دنـيــا تـه مـه و دنـيـا تـووز ترجمه فارسی:همه ی دنیا رو گردوخاک گرفته
دنـيـا گــه رتــه چـــۊچــانــه انگار گردبادی از خاک است
كه سێ كه سێ نيه ناسێ آدمها همدیگر رو نمی شناسند
گيشـتێ ده م ئـه ل پێـچـانه چراکه همه ی آنها دهانهای خود را پوشانده اند
نــه بــوو هه نـاس ِ عشـقه نه بویی از نفس عشق میاد
نـــه رووژنــــاي راســــي نه روشنایی درستی و راستگویی
دنـيـا خـراو ، دنــيــا گــه ن دنیا ی بد و د نیای خرابی است
دنـيــــا دروو ده ســانــــه دنیا یی پر از دروغگویی است
زه مين زه ردو زه مـان زه رد زمین و زمان از گردوخاک زرد شده
ئـاسـاره و ئــاسـمــان زه رد ستاره وآسمان هم زرد شده اند
كـوتێ داخـيـم كـوتـێ ده رد بخشی ازوجودمان را داغ و بخش دیگر را درد فراگرفته
دة ئــێ زه رده لـــۊلانه دراین گرد باد زرد.
...
شعر کردی زیبای آقای ظاهر سارایی(که نمی توان گفت صرفا" برای گردوخاک سروده شده) را بهانه قرار داده تا در باره ی گردوخاک، این اصلی ترین تهدید کننده ی سلامت مردم شمال غرب-غرب و جنوب و
هم اکنون مناطق شمالی و مرکزی کشورعزیزمان مطلبی بنویسیم.
بنا به گفته ی کارشناسان مربوطه منشاء اصلی گردوخاک در مناطق یاد شده(گردوخاک شرق کشور جدای ازاین مورداست)، بیابانها و تالابهای خشک شده ی کشورهای عراق-عربستان-اردن وسوریه است که خشکسالیهای سالهای اخیر وایجادسد در بالا دست این مناطق و بویژه در کشورهای ترکیه –ایران وسوریه به تشدید موضوع افزوده و با کمترین نسیمی، گردوخاک تولید شده ، هم مردم این کشورها وهم ساکنان تقریبا"نیمی از کشور عزیزمان را(با شدت و ضعف) درگیر خود میکند. شدت این پدیده در مواقعی به اندازه ای است که حتی کشور های حاشیه ی خلیج تاابد فارس و پهنه ی نیلگون آنرا تحت تاثیر خود قرار میدهد.
لازم به توضیح است که در زمان گردو خاک زندگی عادی مردم مختل شده و ضررهای زیادی هم از نظر اقتصادی و هم ار نظر تحصیلی و مهمتر ازهمه از لحاظ سلامتی به مردم این نواحی وارد میشود.
راه حل های بسیاری ازجمله مالچ پاشی- بوته کاری-مهار شن های روان –ریختن سنگ ریزه و قلوه سنگ در منطق بحرانی و…
برای رفع این معظل پیشنهاد شده که درصورت همکاری کشورهای کانون گردوخاک و در خوش بینانه ترین حالت ،یک دهه بر ای مهار چشمه های وسیع آن وقت لازم است.این در حالی است که کشورهای عراق، عربستان، سوریه و اردن درگیر مسایل سیاسی داخلی خود هستند و بعید به نظر میرسد رغبتی به همکاری با کشور عزیزمان داشته باشند.(البته اقداماتی در قا لب امضاء تفاهم نامه و…صورت گرفته که تابه مرحله ی اجرا نرسد جای امیدواری ندارد).
*همانطور كه توضيح داده شد، بسياري از كارشناسان؛ مناطق بين النهرين و تالاب هور العظيم در عراق را عامل اصلي و منشاء طوفانهاي گرد و غبار معرفي كرده و تعدادي ديگر نواحي ربع الخالي (بيابان بزرگ عربستان) را منشاء اين طوفانها قلمداد مي كنند. به نظر مي رسد تا انجام تحقيقي مستند مي توان با بررسي تصاوير ماهواره اي به ويژه آنهائي که روزانه وضعيت آب و هوائي را رصد مي نمايند به منشاء و منابع اصلي توليد گرد و غبا ر و مسير حرکت آنها در پهنه کشورهاي تحت تاثير پي برد. گرچه خشک شدن بخش عظيمي از نيزارهاي هور العظيم در سالهاي جنگ ايران و عراق که بعلت انحراف آب رودخانه هاي دجله و فرات و همچنين ايجاد سد ها و بندهاي فراوان توسط ترکيه و عراق در بالا دست اين دو رودخانه بزرگ مي تواند بستر مناسبي براي منشاء گرد و عبار باشد ( ظاهراٌ بخش مهمي از طوفان 5 جولاي از اين منبع سرچشمه گرفته و بسياري از مناطق ايران و عراق را تحت تاثير قرار داد) ولي نمي توان بيابانهاي ربع الخالي عربستان وساير اراضي خشک و بدون پوشش گياهي مناطق اطراف خليج فارس و درياي عرب را بعنوان منبع اصلي توليد ذرات گرد و غبار از نظر دور داشت. از اين رو به نظر مي رسد براي منشاء يابي و تعيين راهكارهاي مقابله با اين پديده به برنامه هاي كوتاه مدت و دراز مدت و چه بسا سياسي نياز باشد.
