به‌خته‌بارانی وشه‌

هۆ ئەستێرە دوور دوورەکەی
ئاسمانی بێ مانگ و
ئەم تاریکیەی بە سەر عەردا دابەزیوە !
چاوێک لەم حاڵە داگرە
چەندی ماوە تا کازیوە ؟

ئوقیانووسی تا چاو هەتەر کا بێ سنوور بە تۆف و تەم !
بەم دورگە حەزینەت بڵێ
کوا کەناری حەوانەوە ؟
کەی ئەگەڕێتەوە بەلەم ؟

لووتکەی چیا !
ئەی سپی پۆش !
ئەی بناری پاڵتۆ بەڵەک !
تینێک بە شەماڵی لەپ زێڕینا بچرپێنە
چەندی ماوە چرۆ دەربێ و
بدا لە دڵی بەستەڵەک ؟

کەپرێک
لە بناری خەونەکانما ئەکەمەوە
نزیک دارچوالەی حەزە لە مێژینەکانم و
لە دراوسێتی
کانی ئەشقە کاڵ و کرچەکانم.

کەپرێک
ئەوەندەی گوریسێک لە جۆگەلەی خۆشەویستی و
ئەونەی بۆنی پوونگە و بەیبوون ...
ئەونەی بەرامەی هەزبێکان
لە هێڵە بەفرێکی شانی شاخ و
لە چووزەرەی مەندێ و ڕێواس مەودای بێت و
هێندەی گوڵاوگوڵی هەنگێک
بە شیلەی تاسەی دیدارێک خەنی ببم.

کەپرێک چێ ئەکەم ئەزانم
هێندەی بانگی زەنگۆڵەیەک 
لە مێحرابی پەرچە دوور و
هێندەی تریقانەوەی بێریان
لە نزاکانی ئێوارانم نزیک.

لە بناری خەونەکانما
خەنەکێک بۆ کەپری جوانی
بە پاچی مەراقەکانم هەڵئەکەنم
چیمەنتۆکەی
بە ڕەشاوە ئەشقکوژەکانی دڵتان ئەگرمەوە
یادە هەست ڕووشێنەکانتان 
لە توێ توێی بەردەکانیدا ئەنێژم و
پەرژینێک بۆ 
وەرزە هەڵپرواوەکانی 
باخچەکانی قیروقایش ئەنێمەوە.

لە ئارانی خەونەکانما
هەوارە بەرزەیەک
نزیکەو گۆلبەنێکی دەم بە هاوار
ئەکەم بە باڵەخانەی حەوانەوەی بیرەکانم و
نیگادرۆزنەکانتان
لە قوڕاوی لافاوێکی بەهاریدا
بۆ زۆنگاوەکانی پێدەشت بەڕێ ئەکەم.

لە بناری خەونەکانما
لە ئارانی بیرەکانما
کەپرێک چێ ئەکەم
خۆ لە ئەستێرکە ساردەکانی هاوینانی
هەڵئەکێشم...
بۆنە ساختەکانتان لە خۆم دەرئەکەم
لە بۆنە ون بووەکانم ئەگەڕێم
ئەیاندۆزمەوە دڵنیـــــــام:
بۆنی باران
بۆنی خاک
بۆنی هەڵز نزیک لوتکە
بۆنی گیابەندی لێرەوار
بۆنی دارێکی بەتەمەن
بۆنی چرۆ
بۆنی نەمام
بۆنی گەون و هێلانەکەو
بۆنی قەوزە
بۆنی سنجوو
بۆنی حەزە نێژراوەکان
بۆنی جێژوان
بۆنی دایکم.

لە تەختەی ناوچەوانتانا
ئەلف و بێی تەپ و تۆزاوی
ڕۆمانەکانی ئەنفالێک ئەخوێنمەوە.

لە نغرۆگای خەونە بێ ڕەنگەکانتانا
پەپوولە ترساوەکانی
ناو زریکەکانی دایکم بەدی ئەکەم.

کزە خۆرێک لە تەیمانی دووکەڵەوە
هەتا کورتەئێوارانێک
ئەبێتە قەڵغانی شەوتان.

گەر بتوانم
کورتە چیرۆکی سامێکتان بنووسمەوە
ناوی ئەنێم:
درێژترین شەرمی مێژوو.

مناڵانی بەر چنگی شەڕ!!

شێعری هێمن؛ مانیفێستی هیوا

هەزار هێندە پەرێشان و سیاچارە بژیم هێشتا
لە ناو دڵدا هەمە ئاواتی خاڵ و پەرچەمێکی تر
       هێندە واتاکەی روونە رەنگە هەر چەشنە پێناسەکردنێک بۆی، خوێنەر ماندوو و وەڕس بکا. ئەوەی پێویست بە لێدوان ئەکا چەشنەکانی هیوایە و ئەو ئاراستانەی کە رەنگە بە پێی بۆچوونی مرۆڤەکان بە خۆیەوە بگرێ.
       ئێرنێست بلۆخ (١٩٧٧-١٨٨٥)، فیلسووفی ئەڵمانی پێی وایە هیوا تاسە و تامەزرۆیی مرۆڤە بۆ گەییشتن بە یۆتۆپیا و هاوڕا لەگەڵ کانت ئاوەز بە سەرچاوەی هیوا ئەزانێ. بە هەندێ جیاوازی جەوهەریەوە، لە روانگەی بیرمەندی فەرەنسی؛ گابریەل مارسێل (١٩٧٣-١٨٨٩) ەوە، هیوا چەشنێکە لە خۆتەیارکردن بۆ بەرزبوونەوە و هەڵکشان کە مرۆڤ بەرەو خۆبەدەستەوەدان بە ناهومێدی هەڵئەخڕێنێ. وێڕای هەڵدانەوە و خوێندنەوەی دیوانەکانی هێمن؛ قۆناغ بە قۆناغ و شێعر بە شێعر و بە سەرنجدان بەوەی کە باوەڕی هێمن بە کارکردی هیوا، لە خاڵی هەرە سەرەوەی نوشوست و نەگبەتی یەوە چرۆ ئەکا، زیاتر بۆمان روون ئەبێتەوە کە رەگەزی هیوا لای هێمن پێناسەیەکی بلۆخی بەخۆوە ئەگرێ.

