Prějdti k sodržanju

Ҭ

Izvor: Vikipedija

Ҭ, ҭ (te s nižnjeju črtkoju, ang.: te with descender) jest bukva razširjenoj kirilice, ktora v abhazskom alfabetu služi za označen‍je pridyhanogo bezzvučnogo alveolarnogo eksplosiva [tʰ]ⓘ.[1] V naučnoj transliteraciji ju prědstavjaje t (BGN-PCGN, KNAB, TITUS)[2][3][4], th (ALA-LC)[5] ili ţ (ISO 9:1995 / ГОСТ 7.79—2000).[6]

Historija

[praviti | praviti izvorny kod]
Abhazsky alfabet Uslara (1862)

Ona byla vvedena v prvy alfabet za abhazsky jezyk, stvorjeny generalom i kavkazovědom Pjotrom Uslarom v lětah 1861–1862.[7] Tutoj alfabet byl čestično osnovany na osetinskom alfabetu Andersa Sjögrena iz 1844, ktory medžu drugymi sodržival bukvy ҕ, ӄ, ҧ i ꚋ za označen‍je pridyhan‍ja. Po naměru Sjögrena tute bukvy byli ligatury s gotičnoju[8] bukvoju 𝔥 (izgovor: [h]),[9] ale Uslar izměnil tu poslědnju na һ, a hak v ligaturah izměnil na něčto, čto najbolje izgledaje kako sedilj (г̧, к̧, п̧, т̧), ale ravnako možno byti srazuměny kako črtka.[10]

Ukrajiny pedagog Myhajlo Zavadskyj, v tipografičnom izdan‍ju monografije Uslara iz 1887 g., izměnil Uslarovu črtku na vrhnju zarezku (г̓, к̓, п̓, т̓) po prikladu osetinskogo alfabeta Vsevoloda Millera iz 1881 g.,[11] ale jegove versije ne prijeli se, a v pozdnějših variantah Uslarovogo alfabeta (Dmitrija Gulia i Konstantina Mačavariani, Andreja Čočua i Prěvodničskogo komiteta) upotrěbjane byli prvopočetne Sjögrenove versije s hakom.[12][13][14] Jednakože ҭ nahodilo se v alfabetu stvorjenom v 1906 g. abhazskym historikom i aktivistom Semjonom Mihajlovičem Ašhacavoju za bzybsky dialekt.[15]

Poslě 1926 g. abhazsky jezyk byl pisany latinskym, a potom gruzinskym pismom. V 1954 g. byl ponovno ustanovjeny kiriličny alfabet, v ktorom shranili se bukvy ҕ i ҧ, ale jednočasno zaměsto ӄ i ꚋ vvedene byli bukvy қ i ҭ. Tu nedoslědnost eliminovalo vveden‍je ӷ i ԥ pri reformě 1996 g.[16]

V abhazskom alfabetu ҭ nahodi se ne samo kako samostojna bukva, ale takože v dvuznaku ҭә, ktory prědstavjaje jegov labializovany ekvivalent.[1]

Sučasny abhazsky alfabet

V arměnskom

[praviti | praviti izvorny kod]

Bukva ҭ takože upotrěbjaje se v neoficialnoj kiriličnoj ortografiji, poněkogda koristajemoj do zapisan‌ja hemšenskogo dialekta arměnskogo jezyka, medžu drugymi v publikacijah Jehovovyh svědkov.[17] Ona označaje suglasku [tʰ] i imaje v arměnskom alfabetu ekvivalent Թ/թ, na priklad v slovu ҭут/թուտ «morva».[18]

Kodovan‍je

[praviti | praviti izvorny kod]
Kodovan‍je Ҭ ҭ
Nazva v Unikodu CYRILLIC CAPITAL LETTER TE WITH DESCENDER CYRILLIC SMALL LETTER TE WITH DESCENDER
Unikodšestnadseterična sistema U+04AC U+04AD
deseterična sistema 1196 1197
HTMLšestnadseterična sistema Ҭ ҭ
deseterična sistema Ҭ ҭ

Vněšnje linky

[praviti | praviti izvorny kod]
  • "U+04AC Cyrillic Capital Letter Te with Descender". codepoints.net (na anglijskom).
  • "U+04AD Cyrillic Small Letter Te with Descender". codepoints.net (na anglijskom).

