تێفكرینێك له‌ خه‌ڵوه‌تی قه‌ڵه‌م

ویلیام فاکنەر لە روانگەی ویل دۆرانتەوە   ژێدەر: کتێبی خوێندنەوەکانی ژیان   به شی ۲    

وەرگێڕ: هاشم عەلی وەیسی

3. رەشەکانی فاکنەر
ئەم هونەرمەندە پڕ تاقەتە، هەر بەو شێوەیەی بەرە بەرە دەچێتە پێشێ، دەربڕینی لە مەڕ رەشەکانی چوارچێوەی شوێنگەیی چیرۆکەکانی نەرم و نیانتر ئەبوو. لە کتێبی سارتۆریس، هەموویانی بە کاکە رەشە بانگهێشت ئەکرد. لە کتێبەکانی پاشتری وەکوو خەڵکێک باسی ئەوان دەکات کە بە هۆی هەژاری، کەم خوێندەواری و ((نەریتی بوون)) لە باری زەینییەوە دوا کەوتوون. لە کتێبی تووڕەیی و هاتوهاوار، ئەوان لە شێوەگەلی...

     ژێدەر: کتێبی خوێندنەوەکانی ژیان            به شي ۱     

وەرگێڕ: هاشم عەلی وەیسی
پێشەڕۆک:
ئەم خوێندنەوە دێرئەنجامانە کە بە خوێندنەوەی وێژەی ئەمریکا دەستی پێکرد هێندەی نەبرد رازی ژیان، رەسەنایەتی و توانستی ئەم وێژەیە، تەواوی سەرنجمی بۆ خۆی راکێشا. فاکنەر، ئۆنیل و هەمینگوای نووسەرەیلێکی هزرقووڵ و بە دەسەڵات بوون، کە ئاستی رۆمان و نمایشی ئەمریکایان تا رادەی رۆمان و نمایشی ئنگلستان، ئاڵمان و فەرەنسا بەرز کردەوە. چونکوو ئەو کاتەی خەڵاتی نوبڵ لە 1949 بە نووسەرێکی گمناو بەخشرا، کە بە روواڵەت لە زەلکاوی می سی سی ....

         وەرگێڕانی لە فارسیەوە: عاتفە مەحموودی

پیاوێکی دەوڵەمەن بە قەشەیەکی وت نازانم بۆ چی خەڵک بە پێی ئەوەی کە دەزانم هەموو ماڵ و ژیانم لە پاش مەرگم بە کلیسا ئەگات کە چی هەر بە چاو چنۆکم دەزانن، قەشە وتی بێڵە با حەکایەتی گاو و بەرازێکت بۆ بگێڕمەوە، تا هەموو شتێکت بۆ روون ببیتەوە. بەراز نفرین لێکراو و گایش خوشەویستی خەڵک بوو، ئەم باسە بەرازی سەرلێشواو کردبوو بەم بۆنەیەوە رۆژێک بە گای وت خەڵک لە خوویی هێور و چاوە گەش...

          "کاتێک ده‌توانین داهاتوو دابین بکه‌ین پێشبینی بۆ چیه‌!"       (راسل ئیکاف)

                                                                      نووسه ر: کامران ره‌حیمی- ئیلام

سه‌ره‌تا به‌م پرسیاره‌ ده‌ست پێده‌که‌م که‌ ئایا زمانی کوردی له‌ رۆژهه‌ڵات، توانیوه‌ یان ده‌توانێ خوێنه‌رته‌وه‌ر بێت و له‌ گه‌ل خه‌ڵک په‌ێوه‌ندی بگرێت؟ هه‌رچه‌ند وڵامی ئه‌م پرسیاره، پێداویستی به‌ لێکۆڵینه‌وه‌ی درێژه‌ خایه‌ن و چه‌ند لاینه‌ هه‌یه‌ به‌ڵام ‌ئێستا‌ ئه‌گه‌ر چه‌ند دێڕێكی كتێب یان رۆژنامه‌یه‌كی کوردی هه‌ڵسه‌نگێنیت تێده‌گه‌ی ده‌قه‌كان زیاتر له‌ 90% به‌ كوردی په‌تی نووسراون. بێ‌گومان بیری په‌تی نووسین ره‌نگدانه‌وه‌ی روانگه‌ی ناسیۆنالیستییه‌ بۆ زمان. رۆشنبیری كورد تێكۆشاوه‌ تا به‌ پێكهێنانی زمانێكی ره‌سه‌ن، سنوورێ بۆ خۆی دیاری بكات، پاشان بۆ ئه‌وه‌ی سنووری وڵاته‌كه‌ی پته‌وتر و به‌رچاو‌تر بكاته‌وه‌ زمانه‌كه‌ی په‌تیتر و كوردیتر كردووه‌، له‌ كاتێكدا ئه‌وه‌نده‌ پێویست نییه، چۆنکو ئێمه‌ ئه‌زمونی مێژوویی و فێرکاری گشتی وه‌کوو باشوور نیمانه‌ و ده‌بێ ئه‌م راستیه‌ له‌ به‌ر چاو بگرین و له‌ هه‌موو گرنگتر خۆمان له‌ گه‌ل دراوسێه‌کان هه‌ڵسه‌نگینین...

