Edukira joan

Galdakao

Wikipedia, Entziklopedia askea
Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: «Galdakao (argipena)»
Galdakao
 Bizkaia, Euskal Herria
Galdakaoko ikuspegia.
Galdakaoko bandera

Galdakaoko armarria

Administrazioa
EstatuaEspainia
ErkidegoaEuskal Autonomia Erkidegoa
LurraldeaBizkaia
EskualdeaBilbo Handia
Izen ofiziala Galdakao
AlkateaIñigo Arriandiaga Hernando (EH Bildu)
Posta kodea48960
INE kodea48036
Herritarragaldakar, galdakoztar
Kokapena
Koordenatuak43°13′50″N 2°50′45″W / 43.230555555556°N 2.8458333333333°W / 43.230555555556; -2.8458333333333
Mapa
Azalera31,7 km²
Demografia
Biztanleria24.776 (2025:  2)
alt_left 12.674 (%51,2) (%48,8) 12.093 alt_right
Dentsitatea78,16 bizt/km²
Euskara
Euskaldunak [1]% 43.42 + % 17.24 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera [2]% 14.5 (2021)
Etxeko erabilera [3]% 22.77 (2021)
Datu gehigarriak
Webguneahttp://www.galdakao.net

Galdakao Bizkaiko erdialdeko udalerri bat da. Bilboaldean dago, eta mugakide ditu Txorierri, Durangaldea eta Arratia eskualdeak. Bilboko metropoli eremuko udalerririk ekialdekoena da, eta Bizkaiko jendetsuenetatik hamargarrena[oh 1]. Usansoloren desanexiora arte bertan zegoen Galdakao-Usansolo Ospitalea, Bizkaiko hegoaldeari zerbitzu ematen dion ospitalerik garrantzitsuena.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Inguru naturala eta kokapena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Galdakao Bilboaldean kokatzen da, Gangurengo mendilerroaren magaletan. Orokorrean erliebea malkartsua da eta altuera ertaineko mendixka ugari ageri da. Mendixka horien artean, nabarmenenak dira Arrezurriaga (329 m), Txispamendi (221 m) eta Santa María (476 m). Udalerriaren hegoaldean bestalde, Upo mendia (556 m) eta Mandoia mendia (640 m) ageri dira. Bestela, Ibaizabalek herria zeharkatzen du ekialdetik etorria eta mendebaldean kilometro gutxira Nerbioi ibaiarekin bat egiten du, Basaurin.

Galdakaok Zamudio, Lezama eta Larrabetzurekin egiten du muga iparraldean, hegoaldean Zaratamo eta Usansolorekin, ekialdean Amorebieta-Etxano, Lemoa eta Bediarekin eta mendebaldean Etxebarri eta Basaurirekin.

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Uholdeen ondorioz kalte handiak egon ziren Galdakaon
Gurutzeko Plaza 1983ko uholdeen ondoren

Galdakaoko klima ozeaniko hezea da, korronte bero baten eraginaz, eta tenperatura leunak ditu urte osoan. Euriak udazkenean eta udaberrian ugariak izaten dira, negu onberarekin eta uda ez oso beroekin. Dena dela, bai udan bai neguan egun oso hotzak eta termometroa 40 °C-tik gora igotzen den egunak daude. Batez besteko tenperatura 21 gradukoa da udan, eta 7koa neguan.

Urteko prezipitazioa 1200 mm inguru da, urtean zehar homogeneoki banatuta, baina gehienbat neguan udan baino euri gehiago egiten du. Ibaizabal ibaiak udalerria zeharkatzen du, 1983ko uholdeek kalte handiak eragin zituzten Galdakao udalerriaren behealdeko guneetan.

    Datu klimatikoak (Galdakao)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 8 10 11 13 15 18 20 21 19 15 11 9 14
Pilatutako prezipitazioa (mm) 109 87 111 106 83 82 61 58 85 127 144 130 1182
Iturria: Weatherbase[4]

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Bilbo, Zamudio, Lezama, Larrabetzu, Zornotza, Lemoa, Bedia, Zeberio, Zaratamo, Basauri eta Etxebarri.

Mapa
Galdakao eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Galdakao hiri nafarra izan zen, harik eta XIII. mendean Gaztela Mendebaldeko Nafarroaz jabetu arte. Galdakao XII. mendean merkatarien bide gurutze garrantzitsua izan zen. Malmasingo gaztelua Gaztelako tropen esku geratu eta gero, Santxo Galdakaokoa bidali zuten errege nafarrek Galdakao inguruaren defentsa gauzatzera. Galdakaoko Isasi eta Isasigoikoa dorretxeak Santxo Galdakaoko jaun nafarrarenak ziren. Herria noiz jaio zen ez da zehazki jakiten, baina mende batzuk geroago, XIV. mendeko dokumentu baten arabera, bertako biztanleek herrixka Bilboko auzoa izatea eskatu zioten Bizkaiko Jaunari. Galdakao, hortaz, Bilboko auzo bat izan zen 1630era arte. Horren ondoren, Uribe eskualdeko elizate moduan Bizkaiko batzar nagusietako 38. jarlekua bete zuen.

