زبان و ادبیات فارسی دبیرستان و راهنمایی

آرایه تشبیه

آن است که بین دو چیز رابطه ی همانندی برقرار کنیم.   هر تشبیه چهار رکن دارد:

الف) مشبه: چیزی است که آن را به چیز دیگر مانند می کنیم.    ب) مشبه به: چیزی است که مشبّه را به آن مانند می کنیم.

پ) وجه شبه : ویژگی مشترک بین مشبّه و مشبّه به است.       ت) ادات تشبیه: واژه ای است برای بیان شباهت بین دو چیز.

نمونه: دانا چو طبله ی عطار است خاموش و هنرنمای

دانا: مشبه           طبله ی عطار: مشبه به                 خاموش و هنر نمای: وجه شبه                    چو: ادات تشبیه

تشبیه در نگاه نخست به دو دسته ی کلی تقسیم می شود:

  1ـ تشبیه در قالب یک جمله .   مانند:         

نمونه 1ـ بلم(قایق) آرام چون قویی سبکبار            به نرمی بر سر کارون همی رفت ← یعنی بلم مانند قویی سبکبار بود.

بعضی مواقع ،در شعر، فعل ها، حذف می شوند. در این جا فعل اسنادی (بود) حذف شده است.

نمونه2ـ از من مطلب صبر جدایی که ندارم           سنگی است فراق و دل محنت زده جامی

در مصراع دوم، دو تشبیه داریم: الف)فراق(هجران)،سنگ است.             ب) دل محنت زده،جام است.

در هر دو مثال، وجه شبه و ادات تشبیه حذف شده است.

نمونه3ـ در سوختن دلیرم ،در نغمه یکه تازم             چنگم که می خروشم،شمعم که می گدازم

در مصراع دوم دو تشبیه است. الف)چنگم: من چنگ هستم.(یعنی مثل چنگ ـ نوعی سازـ هستم)

ب)شمعم: من شمع هستم.              در هر دو مثال، وجه شبه و ادات تشبیه حذف شده است.

2ـ تشبیه در قالب ترکیب اضافی. مانند:

خانه ی دل ما را از کرم عمارت کن . خانه ی دل ← اضافه تشبیهی است. دل مثل خانه است.

گرم از دست برخیزد که با دلدار بنشینم/ ز جام وصل می نوشم ز باغ عیش گل چینم (جام وصل و باغ عیش، اضافه های تشبیهی هستند.)

توجه: وازگانی که برای ادات تشبیه به کار رفته اند:

چون، چو،مانند، گویی ، به کردار، وار، سان ، به سان،آسا،  به شیوه، صفت و . . .

ـ آرزو می کندم شمع صفت پیش وجودت            که سراپای بسوزند من بی سر و پا را  ← مثل شمع

ـ و او به شیوه ی باران پر از طراوت تکرار بود. ← مثل باران

ـ دو فرزند بودش به کردار ماه        سزاوار شاهی و تخت و کلاه ← مثل ماه

از آن جا که دسترسی دانش آموزان به مطالب علمی  از طریق تلگرام سریع تر و آسان تر از ورود به وبلاگ است ، کانال زیر برای پرداختن به مفاهیم و مسائل زبان و ادبیات فارسی که مورد نیاز دانش آموزان است، ایجاد شده است. امید است همه دوستانی که مایلند از مطالب مربوط به زبان و ادبیات فارسی استفاده کنند در این کانال عضو شوند.

adabdan@

آرایه های ادبی

علی:

واج های کلمه آدم را مشخص کنید.

پاسخ : ء / ا / د / ـــَـ / م

 توسط: م

لطفا واج اوایی کلمه یحیی را بنویسید.

پاسخ: واژه ی « یحیی» پنج واج دارد.             ی/ ـَ /ح / ی / ا

فاطمه

پرسش: با سلام افعال وارد شدن و چسباندن حرف اضافه‌ی اختصاصی دارند؟

پاسخ: بله . وارد شدن و چسباندن، مانند نگریستن،گوش کردن و نازیدن با حرف اضافه ی به به کار می روند.

---------------------------------------

پرسش: متاسفانه در جمله ی زیر از زبان فارسی (1) چه نقشی دارد؟

متاسفانه نتوانستیم پیدایش کنیم.

پاسخ:

متاسفانه، قید بی نشانه و مختص است.

پاره ای از کلمات مانند روزانه ، ماهانه ، کودکانه ،صمیمانه ، مردانه،شرافتمندانه و ... که با « انه » به کار می روند، صفت مشترک با قید هستند. یعنی می توانیم آن ها را به عنوان صفت نیز به کار ببریم.

مثال:

1ـ او حقوق ماهانه ی خود را پس انداز کرد. حقوق ماهانه : موصوف و صفت 

2ـ او ماهانه بخشی از حقوقش را پس انداز می کند. ماهانه:قید بی نشانه . صفت مشترک با قید

در مثال شماره یک، ماهانه صفت است امّا قابل تفضیل نیست . یعنی نمی توانیم بگوییم . ماهانه تر . حتّی اگر انه را هم برداریم . باز کلمه ی ماه ( در معنای سی روز) قابل تفضیل نیست. ماه تر !!!

