Johannes Brahms

Johannes Brahms

Data i miejsce urodzenia	7 maja 1833 Hamburg
Data i miejsce śmierci	3 kwietnia 1897 Wiedeń
Instrumenty	fortepian
Zawód	kompozytor, dyrygent, pianista
Odznaczenia

Johannes Brahms (wym. [joˈhanəs ˈbʁaːms]; ur. 7 maja 1833 w Hamburgu, zm. 3 kwietnia 1897 w Wiedniu) – niemiecki kompozytor, pianista i dyrygent okresu romantyzmu, uznawany za jednego z najważniejszych twórców muzyki XIX wieku. Jego działalność stanowiła pomost między tradycją Beethovena a muzyką przełomu XIX i XX wieku.

Życiorys

Urodził się w starej części Hamburga, przy Speckstrasse 60 jako syn Johanny Henrike Christiane Nissen i miejskiego muzykanta Johanna Jakoba Brahmsa, który grał na kontrabasie, wiolonczeli i waltorni. Dwa lata po narodzinach Johannesa, urodził się jego młodszy brat – Friedrich. Najstarszą z rodzeństwa była zaś Elisabeth Wilhelmine Luise, urodzona w 1831 roku. Gdy przyszły kompozytor miał około czterech–pięciu lat rodzina przeniosła się do mieszkania przy Ulricusstrasse 38.

Nauka

Pierwszym nauczycielem muzyki był dla Johannesa jego ojciec. Już we wczesnym dzieciństwie wykazywał zainteresowanie muzyką i chęć uczestniczenia w zajęciach dorosłych, często prosząc o możliwość „pomocy”. Edukację muzyczną rozpoczął w wieku 8 lat. Początkowo Brahms uczęszczał do prywatnej szkoły przy Dammthorwall, położonej w pobliżu miejsca zamieszkania rodziny. Poziom nauczania odpowiadał standardom niewielkich szkół prywatnych tego okresu i nie wyróżniał się szczególną jakością. Edukacja muzyczna do około ósmego roku życia była prowadzona wyłącznie w domu i nie obejmowała jeszcze nauki gry na fortepianie. Zimą 1840/1841 roku Johann Jakob Brahms udał się wraz z siedmioletnim synem, Johannem Brahmsem, do pianisty Otto Friedricha Willibalda Cossela, zamieszkałego przy Steindamm 7 w Hamburgu. Celem wizyty było rozpoczęcie systematycznej edukacji muzycznej chłopca. Johannes Brahms, mimo młodego wieku, zwracał uwagę swoim poważnym usposobieniem, spokojem oraz skupieniem, które wyraźnie odróżniały go od rówieśników. Opisywany był jako dziecko szczupłe, o jasnych włosach i niebieskich oczach, o starannym wyglądzie, określane w ówczesnych relacjach jako „nienagannie schludne”. Momentem, który szczególnie przykuł uwagę Cossela, nie była rozmowa dorosłych, lecz reakcja chłopca. W chwili, gdy ojciec kończył ustalenia dotyczące lekcji, dziecko zareagowało widocznym poruszeniem i emocjonalnym zaangażowaniem, co zostało odczytane jako przejaw wyjątkowej wrażliwości i intensywności przeżyć. Wrażenie to przesądziło o pozytywnej decyzji pedagoga i rozpoczęciu nauki Johannesa Brahmsa pod jego kierunkiem. U Cossela, uczył się podstaw gry na fortepianie. Około rok później sytuacja rodzinna Brahmsów uległa zmianie: Johann Jakob Brahms wraz z żoną przeprowadzili się do mniejszego mieszkania przy Dammthorwall 29, natomiast Cossel objął dotychczasowe lokum rodziny przy Ulricusstrasse. Bliskość przestrzenna dodatkowo ułatwiła regularność nauki młodego Johannesa. Cossel szybko dostrzegł, że ma do czynienia z uczniem wykraczającym poza przeciętny poziom początkujących. W jego relacjach i praktyce pedagogicznej chłopiec zajmował szczególne miejsce, a nauczyciel stopniowo rozwijał wobec niego wyraźną życzliwość i zaangażowanie dydaktyczne. W 1843 roku Cossel podjął decyzję o dalszym pokierowaniu jego edukacją muzyczną. Zauważył, że mimo intensywnego postępu chłopca pojawiają się środowiskowe naciski na zmianę nauczyciela i przekazanie go pod bardziej prestiżową opiekę pedagogiczną. Nauczyciel zaczął zdawać sobie sprawę, że najlepszym możliwym rozwiązaniem będzie skierowanie Johannesa do Eduarda Marxsena, pianisty, kompozytora i nauczyciela teorii muzyki, u którego chłopiec ucząc się zyska lepsze perspektywy. Cossel udał się wraz z dziesięcioletnim Johannem Brahmsem do Altony, gdzie chłopiec miał zostać zaprezentowany nowemu pedagogowi. Marxsen wysłuchał jego gry, obejmującej między innymi etiudy z pierwszego zeszytu zbioru Cramera, i ocenił poziom wykonania jako bardzo dobry. W rezultacie odmówił przejęcia ucznia, uznając, że dotychczasowe kierownictwo Cossela jest w pełni odpowiednie i że w obecnym etapie rozwoju nie istnieje potrzeba zmiany nauczyciela. Brahms pozostał więc nadal pod opieką Cossela, kontynuując dotychczasowy tok nauki.

