دوستی مرگ دریاچه را به من و آذربایجان تسلیت می گفت. اما نباید فراموش کنیم، پیکره های زیست محیطی اصلا ثروت های ملی نیستند.حتی اگر بهره برداری از این چنین ثروتهایی مربوط به یک کشور باشند.خطرات ناشی از از بین رفتن و فقدان این پیکره ها تاثیران منطقه ای و جهانی خواهند داشت.هر اکوسیستم در صورت اختلال بر اکوسیستم های دیگر تاثیر خواهد گذاشت.پس اگر پیام تسلیتی دارید حتمن به تمامی پرندگان بی وطن، به درناها، پلیکان ها به آرمیتاهای نایاب به کسانی که اشعه گاما ناشی از بازتابش نمک های باقی‌مانده از صحرای اورمیه را تا شعاع 350کیلومتری دریافت کرده و انواع سرطان ها را به جان خواهند خرید بفرستید.پیام تسلیتتان را به تمامی فرزندان خود در نسلهای آینده بفرستید که بعد مرگ ما و دریاچه، میراثی شوم را از ما به یادگار خواهند پذیرفت. از پدرانمان عذر بخواهیم ،به خاطر عدم اصل امانت داری که وقتی ما این دریاچه را تحویل گرفتیم، نگینی فیروزه ای بود در نقشه جغرافیا.به خاطر اینکه ما آخرین نسلی بودیم که توانستیم عکسهای یادگاری بگیریم در بندر شرفخانه و آخرین نسلی بودیم که سوار لنج ها و شناورهای دریاچه شدیم.نسلی که بلد نبودیم آیین امانت داری را.
و فراموش نکنیم که همه مان مسوولیم.چه آنهایی که سد زدیم در مقابل رگهای حیاتی این پیکره سابقا زنده چه آنهایی که هورا کشیدیم در افتتاح این سدها .چه آنهایی که مرگ دریاچه را محدود کردیم به قومی، ملتی، شهری و عافیت پیشه کردیم.چه آنهایی که به جای چاره اندیشی و تعامل و فشار مسیر دغدغه ها را منحرف کردیم برای آمال غیر زیست محیطی.نسل ما عرضه مراقبت از این مادر پر برکت را نداشت. سالها بعد از مرگش پی خواهیم برد به عمق فاجعه ای که رفم زدیم .

شعرهای اپیزودیک موفق، جسارت زبانی در شعرهای بلند
یادداشتی بر مجموعه شعر "آدام‌لار گئدیر،یوخسا قاییدیر" آیدین آراز-5
آیدین روشن- شاعر و مترجم


"آدام‌لار گئدیر،یوخسا قاییدیر" دومین مجموعه شعر شاعر جوان ترکی سرای،آیدین آراز است. او در این کتاب نشان داده است که او در این 5سال فاصله زمانی،چیزهای بسیاری آموخته است.چه از نظر فرم و چه از نظر محتوا.


ملیح جودت آندای شاعر نامدار ترک (1918-2002)معتقد است فقط تفکرات زیبا در شعر کافی نیست، بلکه این استفاده از کلمات در قالب درست خودشان است که بیان محکمی به تفکرات عرضه می‌کند.که این ویژگی در کتاب دوم آیدین آراز به ویژه در شعرهای کوتاهش نمود یافته است.طوری که شماره شعرهای به یاد ماندنی این دفنر او از شماره انگشتان دو دست بالاتر است.به این شعر در صفحه 14 این کتاب دقت کنید: "یئل سنین دونون گئییب ،رقص ائدیر بالکون‌دا"(باد پیراهن تو را بر تن کرده/می رقصد در بالکن) و یا این شعر در صفحه 17 "سنی منه گؤتورمه‌ین قاطار قاطار دئییل/کند ایت‌لرینین یوخوسونو پوزان گولونج بیر قیرخ آیاق‌دیر"(قطاری که تو را به من نمی رساند/قطار نیست/تنها هزارپای مضحکیست که /خواب سگ‌های دهکده را آشفته می کند). ویا این شعر که اثر شاعران چپ در آن دیده می‌شود(ص19): به خانواده ات بگو/ او بیکار نیست/ پیشه اش دوست داشتن من است... و یا اینکه آراز خود را فرزند زمان می شناساند:چندان دردهای مدرنی مراست/که خیانت تو کلاسیک‌ترین‌شان است(ص30.)
نخست بنا داشتم در موردن شعرهای کوتاه آراز سخن بگویم،ولی دلم نیامد از کنار جسارت زبانی شاعر که چند شعر بلند مدرن را در زبان ترکی امروز به تجربه نشسته است بی توجه بگذرم.این هفت هشت شعر بلند که امیدوارم در کتابهای بعدی آیدین آراز بیشتر شود پیام آور تولد شاعری است که همه عناصر زندگی روزمره را در شعرش وارد کرده است، و از کنار کوچکتری و جزیی ترینشان هم به راحتی نمی‌گذرد.
او باید در سرایش شعرهای بلند مواظب باشد تا به خطراتی که شعرهای گفتار را تهدید می کند گرفتار نشود-هرچند من معتقدم که شعرهای او کاملا در حیطه شعر گفتار(دیسکورس) نمی گنجد.او باید مواظب باشد تا شعرهایش چون شعر گفتار از قالب ناپذیری و فرم گریزی دور باشد.