Iztočniky

[praviti | praviti izvorny kod]
  1. 1 2 Ager, Simon. "Abkhaz (аҧсуа бызшәа)". Omniglot.com (na anglijskom). Data dostupa: 31 dekembra 2025.
  2. ↑ "Romanization of Abkhaz: BGN/PCGN 2011 System" (PDF). Data dostupa: 13 dekembra 2025.
  3. ↑ "Abhaasi / Abkhaz / Апсуа Apsua. latinisatioon / romanization: KNAB 1993, modif. 1997" (PDF). Eesti Keele Institut / Institute of the Estonian Language. 8 mareca 2003.
  4. ↑ Gippert, J. "Caucasian alphabet systems based upon the Cyrillic script" (PDF). titus.uni-frankfurt.de. Data dostupa: 14 dekembra 2025.
  5. ↑ "ALA-LC Romanization tables: Non-Slavic Languages (in Cyrillic Script)" (PDF). Data dostupa: 13 dekembra 2025.
  6. ↑ "ГОСТ 7.79—2000 (ИСО 9—95): система стандартов по информации, библиотечному и издателькому делу. Правила транслитерации кирилловского писма латинским алфавитом" (PDF). ifap.ru (na russkom). str. 9. Data dostupa: 30 dekembra 2025.
  7. ↑ Усларъ, П.К. (1862). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. Абхазскій языкъ (PDF). Тифлисъ.
  8. ↑ Ne měšati s gotskym jezykom!
  9. ↑ Шёгрен, Андрей (1844). Осетинская грамматика с краткимъ словаремъ осетинско-россійскимъ и россійско-осетинскимъ (na russkom). Санктпетербургъ. str. 22.
  10. ↑ Загурскій, Л. П. (1871). "Кавказско-горскія письмена". Сборникъ свѣдѣній о кавказскихъ горцахъ. Выпускъ V (na russkom). Тифлисъ: 25–26, 73.
  11. ↑ Усларъ, П.К. (1887). Этнографія Кавказа. Языкознаніе. Абхазскій языкъ (PDF). Тифлисъ: Типографія канцеларіи Главноначальстующаго гражданскою частію на Кавказѣ. str. VIII–IX.
  12. ↑ Гулиа, Д.И.; Мачавариани, К.Д. (1892). Абхазская азбука. Главнѣйшія молитвы и заповѣди на абхазскомъ и церковно-славянскомъ языкахъ (PDF). Тифлисъ. str. 13.
  13. ↑ Ч̆оч̆уа, А.М. (1909). Аԥсуа Анбан, Абхазская азбука (PDF). Тифлисъ: Изданiе Кавказскаго Учебнаго Округа.
  14. ↑ Бгажба, Х.С. (1967). Из истории письменности в Абхазии (na russkom). Тбилиси: Мецниереба. str. 66–70.
  15. ↑ Бгажба, Х.С. (1964). Бзыбский диалект абхазского языка (Исследование и тексты) (PDF) (na russkom). Тбилиси: Издательство Академии наук Грузинской ССР. str. 16–17.
  16. ↑ Everson, Michael; Priest, Lorna (10 maja 2008). "Proposal to encode two Cyrillic characters for Abkhaz" (PDF). Unicode.org (na anglijskom). Data dostupa: 1 januara 2026.
  17. ↑ "Қадж гинӓ дзар̄айӓ Еговин". jw.org. Data dostupa: 11 septembra 2026.
  18. ↑ Устян, Андрей (23 aprilja 2023). "Армянский алфавит и кириллица адаптированная под амшенский диалект". Bylo arhivovano iz iztočnika 29 septembra 2023. Data dostupa: 11 septembra 2026.
С ← Varianty kiriličnoj bukvy Т → У

Т т · Т́ т́ · Т̀ т̀ · Т̆ т̆ · Т̄ т̄ · Т̌ т̌ · Т̂ Т̂ · Т̑ т̑ · Т̈ т̈ · Т̇ т̇ · Т̓ т̓ · Т̊ т̊ · Т͑ Т͑ · Т’ т’ · Т̣ т̣ · Ԏ ԏ · Т̧ Т̧ · Ҭ ҭ · Ҭ̊ ҭ̊ · Ꚑ ꚑ · Ꚋ ꚋ · Ћ ћ · Ђ ђ · Ᲊ ᲊ () · Ҵ ҵ · Ꚓ ꚓ · · · · · Ꚍ ꚍ · Ꚍ̆ ꚍ̆ · t · ᲄ · ᲅ

Izvor: «https://isv.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҭ&oldid=47176»