1- بررسي تصاوير ماهواره اي موجود از پديده گرد و غبار در كشورهاي عراق، عربستان و ايران نشان مي دهد كه در طول چند سال گذشته اين پديده كم و بيش وجود داشته است اما بزرگي و گستردگي آنها آنچنان نبوده است كه مثل طوفان اخير بسياري از استانهاي كشور را تحت تاثير قرار دهد بنا براين بايد گفت پديده گرد و غبار اخير از جمله پديده هاي نادر بوده است كه دامنه عمل وسيعي داشته است و مسلما كارهاي ضربتي و آني براي مقابله با آن ميسر نيست، بلكه بايد با كمك كشورهاي درگير و همكاري سازمانهاي بين المللي راهكارهاي اساسي جستجو شود، اما برخي از تصاوير نشان مي دهد كه منبع توليد گرد و غبار مشخصا از منطقه هورالعظيم عراق است كه در تشديد پديده هاي بزرگ بعنوان يك منطقه تغذيه گرد و غبار نيز مؤثر بوده است در اين مورد از جمله راهكارهاي كوتاه مدت مي توان به دو نكته زير اشاره كرد:
الف- قبلا به نقش مديريت نابخردانه سرزمين در خشكاندن تالابهاي مهم منطقه، از جمله هورالعظيم و هورالهويزه اشاره شد. به نظر ميرسد يكي از شايسته ترين راهكارها راضي كردن تركيه و عراق (و البته وزارت نيرو ايران – سد كرخه) باشد تا حق آبهي طبيعي تالابهاي يادشده را مجدداً برقرار سازند. رخدادي كه افغانها هم در هامون تكرار كردند. در اين مورد نقش فعال سياست خارجه و سازمانهاي مسئول مي تواند كارساز باشد.
ب- با استفاده از تجربيات ايران در استفاده از مالچ نفتي براي تثبيت ماسه هاي روان كه قبلا در مناطق حساسي مانند اطراف چاههاي نفت و گاز و يا اطراف فرودگاههاي كشوربكار گرفته شده است مي توان با مطالعه اي همه جانبه از نظر منابع طبيعي و محيط زيست بعنوان يك كار ضربتي و كوتاه مدت در منطقه مذكور تا حدودي نيز از اين شگرد استفاده كرد. راهكارهاي نهالكاري و درختكاري كه از جانب بعضي اظهار نظر كنندگان در رسانه ها ارايه شده است در كوتاه مدت كارساز نيست زيرا چند سالي نياز است تا كارهاي بيولوژيكي بتوانند نقش خود را ايفا كنند.