Pomimo wcześniejszej decyzji Marxena o odmowie przejęcia ucznia, środowisko znajomych rodziny Johannesa Brahmsa nadal wywierało nacisk na ojca Johannesa Jakoba Brahmsa w sprawie zmiany nauczyciela. Argumentowano, że Cossel wykazywał nadmierną powściągliwość pedagogiczną, a jego metody mają charakter zbyt ostrożny i nieprzygotowujący ucznia do dalszej kariery publicznej. Wskazywano również, że bez zmiany kierunku nauczania rozwój muzyczny chłopca może zostać spowolniony. W konsekwencji tych nacisków, kilka miesięcy po rozmowie z Marxsenem, zorganizowano prywatny koncert subskrypcyjny na rzecz dalszej edukacji muzycznej Johannesa Brahmsa. Odbył się on w sali koncertowej restauracji Zum Alten Rabe w Hamburgu, położonej w pobliżu Dammthor, w otoczeniu ogrodu rekreacyjnego. Występ Johannesa Brahmsa, pełniącego rolę jedynego pianisty solowego wieczoru, spotkał się z dużym zainteresowaniem i uznaniem zgromadzonej publiczności. Zakończył się sukcesem artystycznym i finansowym. W jego następstwie Johann Jakob Brahms ponownie zwrócił się do Marxena, składając w imieniu własnym oraz Cossela prośbę o przyjęcie Johannesa jako ucznia. Tym razem Marxsen wyraził zgodę, zastrzegając jednak, że nauka u niego będzie odbywać się raz w tygodniu, przy jednoczesnym kontynuowaniu dotychczasowych lekcji u Cossela.

Po udanym koncercie Brahmsa pojawiły się propozycje zorganizowania tournée koncertowego z udziałem dziecka, traktowanego jako „cudowne dziecko”. Inicjatywa ta wywołała ostry konflikt pomiędzy ojcem a Cosselem, który uznał ją za zagrożenie dla prawidłowego rozwoju ucznia. Cossel zarzucił ojcu złamanie wcześniejszych ustaleń i podkreślił, że dalsze kształcenie Johannesa powinno odbywać się pod kierunkiem Adolfa Bernharda Marxena. Spór początkowo zakończył się kompromisem i odroczeniem decyzji, jednak propozycje impresaria zostały ponowione, co ponownie zaostrzyło sytuację. Ostatecznie Cossel zdecydował się samodzielnie doprowadzić do zmiany nauczyciela i udał się do Marxena z propozycją przejęcia pełnej opieki nad edukacją muzyczną Johannesa Brahmsa. Po początkowej odmowie Marxsen zgodził się, pod warunkiem że nauka będzie kontynuowana bez wynagrodzenia oraz przy założeniu, że chłopiec pozostanie dla niego uczniem godnym dalszego kształcenia. W rezultacie Johannes Brahms przeszedł pod bezpośrednią opiekę Marxena, kończąc etap edukacji wyłącznie u Cossela.