مثال های دیگر مانند ماهانه: روزانه ـ شبانه 

ولی کلمه ی متاسفانه اگر بدون «انه» به کار رود می تواند صفت باشد . مثال: آدم متاسف

امّا نمی توانیم بگوییم « آدم متاسفانه» . یعنی متاسفانه مانند کلمات خوشبختانه ، بدبختانه همیشه قید است و نمی تواند به عنوان صفت به کار رود. هرگاه کلمه ای همیشه قید باشد امّا نشانه ی خاصی نداشته باشد باید آن را قید بی نشانه و مختص به شمار بیاوریم. دقت کنید « انه» نشانه ی قید بودن نیست . چرا همان طور که گفتیم «انه» در کلماتی مانند شجاعانه نیز به کار می رود، و این کلمه می تواند صفت نیز باشد. مبارزه ی شجاعانه .

--------------------------------------------------------------------------------------------------------

تفاوت فعل اسنادی با ماضی نقلی و بعید چیست؟ 

مثال:

در بسته است. (است فعل اسنادی و بسته مسند است)

علی در را بسته بود. ( بسته بود فعل ماضی بعید است)

علی در را بسته است. ( بسته است فعل ماضی نقلی است)

جمله را منفی می کنیم .پیشوند منفی ساز (نـ ) همیشه به فعل اصلی می چسبد، اگر فعل اصلی را پیدا کنید، تفاوت را هم پیدا می کنید.

در بسته نیست . پس ، نیست فعل اسنادی و بسته مسند است.

علی در را نبسته است. پس بسته مسند نیست و جزئی از فعل ماضی نقلی است.

--------------------------------------------------------

ژاله: خسته نباشید یه سوال داشتم جمله ی خانه را خراب کردم نقش خراب چیه؟ ممنون میشم جواب بدین

پاسخ: درود بر شما

این جمله چهار جزئی با مفعول و مسند است. نهاد محذوف + مفعول( خانه را ) + خراب (مسند) + فعل( کردم).

مانند جملات زیر:

دکتر حال من را خوب کرد / او رادیو را درست کرد/ باران هوا را پاکیزه کرد/

اگر بتوانیم فعل کرد را به گرداند تغییر دهیم  با یک جمله چهار جزئی با مفعول و مسند رو به رو هستیم.

-----------------------------------------------------------------------------------

یاس: سلام اگه میشه متمم فعلی رو واضح تر توضیح بدین

پاسخ : درود بر شما

متمم فعلی متممی است که فعل جمله به آن نیاز دارد و حذف آن معنای جمله را ناقص می کند. افعالی که به متمم فعلی نیاز دارند، حرف اضافه خاص دارند مانند:

جنگیدن + با            نگریستن + به        

مقایسه کنید با جمله ی ( او به خانه رفت ) در این جمله فعل، به متمم ( به خانه) نیاز ندارد و اگر آن را حذف کنیم  جمله به هم نمی خورد.. یعنی این متمم فقط معنای جمله را کامل تر کرده است. این نوع متمم که متمم قیدی نامیده می شود از اجزای اصلی جمله نیست .

اما در جمله ی ( او مداد را در جامدادی قرارداد) نمی توانیم متمم ( در جامدادی )را حذف کنیم . زیرا معنای جمله ناقص و نادرست است.

----------------------------------

خبرخوش: سلام و عرض ادب خدمت دبیر محترم آقای منصور نژاد
سایت خوب و پر محتوایی دارید و نکته های آموزشی مهمی در این جا وجود دارد
لطفا کل قواعد زبان و ادبیات فارسی را در سایت قرار دهید

پاسخ: درود بر شما 

متاسفانه چنین امکانی فعلاً وجود ندارد . یعنی وقت کم است. شما دروس را مطالعه کنید و نکاتی را که متوجه نمی شوید بپرسید. من نیز در حد توان خود به آن ها پاسخ خواهم داد.

--------------------------------------------

عصمت حقانی:

سوال یک : با تشكر بسيار عالي بود در صورت امكان در باره مجهول سازي افعا ل توضيح

دهيد بسيار ممنون

سوال دو : با سپاس از جنابعالي خيلي در باره هسته مشكل داشتم متشكرم ايا هسته گروه فعلي را در صورت امکان توضيح دهيد ممنون ميشوم

درود بر شما

پاسخ سوال یک : به این جمله دقّت کنید: امین کتاب را آورد. فعل این جمله معلوم است زیرا ما فاعلش را می شناسیم.

حال به این جمله دقّت کنید: کتاب آورده شد. آورنده ی کتاب را نمی شناسیم پس فعلش مجهول است. مفعول در جمله ی قبلی در جایگاه نهاد قرار گرفته است.

برای مجهول سازی این گونه عمل می کنیم.

1ـ نهاد آن را حذف کنیم.