2-با توجه به اينكه اغلب چشمههاي توليد گرد و غبار در كشورهاي عربستان، عراق و سوريه - در رتبه نخست - و امارات متحده عربي، قطر، كويت، ايران و برخي از كشورهاي شمال آفريقا - در رتبه دوم - واقع است. براي اين كه ميزان اثر هر يك از مناطق يادشده در توليد و پراكنش ريزگردها به ايران مشخص شود، شايسته است كه با بررسي رسوبات به جاي مانده در استانهاي تحت تاثير و مطالعات مينرالوژيكي، اقدام به منشأيابي كرد. بدينترتيب، سهم و مسئوليت هر كشور در بروز بحران پيش آمده مشخص ميشود. افزون بر آن، با توجه به تصويربرداريهاي 24 ساعته از زمين توسط سنجندههاي موجود در فضا، يافتههاي حاصل را ميتوان با استفاده از تكنيك دورسنجي، مورد آزمون قرار داد. بايد اين نكته را اضافه كرد كه براي يك تحقيق علمي مستند به منظور بررسي علل وقوع اين طوفانها داده هاي حدود 10 سال در بخشهاي مختلف هواشناسي، از جمله بررسي شرايط دمايي مناطق برداشت(در تاريخ وقوع طوفانها ) همچنين شرايط دمايي در دو طرف خليج فارس که سبب پيدايش اختلاف فشار و در نتيجه وزش باد ميشود و شرايط رطوبتي مناطق برداشت ، ميزان و شدت باد و نزولات آسماني و مطالعات زميني مورد نياز، لازم است و اين مورد مي تواند در رديف برنامه درازمدت قرار گيرد
3- تاسيس يك مركز تحقيقاتي ويژه براي جستجوي تكنيكها وروشهاي علمي و عملي كنترل شن و پايش مداوم شرايط آب و هوايي و بررسي دقيق تغييرات زيست-محيطي منطقه ضروري به نظر مي رسد. معاونت علمي و فناوري رياست جمهوري كه رسالت اصلي آن كمك به تحقيقات كاربردي است و بودجه كلاني هم در اختيار دارد مي تواند در اين زمينه به كمك مراكز تحقيقاتي جهادكشاورزي و دانشگاههاي مادر در استان هاي تحت تاثير بشتابد.
4- جلب توجه سازمانهاي بين المللي و لزوم همكاري كشورهاي منطقه و تحت تاثير پديده گرد و غبار در انجام طرح هاي عمراني و توجه به تبعات زيست محيطي آن مي تواند در شمار راهكارهاي اساسي و درازمدت محسوب شود
باتمام این تعاریف بر دولتمردان دلسوزمان است که تلاش خود را برای رفع این دشمن سلامت انسان-جانوران وگیاهان بیشتر کرده و از مجامع بین المللی مرتبط کمک بگیرند.چراکه شک نکنید اگر وضع به همین منوال باشد در آینده ،باید هزینه بسیار بیشتری را برای سلامت بی بازگشت هم وطنان عزیزمان صرف کنیم.*
**یکی از عوامل اساسی و مهم در بقای موجودات زنده هواست که بدون آن فعالیت های حیاتی مختل می شود از این رو استنشاق هوای پاک و توجه به آنچه از طریق تنفس وارد بدن می شود، اهمیت زیادی دارد؛ اما این روزها آلودگی ناشی از گردوغبار در بسیاری از موارد مشکلات زیادی برای شهروندان به وجود آورده است.
سازمان هواشناسی نیز در اطلاعیه های خود نسبت به وقوع مجدد گردوغبار در روزهای باقیمانده از تابستان بخصوص در مناطق غربی و جنوبی کشور هشدار داده است.
دکتر شهرام عزیزی خوش سیرت، مدیر گروه ارتباطات و آموزش سلامت دانشگاه علوم پزشکی کردستان در این باره می گوید: پدیده گردوغبار رویدادی طبیعی است که در بخش هایی از جهان که دارای مناطق خشک و بیابانی وسیع هستند، ایجاد می شود؛ در ایران نیز چند سالی است که به دلیل وزش بادهای شدید در بیابان های کشورهای همسایه بویژه عراق، عربستان و اردن، این پدیده تشدید شده است و تبعات آن کشور ما؛ بویژه مناطق غربی، جنوب غرب و تا حدودی مرکزی را در بر گرفته است.
عزیزی تصریح می کند: هرچند ذرات جامد به صورت معلق در جو زمین همواره وجود دارند اما تراکم این ذرات مانند هر متغیر دیگری اگر از محدوده ای فراتر رود خسارت زا و خطرناک خواهد بود.
وی می افزاید: ذرات گرد و غبار از نظر اندازه کاملا متفاوت هستند و از درشت (غیرقابل تنفس) تا ریز (قابل تنفس) طبقه بندی می شوند.
ذرات درشت گرد و غبار حداکثر می توانند به داخل بینی، دهان و حلق راه پیدا کنند اما ذرات ریز می توانند به اعماق بیشتر و نواحی حساس مجرای تنفسی و ریه نفوذ کنند.
ذرات ریزتر دارای اثرات بالقوه مهمی بر سلامت انسان هستند. بیشتر ذراتی که در پدیده گردوغبار حضور دارند از نوع درشت یا غیرقابل تنفس هستند و تهدید جدی برای سلامت مردم ایجاد نمی کند، هر چند ممکن است در افرادی که سابقه بیماری های تنفسی دارند مشکلاتی پدید آورد.