ئەی هومێد ئەی رەفیقی دێرینەم
تۆ نەبی کێم هەیە منی بێکەس؟
گەر هەموو لا لە من بهارووژێ
نابەزم تۆم لەگەڵ بمێنی و بەس

       ئەگەر هێمن شێوەکار بووایە، بێ گومان لە رەشترین تابلۆکانیشیدا جێی تیشکی بۆ فڵچەیەکی کازیوەیی ئەهێشتەوە.

من گوڵی سەر گۆڕی ئاواتی لە مێژینەم بەڵام 
 رێژنێکم لێ بدا پێم وایە بۆ رووان ببمەوە 

شێعری هێمن، ئەو بیرە لە خوێنەردا ساز ئەکا کە فێنکاوێکە و لە نووتەکترین ئەشکەوتا چەندان قوژبن و کەلەبەر ئەبڕێ کە بە رووناکایی بنار بگات و شیناوەردە تینووەکان ئاژین بکا. قەڵەمی هێمن حیکایەتخوێنی تراژیکترین ریئالیتەی سەربوردەکانی نوشوستی مێژووی سەردەمە و بە سووررێئالیش بووبێ کڵاوڕۆژنەیەکی هیوای بە مافی سەرەکی خوێنەرەکانی زانیوە و لە بەرۆکی داون.

     سەهۆڵبەندانی بێدادی ئەگەرچی تووش و دژوارە                                                 بەڵام لێم سوورە وەک رۆژێ بەهار هەر دێ لە دووی زستان

بواری دوور روانینێک ئەهێڵێتەوە بۆ ئەوەی بیری خوێنەر گرێ بدا بە ئاسۆیەکی روونەوە. ئەمە لە کاتێکدایە کە هێمن چ لە ژیانی تایبەتی خۆیدا وەک تاکێکی سەردەمێکی هەستیار و پڕ لە کارەساتی زێد و ناوچە و جیهان بە گشتی و چ وەک دەورگێڕێکی دەروەست لە پێناو گۆڕانکاریەکانی دەوروبەری، لە جەرگەی رووداوەکاندا بووە و دەیان جار بە کارەسات و قەیرانی داڕمانی ئاواتە لە مێژینەکانی کە رەنگە لە سووڕێکی زەمەنی دوور و نادیاردا بواری دووپات بوونەوەیان بۆ بڕەخسێ، لە چەقی زۆر هەرەسدا خۆی دیوەتەوە.

    کێ وەکوو من سارد و گەرمی رۆژگاری چێشتووە   
گا لە دەشتی گەرمەسێر و گا لە کوێستانی گەدەم

رەگەزی هیوا لای هێمن بە لانی زۆرەوە رەگەزێکە دەرەنجامی خەباتێکی نەپساوەیە لەگەڵ واقعێکی وێرانکار و بانگەوازێک بۆ تاریکی، کە شاعیری بەرهەڵستکار خۆ بە دەستیەوە نادا و خەونەکانی ئەگەچڵێنێ.

ناڕەومەوە لە داوەڵ و تارمایی
زۆرم دیوە بوولێڵ و تاریکایی
دێنم بەو شەوگارە رەشە دوایی
دەڕۆم بەرەو ئاسۆ بەرەو ئاسۆی روون 
دەڕۆم دەڕۆم تا ترۆپکی رزگاربوون

     بانگی هیوا و کڵاوڕۆژنەی هێڤی لە باڵەخانەی شێعری هێمنەوە کاتێک هەڵئەبڕێ و ئەکرێتەوە کە پێشتر بە چنگی ئاگرینەوە لە شەڕگەی ئەنگوستەچاو گەڕاوەتەوە و مەلەفی پیلانەکانی هەڵداوەتەوە و هەر هیچ نەبێ موویەکی لە بەراز کردۆتەوە.
لە بەر تۆ چارەنووسی شوومی بەدفەڕ 
ئەوەی قەت لێی نەدەم تەپڵی ئەمانە
هەمە هیوا بە دواڕۆژێکی رووناک      
 بەشی ئینسانی بێ هیوا نەمانە