خانم اولکر اوجقار در کتاب تحقیقی خود در مورد چند شاعر نوگرای ترکی سرای ایران با نام کلمه ممنوعه یا انقلاب شعری(که قسمت اول نام کتاب نام نخستین مجموعه آیدین آراز هم است)به نکته جالبی در باره شعر این شاعران و به تبع آن همه شاعران نوگرای ترکی سرای اشاره می کند و آن دوگانگی موجود در زبان ترکی روزمره با زبان ادبی ترکی است.هرچند من معتقدم اولکر اوجقار می بایست اصطلاح چند‌گانگی را به جای دوگانگی استفاده می‌کرد.هر چند این نوع دوگانگی یا چندگانگی درادبیات مستقر(نگوییم حاکم)مثل فارسی و ترکی استلانبولی هم به نوعی موجود است.
ولی در زبانی به قول معروف محلی(که پس از مرگ جغرافیا دیگر محلی از اعراب ندارد)که گوینده اش قبل از نوشتن شعر شکل نوشتاری سیاری از کلمات را زیارت نکرده است(جز شکل جامدشان در فرهنگ لغات)این مساله آشکارتر است.امروزه تقریبا هر شاعر نوگرای ترکی نویس در ایران(ازجمله نگارنده این سطور) برای نوشتن یک جمله درست به نثر یا یک شعر بلند مجبور است به چند فرهنگ لغت سرک بکشد و آیدین آراز از این قاعده به کنار نیست.جدای از زبان از نظر مضمون آراز را نمی توان شاعری محلی نام داد.در بحث های جدید نقد ادبی گفته اند که استفاده از عناصر محلی برای این نیست که هنرمند به اثر خود رنگ محلی(Local colure) بدهد.بلکه برای این است که تجربه های خاصی را مطرح کند . و این کاربرد عناصر محلی در آثار شاعر به نوعی است که اصلا خواننده شعرهای او(حتی از راه ترجمه) حس نمی کند که با شاعری محلی مواجه است.البته باید یکی از علل آن را در این دانست که آیدین آراز اصولا شاعری شهری است.و عناصر محلی در آثار این دسته از شاعران خیلی به چشم نمی آید.
از میان دو ادبیات مجاور که به نوعی برادر محسوب می شوند(شعر فارسی و شعر استانبولی)تاثیر دومی در شعرهای آیدین بارزتر است.از نظر فرمی استفاده از پرانتز در شعرهای آراز مارا به یاد مدرنترین شاعر ترک در قرن بیستم ایلهان برک می اندازد(او در جایی گفته است که باسد شاعران را بیشتر از هرجایی در میان پرانتزها جست)و از نظر محتوایی ما را به یاد شاعران دوره بازگشت اجتماعی 1980 می اندازد.البته این گذاره در مورد شعرهای بلند آراز بیشتر مصداق دارد تا شعرهای کوتاه.آراز در شعرهای کوتاه بهتر توانسته است شخصیت شاعری اش را به نمایش بگذارد.علاوه بر قسمت اول شعرهای او که در ابتدا به آن اشاره کردیم در شعرهای اپیزودیک کوتاه با نان مونولوگ های ماهیگیر این تشخص بارزتر می شود.به عنوان نمونه : " ماهی کوچک من/امشب از چه چنین سرمستی؟!/نکند از آب روشن شده با ماه نوشیده ای؟" و یااین شعر کوتاه مثال زدنی: "ماهیگیر تورش را به دریا نمی برد/از ساحل گوش ماهی جمع می کرد/ماهیگیر پر از حرف بود".
آیدین آراز علاوه بر قالب های نو در فصل آخر مجموعه اش سعی کرده بخت خود را در ترانه سرایی نیز بیازماید که به نظر من چندان به شعر او نیفزوده است.چرا که آراز شاعر فضاها و مضامین مدرن است و با ردیف و قافیه منجمد میانه ای ندارد.
اگر آیدین آراز راهی را که در اوایل دهه سوم زندگی اش و نیم دهه شعریش در پیش گرفته را دنبال کند دو سه سال بعد می توان او را در جمع دو سه شاعر مدرن سرای ترکی دید
"قلاب نیست آنچه در دست من است
پربارترین شاخه درخت شعر است
اگر فریب بخوری!
ماهی کوچک من."

ترجمه‌ی اشعاری از آیدین آراز - کاظم نظری بقا

ترجمه‌ی اشعاری از آیدین آراز

از کتاب شعر " آداملار گئدیر یوخسا قاییدیر"

1)

بیر اوچاق اله سالا بیله‌سه‌یدیم

بیر گونلوک

قالخیب‌دا نئچه قوجاق بولود دریب گتیرردیم

دوغوم گونونه 

اگر می توانستم

هواپیمایی به دست بیاورم

برای یک روز

پرواز می کردم و

یک آغوش ابر

از آسمان چیده می آوردم

برای روز تولدت

 2)

مدح ائدیرم سنی

قیزاریرسان

ایلکین آلما کیمی

وسوسه اولورام یئنی بیر گوناها

 