W wyniku tych wydarzeń rozwijający się talent Johannesa Brahmsa został ostatecznie skierowany pod opiekę Adolfa Bernharda Marxena. W tym układzie Otto Friedrich Willibald Cossel, mimo rezygnacji z pełnej odpowiedzialności dydaktycznej, odegrał istotną rolę w ukształtowaniu dalszej drogi edukacyjnej ucznia, inicjując jego przejście do bardziej zaawansowanego etapu kształcenia muzycznego.

Wcześnie ujawniony talent muzyczny sprawił, że już od połowy lat czterdziestych XIX wieku podejmował działalność kompozytorską oraz zarobkową pracę muzyka. Początkowo występował wraz z ojcem w lokalach tanecznych, a w 1848 dał swój pierwszy publiczny recital fortepianowy.

Trasa koncertowa

Ważnym etapem jego młodości była podróż w 1853 roku jako akompaniator podczas tournée z węgierskim skrzypkiem Edem Reményim, dzięki której młody muzyk nawiązał kontakty otwierające mu drogę do szerszej kariery. Za pośrednictwem Reményiego poznał skrzypka Josepha Joachima, z którym połączyła go wieloletnia przyjaźń. Krótki kontakt z Ferenzem Lisztem i środowiskiem muzycznym Weimaru nie wywarł na Brahmsie większego wpływu. Znacznie ważniejsze okazało się spotkanie w 1853 roku z Robertem Schumannem, który w ostatnich latach życia zmagał się z chorobą psychiczną. Schumann po wizycie Brahmsa w 1853 roku i zaznajomieniu się z jego próbami kompozytorskimi dostrzegł wyjątkowy talent młodego kompozytora i 28 października 1853 zamieścił w swoim czasopiśmie Neue Zeitschrift für Musik entuzjastyczny artykuł zatytułowany Neue Bahnen („Nowe drogi”), obwieszczający pojawienie się jednego z najważniejszych przedstawicieli przyszłości muzyki niemieckiej. Przyspieszyło to znacząco rozpoznawalność młodego kompozytora w środowisku muzycznym. Przyjaźń obu kompozytorów trwała również w czasie choroby Schumanna aż do jego śmierci w 1856 roku. Później Brahms utrzymywał bliskie relacje z jego żoną, pianistką Clarą Schumann aż do jej śmierci 20 maja 1896 roku. Rok później kompozytor poznał Hansa von Bülowa, późniejszego propagatora i wykonawcę jego dzieł symfonicznych.

Od tego czasu Brahms konsekwentnie rozwijał swoją działalność jako niezależny twórca. Dzięki wsparciu wydawców oraz rosnącemu uznaniu publiczności mógł poświęcić się pracy kompozytorskiej, tworząc dzieła, które zapewniły mu trwałe miejsce w historii muzyki europejskiej. W latach 50. i 60. XIX wieku podejmował bezskuteczne próby uzyskania stałego stanowiska dyrygenckiego w Hanowerze, Detmold i Hamburgu. W kolejnych latach często zmieniał miejsce zamieszkania w Hamburgu i intensywnie podróżował. W latach 1863–1864 przebywał w Wiedniu, gdzie nawiązał kontakty z Eduardem Hanslickiem, co włączyło go w spory estetyczne dotyczące kierunków rozwoju muzyki niemieckiej.

W latach 1857–1860 pełnił funkcję dyrektora muzyki dworskiej w Detmold, od 1862 roku przez rok we Wiedniu pełnił funkcję kierownika (dyrygenta) Singakademie, natomiast w latach 1872–1875 był dyrektorem artystycznym Towarzystwa Przyjaciół Muzyki w Wiedniu. Równocześnie prowadził działalność jako niezależny muzyk, koncertując jako pianista i dyrygent. Na stałe w Wiedniu osiedlił się w 1871 roku, gdzie rozwijał działalność kompozytorską i organizacyjną w środowisku muzycznym. Poświęcił się niemal wyłącznie twórczości kompozytorskiej oraz niezależnej działalności koncertowej jako pianista i dyrygent. Brahms występował również jako pianista, często współpracując ze skrzypkiem Josephem Joachimem. Jego twórczość stopniowo zdobywała uznanie poza obszarem niemieckojęzycznym, szczególnie w krajach anglosaskich i skandynawskich. W 1880 roku wystąpił w Krakowie wspólnie z Joachimem. Osiedlił się na stałe w Wiedniu. Przez wiele lat przyjaźnił się z Theodorem Billrothem, chirurgiem i krytykiem muzycznym.