رەگەزێک نیە بە تەوەزەلی کۆتایی بێت. رەگەزێکە کە ئەتوانین ناوی لێ بنێین: هیوای بەئاگایانە یان هیوایەک تێکەڵ بە تێگەییشتووییەکی قووڵ. هیوایەک کە بەرپرسیارەتی ئەخاتە سەر شانی خوێنەری دەروەست. بۆ نموونە "ئێوارەی پاییز" فیلمێکە واقعی جڤاتێکی هەڵماڵڕاو لە رووی گەشی ژیان و بەها ئینسانیەکان و ژاکانی گوڵ و داچوونی ئەڤین و زەلکاوی بیر و باڵکشانی تاریکایی ئەخاتە سەر پەردەی شێعر: سەربوردەی تا دووا قۆناغەکانی ناهومێدی. لە ئاکام دا هێمن ئێکسیری هیوا ئاوێتەی مسی ئەنگوستەچاوی بێ هومێدی ئەکات و سووچێک لە زێڕی رووناکایی دەرئەخا. بینەرێکی ساکاری تراژێدیاکە ئەڵێ: کەوابێ ئاشنا بەشی ئێمە لەنێو چوونە، بەڵام بینەرێکی ئاگا و قۆڵ لێهەڵماڵڕاو و خۆبەدەستەوەنەدەر کە لە بۆتەی ئازارەکانی واقعی مەرگاویدا قاڵ بووە و... ئەڵێ: نا نا دوور بنوارە ... دوور بنوارە ئاسۆ روونە. رەگەزی ئەو هیوا دوورە لە تەوەزەلی و لە سەرخۆلابردن. ئەکتی دوور روانین هانایەکە بەرهەمی ئارەق ڕشتن و قووڵبوونەوە و قاڵبوونێکە کە لەو سۆنگەوە شاعیر چاوەڕێی ئەوە ئەکا رووناکی بەرهەم بێت.
جیا لەوە هیوا لای هێمن رەگەزێکی ئەگزیستانسیالیشی هەیە؛ واتە بەدەر لەوەی مرۆڤ تەوەرە و بە دوور لە قەدەرە مێتافیزیکیەکان پشتی پێ ئەبەستێ، پێیشی وایە گوڵی هیوا کاتێک ئەپشکوێ کە مرۆڤی گیرۆدەی نەهامەتی بە پشت بەستن بە هانای بەهێزی "هەڵبژاردن" ئەتوانێ جڵەوی رووداوەکان بە دەستەوە بگرێت و خۆی لە تەوژمی شەپۆلەکان راپسکێنێ و وەک باویلکە ڕەشەبا ئاراستەی بۆ دیاری نەکا. سارتر گوتەنی: ئەگەر مرۆڤێکی سەقەت و کەمئەندام نەتوانێ ببێت بە پاڵەوانی جیهان، تاوانی کەمتەرخەمی خۆیەتی لە هەڵبژاردندا نەک کەمئەندامبوونەکەی.
  کوتکی بێدادی هەر بکوتێ کاسە سەرم 
کار نەکا دەست و زووخاڵم تاکەی؟
 چاوەڕێی تیشکی هەتاوی هیوام
 نەڕەوێ هەور و گەواڵم تاکەی؟

بە چاوخشاندنێکی ساکار بە سەر مێژووی ژیانی هێمن دا، ژیانێک کە لە قات و قڕی ناوچەییدا دەس پێ ئەکات و لە شەڕی جیهانی دووهەم دا بە تافی لاوی ئەگات و لە ترۆپکی ئاواتەکانی دا نسکۆی کۆماری بە سەردا دێت و نسکۆ ئەبێتە پێشەنگی دەورانی دەربەدەری و کوودەتای ٣٢ و خەرمانەی دیکتاتۆریەتی رەشی پەهلەوی و دەیان هەوراز و نشێوی گورچکبڕی دیکەی تەمەنی ... هەموو ئەمانە و ژینێکی بێ حەوانەوەیە کە پێمان ئەڵێ بوونی هیوا لە هەناوی مرۆڤێکی وادا هەڵقوڵاوی هونەر و فەلسەفەیەکی قووڵ و جێگیرە، نەک دروشم و دێڕێکی بۆش بۆ کۆتاییهێنانێکی بریقەدار بە بەرهەمە شێعریەکانی. لەو رووەوە ئەتوانین بڵێین هیوا لە شێعری هێمن دا نەک تەنیا توێژاڵی وشەیەکی وزەدەر و ورەبەخش یان کڵاوڕۆژنەیەک بەرەو ئەنگوستەچاوی شەوگارەکانی تەمەنی، بەڵکوو مانیفێستێکە کە تێیدا ئامانجە باڵاکانی ریز ئەکات و کۆمەڵێک بڕگە و ئەرک و مەرجیان بۆ دەسنیشان ئەکات کە بە وتەی بلۆخ بەرەو یۆتۆپیای خەونەکانی هەنگاو بنێ.

زۆر جار لە قاوەخانەکانی سەر چەمی وڵیخان یان لە گوزەرەکانی بازاڕی خوارەوە بە دەم شمشاڵ ژەنینەوە ئەمدی. ڕێک وەک ئەم وێنەی پیر و بڕستی لێ بڕابوو و ئاو بە چاوە بێ چاویلکەکانیەوە ئەهاته خوارەوە. هەر جارەی بمدیبا تا کاتی ڕۆیشتنی ئەوەستام و بێ ئەوەی لە بیرم بێ کارێکم هەیە یان پەلەی جێگایەکمە تا دووا قومی نەواکانیم هەڵئەدا، بە پێچەوانەی زۆر کەس من پێموایه مامە قالە بۆ ئەوە شار بە شار و کۆڵان بە کۆڵان و کۆگا بە کۆگای نەئەکرد کە لە پێناو پێشکەش کردنی هونەرەکەیدا بەس تەنیا بژیوی ژیانی بباتەوە، بێگومان یەکێ لە مەبەستەکانی ئەوە بوو و دڵتەزێنیش نیه، بەڵام تۆ ئەگەر تەواوی پێداویستی ژیانیشت دابین کردایه، مامە قالە هەمدیسان تاو نا تاوێ بە دەنگی پڕسۆزی شمشاڵەکەیەوە ئەهاتە بەر گوێت و ئەیلاواندیتەوە، وەک بڵێی ئەمە بە ئەرکێک بزانێت و ژیانی لەوەدا مانا ببەخشێ کە نەوای شمشاڵ بە یەکسانی لە نێوان دەڤەر بە دەڤەری نیشتمانەکەیدا ببەشێتەوە. سامانی دنیات پێ بدایه مامە قالە نەئەسرەوت، حەجمینی نەبوو، ئەو ڕسالەتێکی لە سەر شان بوو بە ناوی تۆوی نەوا پژاندن و ژیان بەوە هەناسەی پێ ئەبەخشی، بە بین خواردنەوە. ئەو دەمەی کە من بە تەواوی هەستەکانمەوە تێکەڵ به نەوا ساکار و دڵبزوێنەکانی ئەبووم لە پارەی گەڕانەوەم زیاتر شکم نەئەبرد و قەت عانەیەکم پێ نەبەخشی، بەڵام ئەو قەت بە ڕادەی وەرگرتن ماوەی مانەوەی دیاری نەئەکرد. ئامانج لای ئەو گوێگرتنی ئامادەبووان بوو. هەر ئەوەیش شانازی ژیانی هەرمانی نێو دڵانی پێ بەخشی. 
مامە قالە ژیانێکی تایبەت ژیا.... ژیانێکی جیاواز، پێچەوانەی بۆچوونی باو ، مامە قالە لە زۆربەی زۆرمان پتر چێژی لە ژیان بینی، ژینێک تێکەڵ بە هونەر و دڵخواز و جیاواز و دژەباو...
لە سی و یەکی گوڵان سەرتر لە بیرماندای مامی نەوا !
.
.