Berez nekazaritza herria zenean industria ustiapena nagusituz joan zen XIX. mendetik. Harrobi, burdinola eta lehergailuen industriek garrantzia izan zuten han. Industrializazio erabat garatzearekin batera, Galdakaoko biztanleria asko hazi zen, eta hamarkada gutxiren buruan hamar halako egin zen.

1933an Usansoloko gertaerak izeneko tiroketa izan zen, jeltzale eta erradikal sozialisten artekoa. Tiroketaren ondorioz, bi hildako gertatu ziren.[5]

Etimologia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Haren izenaren euskarako bertsioa "galda+ gan + o" formaren deformazio bat da, "aldaparen gaineko ingurua" esan nahi duena. "G" horrek eboluzionatu egin du euskara bizkaitarrez "k" eman arte, azkorri (azgorri) edo lekeitio (legoitio) bezalakoetan.[6][7]

Auzoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Olabarri auzoa.

Galdakaok 31,7 kilometro koadroko azalera dauka, eta bertan gune nagusi bat nabarmentzen da, eta horren inguruan banatutako auzo ugari. Galdakaoren erdigunean 24.000 biztanle inguru bizi dira (udalerriko biztanleriaren gehiengoa) eta Kurtzea izena dauka.

Kurtze auzoa bost auzo-gunetan banatuta dago:

  • Muguru
  • Plazakotxe
  • Berezikoetxe
  • Zabalea
  • Zabalgane

Beste auzoak honakoak dira:

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilbo inguruko beste herri batzuetan bezala, Galdakaok hazkunde handia izan zuen XX. mendearen bigarren erdialdean. Hala ere, kasu honetan hazkunde nagusia hamarkada bat geroago gertatu zen, 1960ko hamarkadatik aurrera, Bilboko itsasadarreko herri asko ordurako hainbat urtetako hazkunde handia jasaten ari zirenean. Gainera, inguruko beste herri horietan ez bezala, 1980ko hamarkadako krisialdi ekonomikoak ez zuen populazioaren gainbehera eragin, eta hazkundeak, motelago bada ere, jarraitu egin zuen XX. mendearen bukaera arte. XXI. mendearen lehen hamarkadan biztanleria egonkortu eta jaisten hasi zen.

Biztanleriaren bilakaera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleriaren tamainaUrtea0500010.00015.00020.00025.00030.000189019201950198020102040GaldakaoBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 12.093 gizon, 12.674 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.02
 
100+
 
0.06
0.12
 
95-99
 
0.40
0.77
 
90-94
 
1.61
1.65
 
85-89
 
2.52
2.65
 
80-84
 
3.74
5.25
 
75-79
 
5.43
6.03
 
70-74
 
6.78
8.00
 
65-69
 
8.60
8.08
 
60-64
 
8.45
7.32
 
55-59
 
7.89
7.68
 
50-54
 
7.29
7.66
 
45-49
 
7.30
7.14
 
40-44
 
6.25
5.44
 
35-39
 
5.15
5.25
 
30-34
 
4.60
4.96
 
25-29
 
4.86
5.35
 
20-24
 
4.52
4.76
 
15-19
 
4.13
4.80
 
10-14
 
4.12
4.13
 
5-9
 
3.68
2.94
 
0-4
 
2.63
Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística[8]
Hazkunde begetatiboa
Hazkunde begetatiboa (pertsonak)Urtea−200−10001002003004005001975198319911999200720152023GaldakaoHazkunde begetatiboa
Urtea197519761977197819791980198119821983198419851986198719881989199019911992199319941995199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Hazkunde begetatiboa 35145443840936732331424719921317916212414083103701031101108095674774674654207717522610415−7384127−29−58−53−45−79−129−89−121−113−99−141
Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu[9] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.
Bizirik jaiotakoak sexuaren arabera
JaiotzakUrtea6080100120140160199620012006201120162021GizonezkoakEmakumezkoakJaiotzak, sexuka
Urtea199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Bizirik jaiotakoak 277247243256243244265246275237218237243263234246258258268224247231201183163183171152133125
Honakoa bertan erroldatutako amaren batetik bizirik jaiotako haurrak erakusten duen grafiko bat da. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu[10] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 29,1 udalerri berean jaioak ziren[11], probintziako batez bestekoaren (% 37,6) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 18,3 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 8,2 —probintzian % 13,9—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Bizkaiko mapa
Udal
Prob
Best
Esta
Udalerri berean · % 29,1Probintzia berean · % 42,8Erkidegoan · % 1,6Beste erkidegoa · % 18,3Estatutik kanpo · % 8,2
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 72 Bizkaian, % 1 Gipuzkoan, eta % 0,6 Araban jaio ziren[12].