تو را مدح می کنم

سرخ می شوی

مثل نخستین سیب

وسوسه می شوم برای گناهی تازه

 برای خواندن ترجمه های دیگر در  سایت شعرانه کلیک کنید


بیزلرده نقد و منتقدلیین حاد سندرومی-1


بلکه ایلک اولاراق دبیرستان کتابلارینین ایچینده نقد ادبی آدیلا تانیش اولدوم.ایچینده نقد اوچون وئریلن تعریف لرین بیری هله ده یادیمدا.سره نی نا سره ده تشخیص وئرمک.ائله همان زمانلاردا تشخیص قدرتینین نه قدر اؤنملی اولدوغونو بیلیردیم.تشخیص کلمه‌سینه حساس اولدوغوم ،تانیشلاریمیزین بیرینین
 دردی طبیب توسطیله یانلیش تشخیص وئریلدیینه گؤره حایاتی نی ایتیرمه سیندن قایناقلانیردی.ادبیات معلیمینه یازدیغیم منظوم شعرلری گؤستریب و اون بو کلمه ایله بو بیری کلمه نین یئرینی دئیش کیمی اؤنری‌لرینی نقد حسابلایاردیم او ایل لر.آذربایجان ادبیاتیندا ایسه تخمینن اون ایل اؤنجه همت شهبازی نین نقد معاصر شعر آذربایجان آدلی کتابینی ایلک نقد قایناغی کیمی اوخودوم .او کتاب‌دا بیر نئچه شاعیرین شعرلری اجتماعی سیاسی عاشقانه و بو کیمی معیارلارلا سیرالانیب الشدیریلمیشدی.اوردا یازیلان تحلیل لره دایاناراق سیاسی سانیلان شعرلر اجتماعی حسابلانمیشدی و 70نجی ایللرین شاعرلریندن ده فرعی اولاراق بیر نئچه نمونه گتیریلمیشدی.آنجاق بیزیم نسل یازدیغی شعرلرینی تنقید و الشدیریلمه یه محتاج و عطشلی بیلیردی.دوغرودور اون ایل بوندان اؤنجه علی داشقین و بیر نئچه باشقا آدلار کتاب لارین اول صفحه ارینه مقدمه یازاردیلار و بو تکجه شعر اوزره یازیلان نثریمیزیدی بیزیم.و نه یاخجی کی اؤن سؤز مساله سی گنل اولاراق ییغیشیلدی.آما هر ادبی جمعده بیر نئچه ورشیکسته شاعر یازیچی تنقیدچی لیک ادعاسیلا گنج یوخسا یاشلی شاعرلرین شعرینه قافیه سینه،قیافه سینه ساچ دوزومونه و..توخونوب و هئچ بیر قایناق، تئوری یا قبول اولونموش حتی قبول اولونمامیش فاکت‌لارا دایانمایاراق ساعات‌لارجا زامان ایتیردییمیزه باعث اولاردی.یاساق سؤزجویوم آدلی ایلک شعر توپلوم چاپ اولدوغو زامان منتقد آدلا بیریسیله تانیشدیق تبریز ادبی فضاسیندا.من و بیلدییمه گؤره نم نه قدر تانیدیغیم دوستلاریمدان سئونجیمیزی گیزلده بیلمیردیک.دئدیک ایللرجه آختاردیغیمیز تنقیدچی لردن بیریسی تاپیلمیش ائله بیل.نیه کی بیز دئییردیک یازدیغیمیز اثرلر باشقا زاویه لردن تحلیل اولونوب آچیقلاناجاق.اوخوجولار بو تنقیدلر اساسیندا بیله جک لر مثلا کیم‌لر هانسی متدلار اساسیندا یازیرلار.اثرلرده چاتیشمازلیق لار و گیزلی گؤزه لیک لر دیشاری چیخاجاق.ادبیاتیمیز داها رسمی داها جدی گؤرونه‌جک.آنجاق اولمادی.گؤردوک بیر یانیلمیشیق.ایکی آی فاصیله سیله ایکی فرقلی نقد بیر نفرین توسطیله منیم کتابیما یازیلدی بیرینده من آنیلار اووچوسو مدرن ذهنه صاحب‌ اولان یئنی شعرین تمثیل‌چی سی آدلاندیم بیرینده ایسه آماتور رومانتیک کهنه بئیین‌لی و یانیلماسام اگر فارسجا دوشونور تورکجه یازیر کیمی بیر گنج معرفی اولدوم .مندن سورا بیر نئچه باشقا شاعرین شعرینه ده متناقض و 180درجه فرقلی گؤروشلر عئینی تریبون‌دان یاییملاندی.من هله ده او ایللرین اتفاق‌لاریندان کیم لرین و نه لری قازاندیغینی دوشونوب بیر یئره چاتا بیلمیرم.حوزونلوسو بو کی بئله منتقد آدینی چکن اودوزموش شاعرلر آزماچوخ ایچی بوش متن‌لریندن فاصله آچیب حاشیه لره کامنت لره تلفن مسیج‌لرینه اوز گتیردیلر(کی همانا متنی اودوزانلارین دی حاشیه لرده دولانیب داورانانلار)وبلاگ‌لاردا فیس بوک‌لار دا پروفابل شکیلینین آلتینا کامنت قویوب سن شاعر دئیلسن یا سن چوخ آوانگارد شاعرسن یازام منتقد‌لر داها سون اعتبارلارینی ایتیرمک دیدیلر.بیز هئچ ندن یاریمادیق.بیز تعریفلنمک ایسته میردیک.دئییردیک ادبی نقد اولماسا بیر ادبیات دا سانکی بیر شئی اسکیک دی.آنجاق بئله نجی نقد آدیلا سوخوشدورولان اراجیف هر بیر سانتیمنتال و شخصی بیر یازیدان دا دیرسیزیمیش.نئجه کی بلکه او سانتیمنتال یازیله بیریسی بیرینه ماراقلانیب سئومک ایمکانی یارانا بیلردی. بو منتقد اوفول ائلیندن سونرا بیر باشقا منتقدی دستکله دیک دئدیک انصافن بو بیری ساوادلی دی بلکه بو ادبیاتیمیز دا آنالیزور بیر شخصیته دؤندو گنل اولاراق آکادئمیک تئزلرله اجتماعی دوروموموزون ایچینده بو منتقدلیک قباسینی اینینه گئیدی بلکه. او بیری پست دا اونو دا یازماق ایسته ییرم

Top of Form


بو یادداشتی عزیز شاعیریمیز نسیم جعفری آدام‌لار گئدیر یوخسا.... کتابینا یازیب و صفحه سینده منتشر ائله‌ییب.وقت قویوب یازیدیغی اوچون تشکر ائلیرم