"..."

1

ئه‌ڵێی پووڵێکی زیوینه‌

هه‌ڵتدابێ بۆ شێروخه‌تی ئه‌وین و

به‌ ئاسمانه‌وه‌ نووسابێ

له‌م شه‌وه‌ بێ به‌خته‌دا: مانگ

2

وه‌فا به‌ شاره‌وه‌ نالکێ

به‌فر قه‌ره‌ی ئه‌م بیابانه‌ بێ بارانه‌ ناکه‌وێ

گه‌ڕانه‌وه‌یش له‌ سه‌فه‌ری تۆ هه‌ڵنایه‌.

3

شه‌وان هاواری ناڵینه‌  له ‌ هیجرا

به‌ خه‌ونی وه‌سڵی باڵینم ره‌وا که‌

کورته‌ شێعر: سه‌یدعه‌لی ساڵحی

وه‌رگێڕانی : خالید که‌ریمی

1

شکۆفه‌کانت داپۆشه‌

هه‌رمێی کێوی!

هێشتا‌ سه‌ره‌تای ره‌شه‌مه‌یه‌!

2

له‌م سه‌ر هه‌تاکوو ئه‌و سه‌ری رێگای کوێستان

له‌ هه‌ر لاوه‌

په‌پووله‌یه‌ک،سووره‌گوڵێک.

3

به‌ هیوای دیتنی هه‌تاو

په‌یتا په‌یتا سیسرکه‌کان هاوار ئه‌که‌ن

به‌ڵام پێش له‌ یه‌که‌م کازیوه‌ی به‌ربه‌یان

خه‌و ئه‌یانباته‌وه‌.

4

داوود

حه‌نجه‌ره‌ی خۆی به‌ باڵنده‌کان پێشکه‌ش کرد.

من گیانم دا به‌ وشه‌کان.

5

له‌ هه‌ر شوێنێک جێ پایه‌ک بوو

بگه‌ڕێ

ئاکام ئه‌گه‌ی به‌ کانی یه‌ک.

 6

قسه‌ی ساکارم خۆش ئه‌وێ:

مرۆڤ،ئاسمان،ئۆخژن

7

باران بۆ نشێو و

به‌فر بۆ چیا و

وشه‌کان بۆ من ئه‌بارێن.

8

رووبه‌ڕووی دیوار ئه‌گریێم

هیچکات که‌سیش پێ نازانێ

نه‌ دیوار و نه‌ ماڵه‌که‌ و نه‌ دنیایش.

9

شه‌وانی هاوین

له‌ سه‌ر بانه‌ گڵینه‌کان

مۆسیقای مانگ پڕه‌ له‌ عه‌تری پونگه‌ی ته‌ڕ.

10

به‌فر بێ وچان ئه‌بارێ

لووره‌لووری گورگه‌مێوێک دێته‌ به‌ر گوێ

کاتێک به‌چکه‌که‌ی خۆی ئه‌خوا.

11

هێواش و قورس و ماندوو تێئه‌په‌ڕێ مانگ

له‌ شه‌وێکدا که‌ ئه‌زانێ

من چیم به‌ سه‌ردا هاتووه‌.

12

زستان ئه‌گه‌ر

به‌هاری باخی قۆخی ئه‌دی

ئه‌ڕۆیشت و

به‌س له‌گه‌ڵ مانگی گوڵان ئه‌گه‌ڕایه‌وه‌

13

کاتێ که‌ تۆ نیت

دنیا بچکۆله‌ و

ماڵ بێ کۆتایی.

****************

سه‌رچاوه‌: قمری غمخوار در شامگاه خزانی،انتشارات نگاه

                  خورپه‌

زۆر سته‌مه‌

منێک که‌ شه‌ماڵ له‌ گرده‌که‌ی رۆژاواوه‌،

رۆحی هه‌تا ترۆپکه‌کانی چوار ده‌ورم

هه‌لا هه‌لا و شیرین...شیرین به‌ جۆلانه‌ی ئێوارانی ساتی ده‌گمه‌ن

ئه‌هێوران و سه‌رمه‌ست ئه‌بووم...

منێک که‌ دڵم هێنده‌ی په‌ڕه‌سێلکه‌یه‌کی پڕ جریوه‌

 به‌ره‌ڵڵای هه‌رێمی بێ سنووری ئاسمان ئه‌بوو

به‌ چاوداگرتنی ئه‌ستێره‌یه‌ک دائه‌خورپا

گه‌شکه‌ ئه‌بوو و له‌م سه‌ر هه‌تاکوو ئه‌وسه‌ری به‌رهه‌یوانی کاکه‌شانێک

به‌رگه‌ی تاقه‌ قه‌ڵه‌مبازێکی ئه‌گرتم...

