Amezketa
| Amezketa | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Amezketako udalerria Txindokiko gailurretik ikusita. | |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua | Espainia | ||||||||||
| Erkidegoa | Euskal Autonomia Erkidegoa | ||||||||||
| Lurraldea | Gipuzkoa | ||||||||||
| Eskualdea | Tolosaldea | ||||||||||
| Izen ofiziala | Amezketa | ||||||||||
| Alkatea | Mikel Arteaga Zabala | ||||||||||
| Posta kodea | 20268 | ||||||||||
| INE kodea | 20008 | ||||||||||
| Herritarra | amezketar | ||||||||||
| Ezizena | eulik eta elbik | ||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Koordenatuak | 43°02′57″N 2°05′17″W / 43.0493°N 2.0881°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 20,58 km² | ||||||||||
| Altitudea | 215 m | ||||||||||
| Distantzia | 36 km Donostiara | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 956 (2025: | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 0,46 bizt/km² | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak[1] | % 88.81 + % 4.52 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Etxeko erabilera[2] | % 82.71 (2021) | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Sorrera | 1615 (juliotar egutegia) | ||||||||||
| Webgunea | https://www.amezketa.eus/ | ||||||||||
Amezketa Gipuzkoako hego-ekialdeko udalerri bat da, Aralar inguruan kokatua, Txindoki mendiaren magalean, Tolosaldearen hegoaldean, Nafarroa Garaiarekiko mugan. Tolosatik 12 km-ra eta Donostiatik 36ra dago. 956 biztanle zituen 2025. urtean.
2009tik, udalerri euskaldunen UEMA mankomunitateko partaide da.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Amezketak mugakide ditu iparraldean Alegia eta Orendain, hegoaldean Aralarko mendilerroa, ekialdean Bedaio, eta mendebaldean Abaltzisketa.
Auzoak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Hainbat auzotan banaturik dago, eta garrantzitsuenak lau dira:
- Ugarte (herri sarreran kokatuta dago).
- San Bartolome edo erdigunea (Plazaren inguru guztia).
- Ergoiena auzoa (elizaren inguruan biltzen diren erikuntzek osatua).
- San Martin (Amezketatik 2 km-ra kokatuta dagoen zelaia).
Ingurune naturala
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Aralar mendilerrora eta natura parkera sartzeko Larraitz da puntu nagusietakoa eta, Tolosaldetik, Amezketa da abiapuntu posibleetako bat. Izan ere, Enirio-Aralarko Mankomunitatean barruan dago sartuta XV. mendetik.
Zerbitzuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2019an herriak 907 biztanle zituen. Horietatik %21,17k 65 urte edo gehiago zituen, eta atzerrian jaiotakoak %6,84 ziren.[10]
| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 504 gizon, 450 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística[11] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Urtea | 1975 | 1976 | 1977 | 1978 | 1979 | 1980 | 1981 | 1982 | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hazkunde begetatiboa | 11 | 6 | 10 | 4 | 1 | 1 | 4 | 7 | 0 | 3 | 8 | −2 | 0 | 0 | −4 | −4 | −6 | 3 | −1 | −6 | 3 | 9 | 0 | 3 | −3 | −7 | 2 | −3 | 6 | 3 | 5 | 4 | −2 | 8 | −1 | −2 | 4 | 1 | −1 | −5 | 1 | −2 | −3 | −8 | −2 | −7 | −3 | −6 | −9 | −2 | −2 |
| Urtea | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bizirik jaiotakoak | 16 | 7 | 12 | 6 | 8 | 14 | 10 | 13 | 11 | 14 | 15 | 9 | 14 | 7 | 11 | 12 | 11 | 6 | 7 | 10 | 9 | 8 | 8 | 7 | 6 | 5 | 5 | 10 | 8 | 14 |
Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 52,2 udalerri berean jaioak ziren[14], probintziako batez bestekoaren (% 46,1) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 2,7 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 7,4 —probintzian % 13,9—.
Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 89,2 Gipuzkoan, % 0,7 Bizkaian, eta % 0,4 Araban jaio ziren[15].
Biztanleria atzerritarra
2025. urtean, biztanleen % 4,9k atzerriko nazionalitatea zuen[16]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Magreb (% 56,5), Erdialdeko eta Iparraldeko Amerika (% 17,4), Hego Amerika (% 10,9) ziren.
Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Nikaragua, Aljeria dira.[17]
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 500 etxebizitza zeuden: 363 (% 72,6) nagusiak eta 137 (% 27,4) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[18] Etxebizitza nagusien % 86,2 jabetzan zegoen eta % 11,6 alokairuan.[18] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 3 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 12 plazarekin (4 plaza etxebizitzako).[19]
Etxebizitza multzoa
Gipuzkoako mapa (2024)
Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak)
Gipuzkoako mapa (2024)
Guztira 363 etxegune zeuden, batez beste 2,6 egoiliarrekoak; horietatik 103 (% 28,4) pertsona bakarrekoak ziren.[18]
Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera
Gipuzkoako mapa (2024)
Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 101,6 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 52,5 urtekoa.[18] Etxebizitzen % 31,2 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 0,0 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[18] Etxebizitzen % 14,4 igogailua zuten.
Eraikineko etxebizitza kopurua
Gela kopurua
Bainugela kopurua
Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 2,8 berokuntza zentrala zuten, % 70,2 banakakoa eta % 24,8 noizean behingoa.[18] Horrez gain, % 33,3 hodien bidezko gasa zuten eta % 13,5 igogailua.
Berogailu mota
Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 816 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 29,3 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 19,7; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 39,8; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 11,2.[20] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 25,0 zen 2021ean eta % 29,3 2024an; beraz, 4,3 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 14,9 izatetik % 11,2 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 33,9 ziren, eta gizonen artean % 25,2; 8,7 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 11,9 eta gizonen % 10,5 ziren.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 46,0 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 54,0 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Pertsona batek zuen doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 34,2 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 65,8. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 0,6 ziren.[20]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 239 | % 29,3 | 108 | % 25,2 | 131 | % 33,9 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 161 | % 19,7 | 88 | % 20,5 | 73 | % 18,9 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 325 | % 39,8 | 188 | % 43,8 | 137 | % 35,4 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 91 | % 11,2 | 45 | % 10,5 | 46 | % 11,9 |
| