جندق

جندق جَنْدَق
کشور	ایران
استان	اصفهان
شهرستان	خور و بیابانک
بخش	مرکزی
مردم
جمعیت	۴٬۶۶۵ نفر
جغرافیای طبیعی
ارتفاع	۹۸۰
اطلاعات شهری
تأسیس شهرداری	۱۳۷۴
پیش‌شمارهٔ تلفن	۰۳۱۴۶۳۴
شناسهٔ ملی خودرو	پلاک ایران بیست و سه ۲۳ و پلاک ایران ۴۳ مربوط می شود به سایر شهرستان های استان اصفهان.همچنین پلاک های ۶۷ ، ۱۳ و ۵۳ مربوط می شود به شهر اصفهان (مرکز استان اصفهان)
کد آماری	۲۲۰۳
جندق روی نقشه ایران ۳۴°۲′۳۰″ شمالی ۵۴°۲۴′۵۵″ شرقی

جَندَق شهری در بخش مرکزی شهرستان خور و بیابانک در استان اصفهان است. این شهر در حاشیهٔ جنوبی دشت کویر و در شمال شهرستان خور و بیابانک قرار دارد. بر پایهٔ سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵، جمعیت جندق ۴٬۶۶۵ نفر بوده است.

جغرافیا

جندق در بخش شمالی شهرستان خور و بیابانک و در حاشیهٔ جنوبی دشت کویر واقع شده است. این شهر حدود ۱۱۰ کیلومتر در شمال‌غرب خور قرار دارد و ارتفاع آن از سطح دریا حدود ۹۸۰ متر است.

ناحیهٔ پیرامون جندق بخشی از مناطق خشک ایران مرکزی است. ارتفاعات پراکنده‌ای از جمله رشیدکوه، زالوبند و کلاته در این ناحیه قرار دارند و شماری چشمه و چاه طبیعی در دامنهٔ این ارتفاعات وجود دارد. رودخانهٔ فصلی چاه‌گیر نیز از محدودهٔ جندق می‌گذرد.

اقلیم جندق بیابانی و میزان بارندگی آن اندک است. بر اساس داده‌هایی که در دانشنامه ایرانیکا به نقل از سازمان هواشناسی ایران آمده، میانگین بارندگی سالانهٔ منطقه حدود ۴۵٫۳ میلی‌متر گزارش شده است.

تاریخ

جندق از آبادی‌های تاریخی ناحیهٔ بیابانک است. موقعیت آن در حاشیهٔ جنوبی دشت کویر باعث شده بود که در گذشته با مسیرهای ارتباطی و کاروانی ایران مرکزی ارتباط داشته باشد. دانشنامه ایرانیکا اهمیت راه‌های کاروانی و رفت‌وآمد در آبادی‌های منطقهٔ بیابانک، از جمله جندق، را از ویژگی‌های تاریخی این ناحیه دانسته است.

جندق از نظر تقسیمات حکومتی در دوره‌های مختلف تابع نواحی متفاوتی بوده است. بر اساس دانشنامه ایرانیکا، این ناحیه تا دورهٔ فتحعلی‌شاه قاجار بخشی از قلمرو یزد به‌شمار می‌رفت و در دههٔ پایانی حکومت او به قومس، که تقریباً با بخش‌هایی از استان سمنان امروزی مطابقت دارد، ملحق شد.

در مهر ۱۳۷۴ جندق رسماً به شهر تبدیل شد. جمعیت آن در سرشماری سال ۱۳۷۵، ۴٬۰۶۸ نفر گزارش شده بود.

جندق در گزارش‌های جغرافیایی

سون هدین، جغرافی‌دان و کاوشگر سوئدی، در جریان سفرهای خود در بیابان‌های ایران از ناحیهٔ جندق عبور کرد. گزارش‌های او از جندق و طرود بعدها در مطالعات مربوط به جغرافیای تاریخی و تحولات محیطی دشت کویر مورد استفاده قرار گرفته است.

در پژوهش‌های جغرافیایی سدهٔ بیستم نیز جندق به‌عنوان یکی از آبادی‌های مهم واحه‌های بیابانک بررسی شده است. در سال ۱۳۴۸ خورشیدی، جندق با جمعیت ۱٬۴۱۱ نفر یکی از سه آبادی منطقهٔ بیابانک با بیش از هزار نفر جمعیت بود.

آثار تاریخی

از مهم‌ترین آثار تاریخی جندق، قلعه جندق است که در بافت تاریخی شهر قرار دارد. در برخی منابع تاریخی، این قلعه با نام «قلعهٔ اردبیل» نیز یاد شده و در روایات محلی به «زندان انوشیروان» شهرت داشته است. دانشنامه ایرانیکا احتمال داده است که پیشینهٔ بنای قلعه به دورهٔ شاهنشاهی ساسانی بازگردد، هرچند بنای موجود در دوره‌های بعدی دگرگون شده است.

قلعهٔ جندق در فهرست آثار ملی ایران نیز به ثبت رسیده است. در اطلاعات منتشرشده دربارهٔ آثار تاریخی شهرستان خور و بیابانک، دورهٔ تاریخی بنای ثبت‌شده از قرن هفتم هجری تا دورهٔ قاجار ذکر شده است.

از دیگر بناهای تاریخی جندق می‌توان به مسجد جامع، خانهٔ یغمای جندقی و خانهٔ کافی اشاره کرد. مسجد جامع جندق، حسینیه و شبستان آن، خانهٔ یغما و خانهٔ کافی نیز در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده‌اند.

اقتصاد

شرایط طبیعی منطقه سبب شده است که کشاورزی جندق با محدودیت منابع آب همراه باشد. آب مورد نیاز منطقه به‌طور سنتی از منابع زیرزمینی، چشمه‌ها و قنات‌ها تأمین می‌شده است. سد وازه در حدود شش کیلومتری جنوب شهر نیز برای تغذیهٔ منابع آب زیرزمینی منطقه مورد استفاده قرار گرفته است.

در منابع جغرافیایی همچنین از وجود معادن سرب و مس در ناحیهٔ جندق یاد شده است.

فرهنگ

زبان رایج مردم جندق فارسی است. جندق و ناحیهٔ بیابانک با نام شماری از شاعران و پژوهشگران ایرانی پیوند دارد. یغمای جندقی، شاعر دورهٔ قاجار، از شناخته‌شده‌ترین چهره‌هایی است که نام او با این منطقه مرتبط است.

گردشگری

بافت تاریخی جندق و قلعهٔ آن از جاذبه‌های تاریخی منطقه به‌شمار می‌روند. روستای مصر و نواحی ماسه‌ای پیرامون آن نیز در نزدیکی جندق قرار دارند و از مقاصد گردشگری کویری شهرستان خور و بیابانک هستند.

سرشناسان

• یغمای جندقی
• حبیب یغمایی
• اسماعیل یغمایی
• سپیده جندقی
• مهدی یغمایی

نگارخانه

• 
  نمای بام‌های قلعه جندق
• 
  دالان قلعه جندق
• 
  قلعه جندق

برای مطالعهٔ بیشتر

• یغمایی، اسماعیل هنر (۱۳۶۳). جندق و قومس در اواخر دوره قاجار. نشر تاریخ ایران.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
• Hedin, Sven. Overland to India. London: Macmillan, 1910.