یادداشتی برای مجموعه شعر " آدام لار گئدیر یوخسا قاییدیر " آیدین آراز

آیدین آراز شاعر مجموعه شعرهای " یاساق سؤزجویوم " و " آدام لار گئدیر ، یوخسا قاییدیر " از جمله شاعرانی ست در شعر مدرن جایگاه خاصی دارد . ممکن نیست شاعرانی که بصورت حرفه ای شعر و ادبیات را دنبال می کنند برخی از اشعار آیدین را در ذهن خود نداشته باشند و درگیر این اشعار نشده باشند برای نمونه  شعری از مجموعه شعر " یاساق سؤزجویوم " 

حضور عناصر و اشیا در شعر، کارکرد زبانی خاصی را به اشعار آیدین می بخشد و مخاطب را در ارتباط عمیق با عناصر شعری قرار می دهد به عنوان نمونه به کارکرد "اولدوز" در این شعر توجه کنید: 


" 
او پولیس چیینینده کی اولدوزا گووه نیر !
او کیشی بایراغینداکی اولدوزا ...
او قیز آدینا گووه نیر
من ده مجبورن گؤیده کی اولدوزلارا ! ... "

اشعار این دو مجموعه شعر اشعاری نیستند که بتوان به راحتی در مورد آن ها نوشت اما من جسارت کردم تا با نگاهی کوتاه به این مجموعه به مخاطبان جدی شعر و ادبیات ترکی بگویم که این مجموعه را از دست ندهند. بی تعارف و بدون اغراق می گویم کمتر مجموعه شعری پیدا می شود که عطش انسان را از درون سیراب کند و واقعا یک مجموعه ی لذت بخش برای مخاطب جدی باشد .

شاعر مجموعه شعر تازه ی " آدام لار گئدیر ، یوخسا قاییدیر " این مجموعه شعر را به چهار قسمت تقسیم کرده است
رادیکال سئوگی دن و آغ شعرلر
آدام لار گئدیر ، یوخسا قاییدیر
بالیق چی مونلوق لاری
ماهنی لار 

بخش اول این مجموعه با این شعر آغاز می شود:

" 
اوریینه دئ اوزولمه سین
سون یارپاق دا اوزولسه
قیش باشلاناجاقدیر " 

در این شعر نگاه غنایی شاعر را می توان به وضوح مشاهده کرد که از سطح به سمت عمق حرکت می کند .
اکثر اشعار این مجموعه شعر اجتماعی و تغزلی اند و در اندکی اشعار رنگ و بوی سیاسی هم به چشم می خورد البته در دسته ای از اشعار نیز تم های اجتماعی با تم های سیاسی و در برخی دیگر تم های عاشقانه و تم های اجتماعی با هم تلفیق شده اند . 

زبان اشعار این مجموعه پالوده و روان و ساختارهای این مجموعه کاملا منسجم است. نو اندیشی مضامین و جهان بینی گسترده ی پشت اشعار، ذهن هر مخاطبی را ساعت ها و بلکه روزها و هفته ها درگیر دغدغه های این شاعر مدرن می کند .

" 
یئل
سنین دونونو گئییب
رقص ائدیر
بالکون دا "

نمونه ی دیگر :

" 
آی 
اؤنجه آی دئییل دی
یاریمچیق بیر تونگویدو
سندن سود ایچیب
بوتونلشدی "

نمونه ی دیگر :

"
دئدییم کیمی سئویل منه
ایلک سئوگی نوبئلینی بیز آپاراجاغیق
اوندا
بال آییمیزی سنی گؤرتوره جه یم آی کوره سینه
اوندا
ائو ده آلا بیلریک هله "

اشعار این مجموعه شعر لحن بسیار صمیمانه ای دارند طوری که مخاطب می تواند با شاعر همذات پنداری کند .
جرج لوکاچ نظری دارد مبنی بر اینکه اثر ادبی واقعیت محض نیست بلکه نوعی انعکاس واقعیت است و ادبیات واقع گرا یک کلیت موجز از یک کلیت گسترده است. شعرهای واقع گرایانه ی این مجموعه شعر با نگرشی منسجم به کشف واقعیات می پردازد :

" 
او قدر مدرن مدرن دردلریم وار کی
ائتدیین خیانت ان کلاسیکی دیر ! "

"
یوخام
اؤلولر کیمی یوخ ( کی اونلارین اعلانی، مزاری، داشی اولار)
دؤشلری دولو سولو بولودلار کیمی یوخ !
باغری چاتلامیش قورو زمی لر کیمی ده دئییلم
(هئچ نه یی گؤزله مه ییرم حتی مثلا یاغیشی دا)
نه گؤزله نیلن بیر موسافیر کیمی یم
نه ده گؤزلنیلمز بیر موسافیر کیمی یم
یوخام
و بو اولدوقجا چاشتیریجی دیر
بویلو اولمایان بیر قادینی چاشتیران بیر سانجی کیمی "

و نمونه های دیگر که در آن ها دغدغه های عاشقانه و اجتماعی با هم تلفیق می شوند :

"
مجوزی باطل اولوب بالیقچی یام
تورونو خرچنگ لر چئینه ییب بالیق چی
بالیق لار گولور ساققالینا بالیق چی
کیچیک آدینی وئر منه، قوی بو کورفز ساکین لشسین
ساحیلده ایکی نفرلیک اوتوراجاق دا ایلشیم آدین لا ..."

و ضربه ی نهایی همین شعر :

"
کیچیک آدینی وئر منه
آدیم سیجیللیم ده تک دیر "

در کل فضای اشعار آیدین را در چندین دسته می توان بررسی کرد . اشعار رمانتیستی. اعتراضی. عاشقانه ی صرف. اجتماعی تغزلی. و در برخی اشعار اجتماعی سیاسی. 
تاکیدم بر این است که آیدین در فضا و اتمسفری مدرن تنفس می کند. در برخی اشعار رمانتیستی لحنی فرافکنانه دارد .

