نبرد رکروا

نبرد رکروا
	بخشی از جنگ‌های سی‌ساله و جنگ فرانسه و اسپانیا (۱۶۳۵–۱۶۵۹)
	; رکروا، آخرین ترسیو، اثر آگوستو فرر-دالمائو (۲۰۱۱)، بازنمایی معاصر واپسین مقاومت پیاده‌نظام اسپانیایی در نبرد
تاریخ	۱۹ مه ۱۶۴۳
موقعیت	رکروا، آردن، پادشاهی فرانسه
نتایج	پیروزی فرانسه; رفع محاصرهٔ رکروا
طرف‌های درگیر
پادشاهی فرانسه	امپراتوری اسپانیا; ارتش فلاندر
فرماندهان و رهبران
لوئی دوم بوربون، دوک انگین; ژان دو گاسیون; فرانسوا دو لوپیتال	فرانسیسکو د ملو; فرانسیسکو فرناندس د لا کوئوا، دوک آلبوکرکی; پل-برنار دو فونتن †
واحدهای درگیر
ارتش سلطنتی فرانسه	ارتش فلاندر
قوا
حدود ۲۰٬۸۰۰ تا ۲۳٬۰۰۰ نفر; حدود ۱۴٬۰۰۰ تا ۱۶٬۰۰۰ پیاده; ۶٬۰۰۰ تا ۷٬۰۰۰ سواره; ۱۲ توپ	حدود ۲۳٬۰۵۰ نفر; ۱۸٬۰۰۰ پیاده; ۵٬۰۵۰ سواره; ۱۸ توپ صحرایی
تلفات و خسارات
حدود ۴٬۰۰۰ کشته یا زخمی	بر پایهٔ گزارش ملو، حدود ۶٬۰۰۰ کشته یا زخمی و ۴٬۰۰۰ اسیر; برآوردهای پژوهشی متفاوت‌اند

نبرد رکروا (فرانسوی: Bataille de Rocroi‎، انگلیسی: Battle of Rocroi) در ۱۹ مه ۱۶۴۳ در نزدیکی شهر رکروا در شمال شرقی پادشاهی فرانسه میان ارتش فرانسه و ارتش فلاندرِ امپراتوری اسپانیا روی داد. نبرد هم بخشی از مرحلهٔ فرانسوی جنگ‌های سی‌ساله بود و هم در چارچوب جنگ مستقیم فرانسه و اسپانیا که از ۱۶۳۵ جریان داشت. ارتش فرانسه را لوئی دوم بوربون، دوک انگین، فرماندهی می‌کرد که بعدها با عنوان «کُندهٔ بزرگ» شناخته شد. نیروهای اسپانیایی نیز زیر فرمان فرانسیسکو د ملو، فرماندار هلند اسپانیا، برای گشودن راهی به داخل فرانسه و بهره‌گیری از آشفتگی سیاسی ناشی از مرگ لوئی سیزدهم دست به تهاجم زده بودند.^[۴]

ملو در میانهٔ مه رکروا را محاصره کرد، اما ارتش فرانسه پیش از رسیدن نیروهای کمکی اسپانیا به منطقه نزدیک شد. انگین، برخلاف توصیهٔ محتاطانه‌تر برخی فرماندهان ارشدش، تصمیم گرفت به‌جای مانور برای قطع ارتباطات دشمن مستقیماً به سوی رکروا حرکت کند. در بامداد ۱۹ مه، حملهٔ سواره‌نظام فرانسه در جناح راست موفق شد جناح چپ اسپانیا را عقب براند، در حالی که جناح چپ فرانسه خود زیر فشار نیروهای اسپانیایی و امپراتوری قرار گرفت. انگین سپس بخش عمدهٔ سواره‌نظام پیروز خود را از پشت مرکز اسپانیا گرداند، جناح راست دشمن را از عقب درهم شکست و پیاده‌نظام اسپانیاییِ باقی‌مانده را در مرکز میدان منزوی کرد.^[۵]

پیروزی فرانسه از نظر تاکتیکی روشن و از نظر حیثیتی برای ارتش فلاندر سنگین بود. بخش بزرگی از پیاده‌نظام کهنه‌کار اسپانیا کشته یا اسیر شد و آوازهٔ دیرپای ترسیوهای اسپانیایی به‌عنوان نیرویی تقریباً شکست‌ناپذیر آسیب دید. با این حال رکروا پایان ناگهانی قدرت نظامی اسپانیا یا خود نظام ترسیو نبود. اسپانیا توانست بخش‌هایی از ارتش خود را بازسازی کند، جنگ با فرانسه تا معاهده پیرنه در ۱۶۵۹ ادامه یافت و تغییر توازن قدرت در اروپای غربی فرایندی تدریجی بود. پژوهش‌های جدیدتر نیز شکست را تنها به «کهنه‌شدن» آرایش ترسیو فرو نمی‌کاهند و بر مشکلات فرماندهی، سازمان و فرسایش طولانی‌مدت ارتش فلاندر تأکید دارند.^[۶]