Wspierał także młodszych kompozytorów, w tym Antonína Dvořáka i Gustava Mahlera, mimo że jego relacje z nurtem nowej muzyki niemieckiej były często przedmiotem sporów estetycznych. W 1889 roku otrzymał tytuł honorowego obywatela Hamburga.

Pod koniec życia chorował; niedługo przed śmiercią stwierdzono u niego raka wątroby. Zmarł nad ranem 3 kwietnia 1897 roku w wieku 63 lat wskutek choroby. Pochowany na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu.

Brahms otrzymał liczne wyróżnienia, w tym tytuły doktora honoris causa uniwersytetów w Wrocławiu i Cambridge, odznaczenie Pour le Mérite oraz honorowe obywatelstwo rodzinnego miasta. Charakteryzował się wysokim stopniem samokrytycyzmu – do publikacji dopuszczał wyłącznie utwory uznane przez siebie za w pełni dojrzałe artystycznie.

Poglądy

Brahms podkreślał wyjątkową pozycję dawnych mistrzów, którzy mogli tworzyć w epoce sprzyjającej swobodnemu rozwojowi sztuki. Świadomość historycznych uwarunkowań własnej twórczości towarzyszyła mu przez całe życie. Chociaż komponował symfonie wykorzystujące środki techniczne rozwinięte po epoce Beethovena, zdawał sobie sprawę, że duch wcześniejszej epoki był już nieodwracalnie przeszłością. Należał do pierwszych nowoczesnych kompozytorów, którzy z zainteresowaniem badacza zwrócili się ku dziedzictwu dawnych epok muzycznych, poszukując w historii wskazówek do interpretacji współczesności. Potrafił odróżniać dzieła o trwałej wartości artystycznej od utworów, które szybko traciły znaczenie. Jednocześnie, mimo szacunku dla tradycji, pozostawał twórcą nowatorskim, a jego dorobek przyczynił się do ukształtowania nowego etapu rozwoju symfonii, którego wpływy były widoczne również w muzyce XX wieku.

Twórczość

Muzyka Brahmsa bardzo wyraźnie zakorzeniona jest w niemieckiej tradycji. Jej główne źródła to:

• Beethoven – jego wpływ widać w sposobie kształtowania formy, w symfoniach, uwerturach, sonatach i wariacjach;
• Bach – w nawiązaniu do polifonii, np.: passacaglia, fuga;
• niemiecka pieśń ludowa, także twórczość pieśniarska wczesnego romantyzmu; wyraźne jest pokrewieństwo jego pieśni do Schuberta (dominacja pieśni zwrotkowych, nawiązywanie do prostoty muzyki ludowej).

Brahms był kompozytorem, który nie miał ambicji rewolucjonizowania muzyki (jak Ferenc Liszt i Richard Wagner w owym czasie). Z założenia był tradycjonalistą. Tymczasem w następnym pokoleniu uznany został za „prekursora nowoczesności”, jak to deklarował Arnold Schönberg.

Twórczość symfoniczna

Jest to kontynuacja nurtu beethovenowskiego poprzez stosowanie formy cyklu sonatowego i formy sonatowej. Brahms stworzył indywidualny, niezwykle nasycony typ brzmienia:

• stosował zdwojenia tercjowe i sekstowe (uważane w harmonii klasycznej za niedopuszczalne, jako źle brzmiące) oraz pełne akordy
• eksponował ciemne barwy altówek i wiolonczel oraz instrumentów dętych drewnianych

Współcześnie jego cztery symfonie należą do podstawowego repertuaru najważniejszych orkiestr i dyrygentów świata. Obok nich za jedno z najwybitniejszych osiągnięć kompozytora uznawany jest Koncert skrzypcowy D-dur op. 77. Do najważniejszych dzieł Brahmsa zalicza się również Wariacje na temat Haydna, oba koncerty fortepianowe, a także Niemieckie requiem. Znaczące miejsce w jego dorobku zajmują ponadto utwory kameralne oraz kompozycje wokalne.