" 
قارغالارا یالواریرام
منیم اوچون بیر دور اوچسون لار
اوچماق یادیمدان چیخماسین "

بخش " آدام لار گئدیر یوخسا قاییدیر " گذر از خیابان ها و اجتماع شاعری ست که جهان و دنیا و پریشانی ی جامعه را چقدر زیبا به چالش می کشد و شاعر با زبان و لحنی خاص و صمیمی چقدر زیبا مسایل این جهانی را مطرح می کند :

" 
تهران دریادیر 
من بالیق لاری چوخ سئویرم
سن بالیق لار بورجوندان سان . "
تهراندا هوندور هوندور بورجلار وار !
قیرمیزی چیرک اوتوبوسلا دولانیریق آزادلیقین باشینا "

ترافیک در پایتخت و ازدیاد انسان ها و دغدغه های اجتماعی و بیکاری و حتی جنگ و ورود مهاجران افغان به وطنی بیگانه را چقدر زیبا و ساده بیان می کند :

"
تهران دریادیر
هامی هامی دان اوزاقدی
قیرمیزی چیرک اوتوبوسلاردا هامی هامی یا یاخینلاشیر
بورون بورونا دایانمیشام بیر افغان فهله سیله
ایش آختاریرام ..."

و در همین شعر :

" 
دوستلاریم بوشانیر سئوگیلی لریندن
هامی بوشانیر سئوگیلی لریندن
دونیادا یالنیزلیق چوخالیر "

و باز هم ضربه ی نهایی همین شعر :

" 
سعید منه پول گتیره جک، بیرده نئچه زندان شعری
سئزنین باتری سی قورتاریب موبایلیم دا "

و نمونه شعری دیگر :

" 
اوره ییم سیخیلیر یوموروق کیمی 
بو نه یه اعتراض نشانه سی دیر ! "

یک لحظه به کارکرد درخت گلابی درعمق این شعر تامل فرمایید :

" 
هر نه یین ایچی بوشدو
حیطیمیزده کی آرمود آغاجینین میوه سی اوره یه بنزیر
دولودور ایچی "

بخش " بالیق چی مونولوق لاری " اغلب در قالب عشق شکل گرفته اند در یکی دو مورد از اشعار این بخش بروز مولفه هایی که ترکیبی ست از پدیده های عاشقانه، نشانه های زیستی و افسانه ها و باورهای رایج مشهود است و در برخی اشعار شکل کولاژگونه ی چینش تصاویر در فضای شعر قرار می گیرند .

"
بیز فرقلی موجودلاریق بالیغیم !
بیز عاشیق اولاندا
اؤزوموزو دنیزه ووروروق 
سیزسه قورولوغا "

"
راحاتجاسی
تسلیم اولور
بالیقچی ایلا بالیق
بیری بیرینه ... "

در این بخش بالیق یا ماهی حضوری زنده و عمیق در شعر آیدین پیدا می کند و چقدر زیباست جهان را از دریچه ی چشم یک " بالیق چی " دیدن ...

برای این شاعر جوان و مستقل بهترین ها را آرزومندم
نسیم جعفری

ایشیق سایتی:“آیدین آراز”ین یئنی شعر توپلوسو یاییلدی

“آیدین آراز”ین یئنی شعر توپلوسو یاییلدی

آیدین آرازین “آداملار گئدیر, یوخسا قاییدیر” آدلی شعر توپلوسو کشمر یاییم ائوی وریندن یاییملاندی. بو کتاب ۴ بؤلوم‌دن عبارت‌دیر: ایلک بؤلوم رادیکال سئوگی و آغ شعرلر، ایکینجی بؤلوم آدام‌لار گئدیر یوخسا قاییدیر، اوچونجو بؤلوم بالیق‌چی مونولوق‌لاری و سون بؤلومو ماهنی‌لار تشکیل ائدیب. بو کتابی معتبر کتاب ساتیش مرکزلریندن الده ائده بیلرسینیز.

 آیدین آرازین سینیق رادیویلا دانیشیغی چای سیگار ادبیات برنامه سینده بورادان دانلود ائدیب دینله یه بیلرسیز

آیدین آراز-تیر92

"دستمالیم آغریر،باشیمی وئر باغلیاخ"زیبا کرباسی


باش آغریمی منی تانیمایاندا تانیر
هانسی دستمالا باغلییم بو آغرینی
بو تانینمامیش شهرتلی‌ آغرینی
سسین دوشور باشیما، شهرین!
کسیلمه میش سس‌دیر بو شهر
.........

........

...............

ardi


 شعری از«خلیل رضا» شاعر جمهوری آذربایجان ترجمه«آيدين آراز» در سایت چوک


لبخندهای ناتمام

لحظه‌ای فراموش کردم

کابوس اسلحه بدست بالای سرمان را

و اینکه زندانی هستیم

قهقهه‌ای بلند کشیدم

خنده‌ای رعدآسا

چنان که آسمان مسکو را پاره پاره کرد

آتش قهقهه‌ی من

شعله‌های هستی‌ام

آب کرد یخ‌های کنج سلولم را آیا؟

" ساکت باش " شنیدم کسی گفت

این صدای خنده‌ی من بود

زندانبانم را دیوانه می کرد

زندانبان پاپاق به سر

با شکم سیر،چاق و تفنگ براقی به دوش

گفت " ساکت باش " شنیدم !

و ناتمام ماند خنده‌ام

ساکت شدم

اما می دانم خنده‌ام ممتد است

به امتداد نسل‌ها

ادامه خواهد یافت

منبع:چوک


سهوَن آلیشدیم سیزلرله!..