Jaioterria, lurralde historikoka
Bizk
EAEt
Bizkaia · % 72Gipuzkoa · % 1Araba · % 0,6EAEtik kanpo · % 26,4
Biztanleria jaiolekuko probintziaren arabera (2025). Iturria: Eustat.

Biztanleria atzerritarra

2025. urtean, biztanleen % 6k atzerriko nazionalitatea zuen[13]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Hego Amerika (% 39), Ekialdeko Europa (% 18,1), Magreb (% 15,4) ziren.

Jaiotza herrialde nagusiak Kolonbia, Maroko, Venezuela dira.[14]

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Afri
Amerika · % 56,7Europa · % 19,9Afrika · % 17,8Asia · % 5,6
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
142
Kolonbia
181
162
Maroko
96
86
Venezuela
106
73
Errumania
90
27
Paraguai
71
20
Nikaragua
69
20
Brasil
61
27
Peru
36
29
Argentina
27
18
Bolivia
37
18
Kuba
31
18
Ukraina
31
21
Txina
27
31
Pakistan
14
11
Frantzia
27
22
Portugal
14
12
Honduras
20
13
Ekuador
18
20
Senegal
8
12
Alemania
12
12
Erresuma Batua
5
7
Errusia
10
10
Aljeria
6
8
Mexiko
8
7
Ameriketako Estatu Batuak
5
8
Bulgaria
4
3
Suitza
8
5
Italia
4
3
Nigeria
6
5
Ginea
3
2
Txile
6
3
Uruguai
5
4
Dominikar Errepublika
3
3
Bangladesh
1
0
Belgika
4
4
Mauritania
0
1
Moldavia
3
0
Filipinak
2
0
Ginea Ekuatoriala
2
0
Herbehereak
2
0
Lituania
2
1
Gambia
0
1
India
0
0
Irlanda
1
0
Kanada
1
1
Mali
0
1
Polonia
0
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 11.621 etxebizitza zeuden: 10.505 (% 90,4) nagusiak eta 1.111 (% 9,6) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[15] 2021eko Zentsuaren kontsumo elektrikoaren arabera, 1.279 (% 9,3) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 536 (% 3,9) hutsik zeuden.[16] Etxebizitza nagusien % 87,6 jabetzan zegoen eta % 10,7 alokairuan.[15] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 11 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 37 plazarekin (3,36 plaza etxebizitzako).[17]

11.621etxebizitza
10.505nagusi
11etxebizitza turistiko (2026) Bizkaiko mapa

Etxebizitza multzoa Bizkaiko mapa (2024)

10.505
1.111
Nagusiak (10.505)Gainerakoa (bigarrena edo hutsik) (1.111)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa, 2021) Bizkaiko mapa (2021)

11.868
1.279
Okupatuak (11.868)Noizbehinkakoak (1.279)Hutsik (536)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak) Bizkaiko mapa (2024)

9.199
1.126
Jabetzan (9.199)Alokairuan (1.126)Beste modu batean (180)

Guztira 10.505 etxegune zeuden, batez beste 2,4 egoiliarrekoak; horietatik 2.866 (% 27,3) pertsona bakarrekoak ziren.[15]

Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera Bizkaiko mapa (2024)

2.866
3.453
4.103
Egoiliar 1 (2.866)2 egoiliar (3.453)3-5 (4.103)6-9 (82)10 edo gehiago (1)

Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 85,9 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 44,2 urtekoa.[15] Etxebizitzen % 4,4 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 25,3 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[15] Etxebizitzen % 74,2 igogailua zuten.

Eraikineko etxebizitza kopurua

3.373
4.497
2.572
Etxebizitza 1 (509)2 (300)3-10 (3.373)11-20 (4.497)21-40 (2.572)41 edo gehiago (365)

Gela kopurua

1.802
7.764
1.560
1-3 gela (172)4 (1.802)5 (7.764)6 (1.560)7 edo gehiago (318)

Bainugela kopurua

6.824
4.791
Bainugela 1 (6.824)2 edo gehiago (4.791)

Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 19,9 berokuntza zentrala zuten, % 68,2 banakakoa eta % 11,4 noizean behingoa.[15] Horrez gain, % 66,3 hodien bidezko gasa zuten eta % 75,9 igogailua.