Przejście Johannesa Brahmsa do formy symfonii nastąpiło po długim okresie wahań i intensywnej pracy przygotowawczej. Kompozytor długo zwlekał z podjęciem tego gatunku, co wynikało z jego silnego poczucia odpowiedzialności artystycznej oraz przekonania o wysokich wymaganiach stawianych przez formę symfoniczną ukształtowaną w tradycji Beethovena. Przed skomponowaniem pierwszej symfonii Brahms tworzył m.in. serenady orkiestrowe oraz Wariacje na temat Haydna, które częściowo powstały jeszcze w latach 50. XIX wieku lub równolegle z pracą nad późniejszym dziełem. Utwory te traktował jako rodzaj przygotowania do zmierzenia się z klasyczną formą symfoniczną. Jak sam stwierdzał, „z symfonią nie należy żartować”, co sprawiło, że do czasu ukończenia pierwszego dzieła symfonicznego osiągnął wiek ponad czterdziestu lat.

• 4 symfonie:

Symfonia nr 1 c-moll op. 68

została poddana prawykonaniu 4 listopada 1876 w Karlsruhe. Składa się z czterech części:

1. Un poco sostenuto – allegro;
2. Andante sostenuto;
3. Un poco allegretto e grazioso;
4. Adagio – Allegro non troppo, ma con brio.

Ze względu na podobieństwo stylu i pewnego rodzaju kontynuacje myśli I Symfonia c-moll jest czasem określana jako „X symfonia Beethovena”.

Symfonia nr 2 D-dur op. 73

została ukończona w okresie dojrzałej twórczości Brahmsa i zaprezentowana po raz pierwszy 30 grudnia 1877 w Wiedniu. Utwór składa się z czterech części:

1. Allegro non troppo;
2. Adagio non troppo;
3. Allegretto grazioso (quasi Andantino);
4. Allegro con spirito.

Symfonia nr 3 F-dur op. 90

wykonana po raz pierwszy 2 grudnia 1883 w Wiedniu. Utwór składa się z czterech części:

1. Allegro con brio;
2. Andante;
3. Poco allegretto;
4. Allegro.

Symfonia nr 4 e-moll op. 98

ostatnia symfonia Brahmsa. Została wykonana po raz pierwszy 25 października 1885 w Meiningen. Utwór składa się z czterech części:

1. Allegro non troppo;
2. Andante moderato;
3. Allegro giocoso;
4. Allegro energico e passionato.

Serenady

• D-dur op.11;
• A-dur op.16;

Uwertury

• Uwertura akademicka e-moll op. 80 1879; napisana dla Uniwersytetu Wrocławskiego w podzięce za przyznanie mu w 1879 roku doktoratu honoris causa.
• Tragiczna d-moll op. 81 1880;
• Wariacje B-dur na temat Haydna op. 56a;
• Kantata Rinaldo na tenor, chór męski i orkiestrę do słów Goethego;
• Niemieckie requiem (Ein Deutsches Requiem) op. 45 do tekstów biblijnych na sopran, baryton, chór i orkiestrę.
• Tańce węgierskie – 21 utworów opartych na węgierskich motywach ludowych. Tańce nr 1, 3 i 10 zostały przez Brahmsa pierwotnie napisane na fortepian, lecz potem w latach 1874–1876 przearanżowane na orkiestrę.

Koncerty instrumentalne

Koncerty instrumentalne Brahmsa mają charakter symfoniczny, gdyż następuje w nich rozbudowa partii orkiestrowej, która zyskuje niemal przewagę nad instrumentem solowym.