بیر یانلیش کیمی دونیانیزین سؤز دفترینده

 قاباریق دوردوم!

بیر یانلیش کیمی

دؤوره­مه قیرمیزی جیزیق چکدینیز....

قارا یاماق کیمی،

وورولدوم دونیانیزین ساری کؤینه­یینه!

هیس توتموش دئیه؛

سارالتماق زوروندا اولدونوز منی!

من بویدا بیر پاییزی

 یاشیل یارپاقلارینیز قوجاقلادیلار!

چئینه­ییب-چئینه­ییب توپوردولر سونرا

آیاق­لاریم

 باشماق­لارینیزا گاه بؤیوک-

                                  گاه دا کیچیک گلدی!

باشماق­لاری بوراخیب آیاق­لارینی دوزَلت دئدینیز!

 

سوموک کیمی قالمیشیدیم بوغازینیزدا البت؛

توی­لارینیزدا حزین سس کیمی

سوخولوردوم ماهنی­لارینیزا!

یالنیش کیمی؛

سؤز دفترینیزده قاباریق دوردوم!

دؤوره­مه قیرمیزی جیزیق چکدینیز!

بئله­جه دوغولدوم!...

بئله­جه یاشادیم...

سهوَن!


آیدین آراز

81- پاییز

 


شعر آراج‌ دیر یا آماج؟!
اؤنملی دئییل 
شاعر آج‌دیر

بیر جوت سئوگی قوشوم وار.ترکیه ده محبت کوشو فارس‌لار ایسه مرغ عشق دئیرلر.7-8آی اولار اوتاق‌داشیمدیلار.بیریسی یاغمور بیریسی یاشیل.اؤنجه‌لر اوخویاردیلار.اؤزللیک‌له سئزن آکسونو دینله‌دیک‌ده.سونرا دیمدیک دیمدیه دایایاردیلار.یاغمور خانم قیزدی ماوی رنگلی.پاییز یاغیشلارینین بیرینده بالکوندا سیغیندی منه.ایستیردیم بوراخیم.قوش‌باز دوستلاریم‌دان بیری دئدی.مرغ عشق قفس قوشودو.یعنی قفس ده دوغولوب.بوراخسان آج قالار.گئدیب ایتیب باتار.دئدی تک قالانماز بیر ائرکک جفت آل اونا.گئتدیم یاشیلی دا آلدیم.اؤنجه‌لر اوخویاردیلاروایندی آیلاردی سوسوب‌لار.سئزن‌ده وئجلرینه دئییل.چوخداندی دیمدیک دیمدیه ده وئرمه‌ییب‌لر.باهار گلمیشدی دئدیم پنجره‌نی آچیم تازا هاوا دیسین. من اون‌لارین آراسیندا فرق قویارام.یاغمورو داها چوخ سئویرم.نیه کی اونون اؤزو گلیب سیغینیب منه.او بیرینی پولونان آلمیشام.بلکه سس‌لندیلر.یوخ سکوتا معتاد اولوب‌لار منیم کیمی.قورخورام اؤور-دوز ائلیه‌لر اؤله‌لر.....

قیرمیزی آلچا چیچک‌لری تؤکنده، اؤلدو آغا

آغا سسله‌ریک  سسله‌ردیک.بخشعلی وکیل جولفانین مشروطه فدایی‌سی‌نین دؤردونجو اوغلودو اوغلویدو.17یاشیندا تهرانا گئیدیب.28مرداد کودتاسی‌نینی یاخیندان گؤروب دئییردی.تهران‌دا ارتش بیمارستانین‌ تیکیلمه‌سینده مهمار(سیز اوخویون تکنسین) کیمی چالیشیب. آقا بیر یئرده قالماغی چوخ سئومیر .نئچه ایل سورا قاییدیر جولفایا.اوردان ایشله‌مه‌یه باکی‌ و سونرا موسکوا گئدیب.بیرآزجا روسجا باشارار باشاراردی.اوردا اؤیرنیب.باکی‌دا نفت اسکله‌لریندن خاطره‌لر تعریف‌له‌ییر.آقا بیر یئرده قالماغی چوخ سئومیر.ائوله‌نیر.گئدیر تبریزه.ارتش خیابانیندا بانک ملی قاباغیندا کافه آچیر.تبریزین 29بهمنینیندن خاطره‌لر دئییر.انقلاب اولاندا باغلاییر کافه‌نی.ساتیر قارداشینا.اکینچی‌لییه مشغول اولور.ایله‌شیب ایلشمیشدی رنگی قوپموش کهنه بیر لهستان صندلی‌سینده قیرمیزی آلچا آغاجینین کؤلگه‌سینده اووجونو دولدوروب قیرمیز آلچایلا.گؤتور یئه اوغلوم.گؤتوروب یئییرم.ترش‌دی دیش‌لریم قاماشیر.گؤزلریمی قیسیرام.گولومسه‌نیر  گولومسه‌نیردی.هئی لبه‌دار بؤرکونو ایسته‌رم آلام قویام باشیما.وئرمیر.یالاندان آغلاماغا باشلیرام.بورکونو گؤتورور قویور باشیما.هئچ یئری گؤرمورم.بوتون اوزوم قالیب بورکون آلتیندا.گؤتورور.

ایشقافی آچیر.«وایییییییییی نه قدر کراواتین وار آغا»دئییرم.دئییر هله چوخون آنان(بویوک آنام) بیربیرینه باغلاییب شریت ائله‌دی.گولومسه‌نیریک.گولومسه‌نیردیک.

سورمه‌ای بیر بارانی‌سی وار.گؤزوم دوشور اونا.دئییرم آغا هارا مالیدی؟دئییر روسکا.40ایلدی ائله بیل ایندی تیکیلیب.دئییرم گییه بیلم؟دئییر سنین اولسون.دئییرم یادگار؟دئییر یادگار.