زۆر سته‌مه‌

منێک که‌ گه‌ردوونی شادیم له‌ که‌وانی په‌لکه‌زێڕینه‌یه‌کدا

له‌م سه‌ری په‌مه‌یی یه‌وه‌ تا ئه‌وپه‌ڕی ره‌نگنامه‌ی بێ سنووری خه‌ون هه‌ڵئه‌خلیسکان...

منێک که‌ به‌ ورته‌ی باران دڵۆپ دڵۆپ به‌ گیانی خاکا رۆئه‌چووم

به‌ گۆنای سێ په‌ڕه‌دا ئه‌نووسام و به‌ ئاودامانی شیلانا په‌رش و بڵاو ئه‌بوومه‌وه‌ و

له‌ به‌رامه‌ی ده‌وه‌نێکدا ئه‌بووم به‌ هاژه‌یه‌کی ون...

زۆر سته‌مه‌

ئێستا شه‌ماڵی هه‌ناسه‌ و ئێستا ئاسمانی چاوان و

کۆلکه‌زێڕینه‌یه‌ک بزه‌ و نه‌ختێک به‌رامه‌ی بارانیت

تاقه‌ ساتێک سه‌رێ نه‌کا به‌ ژووری شه‌یدایی شه‌وما.

زۆر سته‌مه‌... زۆر ئه‌سته‌مه‌.

    به‌یان ئه‌نگووت و شه‌و ڕابورد و من هێشتا خه‌وم نایه‌

        ده‌خوێنن  بولبول و قومری ، به‌ڵام قاسپه‌ی که‌وم نایه‌

                                                               "هێمن"

بۆ:"ه"

...

شه‌وی بێ "شه‌وبۆ" ڕابورد و

ئیتر منیش و "شه‌ونم"یش

پڕ "دڵنیا"ین

"تریفه‌"ی شه‌وباشێکی تۆ

ئه‌سپه‌رده‌مان به‌ خه‌ونی "کازیوه‌" ناکا.

"به‌یان" ئه‌نگووت

من و "گه‌زیزه‌"یش ئه‌زانین

"به‌هار"

"کاڵ"ترین وه‌رزی "خه‌یاڵ"ه ‌و

چرکه‌ و ساڵیش

مه‌ییون له‌ دڵی خاکا.

وه‌رگێڕاوی چه‌ن کورته‌شێعرێکی شه‌مس له‌نگروودی

1

شێعر له‌ داری سێو ئه‌چێ

له‌ به‌هه‌شته‌وه‌ هاتووه‌ و

به‌ میوه‌ی حه‌رام به‌ر ئه‌گرێ.

2

له‌ سه‌فه‌ر گه‌ڕاومه‌ته‌وه‌

سه‌فه‌ر له‌ من

ناگه‌ڕێته‌وه‌.

3

وه‌ک باڵنده‌یه‌کی دڵشاد له‌ خه‌و رائه‌بم و

نه‌ ئه‌زانم ناوم چیه‌ و

یا له‌ کوێم و

یان به‌ دووای چیشدا وه‌یلانم.

ته‌نیا ئه‌وه‌نده‌ ئه‌زانم ده‌مده‌می به‌یانێکی به‌هاریه‌ و

پانتای ئاسمان هێنده‌ی هێزی باڵه‌کانمه‌ و

هێنده‌ی هانای تامه‌زرۆییم.

4

ته‌ماشا که‌ چۆن پیر ئه‌بن!

ئه‌و خه‌ونانه‌ی تۆیان پێ نه‌دۆزرایه‌وه‌ و

ئه‌م جیهانه‌ جێ ئه‌هێڵن؟

5

ئێستا که‌ مه‌رگ کاتژمێره‌که‌ی قورمیش ئه‌کا و

له‌ دووی ناوی تۆ ئه‌گه‌ڕێ

وه‌ره‌ شتێک بچرپێنم به‌ گوێچکه‌تا:

ئه‌م ژیانه‌یش ته‌نانه‌ت،

 شیرین بوو.

تنۆک

1

ده‌رگا

ئاسمانی سێحراوی منه‌

کاتێ تۆ لێیه‌وه‌ هه‌ڵدێی

چه‌شنی هه‌تاو

2

قه‌ت ماڵئاواییم لێ مه‌که‌

با کرمی " قه‌ت نه‌گه‌ڕانه‌وه‌ "

تێم نه‌دا.

3

بانگم ئه‌که‌ی...

دنیام پڕاوپڕ ئه‌بێ له‌

جریوه‌ی ئه‌و په‌ڕه‌سێلکانه‌ی

دوای به‌سته‌ڵه‌ک

ئه‌گه‌ڕێنه‌وه‌ له‌ گه‌رمیان.

4

هه‌ڵه‌ی خۆم بوو

به‌ به‌رگی هۆنراوه‌ خه‌مڵای

ئێستا هه‌موو سامانی من

دیوانی له‌ چاپ نه‌دراوی خولیای تۆیه‌.

گۆرانی رۆژهه‌ڵاتی

فێدریکۆ گارسیا لۆرکا

له‌ هه‌ناری پڕ به‌رامه‌دا

ئاسمانێک ئه‌دره‌وشێته‌وه‌.

هه‌ر ده‌نکه‌ی ئه‌ستێره‌یه‌که‌ و

هه‌ر په‌رده‌یه‌ک خۆراوایه‌ک

ئاسمانێکی وشکه‌ڵاتوو و

گیرۆده‌ی چنگووڕی ساڵگار.

هه‌نار وه‌ک مه‌مکۆڵه‌یه‌که‌

زه‌مه‌ن تۆخی فڕێ داوه‌

تا گۆکه‌ی بێ به‌ ئه‌ستێره‌و

رووناکایی پێشکه‌ش بکات

به‌ باخه‌کان.