زمینه و آرایش نیروها

از ۱۶۳۵ فرانسه به‌طور مستقیم وارد جنگ با هابسبورگ‌های اسپانیا شده بود و جبههٔ میان مرزهای شمالی فرانسه و هلند اسپانیا اهمیت فزاینده‌ای یافت. در ۱۶۴۲ ارتش فلاندر در نبرد هونکور فرانسه را شکست داده بود و در بهار ۱۶۴۳ ملو کوشید از شرایط سیاسی فرانسه بهره ببرد. کاردینال ریشلیو چند ماه پیش درگذشته بود و لوئی سیزدهم نیز در ۱۴ مه، تنها پنج روز پیش از نبرد، مرد. در نتیجه لوئی چهاردهم خردسال به سلطنت رسید و حکومت نیابتی زیر نظر آن اتریش و ژول مازارن در آغاز راه بود. ملو با ارتشی که پیش از جداکردن چند هزار نفر برای عملیات دیگر حدود ۲۷ تا ۲۸ هزار نفر داشت، به سمت مرز حرکت کرد و رکروا را هدف گرفت.^[۴]

محاصرهٔ رکروا حدود ۱۲ مه آغاز شد. شهر پادگان نسبتاً کوچکی داشت، اما استحکاماتش موقعیت آن را در مسیر ورود به فرانسه مهم می‌کرد. ملو برای عملیات محاصره بخشی از توپخانه و نیروهایش را پیرامون شهر مستقر کرد و در همان حال انتظار داشت نیروی کمکی تحت فرمان یوهان فون بک به او بپیوندد. ارتش فرانسه از جنوب به سوی منطقه آمد و در ۱۸ مه از گذرگاهی محدود میان جنگل‌ها، مرداب‌ها و زمین ناهموار وارد دشتی شد که در برابر مواضع اسپانیا قرار داشت. این انتخاب مخاطره‌آمیز بود، زیرا عقب‌نشینی یا گسترش آرایش فرانسویان را دشوار می‌کرد، اما ملو نتوانست راه ورودی را پیش از استقرار کامل آنان مسدود کند.^[۴]

دربارهٔ شمار دقیق دو ارتش در منابع اختلاف وجود دارد. گاتری با مقایسهٔ گزارش‌های معاصر نیروی حاضر فرانسه را حدود ۲۰٬۸۰۰ نفر بازسازی می‌کند، هرچند برآوردهای معاصر تا حدود ۲۳ هزار نفر می‌رسد. برای ارتش اسپانیا نیز او حدود ۲۳٬۰۵۰ نفر در میدان محاسبه می‌کند که شامل ۱۸ هزار پیاده و اندکی بیش از پنج هزار سواره بود.^[۱] مرکز آرایش اسپانیا را پیاده‌نظام چندملیتی ارتش فلاندر تشکیل می‌داد. ترسیوهای اسپانیایی در خط مقدم قرار داشتند و واحدهای ایتالیایی، بورگوندی، والونی و آلمانی نیز در ارتش حضور داشتند. فرانسه نیز پیاده‌نظام را در مرکز و سواره‌نظام را در دو جناح آرایش داد. هر دو طرف شب ۱۸ به ۱۹ مه را در فاصله‌ای نزدیک از یکدیگر گذراندند و نبرد اصلی بامداد روز بعد آغاز شد.^[۵]

روند نبرد

در ساعات پیش از طلوع، فرانسویان گروهی از سربازان اسپانیایی را که برای کمین در جنگل جناح چپ آنان فرستاده شده بودند شناسایی و عقب راندند. حدود ساعت پنج بامداد نبرد عمومی آغاز شد. در جناح راست فرانسه، سواره‌نظام ژان دو گاسیون و انگین نیروهای روبه‌رو به فرمان دوک آلبوکرکی را شکست داد و به سوی عقب آرایش اسپانیا پیش رفت. در سوی دیگر میدان، جناح چپ فرانسه زودتر از زمان مناسب حمله کرد و زیر ضدحملهٔ سواره‌نظام جناح راست دشمن عقب نشست. جناح چپ فرانسه زیر فرمان لا فرت سنتر نتوانست پیشروی نیروهای اسپانیایی و آلمانی را متوقف کند و برای مدتی مرکز و چپ فرانسه در وضع دشواری قرار گرفت.^[۵]