Berogailu mota

% 19,9
% 68,2
% 11,4
Zentrala (% 19,9)Banakakoa (% 68,2)Noizean behingoa (% 11,4)

Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)

Hodien bidezko gasa% 66,3
Ur bero zentrala% 20,5
Igogailua% 75,9

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 21.948 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 42,6 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 21,5; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 26,7; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 9,2.[18] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 40,5 zen 2021ean eta % 42,6 2024an; beraz, 2,1 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 10,9 izatetik % 9,2 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 41,4 ziren, eta gizonen artean % 43,9; 2,5 puntuko aldea, gizonen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 11,5 eta gizonen % 6,7 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

21.948biztanle 15 urte edo +, 2024
% 42,6goi-mailako ikasketak+2,1 puntu 2021etik mapa
% 9,2lehen hezkuntza edo gutxiago−1,7 puntu 2021etik mapa
% 10,5ikasten ari dira, 2024
% 9,2
% 26,7
% 21,5
% 42,6
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 9,2Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 26,7Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 21,5Goi-mailako ikasketak · % 42,6
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Bizkaiko mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 61,9 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 38,1 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 152 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 47,7 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 52,3. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 0,7 ziren.[18]

Ikasketa-maila xehatua
Ikasketarik gabe
% 0,7
Lehen hezkuntza
% 8,4
DBH eta antzekoak
% 26,7
Batxilergoa
% 10,2
Erdi-mailako LH
% 11,2
Goi-mailako LH
% 16,2
Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak
% 12,1
Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak
% 9,3
Masterrak eta espezialitateak
% 4,3
Doktoretzak
% 0,7
Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Galdakao, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak9.357% 42,64.683% 43,94.674% 41,4
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa4.709% 21,52.438% 22,92.271% 20,1
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)5.868% 26,72.827% 26,53.041% 26,9
Lehen hezkuntza edo gutxiago2.014% 9,2716% 6,71.298% 11,5
Guztira21.948% 100,010.664% 100,011.284% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Galdakao, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 40,5% 20,9% 27,7% 10,925.760
2022% 41,6% 20,9% 27,3% 10,225.686
2023% 42,2% 21,0% 27,0% 9,825.742
2024% 42,6% 21,5% 26,7% 9,221.948

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 10,5 ikasten ari zen (2.308 pertsona).[19] Ikasten ari zirenetatik, % 52,1 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 21,2 batxilergoan, % 18,5 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 6,3 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 53,2 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 51,1; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 20,9 eta emakumeen % 16,2. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 92,5 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 54,0 eta 25–29 urtekoen % 16,2; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 2,3 baino ez.[20] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 52,1 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 44,4.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka
15–19 urte
% 92,5
20–24 urte
% 54,0
25–29 urte
% 16,2
30–34 urte
% 7,7
35–39 urte
% 6,9
40–44 urte
% 4,5
45–49 urte
% 3,3
50–54 urte
% 2,8
55 urte edo +
% 0,5
Egiten ari diren ikasketa-maila
Maila zehaztu gabe
% 1,8
Goi-mailako ikasketak
% 52,1
Erdi-mailako LH
% 18,5
Batxilergoa
% 21,2
DBH eta antzekoak
% 6,3
Lehen hezkuntza edo beheragokoa
% 0,0
Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 92,2 estatuan jaio zen, eta % 7,8 atzerrian.[18] Ikasketa-egituran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 45,0 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 6,3; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 29,8 eta % 12,4, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 42,1 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 11,3; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 34,0 eta % 13,9, hurrenez hurren.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 45,0
Goi-mailakoak
% 29,8
% 22,3
Batx. / erdi LH
% 30,5
% 26,4
DBH
% 27,3
% 6,3
Lehen H. edo gutx.
% 12,4
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 42,1
Goi-mailakoak
% 34,0
% 19,1
Batx. / erdi LH
% 31,3
% 27,5
DBH
% 20,8
% 11,3
Lehen H. edo gutx.
% 13,9
Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 10,3 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 13,2.[19] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 54,2 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 32,6 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 20.304 euro-koa zen[21], eta etxegune bakoitzeko 47.523 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (19.858 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 26.950 euro zen. Errenta gordina 24.468 euro-koa izan zen pertsonako.

Eustaten datuen arabera, 2024. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 24.781 eurokoa zen[22][oh 2]: gizonena 31.633 eurokoa eta emakumeena 18.872 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 40,3 txikiagoa. Bizkaia osoan, mediana 22.112 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 47.021 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 17.208 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 102.754 euro baino gehiago[23].