که‌ندوویه‌که‌ بچکۆلانه‌

شانه‌که‌ی له‌ ئه‌رخه‌وانه‌،

هه‌نگه‌کان هه‌نگوینه‌که‌یان

له‌ گوڵووکی زاری ژنان هه‌ڵگرتووه‌

گه‌ر بێتوو بته‌قێته‌وه‌ پێکه‌نینی هه‌زاران لێو

رزگار ئه‌کا!

هه‌نار له‌ چه‌شنی دڵێکه‌

به‌ سه‌ر مه‌زراوه‌ لێئه‌دا،

دڵێکی گه‌وره‌ و سووک به‌زێن

که‌ هه‌موو مه‌له‌کان تێیدا بێ مه‌ترسی و به‌ختیارن.

دڵێک که‌ خۆی و پێسته‌که‌ی

قه‌ت له‌ دڵی ئێمه‌ ناچێ

به‌ڵام به‌وه‌ی کون کونی کا

عه‌تر و خوێنی خاکه‌لێوه‌ پێشکه‌ش ئه‌کا.

گوڵه‌ گه‌نم،نانه‌:

مه‌سیحی باڵا هه‌یکه‌لی،زیندوو و مردوو.

داری زه‌یتوون

گوڕی کار و هانا و هێزه‌.

سێو میوه‌ی شه‌هوه‌ته‌

میوه‌ی ابوالهولی گوناه.

سێو چه‌قاله‌ی سه‌ده‌کانه‌

که‌ پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ شه‌یتان پاراستووه‌.

نارنج

په‌یڤێکمان له‌ گڵاوی گوڵه‌کان بۆ ئه‌ڵێته‌وه‌

زێڕ و ئاگرێکه‌ که‌ له‌ پاکژێتی سپی خۆیدا

جێگۆڕکێ ئه‌که‌ن.

ره‌ز،کڕنووش بردنه‌ بۆ شه‌هه‌وات

هاوینان چلووره‌ ئه‌به‌ستێ و

کڵێسه‌ غوسڵی ده‌رئه‌کا

تا شه‌رابی پاکژی لێ بچۆڕێنێ.

شابه‌ڕووه‌کان ئۆخژنی بنه‌ماڵه‌ن.

وه‌ک ئه‌نتیکه‌ی رابردوو وان

داره‌سووته‌مه‌نی پیرن

ئه‌قڵه‌شێن و

چه‌شنی ئه‌و ته‌واف که‌رانه‌ن

که‌ رێگایان ون کردبێ.

به‌ڕوو شێعره‌

ساته‌ شیرینه‌کانی زه‌مه‌نی به‌ سه‌ر چوو و

به‌ - ره‌نگی په‌ڕیوی زێڕینی- حه‌وانه‌وه‌ی سازگاریه‌.

به‌ڵام هه‌نار خوێنه‌.

خوێنی بێگه‌ردی فریشته‌یه‌.

خوێنی زه‌مینه‌

له‌ سووژنی لافاوه‌کان برینداره‌،

خوێنی به‌ لێشاوی بایه‌ که‌ هه‌ڵئه‌کا

له‌ ترۆپکێکی سه‌خته‌وه‌

که‌ چنگیان له‌ بینه‌قاقای گیر کردووه‌،

خوێنی ئوقیانووسی هێور و

خوێنی ده‌ریاچه‌ی نووستووه‌.

پێشینه‌ی مێژووی خوێنێکی تێدایه‌

که‌ له‌ ده‌ماره‌کانمانا دێت و ئه‌چێ.

وه‌همی خوێنه‌

له‌ بڵقێکی سه‌خت و مزرا دیل کراوه‌

له‌ روخسارێکی لێڵدا

شێوه‌ی دڵێکی هه‌یه‌ و قه‌واره‌ی جمجمه‌ی مرۆڤ.

ئه‌ی هه‌ناری شه‌قار شه‌قار!

تۆ گڕێکی داییساوی له‌ دڵی لق و گه‌ڵادا،

خۆشکی هاوله‌شی ڤێنووسی و

بزه‌ی باخچه‌ی له‌ ناو بادا!

په‌پووله‌کان به‌ چوارده‌ورتا ئه‌خولێنه‌وه‌

چون به‌ هه‌تاوت ئه‌زانن

کرمه‌کانیش له‌ ترسی ئه‌وه‌ی بسووتێن

سڵ ئه‌که‌ن لێت.

تۆ تیشکی ژیانیت و

مایه‌ی به‌ری توێی میوه‌کان.

ئه‌ستێره‌یه‌کی رووناکی

که‌ له‌ رۆخی جۆگه‌له‌یه‌کی عاشقدا

گه‌ش گه‌ش بریسکه‌ ئه‌هاوێ.

چه‌نده‌ من شێوه‌ی تۆ ناده‌م

ئه‌ی شه‌هوه‌تی ئاگرپژێنی سه‌ر چیمه‌ن!

****

وه‌رگێڕانی له‌ فارسیه‌وه‌: خالید که‌ریمی

سه‌ره‌تای  سارا

خه‌و به‌ ده‌ریاوه‌ نابینم

ده‌ریا بێده‌نگ

ده‌ریا بزر

شه‌پۆله‌کانی له‌ چاوم دائه‌شارێ.

باران به‌ خه‌ونم ناکه‌وێ

هه‌رچی ئه‌ڕژێ

هه‌رچی ڕێژنه‌ی گۆرانیمه‌

لایه‌کی له‌ بۆی باران نه‌کردۆته‌وه‌.

کانی ئه‌سڵه‌مێته‌وه‌ له‌ دێڕه‌کانم

ده‌ستم

 په‌یکه‌رێکه‌ له‌ وشکانی

په‌نجه‌کانم قه‌ڵه‌شت ئه‌به‌خشن به‌ کاغه‌ز.

خه‌و به‌ ده‌ریاوه‌ نابینم

ده‌ریا په‌نجه‌ نه‌رمه‌کانی

به‌ گۆنای لما ئه‌هێنێ.

