Yeni bir araştırmaya göre geçen yıl kasım ayında Dünya'yı vurarak daha önce benzeri görülmemiş GPS kesintilerine neden olan şiddetli güneş fırtınası, Amerikan tarım sezonunda yaşansaydı "ciddi kayıplara" neden olabilirdi.
Güneş fırtınaları, Dünya'da çoğunlukla Kuzey ve Güney kutuplarının üzerindeki gökyüzünde görülebilen büyüleyici kuzey ışıklarını (aurora) oluşturabiliyor.
Ancak zaman zaman güçlü güneş fırtınaları, Kuzey Avrupa ve Amerika'nın daha düşük enlemlerinde dahi gözlemlenebilen hareketli kuzey ışıklarını tetikleyebiliyor.
İyonosferde güneş fırtınalarının yol açtığı bozulmaların en yoğun hissedildiği bölgeler genellikle kutuplara yakın alanlar oluyor.
Bilim insanları, Kasım 2025'te yaşanan güneş fırtınasının Dünya'nın iyonosfer tabakasında olağandan daha güneyde türbülansa neden olduğunu ve 10 metreden daha geniş bir alanda GPS navigasyon sistemlerinin doğruluğunu geçici olarak düşürdüğünü belirledi.
Türk bilim insanları araştırdı: Kahkaha terapisi KOAH hastalarına umut olduYaşamAraştırmacılar, bulguları hakemli Geophysical Research Letters dergisinde yayımlanan çalışmada şöyle yazıyor:
"Bu çalışma, aurora parlaklığıyla teknolojik sistemler üzerindeki etkileri arasında bağlantı kurarak genellikle nispeten sakin kabul edilen orta enlem bölgelerinde 10 metreyi aşan yatay konumlandırma hatalarının meydana geldiğini saptadı."
Araştırmada bilim insanları, aurora kameralarından elde edilen gözlemleri, ABD ve Kanada genelindeki karasal GPS alıcı ağlarından alınan verilerle bir araya getirdi.
Güneş fırtınası sırasında ve sonrasında iyonosferdeki elektron yoğunluğunu, bu atmosfer tabakasındaki türbülansı, sinyal dalgalanmalarını ve GPS konumlama hatalarını haritalandırdılar.
Bilim insanları, güneş fırtınasının etkisiyle yüksek enerjili elektronların Dünya'nın manyetik alan çizgileri boyunca aşağıya doğru ilerlediğini ve geniş bir enlem kuşağında üst atmosferdeki gazlarla çarpıştığını belirledi.
Çalışmada, bunun sonucunda ABD kıtasının büyük bölümünde GPS sinyal genliğinde güçlü titreşimler meydana geldiği ortaya çıktı.
Araştırma, tüm enlemlerde yaşayan topluluklara aurora kaynaklı GPS sorunlarına karşı daha hazırlıklı olma çağrısında bulunuyor.
Bilim insanları, özellikle günümüzde otonom ulaşım ile hassas tarımda GPS'in üstlendiği kritik role işaret ediyor.
Güneş fırtınalarının yol açtığı GPS kesintilerinin bu sektörler üzerinde ciddi sonuçlar oluşturabileceği uyarısında bulunuyorlar.
Araştırmacılar, "Kasımdaki süper fırtınanın başlangıcı, ABD'deki tarım sezonunda gerçekleşseydi Amerikan tarım ve ulaştırma sektörlerinde ciddi kayıplara yol açabilirdi" diye yazıyor.
Bu nedenle, fırtına sırasında yüksek ve orta enlemlerde yaşanan düzensizlikleri anlamak için aurora özelliklerinin dinamiklerini yöneten ve belirleyen fiziksel süreçlerin bilinmesi gerekiyor. Bunlar arasında aurora yayında gerçekleşen enerji akışı, genişleme hızı ve çökelme ölçeği boyutları gibi, aksamaların ortaya çıkmasına katkı sağlayan unsurlar bulunuyor.