نووسه‌ر: كامران موحه‌مه‌د ره‌حیمی
                ئاماده‌ كردنی: عه لی خه یری (سه‌یوان ئیلامی)
سێ هه‌زار ساڵ له‌مه‌ و به‌ر زمانی ئاوێستایی زمانی ئایینی ئێرانییه‌كان بوو. نزیك به‌ و سه‌رده‌مه‌ زمانی مادی و پارسی كونیش بره‌ویان بووه‌.
هه‌ر چه‌ند زۆربه‌ی رۆژهه‌لاَتناسان وه‌كوو: دارمستر"نولدكه‌" مینۆرسكی و ... وا بیر ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ كوردی و مادی هه‌ر یه‌كن. به‌لاَم به‌ و هۆیه‌وه‌ كه‌ له‌ زمانی مادی تا ئێسته‌ بێجگه‌ له‌ چه‌ند وشه‌یه‌ك هیچ ده‌قێك نه‌دۆزراوه‌ته‌وه‌ لۆژیكی تر و زانستی تر ئه‌وه‌یه‌ له‌م باسه‌ واز بێنین و روون بوونه‌وه‌ی كێشه‌كه‌ به‌ داهاتوو بسپێرین.
زۆربی نووسه‌رانی ئێرانی ده‌نووسن زمانی فارسی سێ قۆناغی هه‌بووه‌ كه‌ بریتین له‌: پارسیی كۆن" پارسی ناوه‌ڕاست یان پاڵه‌وی" فارسی نوێ یان ده‌ڕی. به‌ واتایه‌كی تر ئه‌م بیرۆكه‌یه‌ زۆربه‌ی زمانه‌ كۆنه‌ ئێرانییه‌كانی به‌ موڵكی زمانی فارسی زانییوه‌. له‌ كاتێكدا ئێسته‌ به‌ هۆی خوێندنه‌وه‌ی به‌ڵگه‌ مێژووییه‌كان و زمانناسی نوێوه‌ روون ...

          (بە خوێندنەوەیەکی‌ کورتی‌ قەسیدەی‌ گوناهی‌ بەختیار عەلی‌)
                خوێـــــنـــدنــەوەیــەکــی‌ فــەلــســەفــی‌ – ئــەدەبــی‌
                      پێشکەشە بە "شلێر" کە گوناهی‌ یەکەمینم بوو...
ئەمە منم؟
ئەی‌ گوناهی‌ خۆشەویستی‌،
یان ئاوێنەی‌ تۆ؟

                                                                  نووسه ر: عادڵ قادری‌

کلیل وشەکان: بوون  – گوناە – مەعریفەت --  زماناگۆ – زماندرێژ--- تابۆ -- هەبوون

هاتووچۆی‌ مرۆڤ لە نێوان گوناە و مەعریفەت دا
مەعریفەت تەنها پێشبوونێکە کە گومان هەڵگر نییە و لەوەی‌ کە مرۆڤ گومانیش لە مەعریفەتی‌ خۆی‌ بکات هەر هێما و ئاماژەیەکە بۆ بوونی‌ ئەم وزە، ئەم تواناییە یان وەکوو زۆرتر وا دەنوێنێت و وادەڵێن: ئەم گوناهە کە بە گوناهی‌ یەکەمین ناوی‌ زڕاوە.  هەڵبەت درووست بوونی‌ ئەم حاڵەتە بەو مەرجەیە کە بە روانین و عەقڵییەتی‌ دیکارتی‌ مەعریفەت بخوێنینەوە، واتە گومان و شک بە بنەمای‌ بوون و تێفکرین بهێنینە ئەژمار، هەر بەم پێیەش لەئاوەها ...

نووسه‌ر:جه‌بار میرانی

زمانه‌وانی واته‌ وردبوونه‌وه‌ و لێكۆڵینه‌وه‌ له‌ سه‌ر زمان و دۆزینه‌وه‌ی رێسا و یاساكانی به‌ شێوه‌یه‌كی زانستی. زمان رۆڵێكی هێنده‌ گرینگی له‌ ژیانی مرۆڤدا هه‌یه‌ كه‌ ده‌توانین بڵێین بێ زمان ژیان به‌م چه‌شنه‌ نابێ و تا راده‌یه‌كی زۆر راده‌وه‌ستێ. ده‌كرێـت ئه‌م دیارده‌یه‌ له‌ زۆر روانگه‌وه‌ شرۆڤه‌ بكه‌ین و بیده‌ینه‌ به‌ر لێكۆڵینه‌وه‌. زمان به‌ر له‌ هه‌موو شتێك دیارده‌یه‌كی كۆمه‌لاَیه‌تییه‌ و په‌یوه‌ندییه‌كی زۆری له‌ گه‌ڵ چاند و داب و نه‌ریتی كۆمه‌ڵگه‌ جیاوازه‌كاندا هه‌یه‌. گرنگترین ئه‌ركی سه‌ره‌كی زمان به‌ گشتی دامه‌زراندنی په‌یوه‌ندی ...