به‌ ئاوریشمی شه‌پۆلانی

لانکه‌ی حه‌زی په‌ری جوانی رائه‌ژێنێ.

ده‌ریا کاتی ئه‌وه‌ی نیه‌

دڵ بۆ داستانی هه‌ڵقرچان بکاته‌وه‌.

باران به‌ خه‌ونم ناکه‌وێ

باران به‌ژنی له‌ ده‌سته‌کانی بای وه‌شتا

سه‌مای ئاوه‌نیا ئه‌کات و

ده‌نکه‌ ده‌نکه‌ی ملوانکه‌ی پچڕاوی دڵی

به‌ سه‌ر سه‌ده‌فی ژه‌نگاوی سه‌ری منا

خلۆر ناکاته‌وه‌... هه‌رگیز!

کانی ئه‌سڵه‌مێته‌وه‌ له‌ دێڕه‌کانم

کانی ژوانی ئاوێنه‌یی

له‌ تریفه‌ ناشڵه‌قێنێ

زێوه‌ سینگی ئه‌ستێره‌ ڕێژ

به‌ قه‌وزه‌ی وشه‌کانی من لیخن ناکا.

خه‌و به‌ ده‌ریاوه‌ نابینم

باران به‌ خه‌و...

کانی ئه‌سڵه‌مێته‌وه‌ له‌...

په‌نجه‌کانم...قه‌ڵه‌شت...قه‌ڵه‌شت...

ناوکی بیابان بڕاوه‌.

به‌رامه‌

جانتاکه‌م هه‌ڵگرت...جانتا؟ نا...نا... خۆم دڵنیا کردبوو که‌ ئه‌مه‌ له‌و ده‌گمه‌ن سه‌فه‌رانه‌یه‌ که‌ پێویستی به‌ جانتا نیه‌. له‌و ده‌گمه‌ن سه‌فه‌رانه‌یش بوو که‌ به‌ بێ هیچ بڕیارێکی پێشتر که‌وتبووه‌ سه‌ر چه‌قی ڕێگام. سه‌فه‌ری هات و نه‌هاتیش نه‌بوو، دڵنیا بووم له‌وه‌ی که‌ بێوه‌یی ئه‌ڕۆم و به‌ دڵێکی نازانم که‌سه‌راوی یان شاد ئه‌گه‌ڕێمه‌وه‌. هه‌ندێ جار وام هه‌ست ئه‌کرد به‌ره‌و گۆڕستانێکی کۆن هه‌نگاوه‌کانم ئه‌ڕازێنمه‌وه‌ و هه‌ندێ جاریش دڵه‌ته‌پێم هه‌ستی ئه‌و ساته‌وه‌ختانه‌ی پێ ئه‌به‌خشیم که‌ ڕێی ژوانم ئه‌گرته‌ به‌ر. هه‌ندێ جار قورس و قایم دڵم به‌ ڕێگا ئه‌سپارد و جار نا جاریش له‌ په‌نجه‌ی پێمه‌وه‌ تا ته‌وقی سه‌رم دڕدۆنگ ئه‌بووم.

چاو و چرا

ئه‌زانم خۆ

لێره‌ چرایه‌ک ئه‌سووتێ

هه‌موو گیانی بۆ به‌خشینه‌

به‌ڵام چاوێک به‌دی ناکه‌م

له‌و دیوه‌وه‌...

له‌ودیوه‌وه‌ی ئه‌م په‌رژینه‌.

له‌م لایه‌وه‌

له‌ حاڵی بێ چراییدا

روانینم

وه‌کوو قیر ئه‌تکێته‌ سه‌ر خاک.

ئه‌ی مه‌خابن!

له‌ولاوه‌ چرا ئه‌سووتێ و

له‌ تاریکایی ئه‌م لادا

من بێ دیدار.

*****

د.شه‌فیعی که‌دکه‌نی

وه‌رگێڕانی:خالید که‌ریمی

سه‌رچاوه‌:غزل برای گل آفتابگردان

1

گله‌یی ره‌نگم لێ مه‌که‌!

نیگاکانم

به‌ ته‌یمانی جل و به‌رگه‌وه‌ ناوه‌ستێ

گله‌یی ئه‌وه‌م لێ مه‌که‌!

تێناگه‌م کام ره‌نگت لێ دێ.

2

په‌شیمانم

له‌ ته‌مه‌نێک

گۆرانی ئازادیم چڕی و

خۆم بووم به‌ کۆت بۆ ئازادی په‌نجه‌کانم.

3

به‌ بێ به‌ڵگه‌ ده‌سگیر کرام

ئه‌وێ...

گێڵگه‌ی چاوانم بوو!

تا هه‌م مه‌منوونی دی ئێن ئام.

4

ئه‌و قه‌ڵایه‌ی ساڵه‌هایه‌

من بۆم کون نه‌کرا به‌ په‌نجه‌

شه‌قام هه‌ژێن ، باڵا ده‌رخه‌ و

تۆ بیله‌رزێنه‌ به‌ له‌نجه‌!

لووتکه‌

په‌رداخێک ئاو

بده‌ ده‌ستم

دڵه‌و ئه‌کوڵێ

روو وه‌رگێڕه‌ له‌م شه‌قسه‌رایه‌ی

تف له‌ ده‌می وشه‌ ئه‌بڕێ.

کاسه‌یه‌ک دۆ ... که‌لله‌ته‌زێن!

ڕۆکه‌ گیانه‌ بده‌ ده‌ستم!

چاوم تا عه‌رز بڕ ناکا...هێنده‌ تینووم !

چه‌مۆڵه‌یه‌ک له‌ نێوچاوی ئه‌و شاره‌ بێ

که‌ زاری شێعری وێڵی لاولاویمان

وشکه‌ڵدێنێ...

