gerçekleştirerek İstanbul Havalimanı Müzesi'ni yolcularının hizmetine sundu. 29 müzeden 316 eserin yer aldığı İstanbul Havalimanı Müzesi, 1.000 m²'lik alanda “Türkiye'nin Hazineleri; Tahtın Yüzleri” sergisi ile hizmet vermeye başladı. İstanbul Havalimanı Müzesi, “Türkiye'nin Hazineleri; Tahtın Yüzleri” Sergisini de içerisinde barındırmaktadır.
Dünyada sayılı, Türkiye'de ise bir ilk olan müze, dış hatlar giden yolcu katında yer almaktadır.[49]
Hava yolları ve uçuş noktaları
[değiştir | kaynağı değiştir]Yolcu
[değiştir | kaynağı değiştir]Aşağıdaki havayolu şirketleri, İstanbul Havalimanı'nda düzenli tarifeli ve charter uçuşlar gerçekleştirmektedir:[50]