Go joatkkasoahti lei nohkamin jagis 1944, bidje Sovjetlihttu ja Stuorra-Britannia vearjoluohttima eaktun Duiskka nasistajoavkkuid ájiheami eret Suomas.
Dalle ovddeš lihttobeallalaččaid, Suoma ja Duiskka gaskii, šattai ođđa soahti.
Suoma soalddáhiid bargun šattai nuppi máilmmisoađi loahppageažis ain soahtat ovddeš soahtešilju verddiid vuostá. Lappi guovllus ledje dalle vel badjel 200 000 duiskalačča.
Dán muitalusa leat dál vuosttas geardde muitalan guhkes ealligovain.
Suopmelaš bagadalli Aku Louhimies Lapin sota -filbma vuođđuduvvá girječálli Antti Tuuri Rauta-antura -románii, mii muitala Tuuri edno soahtemuitalusa.
Bagadalli háliidii muitalit soađis, mas suopmelaččainge ii leat olus diehtu.
– Konflikta ja dat mas das lei gažaldat lea dovdameahttun eandalii Lulli-Suoma olbmuide. Historjjá birra eai leat hupman, ja danin dovddan, ahte lea buorre addit dasa jiena, muitala Aku Louhimies.
Ii muital sápmelaččaid dahje lappilaččaid muitalusain
Vaikko filbma muitalage Lappi soađi dáhpáhusain, ii das muitaluvvo báikkálaš servošiid vásáhusain.
Filmmas ovdanbuktojuvvo dábálaš suopmelaš soalddáha muitalus. Dan lassin das muitaluvvo duiskalaččaide bargan nissoniid dubmemis.
Louhimies oaidná, ahte Lappi soađis livččii eanetge muitalan veara.
– Dán muitalusas (váldokarakteara) ii ollenge dovdan Lappi guovllu. Dat lei sutnje dego livččii mannan olgoriikii, čilge Louhimies.
Bagadalli mielas livččii mearkkašahtti, ahte sápmelaččat muitalivčče eanetge iežaset muitalusaid filmmain.
– Háliidivččen oaidnit sámi filmmaid eanetge. Ealligovva lea nana vuohki muitalit kultuvrras. Suopmelaš filmmat muitalit olu Suoma birra olgoriikkaide ja danin livččii fiinna oaidnit sámi filmmaid.
Aku Louhimies muitala, man unnán olbmot dihtet Lappi soađis.
Sámi neavttár ii háliidan iežas karaktearas sápmelačča
Lapin sota -filmmas neaktá okta sápmelaš. Neavttár ja várreduopmár Ánne-Risten Juuso oaidnit filmmas ofelažžan, guhte mieđusta olbmuid duottarguovllus ovttas bohccuin.
Su karakteara ii goittotge leat sápmelaš. Dát lei Juusoi hui dehálaš.
– Go bođii giehtačálus, de vehá bohkosin ja lohken Akui, ahte mun in jáhke ahte boađán sápmelažžan dán filbmii. Mun lean sápmelaš ja doppe lea boazu, muhto munnje lei hirbmat dehálaš dat, ahte dat (karakteara) ii leat sápmelaš, muitala Juuso.
Ánne-Risten Juuso muitala das, go vuos logai Lapin sota -filmma giehtačállosa.
Loahpa loahpas Ánne-Risten Juuso huksii su Anni-rollii iežas duogáža ja historjjá, vai son sáhtálii ieš buriin mielain neaktit su.
Juuso muitá bures, go juo diibmá filmma govvedettiin báikkálaš olbmuin ledje stuorra vuordámušat filbmii. Vuordámuš lei ahte dat muitalivččii maiddái báikkálaš historjjá ja sámiid vásáhusain.
Ánne-Risten ipmirdii juo dalle, ahte olbmot sáhttet beahttašuvvat filbmii.
– Davi olbmot go bohtet oaidnit dán filmma, de dat ii soaittege leahkit justa nie mo sii leat jurddahan.
– Lapin sota -nammasaš filbma lea okta muitalus. De dat maid duođai dáhpáhuvai ja olbmuid vásáhusat leat sierra.
Temán soahti geasuha olu ja maiddái gieskat Lappi soađis leat čállon ain eanet dáidágis ja diehtagis.
Louhimies jáhkká ahte historjjá lea čoavdda maiddái ipmirdit dálábeaivvi.
– Soahti lea váikkuhan olu miehtá Suoma, muhto eandalii lappilaččaid eallimii. Dálááigi lea dákkár, ahte olbmot háliidit diehtit ja ipmirdit iežaset historjjá ja dan manin mii leat dákkár dilis dál.