دکتر عزیزی می گوید: آثار کوتاه مدت آلودگی هوا بیشتر شامل حساسیت چشم ها، بینی و حلق، عفونت های دستگاه تنفسی، سردرد، تهوع و واکنش آلرژیک است.
اما این پدیده در درازمدت نیز می تواند بیماری مزمن تنفسی، سرطان ریه، بیماری قلبی و حتی آسیب به سایر ارگان های بدن را ایجاد کند.
وی تاکید می کند: سرفه، افزایش حساسیت در برابر عفونت های تنفسی، تأثیرات سوء بر قفسه صدری، افت کارایی سیستم ایمنی بدن، تشدید عوارض در بیماری های قلبی، کاهش کارایی تنفس و تنگی نفس، تنفس سریع با عمق تنفس کم و وخامت بیماری های مزمن ریوی مثل برونشیت از عوارض تنفس در گردوغبار است.
● اقدامات احتیاطی
از طریق گردوخاک ها ممکن است انواع بیماری های باکتریایی و ویروسی ایجاد یا منتقل شود، اما راه هایی وجود دارد که به شما کمک می کند تا خود را از اثرات سوء گردوغبار حفظ کنید و اثرات نامطلوب این پدیده را بر سلامت خود به حداقل برسانید؛ از جمله این که از فعالیت درخارج از منزل اجتناب کنید، اگر حتما بایستی در هوای آزاد فعالیت کنید زمان آن را به حداقل ممکن کاهش دهید، در خانه بمانید و درها و پنجره ها را بسته نگاه دارید و درصورت امکان در اماکن دارای سیستم تهویه مطبوع بمانید.
دکتر عزیزی متداول ترین عوارض پدیده گردوغبار را تحریک چشم ها و راه های فوقانی هوایی می داند و می گوید: معمولا در این موقع نوزادان، کودکان و نوجوانان، سالخوردگان و بیماران قلبی و تنفسی ممکن است آسیب بیشتری ببینند، پس لازم است خطرات این گردوخاک ها را جدی بگیریم.
به گفته وی افزایش مصرف مایعات (با توجه به ۳ برابر شدن غلظت تعدادی از فلزات سنگین مانند سرب و افزایش غلظت فلزات سمی مثل جیوه و آرسنیک در زمان پدیده گردوغبار) دفع سموم از طریق ادرار را افزایش می دهد.
همچنین گردوغبارهای محلی و ریزگردها به مخاط دستگاه تنفسی، حلق و حنجره آسیب جدی وارد می کنند، به طوری که حتی فعالیت دستگاه تنفسی افراد سالم نیز در مواجهه با این گردوغبارها دچار اختلال می شود، بنابراین در شرایطی که نیاز به حضور طولانی مدت در فضاهای آزاد وجود داشت، استفاده از ماسک های تنفسی برای افراد در معرض خطر یا استفاده از دستمال خیس می تواند از ورود ریزگردها به مخاط دهانی و سیستم تنفسی جلوگیری کند.
● ماسک ها
فیلتراسیون یکی از راه های کنترل ورود ذرات معلق هوا به بدن است. هرچند از ماسک های موجود در بازار، ذرات با قطر کمتر از ۱۰ میکرون رد می شود اما استفاده از این ماسک ها برای جلوگیری از حساسیت بینی و دهان در هوای آلوده توصیه می شود.
دکتر عزیزی در این باره اظهار می کند: باید توجه داشت که حداکثر مدت زمان به کارگیری ماسک های رایج بین ۵/۱ تا ۲ ساعت است و پس از گذشت مدت زمان مذکور، تعویض ماسک ضرورت دارد.
ماسک های کاغذی معمولی و دستمال نمی توانند جلوی ورود ذرات ریزگرد و غبار به سیستم تنفسی ما را بگیرند، بنابراین استفاده از آنها توصیه نمی شود و ماسک های ویژه ای که برای این منظور طراحی شده است و با عنوان P۱ و P۲ عرضه می شود برای این شرایط تا حدی مناسب است**.
خوبست بدانیداستانهای درگیر با این معظل عبارتند از:ایلام- کرمانشاه –خوزستان- بوشهر- کردستان- آذربایجان غربی وشرقی-لرستان-هرمزگان-فارس-کهگیلویه و بویر احمد-چهارمحال بختیاری-مرکزی- زنجان-همدان-قم-قزوین-در مواقعی زبانم لال تهران- البرز-بخشی از اصفهان-اردبیل -گیلان و….
منابع:
* ۱=مقالات دکترخسروشاهی
**۲=پزشکان ایران
۲=اقلیم شناسی
۳=تجربیات شخصی