گؤزلریمی قیسیرام.دیلیمی یاپیشدیریرام داماغیما.آغا قیرمیزی آلچا نیه قیرمیزی آلچادی.نیه گؤی دئییل دئییرم.دئییر اونو اکنده سو یئرینه شراب‌لا سووارمیشام .حتمن اوتانماخدان قیزاریب دااا گولومسه‌نیر گولومسه‌نیردی.

قیرمیزی آلچا چیچک‌لرینی تؤکور.قیرمیزی آلچا چیچک‌لرینی نیه تؤکور سوروشورام.آغا اوتاق‌دا اوزانیب.نئچه هفته‌دی یئرینده اوزانیب.آغا بیر یئرده قالماغی سئومز.آغا یومورگوزلرینی.کیشی‌لر آرواد‌لار گلیر‌.آغلیرلار.آغانی تخته اوستونده حیط‌ده قویورلار آلچا آغاجینین کؤلگه‌سینه.آغانی باهاردا یئره‌ اکیرلر.اوستونه داش قویورلار.تورپاق توکورلر.قیرمیزی آلچا چیچک‌لری سپیلیر تورپاغین اوستونه.

آغا اووجونو آچیب دئییر دئیه‌یردی آلچا گؤتور یئه.قیرمیزی آلچا.


ایندی‌یه دک
گونش‌له یاغیش بیر یاتاقدا یاتماییب
یاغیش‌ آتش‌له بیر صندلی‌ده اوتوروب عاییله آلبومونو سئیر ائتمه‌ییب
یئل‌له شمع آلوونون تانگوسو اوزون سورمه‌ییب
پتک‌چی‌لریسه آری‌لارین قیشا حاضیرلادیغی بالی حؤرمت‌له‌ اوغورلاییب‌لار
قیشین باهارا فانات اولدوغونو هئچ بیر آکادئمیک تئز انکار ائده بیلمه‌ییب
آنجاق
قیش چمدانی‌نی باغلامادان باهار گلمه‌ک اوچون بلیط آلماز
دئییرم آرزولاری بوراخیم
گئدیم،گله‌سن
بو فصیل سنین‌له‌ داها گؤزل اولاجاق
بعضن گؤزل‌لییین نفعینه قیراغا چکیلمک گرک
بونو بیر بولودون وصیت‌نامه‌سینده اوخودوم‌

آیدیـــــــن آراز

«یامور»ا و باشقا آکواریوم آرخاسیندان سئودییم بالیق‌لارا

آیــــــدیــن آراز

 

توپال بیر دولفینم اوچوشوم سودان سویادیر

 آزسورور

سیز رقصه بنزه‌دیرسینیز اوچوشومو

توپ گوللــله‌سیدیر واختیلا - من،

کلاسیک بیر دؤیوش‌ده آچیلما‌ییر 1940لاردا

واختیلا دریسی من‌این

 آسیلیر قادین چینیندن

ایچی دولو ریمئل میمئل

رقصیمدن سیچراییر سو

 اوستو باشیما اویانیرام هردن

اویاق‌لیق چتین و حوزون‌لو

ایچگی ‌ده چکــــ‌گی ده‌

چوخالیر حوزون

ساندیغینیزین ترسینه

ایکی دؤرد اولور ،دؤرد سگگیز

آلتــی- سگگیزله ده آغلاماغیم گلیر

هانی بیر داوام‌لی چییین

دایاییم باشیمی

آغیر باشیمی

آغری باشیمی

باش آغریمی

آغ‌یـــــر باشیم یاواش یاواش آغ‌آپ‌آغیر

سینار چیینینیز باشیمی دایاسام

بو آغری‌نی تکجه من چکه‌بیلیرم

 بیرده نم نئچه میلیون من

 ......

......

.....

.


[1] عالیه1357دن اؤنجه خورشید کافه‌سی،میخانا اولدوغو زامان او رادا رقص و اوخوماغا مشغول اولان رقاصه‌نین آدی دیر -

آیدین آراز

منیم ایشیم یوخویدی

اؤز آیاقلاری ایله گلیب قوندو اووجوما

بو قار دنه‌سی


آیدین آراز

 

ایلین سون یارپاغی آغاجدان اوزولور

ایلین ایلک قاری چیینینه قونور

قارغالارین سسی قولاغیندا

و سن بیرآز اوشویورسن

نئچه ساده سؤزجوک‌له

قیش آچیق‌لانیر شعرینده

 

Aydın Araz

 

İlin son yarpağı ağacdan üzülür

İlin ilk qari çiyninə qonur

Qarğaların səsi qulağında

Və sən bir az üşüyürsən

Neçə sadə sozcüklə

Qış açıqlanir şerində

آیدین آراز 

…باغیشلایین ها

اودقونورام سیزین اوکسیژئنی

گئجه لرینیزده یاتیرام

باغیشلایین ها...

اویانیرام دا هردن

ایزین سیز- ایزین سیز،یوخو گؤروره م

گیزلتمه ییم یاخشی دئیل

سئویره م ده هردن

یاغیشلایین ها،اؤزوده چوخ

اودقونورام سیزین اوکسیژنی

بللی دیر بونو یازمایا دا بیلرسینیز

آی ایشیغی یاخیلیر اوتاغیما

آیی بوراخیرمیسینیز اوتاغیما؟

آییما توخونمایین لوتفن

منه ائله جه باخمایین لوتفن!

منیم ده آنام وار ،باغیشلایین ها....