Najważniejsze dzieła:

• Koncerty fortepianowe: d-moll op. 15, B-dur op. 83 – oba koncerty należą do arcydzieł muzyki XIX wieku ze względu na swój symfoniczny charakter i ekspresyjną wirtuozerię. Koncert d-moll, napisany w 1857 roku (po śmierci Schumanna), całkowicie zerwał z dotychczasowym stylem koncertowym – instrument solowy jest podporządkowany symfonicznej całości. Brahms wyeliminował także elementy typowe dla stylu koncertowego – efekty wirtuozowskie i błyskotliwe partie brawurowe. Koncert B-dur, który powstał 24 lata później (1881), oprócz symfonicznego charakteru jest także rozbudowany do 4 części. Utwór ten wymaga od pianisty nie tylko mistrzowskiej ręki, lecz także subtelnej muzykalności i troski przede wszystkim o dzieło, a nie o błyskotliwy popis.
• Koncert skrzypcowy D-dur op. 77 – uznany został za jedno z największych arcydzieł literatury skrzypcowej; dzieło to zostało zadedykowane Josephowi Joachimowi, słynnemu skrzypkowi, serdecznemu przyjacielowi Brahmsa, u którego nie grający sam na skrzypcach kompozytor zasięgał często rady przy opracowywaniu partii solowej. Koncert skrzypcowy, podobnie jak oba koncerty fortepianowe, jest właściwie symfonią ze współudziałem instrumentu solowego – partia skrzypiec jest jakby podporządkowana koncepcji całości. Stanowi to kontynuację wskazanej przez Beethovena drogi w jego trzech ostatnich koncertach fortepianowych i Koncercie skrzypcowym D-dur.
• Koncert podwójny na skrzypce i wiolonczelę a-moll op. 102

Muzyka kameralna

Podobnie jak muzyka symfoniczna, muzyka kameralna jest kontynuacją nurtu Beethovena. Dorobek kameralny Brahmsa obejmuje:

• 3 sonaty na skrzypce i fortepian: G-dur op. 78, A-dur op. 100, d-moll op. 108,
• Scherzo c-moll na skrzypce i fortepian,
• 2 sonaty na wiolonczelę i fortepian: e-moll op. 38, F-dur op. 99,
• 2 sonaty na klarnet i fortepian (istniejące także w autorskiej transkrypcji na altówkę i fortepian): f-moll op. 120 nr 1, Es-dur op. 120 nr 2,
• 3 tria na skrzypce, wiolonczelę i fortepian: H-dur op. 8, C-dur op. 87, c-moll op. 101,
• Trio na róg, skrzypce i fortepian Es-dur op. 40,
• Trio na klarnet, wiolonczelę i fortepian a-moll op. 114,
• 3 kwartety smyczkowe: c-moll op. 51 nr 1, a-moll op. 51 nr 2, B-dur op. 67,
• 3 kwartety fortepianowe: g-moll op. 25, A-dur op. 26, c-moll op. 60,
• 2 kwintety smyczkowe: F-dur op. 88, G-dur op. 111,
• Kwintet fortepianowy f-moll op. 34,
• Kwintet na klarnet, 2 skrzypiec, altówkę i wiolonczelę h-moll op. 115,
• 2 sekstety smyczkowe: B-dur op. 18 (na 2 skrzypiec, 2 altówki i 2 wiolonczele), G-dur op. 36.

Muzyka fortepianowa

Do muzyki fortepianowej Brahms przeniósł zdobycze faktury symfonicznej, takie jak zdwojenia interwałów, kontrasty rejestrów. Łączył także romantyczny wyraz z klasyczną symetrią i typową dla swojej twórczości melancholią. Najważniejsze dzieła to: Wariacje na temat Haendla op. 24, Wariacje na temat Paganiniego op. 35, Wariacje na temat Haydna op. 56b na dwa fortepiany, 4 Ballady op. 10, 2 Rapsodie op. 79, Intermezza op. 117, Klavierstücke op. 118, 119.

Pieśni

Pieśni Brahmsa (200) są bliskie muzyce Schuberta i stanowią najbardziej osobistą formę wypowiedzi twórcy. Kompozytor wybierał teksty o ciemnym, melancholijnym nastroju, wykorzystywał formę zwrotkową oraz nawiązywał do muzyki ludowej. W pieśniach zdecydowanie dominuje czynnik melodyczny, a tekst jest drugoplanowy. Brahms był reprezentantem nurtu konserwatywnego w rozwoju pieśni w II połowie XIX w.