Errenta-pertzentilak, sexuaren arabera
Errenta pertsonala (2024) Bizkaiko mapa
◄ gizonakPemakumeak ►
14.334
P20
1.334
18.003
P25
5.132
21.349
P30
8.792
26.487
P40
14.005
31.633
P50
18.872
37.151
P60
23.511
43.045
P70
29.673
44.569
P75
33.448
47.123
P80
38.324
56.968
P90
47.856
72.539
P95
57.155
133.731
P99
90.518
18 urteko eta gehiagoko pertsonak, sexuaren arabera.
Familia-errenta (2024) Bizkaiko mapa
◄ gizonakPemakumeak ►
22.375
P10
13.007
31.246
P20
19.127
34.858
P25
21.775
38.455
P30
24.557
44.451
P40
31.296
50.548
P50
40.524
58.363
P60
48.817
68.897
P70
60.729
75.417
P75
68.237
82.720
P80
77.395
104.371
P90
99.655
129.433
P95
125.680
233.553
P99
175.871
Familiak, diru-sarrera nagusien hartzailearen sexuaren arabera.
Errenkada bakoitzeko balioa muga bat da: adibidez, P20 errenkadan, pertsonen edo familien % 20k zenbateko hori baino gutxiago jaso zuten; P50 mediana da. Bi grafikoek eskala bera dute. Iturria: Eustat.

Diru-sarrera guztien artean % 59,2 soldatak dira[24].

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[25][oh 3]. Udalerrian indizea 25,7 da, probintziakoaren (29,8; Bizkaiko mapa) azpitik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,2 da, probintziakoaren (2,5; Bizkaiko mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.

Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 2]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2024. urtean, udalerrian lehenengoek 15.403 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 119.627 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 12,9 zen[26] (Bizkaia osoan, % 9,6; udalerriko banaketa berdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 10.321 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 45.778 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 22,5 zen[27] (Bizkaia osoan, % 18,8).

Errentaren bilakaera
Errenta pertsonala
EuroakUrtea010.00020.00030.00040.00050.00020132015201720192021202320. pertzentilaMediana80. pertzentilaErrenta pertsonala: 20., 50. eta 80. pertzentilak
20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.
Familia-errenta
EuroakUrtea10.00020.00030.00040.00050.00060.00070.00080.00090.00020132015201720192021202320. pertzentilaMediana80. pertzentilaFamilia-errenta: 20., 50. eta 80. pertzentilak
20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.
Iturria: Eustat.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Galdakao udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 11.918 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 54,9; gainerako % 45,1 inaktibo zeuden (erretiratuak % 56,1, beste inaktiboak % 30,9 eta ikasleak % 12,9).[28] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 9,0 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 57,2 zen eta emakumezkoena % 52,6; langabezia-tasa, aldiz, % 7,6 eta % 10,5 zen, hurrenez hurren.[28]

Okupatuen kopurua 12.879 zen 2023ean, 2021eko 12.617etik gora.[29] Emakumeek okupatuen % 47,9 osatzen dute, eta gizonek % 52,1.

12.879okupatu, 2023+% 2,1 2021etik
% 47,9emakumeak okupatuen artean
% 54,9jarduera-tasa, 2024
% 9,0langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 49,9
% 25,3
% 14,0
Okupatuak · % 49,9Langabeak · % 5,0Ikasleak · % 5,8Erretiratuak · % 25,3Beste inaktiboak · % 14,0
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Galdakao, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak10.841% 49,95.570% 52,95.271% 47,1
Langabeak1.077% 5,0457% 4,3620% 5,5
Inaktiboak9.809% 45,14.511% 42,85.298% 47,4
Guztira21.727% 100,010.538% 100,011.189% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 74,9), industria (% 19,1), eraikuntza (% 5,7) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 0,3).[29] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 18,4), ondoren merkataritza (% 15,3) eta osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 10,5) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Bizkaiko mapa
% 19,1
% 74,9
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 0,3Industria · % 19,1Eraikuntza · % 5,7Zerbitzuak · % 74,9
Jarduera-adar zehatzak
Manufaktura-industria
% 18,4
Merkataritza
% 15,3
Osasuna eta gizarte-zerbitzuak
% 10,5
Hezkuntza
% 9,1
Administrazio-jarduera lagungarriak
% 6,7
Ostalaritza
% 6,4
Eraikuntza
% 5,7
Jarduera profesionalak
% 5,3
Gainerako 13 jarduera-adarrak
Administrazio publikoa
% 4,8
Garraioa eta biltegiratzea
% 4,8
Beste zerbitzu batzuk
% 3,2
Informazioa eta komunikazioak
% 3,1
Jarduera artistikoak eta aisialdikoak
% 2,0
Finantza- eta aseguru-jarduerak
% 1,6
Etxeetako jarduerak
% 1,4
Ur-hornidura eta hondakinak
% 0,5
Higiezinen jarduerak
% 0,5
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza
% 0,3
Energia elektrikoa eta gasa
% 0,2
Erauzketa-industriak
% 0,1
Lurraldez kanpoko erakundeak
% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 46,7; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 37,3), eta oinarrizko okupazioak % 11,4.[30] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 49,6 eta emakumeen % 43,5).