انگین به‌جای بازگرداندن مستقیم سواره‌نظامش به جناح چپ، از موفقیت خود در سمت راست برای دورزدن پشت ارتش دشمن استفاده کرد. سواره‌نظام فرانسه از پشت خطوط پیاده‌نظام اسپانیا گذشت، جناح راست دشمن را از عقب مورد حمله قرار داد و به نیروهای فرانسویِ در حال عقب‌نشینی فرصت بازیابی داد. این مانور توازن نبرد را تغییر داد. سواره‌نظام اسپانیا از میدان کنار رفت و توپخانهٔ آن نیز از دست رفت، اما پیاده‌نظام مرکز، به‌ویژه ترسیوهای اسپانیایی، آرایش خود را حفظ کرد. پل-برنار دو فونتن، فرماندهٔ سالخوردهٔ پیاده‌نظام اسپانیایی، در جریان نبرد کشته شد و واحدهای آلمانی و والونی به‌تدریج پراکنده شدند یا عقب نشستند.^[۵]

در مرحلهٔ پایانی، ترسیوهای باقی‌مانده از چند جهت محاصره شدند و زیر آتش توپخانهٔ فرانسه قرار گرفتند. آنان چند حملهٔ سواره‌نظام را دفع کردند و مذاکراتی برای تسلیم آغاز شد. در جریان نزدیک‌شدن انگین و همراهانش، بخشی از سربازان اسپانیایی که ظاهراً حرکت فرانسویان را حمله‌ای تازه پنداشتند آتش گشودند و درگیری از سر گرفته شد. تا حدود ساعت ده بامداد مقاومت سازمان‌یافته در مرکز پایان یافت.^[۵] آمار تلفات دقیق نیست. ملو دو روز بعد در گزارش خود حدود شش هزار کشته یا زخمی و چهار هزار اسیر برای ارتش اسپانیا ذکر کرد، در حالی که گاتری برای خود واحدهای پیادهٔ اسپانیایی ارقام متفاوتی از کشته، اسیر و گریخته بازسازی می‌کند.^[۳] جان چایلدز تلفات فرانسه را حدود چهار هزار کشته یا زخمی برآورد کرده است.^[۲]

پیامدها و اهمیت

نمای سراسرنما (پانوراما) از نبرد روکروا

شکست ارتش ملو محاصرهٔ رکروا را پایان داد و مانع ادامهٔ تهاجم اسپانیا در آن محور شد. با این حال بخش قابل توجهی از سواره‌نظام و نیروهای پراکندهٔ اسپانیایی از میدان گریختند و نیروهای تحت فرمان یوهان فون بک نیز در نبرد اصلی حضور نیافتند. در نتیجه ارتش فلاندر به‌طور کامل نابود نشد. فرانسویان پس از پیروزی به جای پیشروی عمیق و فوری در هلند اسپانیا، عملیات خود را متوجه تیونویل کردند. گاتری به همین دلیل میان اثر تاکتیکی و حیثیتی بزرگ رکروا و پیامد راهبردی محدودتر و تدریجی آن تمایز می‌گذارد.^[۷]

در حافظهٔ نظامی اروپا، رکروا بیش از همه با شکست پیاده‌نظام اسپانیا و آسیب‌دیدن اعتبار ترسیوها پیوند خورده است. این برداشت مبنای واقعی داشت، زیرا شمار زیادی از نیروهای کهنه‌کار اسپانیایی از دست رفتند و ارتشی که برای چند نسل از معتبرترین نیروهای اروپا بود شکست سنگینی متحمل شد. با این حال تعبیر رکروا به‌عنوان «پایان ترسیو» یا لحظهٔ فروپاشی ناگهانی قدرت نظامی اسپانیا بیش از اندازه ساده است. ترسیوها پس از ۱۶۴۳ همچنان جنگیدند و ارتش اسپانیا در سال‌های بعد نیز توان انجام عملیات بزرگ را داشت. فرناندو گونزالس د لئون شکست رکروا را در روند طولانی‌تری از مشکلات ارتش فلاندر، از جمله دشواری‌های فرماندهی، روابط میان افسران و کاهش کیفیت سازمانی، قرار می‌دهد.^[۶]