پیاڵه‌یه‌ک چای !

ئاڵ چه‌شنی گازی سووره‌تاو

له‌ سه‌ر گۆنات سا گوڵبه‌ده‌م!

جڕتێک داهێڵین بۆ ئه‌و حه‌سارانه‌ی

گه‌را...گه‌را ئه‌خه‌نه‌وه‌ و

ئه‌م دیو و ئه‌ودیویان یه‌که‌...

قاوه‌...قاوه‌...!

تاڵ و که‌کره‌...

وه‌ک ئه‌و هه‌وره‌ی

تاقی ئاسمانی بوغزمان جێ ناهێڵێ.

کوانێ هه‌نیه‌ت لێره‌ی شێتخانه‌ی ئاوێنه‌؟

ئاااااای...دڵی که‌یلی قاوه‌م

چه‌نده‌ تاسه‌ی به‌فر ئه‌کا له‌و په‌ڕی تراویلکه‌وه‌!

تێکه‌... تێکه‌!

تازه‌ وا خه‌ریکه‌ تازه‌...

به‌ لوتکه‌ی خوماری چاوت واسڵ ئه‌بم

تێکه‌... تێکه‌!

ئه‌و دواقومه‌یش حه‌رامی شووشه‌ی شه‌راب بێ!

کاری دنیا هه‌مووی ڕێکه‌.

مه‌لانی ئاواره‌

رابیندرانات تاگور

وه‌رگێڕانی: خۆم ( له‌ فارسیه‌وه‌)

1

ئه‌ی تاقمی بچکۆله‌ی ئاواره‌کانی جیهان!

شوێن پێی خۆتان

له‌ سه‌ر شێعره‌کانم به‌ جێ بێڵن.

2

بزه‌کانی خاک

فرمێسکه‌کانی

به‌ پشکووتوویی رائه‌گرێ.

3

شێوه‌ تامه‌زرۆکه‌ی

له‌ چه‌شنی بارانی شه‌وانه‌

زۆر جار دزه‌ ئه‌کاته‌ ناو خه‌ونه‌کانمه‌وه‌

4

چه‌ن په‌نجه‌یه‌کی نادیار

وه‌کوو شنه‌

هێواش ... هێواش

له‌ سه‌ر دڵم مۆسیقای ورده‌شه‌پۆله‌کان ئه‌ژه‌نێ

5

دڵم شه‌پۆله‌لانی ئه‌کوتێ به‌ لێواری جیهاندا و

به‌ ده‌م گریانه‌وه‌ ئه‌نووسێ: "خۆشم ئه‌وێی"

6

وشکه‌ ڕووبار

سپاسێک نابیسێ

بۆ ڕابردووی.

7

خه‌ڵک زاڵمن

مرۆڤ به‌ڵام

دلۆڤانه‌.

8

گه‌رده‌لوول

له‌ خوایه‌کی زامار ئه‌چێ

که‌ زه‌وی رووی له‌ ئه‌شقی وه‌رگێڕابێ.

9

مانگ

تریفه‌ی ئه‌وه‌شێنێ

به‌ هه‌موو پانتای ئاسمانا و

په‌ڵه‌ ره‌شه‌کانیشی هه‌ڵئه‌گرێ بۆ خۆی.

10

دڵۆپی باران

به‌ ناهومێدی چرپاندی:

" بۆ هه‌میشه‌ من له‌ ناو دڵتا هه‌ڵگره‌ "

گوڵی زه‌رد ئاخی هه‌ڵکێشا:

مه‌خابن...و

که‌وته‌ سه‌ر خاک.

11

گه‌ڵاکانی ئه‌م داره‌ ئه‌له‌رێنه‌وه‌ و

له‌ شێوه‌ی په‌نجه‌ی مناڵێکی شیره‌خۆر

دڵم ئه‌لاوێنێته‌وه‌.

12

ئه‌ی یاره‌که‌م!

بانگهێشتت ناکه‌م بۆ ماڵم

سه‌رێ بده‌ له‌‌ ته‌نیایی بێ کۆتاییم

13

تۆم بینیوه‌.

وه‌ک چۆن مناڵێکی چاوخه‌واڵوو

دایکی

له‌ تاریک و ڕوونی به‌ربه‌یانێکدا ئه‌بینێ و

بزه‌یه‌ک ئه‌کات و دووباره‌ خه‌و ئه‌یباته‌وه‌.

14

کاتێ له‌ کۆتایی ڕۆژدا له‌ به‌رانبه‌رتا ڕاوه‌ستم

برینه‌کانم ئه‌بینی و

باش تێئه‌گه‌ی

که‌ هه‌م زاماره‌ گشت گیانم

هه‌میش ساڕێژ بوومه‌ته‌وه‌.

ساباتی گوڵان

1

ئاگر

چاوه‌کانت دایئه‌گیرسێنێ

چاوه‌کانت، ئه‌کوژێنێته‌وه‌ ئاگر.

ئه‌مه‌یش

 ته‌نیا منی دووکه‌ڵ ئه‌یزانم.

2

ئێره‌یی ئه‌به‌م  به‌ لوتکه‌

دڵم

بۆ ته‌پۆڵکه‌کان ئه‌سووتێ.

هه‌موو ئه‌و به‌یانانه‌ی

هه‌ور ئه‌که‌ی به‌ شاڵ گه‌ردنت.

3

گه‌شترین خۆر

به‌ به‌رۆکی ئاسمانه‌وه‌...

- با- هه‌موو هه‌ور و سێبه‌رێک ئه‌سڕێته‌وه‌.

تۆ عه‌ینه‌کی ڕه‌شت لێ دێ.

4

بۆ ئاگاداری کانیه‌کان:

با هه‌وریش بیت

دڵۆپ هه‌یه‌

نابێ ببارێ لێته‌وه‌.