III Rzesza
|
Niemieckô Rzesza
Deutsches Reich
|
|||
|---|---|---|---|
| 1933–1945 | |||
|
|||
| Mòtto: Ein Volk, ein Reich, ein Führer (Jeden Nôrôd, Jednô Rzesza, Jeden Wódca) |
|||
| Himn: Das Lied der Deutschen, Horst-Wessel-Lied |
|||
 |
|||
|
Spòdlowé pòdôwczi
|
|||
| Òficjalny jãzëk | Niemiecczi | ||
| Stolëca | Berlëno | ||
| Fòrma państwa | repùblika | ||
| Kònstitucjô | Weimarskô Kònstitucjô | ||
| Prezydeńt | Karl Dönitz | ||
| Premiéra | Lutz Schwerin von Krosigk | ||
| Data ùsadzeniô | 15 strëmiannika 1933 | ||
| Data lëkwidacji | 23 maja 1945 | ||
| Wiéchrzëzna | 1939: 633 786 km² 1943: 907 047 km² | ||
| Lëdztwò (1939) | 69 314 000 | ||
| Dëtk | Niemieckô marka (Reichsmark) | ||
| Czasowô cona | UTC +1 (zëma) UTC +2 (lato) | ||
| Nôrodné swiãto | 20 łżëkwiata, 9 lëstopadnika | ||
| Kòd ISO 3166 | DE | ||
| Aùtowi kòd | D | ||
.svg)
.svg)
III Rzesza (niem. Drittes Reich) – nieòficjalne miono Miemców pòd rządamã Adolfa Hitlera ë NSDAP w latach 1933–1945. Òficjalnym mionã państwa bëłô Niemieckô Rzesza (niem. Deutsches Reich).
W 1933 Adolf Hitler òstał kanclerzã Rzeszy ë wëdany òstał ùstôw o pełnomòcnictwach, chtërën pòzwòlëł niemiecczému rządowi na sejmikòwanie prawa bez zacwierdzenia prezydeńta ë parlamentu[1]. W 1934 ùrząd kanclérza ë prezydeńta òstał przesztôłcony w stanowiskò Wódcy ë Kanclérza Rzeszy (niem. Der Führer und Reichskanzler)[2].
30 czerwińca 1934 miała mol noc dłudżich nożów, dze zamòrdowano przédnëch nôleżników SA (bëłë to bòjówczi NSDAP) w tim dowódcã Ernsta Röhma[3].
W 1935 wprowadzono Norëmbersczé ùstawy, na ich mòcy Żëdom nie wòlno bëło zawierac małżeństw z Niemcama ë ògrańczono prawo do wëkonëwania wikszosci fachów. W 1938 miała mol kriształowò noc, mòrd na Żëdach, w nocë z 9 na 10 lëstopadnika[4].
25 lëstopadnika 1936 Rzesza pòdpisała antikòminternowsczi pakt z Japòńską. Do paktu w 1937 dołãczëłô sã Italskô[5].
23 zélnika 1939 Rzesza pòdpisała pakt Ribbentrop-Mołotow z ZSSR. Bëł to tajny pakt o nieagresji ë òglowim pòdzéle Eùropë na zony wpłiwów[6].
Òbaczë téż
[edicëjô | edituj kòd]Przëpisë
[edicëjô | edituj kòd]- ↑ Droga nazistów do władzy – jak Hitler został kanclerzem Warhist
- ↑ Od intryg do kultury przemocy. Kariera polityczna wodza III Rzeszy Trójka. Polskie Radio
- ↑ „Noc długich noży” – 90 lat temu Hitler utorował sobie drogę do pełni władzy [2024-06-30] Dzieje.pl [dost. 2026-03-23]
- ↑ Czym była „noc kryształowa”? World Jewish Congress UNESCO
- ↑ Państwa Osi w II wojnie światowej Encyklopedia Holokaustu [dost. 2026-03-23] (pòl.)
- ↑ Witowicz B. Drugi pakt Ribbentrop-Mołotow, 28 séwnika 2024, Przystanek Historia [dost. 2026-04-26] (pòl.).
Bùtnowé lënczi
[edicëjô | edituj kòd]
Commons: III Rzesza – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons
- 🚧To je blós ùzémk artikla. Rôczimë do jegò rozwicégò.