% 37,3
% 46,7
% 11,4
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 37,3Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 46,7Oinarrizko okupazioak · % 11,4Ez dago jasota · % 4,7
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Galdakao, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak4.799% 37,32.313% 34,52.486% 40,3
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak6.010% 46,73.326% 49,62.684% 43,5
Oinarrizko okupazioak1.468% 11,4731% 10,9737% 11,9
Ez dago jasota602% 4,7339% 5,1263% 4,3
Guztira12.879% 100,06.709% 100,06.170% 100,0

Okupatuen % 85,3 besteren konturako langileak dira, eta % 14,7 norberaren konturakoak.[31]

% 12,4
% 69,1
% 16,2
Norberaren kontura, langileak dituena · % 2,3Norberaren kontura, langilerik gabe · % 12,4Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 69,1Besteren kontura, aldi baterakoa · % 16,2
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Galdakao, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura1.888% 14,71.120% 16,7768% 12,4
Besteren kontura10.991% 85,35.589% 83,35.402% 87,6
Guztira12.879% 100,06.709% 100,06.170% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 92,5 estatuan jaio zen, eta % 7,5 atzerrian.[28] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 53,8 okupatuak dira, % 31,9 erretiratuak, % 6,1 ikasleak, % 4,2 langabeak eta % 4,0 bestelako inaktiboak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 58,6 okupatuak dira, % 22,4 bestelako inaktiboak, % 7,7 ikasleak, % 7,0 langabeak eta % 4,2 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 47,1 okupatuak dira, % 24,2 bestelako inaktiboak, % 18,0 erretiratuak, % 5,5 ikasleak eta % 5,2 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 47,9 okupatuak dira, % 28,2 bestelako inaktiboak, % 13,4 langabeak, % 7,4 ikasleak eta % 3,1 erretiratuak.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 53,8
Okupatuak
% 58,6
% 4,2
Langabeak
% 7,0
% 6,1
Ikasleak
% 7,7
% 31,9
Erretiratuak
% 4,2
% 4,0
Beste inakt.
% 22,4
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 47,1
Okupatuak
% 47,9
% 5,2
Langabeak
% 13,4
% 5,5
Ikasleak
% 7,4
% 18,0
Erretiratuak
% 3,1
% 24,2
Beste inakt.
% 28,2
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 92,2 estatuan jaio zen, eta % 7,8 atzerrian.[30] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 48,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 35,9 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 10,6 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 63,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 17,1 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 15,1 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 43,1 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 42,3 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 10,3 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 48,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 30,0 oinarrizko okupazioetakoak eta % 17,8 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 35,9
Goi eta erdi maila
% 17,1
% 48,4
Langile kualifikatuak
% 63,5
% 10,6
Oinarrizko okup.
% 15,1
% 5,1
Ez dago jasota
% 4,2
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 42,3
Goi eta erdi maila
% 17,8
% 43,1
Langile kualifikatuak
% 48,4
% 10,3
Oinarrizko okup.
% 30,0
% 4,3
Ez dago jasota
% 3,8
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egituran badira aldeak jatorriaren arabera.[32] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 60,1 zerbitzuetan ari dira, % 31,2 industrian eta % 8,5 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 60,2 zerbitzuetan ari dira, % 21,3 eraikuntzan, % 15,9 industrian eta % 2,6 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 90,6 zerbitzuetan ari dira, % 7,6 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 94,5 zerbitzuetan ari dira, % 4,0 industrian.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 0,3
Nekazaritza
% 2,6
% 31,2
Industria
% 15,9
% 8,5
Eraikuntza
% 21,3
% 60,1
Zerbitzuak
% 60,2
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 0,2
Nekazaritza
% 0,2
% 7,6
Industria
% 4,0
% 1,6
Eraikuntza
% 1,4
% 90,6
Zerbitzuak
% 94,5
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 34 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 172 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[33][oh 4]. Udalerriaren azalera 31,7 km² denez, NAE lurraldearen % 5,4 da[34]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 83,1 larre iraunkorrak (143 ha, 31 ustiategitan), % 15,2 arbolak (26,2 ha, 19 ustiategitan), % 1,3 lur goldagarria (2,3 ha, 15 ustiategitan), % 0,3 norberaren kontsumorako baratzeak (0,47 ha, 16 ustiategitan) eta berotegiak edo babes garai irisgarriak (0,13 ha, 7 ustiategitan)[oh 5].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
95%
NAE · 172 ha (% 5,4)Gainerako azalera · 2.998 ha (% 94,6)
NAE, lur-erabileraren arabera
83%
15%
Lur goldagarria · 2,3 ha (% 1,3)Larre iraunkorrak · 143 ha (% 83,1)Arbolak · 26,2 ha (% 15,2)Baratzeak · 0,47 ha (% 0,3)Berotegiak · 0,13 ha (% 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 121 behi, 482 ardi, 80 ahuntz, 14 txerri, 136 zaldi, 154 hegazti, 9 untxi eme eta 79 erlauntz zeuden[35][36].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 17.894 gidari zeuden erroldatuta: 10.694 gizon (% 59,8) eta 7.200 emakume (% 40,2)[37]. Biztanleen % 72,2 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 20.979 ibilgailuk osatzen zuten: 15.234 turismo, 1.834 motozikleta, 1.338 furgoneta, 1.046 kamioi eta 209 ziklomotor[37]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 615 turismokoa zen, probintziako (451) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.