Orkiestrowe opracowania pieśni Schuberta:

• An Schwager Kronos
• Gruppe aus dem Tartarus op. 24 nr 1
• Memnon op. 6
• Geheimes op. 14 nr 2
• Ellens zweiter Gesang op. 52 nr 2

Pieśni na głos przy fortepianie (1858–1868):

• Botschaft – Georg Friedrich Daumer
• Liebesglut – Georg Friedrich Daumer
• Sonntag – tekst ludowy
• O liebliche Wangen – Paul Flemming
• Die Liebende schreibt – Johann Wolfgang von Goethe

Pieśni na głos przy fortepianie (1873):

• Dämmerung senkte sich von oben –– Johann Wolfgang von Goethe
• Auf dem See – Karl Simrock
• Regenlied – Klaus Grott
• Nachklang – Klaus Groth
• Agnes – Eduard Mörike
• Eine gute, gute Nacht – Georg Friedrich Daumer
• Mein wundes Herz – Klaus Groth
• Dein blaues Auge – Klaus Groth

Utwory organowe

Wydanie dzieł wszystkich Johannesa Brahmsa na organy obejmuje 15 pozycji. Pierwsze to: Preludium i Fuga a-moll, Preludium i Fuga g-moll, Fuga as-moll, Przygrywka chorałowa i fuga „O Traurigkeit, o Herzeleid”. Dzieła te są nieopusowane i pochodzą z wczesnego okresu twórczości kompozytora. Kolejnych jedenaście pochodzi z ostatniego okresu twórczości: op. 122 (no. 1 do 11) i są to przygrywki chorałowe. Reprezentują one dojrzały styl wykazując wiele cech charakterystycznych dla jego późnych kompozycji.

Instrumenty

Johann Brahms używał głównie fortepianów niemieckich i wiedeńskich. We wczesnych latach grywał na fortepianie wyprodukowanym przez hamburską firmę Baumgarten & Heins. W 1856 roku Clara Schumann dała mu w prezencie fortepian Graf. Brahms używał go do swojej pracy do 1873 roku. Następnie oddał go Gesellschaft der Musikfreunde; dziś jest eksponowany w Kunsthistorisches Museum w Wiedniu. Później, w 1864 roku, napisał do Clary Schumann o swoim pociągu do instrumentu Streichera. W 1873 roku otrzymał fortepian Streicher op.6713 i trzymał go w swoim domu aż do śmierci. Jak napisał do Clary: „Tam [na moim Streicherze] zawsze wiem dokładnie, co piszę i dlaczego piszę w taki czy inny sposób”.

W latach osiemdziesiątych XIX wieku podczas publicznych występów Brahms grał głównie na Bösendorferze. Na swoich koncertach w Bonn grał na Steinweg Nachfolgern w 1880 i na Blüthnerze w 1883. Brahms używał również Bechsteina podczas swoich koncertów: 1872 w Würzburgu, 1872 w Kolonii i 1881 w Amsterdamie.

Odznaczenia

• Order Pour le Mérite za Naukę i Sztukę (1887, Prusy)
• Order Maksymiliana za Naukę i Sztukę (Bawaria)
• Krzyż Kawalerski Orderu Leopolda (Austria)
• Odznaka Honorowa za Dzieła Sztuki i Umiejętności (Austria)
• Krzyż Komandorski Orderu Ernestyńskiego (Saksonia-Koburg-Gotha)
• Krzyż Komandorski Orderu Gryfa (Meklemburgia-Schwerin)

Bibliografia

• Encyklopedia muzyczna PWM. Elżbieta Dziębowska (red.). Wyd. I. T. 1: AB część biograficzna. Kraków: PWM, 1979, s. 387–402. ISBN 83-224-0113-2. (pol.).
• Encyklopedia muzyki. Andrzej Chodkowski (red.). Warszawa: PWN, 1995, s. 118–119. ISBN 83-01-11390-1. (pol.).
• The New Grove Dictionary of Music and Musicians, vol. B. Oxford University Press, 2004. ISBN 978-0-19-517067-2. (ang.).
• Johannes Brahms w bazie AllMusic (ang.)

Linki zewnętrzne

• Johannes Brahms – twórczość tego autora dostępna w bibliotece cyfrowej International Music Score Library Project
• International Brahms Festival
• Nuty Johannesa Brahmsa w bibliotece Polona