2ـ مفعول را به ابتدای جمله می آوریم. ( نقش نمای را حذف می شود) 

3ـ  از فعل جمله صفت مفعولی می سازیم . مانند : آورد + ه = صفت مفعولی

4ـ از مصدر شدن فعل مناسب می سازیم.

مثال:

من نامه را فرستاده ام.       نامه فرستاده شده است .   زمان هر دو فعل در دو جمله ماضی نقلی است . یعنی در مجهول سازی نباید زمان را تغییر دهیم.

تنها فعل های گذرا به مفعول مجهول می شوند.

پاسخ سوال دو:

بن فعل ،در هر فعل، هسته ی گروه فعلی است.

مثال: آن ها به کتاب ها دست زدند.           زد = هسته

------------------------------------------------------------------

مریم : سلام خسته نباشید یک سوال داشتم اگه در جمله ای هسته نداشته باشیم یعنی گروه اسمی هم نداریم؟

پاسخ:

درود بر شما

وجود هسته در گروه اسمی اجباری و وجود وابسته اختیاری است. نسبت وابسته به هسته مانند نسبت فرزند به والدین است. اگر والدین نباشند فرزند نیز نخواهد بود.

به زبان ساده، ما به کلماتی که در جایگاه نهاد، مفعول، مسند، متمم و منادا می نشینند، گروه اسمی می گوییم.

بله. هر جا هسته نباشد، گروه اسمی هم نیست. امّا ما جمله ای نداریم که در آن هسته نباشد! مثل این که شما بخواهید جمله ای بنویسید که نهاد، مفعول، مسند، متمم و منادا نداشته باشد و این امکان پذیر نیست. پس نتیجه می گیریم  اگر هسته نباشد ، گروه اسمی وجود ندارد.( زیرا با وجود هسته است که گروه اسمی معنا پیدا می کند) و اگر گروه های اسمی نباشند ، جمله هم نیست.

-----------------------------------------------------------------------------

پرسش

مریم: سلام مرسی از توضیح کاملتون میشه در این جمله (پدر گفت:فرزندان من با اتحاد به پیروزی برسید) نهاد مفعول متمم و گروه اسمی و هسته رو مشخص کنید برام و توضیحشو بدین

پاسخ: نخست باید بدانید که عبارت شما دو جمله است. 1ـ پدر گفت . 2ـ فرزندان من با اتحاد به پیروزی برسید. 

پدر= نهاد        گفت= فعل و گزاره است . امّا هیچ کس از شما نمی پذیرد که این جمله کامل باشد. یعنی فعل " گفت " از افعالی است که به مفعول نیاز دارد. پدر چه چیز ی را گفت؟ پاسخ آن  جمله دوم است . یعنی جمله ی دوم مفعول جمله اول است. نهاد یک گروه اسمی است.

در جمله ی دوم ، فرزندان من، نهاد است. با اتحاد به پیروزی برسید، گزاره است.

با اتحاد= متمم قیدی و گروه قابل حذف        به پیروزی = متمم فعلی و غیر قابل حذف و گروه اسمی است. فرزندان من = نهاد است. فرزندان ،هسته و من، وابسته پسین است.

پیروزی، گروه اسمی و هسته است.

-------------------------------------------------------------------------------------

پرسش

یاسمن: سلام ببخشید یه سوال داشتم حرف نشانه را میتونه حرف اضافه باشد؟؟؟؟؟

پاسخ: خیر . را نقش نمای مفعول است.

--------------------------------------------------------------------------------------

پرسش

متنفر از ادبیات: تو این جمله گروه اسمی و هسته رو مشخص کنید برام 

انسان موجودی اجتماعی است و در جامعه ارزش خاصی دارد.

----------------------------------------------------------------------------------

گروه های اسمی در جمله ی اول : انسان ( هسته). موجودی اجتماعی ( موجود = هسته  . ی = وابسته پسین     اجتماعی = وابسته پسین )

گروه های اسمی در جمله دوم : جامعه ( هسته) .ارزش خاصّی: ارزش ( هسته ) . خاصی( وابسته پسین)

برای خواندن خلاصه داستان سووشون به ادامه مطلب بروید.

برای دیدن کنایه های دزس کباب غاز به ادامه مطلب بروید

آغاز سال تحصیلی نو را به همکاران محترم و دانش آموزان عزیز تبریک می گویم .

به امید سالی پربار برای همه

مهر ماه 1393

برای تهیه و نگارش پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی نام و تلفن خود را در بخش نظر خصوصی زیر همین پست یا به آدرس homansour2@yahoo.com  ارسال فرماییدتا با شما تماس گرفته شود. 

دانلود داستان صوتی رستم و اسفندیار از شاهنامه فردوسی

بخش اول

بخش دوم

رشته ریاضی ـ فیزیک

دفترچه عمومی و اختصاصی

رشته تجربی

دفترچه عمومی و اختصاصی

رشته هنر

عمومی و اختصاصی

ادبیات 3 ـ تجربی ریاضی

ادبیات فارسی 3 ـ تخصصی

بارم بندی دروس زبان و ادبیات فارسی (1) ـ (2) ـ (3) 

و ...

در ادامه مطلب