برای فرانسه، پیروزی جایگاه دوک جوان انگین را به‌سرعت بالا برد و بعدها بخش مهمی از شهرت نظامی او به‌عنوان «کُندهٔ بزرگ» بر رکروا استوار شد. هم‌زمانی نبرد با آغاز سلطنت لوئی چهاردهم نیز سبب شد تاریخ‌نگاری و هنر رسمی فرانسه در دوره‌های بعد رکروا را به‌عنوان آغاز نمادین دوره‌ای تازه بازنمایی کنند. از دید بلندمدت، نبرد یکی از نشانه‌های تغییر تدریجی توازن نظامی در غرب اروپا به سود فرانسه بود، اما این روند با جنگ‌های بیشتری همراه شد. جنگ‌های سی‌ساله در ۱۶۴۸ با صلح وستفالی پایان یافت، در حالی که جنگ فرانسه و اسپانیا تا ۱۶۵۹ ادامه داشت و سرانجام معاهده پیرنه به آن پایان داد.^[۷]^[۶]

جستارهای وابسته

پانویس

1 2 3 Guthrie, William P. (2003). The Later Thirty Years War: From the Battle of Wittstock to the Treaty of Westphalia (in English). Westport, Connecticut: Greenwood Press. pp. 173–176، 185. ISBN 0313324085.
1 2 Childs, John (2006). Warfare in the Seventeenth Century (in English). Smithsonian Books. p. 75. ISBN 006089170X.
1 2 González de León, Fernando (2009). The Road to Rocroi: Class, Culture and Command in the Spanish Army of Flanders, 1567–1659 (in English). Leiden: Brill. pp. 312–313. ISBN 9789004170827.
1 2 3 Guthrie, William P. (2003). The Later Thirty Years War: From the Battle of Wittstock to the Treaty of Westphalia (in English). Westport, Connecticut: Greenwood Press. pp. 170–176. ISBN 0313324085.
1 2 3 4 5 Guthrie, William P. (2003). The Later Thirty Years War: From the Battle of Wittstock to the Treaty of Westphalia (in English). Westport, Connecticut: Greenwood Press. pp. 176–180. ISBN 0313324085.
1 2 3 González de León, Fernando (2009). The Road to Rocroi: Class, Culture and Command in the Spanish Army of Flanders, 1567–1659 (in English). Leiden: Brill. pp. 311–318. ISBN 9789004170827.
1 2 Guthrie, William P. (2003). The Later Thirty Years War: From the Battle of Wittstock to the Treaty of Westphalia (in English). Westport, Connecticut: Greenwood Press. pp. 179–183. ISBN 0313324085.

منابع

González de León, Fernando (2009). The Road to Rocroi: Class, Culture and Command in the Spanish Army of Flanders, 1567–1659 (in English). Leiden: Brill. ISBN 9789004170827.
Guthrie, William P. (2003). The Later Thirty Years War: From the Battle of Wittstock to the Treaty of Westphalia (in English). Westport, Connecticut: Greenwood Press. ISBN 0313324085.
Childs, John (2006). Warfare in the Seventeenth Century (in English). Smithsonian Books. ISBN 006089170X.
Esteban Ribas, Alberto Raúl (2023). The Battle of Rocroi 1643: Clash of Seventeenth Century Superpowers (in English). Helion & Company. ISBN 9781915113979.

پیوند به بیرون

موزهٔ نبرد رکروا در وبگاه گردشگری رسمی آردن

[GuthrieForces-1] 1 2 3 Guthrie, William P. (2003). The Later Thirty Years War: From the Battle of Wittstock to the Treaty of Westphalia (in English). Westport, Connecticut: Greenwood Press. pp. 173–176، 185. ISBN 0313324085.

[Childs75-2] 1 2 Childs, John (2006). Warfare in the Seventeenth Century (in English). Smithsonian Books. p. 75. ISBN 006089170X.

[Leon312-3] 1 2 González de León, Fernando (2009). The Road to Rocroi: Class, Culture and Command in the Spanish Army of Flanders, 1567–1659 (in English). Leiden: Brill. pp. 312–313. ISBN 9789004170827.

[GuthrieBackground-4] 1 2 3 Guthrie, William P. (2003). The Later Thirty Years War: From the Battle of Wittstock to the Treaty of Westphalia (in English). Westport, Connecticut: Greenwood Press. pp. 170–176. ISBN 0313324085.

[GuthrieBattle-5] 1 2 3 4 5 Guthrie, William P. (2003). The Later Thirty Years War: From the Battle of Wittstock to the Treaty of Westphalia (in English). Westport, Connecticut: Greenwood Press. pp. 176–180. ISBN 0313324085.

[LeonAfter-6] 1 2 3 González de León, Fernando (2009). The Road to Rocroi: Class, Culture and Command in the Spanish Army of Flanders, 1567–1659 (in English). Leiden: Brill. pp. 311–318. ISBN 9789004170827.

[GuthrieAfter-7] 1 2 Guthrie, William P. (2003). The Later Thirty Years War: From the Battle of Wittstock to the Treaty of Westphalia (in English). Westport, Connecticut: Greenwood Press. pp. 179–183. ISBN 0313324085.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]