Sámi dáládáidaga čájáhus Oktii áidna lea joavdán Sápmái. Dat rahppui bearjadaga Sámemusea Siiddas Anáris.
Oktii Áidna – Sámi Dáidaga Áigi -čájáhusas beassá oaidnit dáládáidaga sámiid birra, muhto maiddái sámiid iežaset oainnu mielde. Mielde leat 17 dáiddára ja dáiddaduojit leat eanaš 2000-2020-loguin, muhto fárus lea maid boarrásut dáidda 1980-logus.
Čájáhus leamašan jahkebeali oaidnin láhkai dáládáidaga musea Kiasmas Helssegis. Ollisvuođa Kiasmas oinnii veháš badjelaš 130 000 olbmo, muitala čájáhusa kuráhtor Petra Laiti.
Laiti oaidná stuorra mearkkašumi das, ahte čájáhus lea dál Sámis ja dan beassá oadjebasat vásihit sámi čalmmiiguin.
– Seamma dáidagiin sáhttá leat nu ođđalágan dovdu justa dáid lanjain, justa Sámis, sámemuseas. Dasa duođaid šattai áibbas earálágan fápmu dán ollisvuhtii.
Dáiddár hálidii buktit buori vuoiŋŋa Sápmái
Stig Arne Somby lei geahččamen čájáhusa sihke Helssegis ja dál rahpandoaluin Anáris. Son dovdá, ahte čájáhusas lea eará vuoigŋa go lea Anáris.
– Dat vásáhus lea earálágan dáppe. Mun in sáhte justa muitalit mii dan dahká, muhto vehá earálágan dovdu. Dat orru eanet ruovttus go lea dáppe, válddahallá Somby.
Dáiddár Raisa Porsanger lea ođasmahttán iežas dáidaga Anára várás. Sus leat čájáhusas guokte duodjerámma. Govvarámmain leat Áillohačča govat. Kiasmas ledje govvarámmaid siste eará govat. Dál son háliidii buktit buori ja positiivvalaš vuoiŋŋa Sápmái.
– Ii dat dárbbaš midjiide muitalit daid baháid ja buot maid mii gillát Sámis, baicce addit buori vuoiŋŋa. Dan mun jáhkán Áillohaš dahká, muitala Porsanger.
Porsanger jáhkká Anáris čájáhusas ii dárbbaš nu olu čilget sápmelaččaid historjjá ja vásáhusaid birra. Sámemusea Siiddas leat olu eará čájáhusat, main oažžu dieđu Sámi historjjás.
– Dat čájáhus dáppe Siidda museas oažžu eallit iehčanasat, lohká Porsanger.
Tomas Colbengston dáidda lea maiddái oidnosis Anáris. Son válddahallá dan dovddu liekkusin, go olbmot besset duođaid deaivvadit nuppiideasetguin.
– Mun sávan, ahte olbmot bohtet ja besset guoskat dujiide, johtit daid gaskkas ja oaidnit iežaset suoivaniid ja earáid suoivaniid.
Čájáhusas beassá vásihit máilmmedási sámi dáidaga, oaivvilda Laiti
Čájáhusa ordnen leamašan stuorra niegu ollašuvvan Sámemusea Siidda museahoavda Taina Máret Pieskii.
– Niegadin badjel 15 jagi, ahte goas mii oažžut stuorra dáládáidaga čájáhusa Helssegii. Ledjen vásihan daid Stockholmmas, Oslos, eará stuorra Eurohpá gávpogiin, muitala Pieski.
Museahoavdan Pieski fuomášii, ahte de viimmat lea sus vejolašvuohta ovddidit niegu. Son válddii oktavuođa Kiasmai ja das šattai ovttasbargu.
– Álggu rájes lei jurdda, ahte vuos lea stuorra čájáhus Helssegis, muhto dan oktasaš plánas lei maiddái, ahte čájáhus boahtá ruoktot Anárii ja Sápmái. Amaset min olbmot dárbbašit álo vuolgit stuorra gávpogiidda geahččat ja vásihit iežamet dáidaga, muitala Pieski.
Maiddái Petra Laiti jáhkká, ahte oassi sápmelaččain lea johtán áŋgirit stuorra gávpogiin geahččamen sámi dáiddačájáhusaid.
– Seammás lea hui dehálaš, ahte namalassii sámeguovllus ja uhcit báikegottiin maiddái beassat vásihit máilmmedási sámi dáidaga.
Son sávvá čájáhusa boktit Sámi olbmuin sáhkkiivuođa.
– Munnje lea dehálaš sáhttit čájehit sápmelaččaide maid nu ođđa ja maid nu beroštahtti, dadjá Laiti.