                                                                                                                                                                 نووسه‌ر: مه‌حسین كه‌ره‌مجوو

باس كردن سه‌باره‌ت به‌ دیارده‌ی دیمۆكراسی له‌ جیهانی ئه‌مڕۆدا، به‌ چه‌مكێكی هه‌مه‌ لایه‌نه‌ ئه‌ژمار ده‌كرێت كه‌ زۆربه‌ی خه‌ڵك شوێن كه‌وتوویی ئه‌م وشه‌یه‌ن و ئه‌مه‌ به‌ رێگه‌یه‌ك، له‌ بۆ چاره‌سه‌ر كردنی كۆسپ و به‌رهه‌ڵسته‌ تاكه‌كه‌سییه‌كان له‌ بواره‌كانی رامیاری، كه‌لتووری، ئابووری و ... هتد ده‌زانن. چه‌مكی دیمۆكراسی له‌ جیهانی ئه‌مڕۆدا، به‌رهه‌م هاتووی قه‌یرانی قووڵ و بزۆزی سیسته‌می شارستانییه‌تی كۆنه‌، كه‌ پاڵپشتی ...

 بزاڤی‌ خوێندكاری‌ كوردی‌ به‌ شێواز و چه‌شنێكی‌ پراكتیكی‌ و ته‌نانه‌ت تا راده‌یه‌كی‌ تیوَریكی‌ ئه‌گه‌رچی‌   لاواز یان قه‌ڵه‌و، رێگه‌ و رێچكه‌ی‌ خوَی‌ له‌ بزاڤی‌ خوێندكاری‌ ئێرانی‌ جوێ‌ كردوَته‌وه‌. له‌م ره‌وته‌ دا و به‌رئه‌نجامی‌ ده‌رهاوێشته‌و ئاكامی‌ ئه‌م بزاڤه‌ له‌ قه‌واره‌ی‌ بڵاڤوَكگه‌ل و وه‌رزنامه‌گه‌ل و بگره‌ هه‌ندێكجار سیمینار و دانیشتنانێك كه‌ هه‌ڵگری‌ پاشگری‌ خوێندكاری‌ كوردین، وه‌دیار كه‌وتوون. سه‌ره‌ڕای‌ هه‌موو كوَسپ و ته‌گه‌ره‌ و كه‌مایه‌سی‌ بوَ هه‌ڵنیشتن و واڵا بوونی‌ ئه‌م ره‌وته‌ هه‌مدیس جێگه‌ی‌ ئه‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ چه‌ند نموونه‌یه‌ك له‌ هه‌وڵ و چالاكه‌ فیكری‌ و تیوَرییه‌كانیان له‌ قه‌واره‌ی‌ بڵاڤوَكانێكی‌ وه‌كوو راڤه‌، روَژه‌ڤ، روانگه‌(خوێندكارانی‌ كوردی‌ زانستگا ته‌ورێز) و...بخه‌ینه‌ یاده‌وه‌ری‌ ...

وەرگێڕان: عادڵ قادری

کورتەی وەرگێڕ

 کامۆ یەکێک لەو بیرمەند و نووسەرانەیە کە دەمێکە لەجیهانی ئێمەدا هەڵهاتووە و ناخوازێت ئاوا بێت، ئەگەرچی ئەو بە جوغرافیا و بە کولتوور مەودا و جیاوازییەکی قەبە و زۆری لە گەڵ ئێمەی کورددا هەیە بەم حاڵەشەوە کامۆ بە شێوەیەک لە شێوەکان لە ئێمە دا دەژی. هۆی جیهانگیری و بێ سنوور بوونی کامۆ یان باشترە بڵێم خەمە کامۆییەکان ئەو ناوەرۆک و تێم و مانا وجوودی و بوون ناسانەیە کە لەسەرەتای نووسینیەوە تاکوو کۆتایی ژیانی تراژیکی هۆنییەوە و بەرگری لێدەکردن. ناسیاوەتی و پێناسەی ئێمە لە کامۆ زۆرتر لە رۆچنە و رێبازی ئەدەبیاتەوە بووە نەک خوێندنەوەو شیکاری بەرهەمە هزری و بیرکارییەکانی. کامۆ لە ساڵی 1913 لە مۆندۆڤی ...