Turismoen batez besteko adina 12,1 urtekoa zen; turismoen % 11,4k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 9,1k 25 urte baino gehiago[37]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 52,7 diesel zen eta % 45,7 gasolinazko; 209 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1; probintzian % 1,2). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 7,6k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 23k ez zuen etiketarik[oh 6].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
41%
28%
23%
0 etiketa · 358 (% 1,7)ECO · 1.214 (% 5,9)C etiketa · 8.536 (% 41,1)B etiketa · 5.872 (% 28,3)Etiketarik gabe · 4.769 (% 23)
Turismoak, adinaren arabera
11%
18%
27%
34%
9%
< 4 urte · 1.741 (% 11,4)4–8 urte · 2.710 (% 17,8)8–15 urte · 4.169 (% 27,4)15–25 urte · 5.228 (% 34,3)≥ 25 urte · 1.386 (% 9,1)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Politika

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2019ko udal hauteskundeetako emaitzen ondorioz, Euskal Herria Bilduko Iñigo Arriandiaga da Galdakaoko alkate. EH Bilduk, Auzoak plataformak, Usansolo Herria taldeak eta Elkarrekin Podemos-Equok akordioa sinatu zuten Arriandiaga alkate izan zedin, aurretik zegoen EAJko alkatea kanporatzeko.

Galdakaoko udalbatza
Alderdia 2015 2019
Zinegotziak Boto kopurua Zinegotziak Boto kopurua
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
9 / 21
5.023 (% 35,16)
6 / 21
4.129 (% 26,44)
Euskal Herria Bildu
4 / 21
2.662 (% 18,63)
6 / 21
3.597 (% 23,04)
Auzoak
4 / 21
2.728 (% )
Usansolo Herria
2 / 21
1.581 (% 11,07)
2 / 21
1.549 (% 9,92)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
2 / 21
1.518 (% 10,63)
2 / 21
1.671 (% 10,70)
Galdakao Orain -> Ahal Dugu
2 / 21
1.672 (% 11,70)
1 / 21
923 (% 5,91)
Alderdi Popularra (PP)
1 / 21
745 (% 5,21)
0 / 21
585 (% 3,75)
Irabazi
1 / 21
1.085 (% 7,59)
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.eus webgunean
Galdakaoko udaletxea

Alkateen zerrenda

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia
Joseba Escribano Etxebarria 2003 2011 Euzko Alderdi Jeltzalea
Ibon Uribe Elorrieta 2011 2019 Euzko Alderdi Jeltzalea
Iñigo Arriandiaga Hernando 2019 Jardunean Euskal Herria Bildu

Kultura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Galdakaoko Libe Asua[38] (Ahotsak[39] proiekturako)

Inguruko beste herri handietan (Basauri adibidez) gertatu legez, Galdakaon[40] ere azken hamarkadotan gaztelaniatze prozesu handia gertatu da, batik bat faktore demografiko eta politikoekin lotutakoa, eta bereizketa zabala dago "kalea" edo herrigunetik landa-gunera. Gaur egungo biztanleen %40 inguru dira euskal hiztunak, erabilera maila apala izan arren. Bertako hizkera jatorrikoa Nerbioi[41] eta Arratiako ibarren azpieuskalkiekin sailkatzen da, mendebaleko euskararen aldaera bat, alegia.