او قدر سئویره....... م

ایلین ۳۶۵ گونونو ده قورخورام اؤله

گوندوزلرینیز تیخیلیر بوغازیما

آز قالیر بوغولام

اؤسکورو.-.-.- ره م - باغیشلایین ها

گؤزلریم ایزین سیز گؤرور بیر شئیلری

دیلیم ایزین سیز سؤیله ییر

گیزلتمه ییره م

اللریم ده یازیر

یازیرام داااااا هه...

آی ایشیغی اوتاغیما ووران گئجه لرده

اؤسکوروره‌م

اودقونورام

سئویره‌م

یازیلاریمی، آی ایشیغینی، آنامی

بللی‌دیر،یازمایا بیلرسینیز

بللی‌دیر- بونو اوخویا بیلرسینیز

گؤزلریمده‌ن

باغیشلایین ها.......

1384 

یاساق سؤزجوزوم شعر توپلوسون‌دان

 

 

شعر خلیل رضا-جمهوری آذربایجان

ترجمه:آیدین آراز

تشکم کمی پکیده

تخت خوابم از آهن

استخوانهای جناغم لم داده به آهن

بالشم اندازه مشتی است

در تلاطمم هر لحظه

چون دریایی ناآرام در حصار صخره ها

لحافم کوتاه است و پاهایام بیرون زده

چون سمندری آب می کنم یخهای سیبری را

و آتش  کهکشانها می جهد از بالهایم

جز من کسی

ستاره اقبالش را نمی بیند

بالای سرش!

زندان لئفورتووو مسکو-1990

 

آیدین آراز

 

سلام

سوسوزودوم

دئدیم سیسینی ائشیدیم

سسیندن سرین سو‌سسی گلیر

بورا سمیرسیزدیر

سسین‌ده قان وار-ایسسی

بو سویوق تنلی جسده

سسینده بیر اوشاغی تعمید ائتمک اولور

سسینده بیرآزجا آذان ،بیرآزجا کلیسا ناقوسو وار

بورا سمیرسیزدیر

زنگ ووردوم سسینی ائشیدیم

نه سؤزو ؟!سؤز یوخ!

دئدیم مثلا دییه‌‌سن نه خبر فیلان؟!

دئییم هر نه یاخجی‌دیر تکجه بیرآز داریخیرام

و دانیشاسان سن بیلمه‌دن آزالسین داریخمام

یوخ،نه شعر،نه فلسفه و نه باشقا گؤبود شئی‌لر

باهالیق فیلان دا ایلگیلندیرمیز بیزی

سسین تئلفون آرخاسیندا تؤکولسون ایچیمه دئدیم

سسینده امودلاندیریجی فرکانس‌لار وار

اینتحاری یوباندیران

کابوسو پوزان فرکانس‌لار 

سوکوتومدا بیر کؤرپه آغلاییر

سسین آوودور

دئدیم زنگ وروم سسی‌نی ائشیدیم

آنجاق بیر آیا یاخین‌دیر

یابانجی بیر قادین دئییر:

"سؤنوک‌دور" سسین

اوتاغیمین چراغی تک سؤنوک

.

سسلی فایلینی دینله ییب  ائشیدمک اوچون بورانی تیکلایین

 آیدین آراز 

سن دنیزیدین

من آی

دوغرانیردیم دالغا‌لارینلا



پاییز

یارپاق‌لارین زلزله‌سی دیر

مرکزی‌ایسه حیطیمین باخچاسی

آیدین آراز

آیدین آراز
3 جو آغیت

بورا قاراداغ‌دیر
من بیر آنایام
اؤنجه بئله دئییل‌دی کی
یاشماغیمین گول‌لرینه کپه‌نک ییغیشاردی
کؤرپه‌م اوینایاردی کپه‌نک‌لرله
ایندی قان لا تورپاق لاختالاشیب یاشماغیمدا
دامیمیز اوچاندا
کپه‌نک‌لر کؤرپه‌می‌ده گؤتوروب اوچدولار
اوچ‌د و ل اااا ر
سینه‌م‌دن سوت آغلاییرام نئچه گون‌‌دور
 



بورا قاراداغ‌دیر

من بیر کؤرپه‌یم

 بیریسی گؤتورسون منی بئیشییمه

دیشیم آنامین دؤشونده قالدی

سسیم آلوارلار آلتیندا

قولچاغیم تک قالدی

اوشویورم

آنام نه قدر سویوموش


آیدین آراز

آری‌لار کؤینه‌یینین گول‌لرینه

... من تنینین

 

                                                                                                                            آیدین آراز

 

 



بیریسی وار
یوخولاریمدا قوروقچولوق ائله یییر
رؤیا لاریما توپانچا چکیر
کابوسا دؤنده‌ریر
من ایسه هر گئجه بو زامان
اویانیرام
یویورام قانینی
سونرا قویلاییرام
یاریمچیق رؤیالاریمی


آیدین آراز


 

Qurumuş roz çiçəkləri

Xaça çəkilmiş divarda

Tərsə asılı

(yuxaridaki sətirləri yüzümlayıram)

Sevgi işkəncədir.


Aydın Araz


                                           بو سسلی شعری دینله مک اوچون تیکلایین

 

منه ساری گلمه-آیدین آراز


... Susma

!oyan

və susuz kağızların dodağına

 

!Şier çilə şair

 

Tanrıni qonaq çağır iş otağına

;və yaz

 

!Yazki anlamlar göyündə adaxlansın

 

!Sözcüklərin toyu başlansın

 

Yaz və

 

Yurdsuzluğunu çək yelin üzünə

 

Torpaq kimi dol gecənin gözünə

 

,Sonra tanrının şərəfinə

 

!Neçə şier qoş burax havaya


Aydin Araz

اوره یینه دئه اوزولمه سین

سون یارپاق دا اوزولسه

قیش باشلاناجاق دیر


آیدین آراز