Hezkuntza arloan, 1967an abian jarri zuten "Eguzkibegi" ikastola, eta 2009an udalerrian Ibilaldia antolatu zuten. Biziberritze prozesuan, halaber, beste ikastetxe batzuk daude sarturik, eta helduei begira bi euskaltegi daude, AEKkoa eta Udalekoa. Lehenengoak mintzapraktika edo berbalagunen ekimena martxan du erabilera sustatu nahian.

Bestalde, udal zerbitzuen artean ume-jagole, kirol-begirale eta ekitaldien aurkezle euskaldunen eskaintza dago, beste hainbat ekimenekin batera.

Monumentuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Andra Maria (Elexalde).
Andra Maria eliza (Kurtzea).
  • Elizak:
  • Dorreak:
    • Isasi Goikoa.
    • Lekue (Usansolo).
  • Zubiak:
    • Merkadilokoa (Bengoetxe).
    • Torrezabalekoa (Plazakoetxe).
    • Puentelatorre (Labea-Bekea).
  • Udaletxea (Kurtzea): XVIII. mendekoa.
  • Eskulturak.

Jaiak eta ospakizunak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Kultur Etxea

Herriko jaiak iraila erdialdean ospatzen dira, Gurutze Santuaren omenez. Jaien egun nagusia irailaren 14a da, eta ekitaldi nagusienak egun horren inguruko bi astebururik hurbilenetan antolatzen dira.

Urtean zehar, inauteriak, eta San Juan eguna ere ospatzen dira, otsailean eta ekainaren 23an.

Kirolak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Abenduaren 31n San Silvestre lasterketa antolatzen da, Euskal Herrian sorturiko mota horretako lehena.

Galdakaok badu emakumezkoen saskibaloi talde bat, Espainiako lehen mailan diharduena: GDKO Ibaizabal, taldea, hain zuzen.[42] Galdakaoko udal kiroldegian entrenatzen dute, eta hantxe dute beren partiden jokalekua.

Garraioa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskotrenek udalerri honetan geltoki bat du: Zuhatzu-Galdakao geltokia.

Bizkaibusek linea ugari ditu herritik pasatzen direnak, Galdakao Bilbo eta Bizkaiako zenbat herrirekin lotzen dituztenak. Gainera, badago herria zuzenean Boluetako geltokiarekin lotzen duen autobus linea bat, A3932, alegia.

Azken urtetan, Galdakaoko udalerriak herri autobusa jarri du ere, Galdabusa[43] izenekoa. Honek bi linea ditu, bat Aperribaitik Udaletxera doana eta beste batek Zuhatzu eta Elexalde lotzen dituena.

Galdakoztar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 2022an Usansolo Galdakaotik banandu zen. Une horretara arte Galdakao zen biztanleriaren arabera Bizkaiko 8. udalerria, 29.269 biztanlerekin. Biztanle horietatik 4.520 Usansolon bizi ziren. Zentsu ofizialik gabe, Durangoren atzetik kokatu zen biztanleriaren zerrendan.
  2. 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
  3. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  4. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  5. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  6. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
  2. ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  3. ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. ↑ Galdakao, Basque Country Travel Weather Averages. Weatherbase (kontsulta data: 2013-03-23).
  5. ↑ «En Usansolo se produce un choque entre republicanos y nacionalistas» ABC: 24. 1933-5-16.[Betiko hautsitako esteka]
  6. ↑ Javier Alonso. «».
  7. ↑ Erlantz Ganboa. «Basque names of town and places in Bizkaia».
  8. ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
  9. ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
  10. ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
  11. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Bizkaia.tab.
  12. ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  13. ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  14. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Bizkaia.tab.
  15. 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
  16. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  17. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
  18. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  19. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  20. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  21. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Bizkaia.tab.
  22. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
  23. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Bizkaia.tab.
  24. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Bizkaia.tab.
  25. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  26. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
  27. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
  28. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  29. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  30. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  31. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  32. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  33. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
  34. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1227388.
  35. ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
  36. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
  37. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Bizkaia.tab (Wikimedia Commons).
  38. ↑ «Asua Zarrabeitia, Libe - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2019-01-09).
  39. ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» ahotsak.eus (kontsulta data: 2019-01-09).
  40. ↑ «Galdakao - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-11-09).
  41. ↑ «Nerbioi ibarrekoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-11-09).
  42. ↑ (Gaztelaniaz) GDKO Ibaizabal saskibaloi taldearen web orria.
  43. ↑ «Galdakaoko Udala - Herri autobusa» Galdakaoko Udala.

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Galdakao&oldid=11838253"(e)tik eskuratuta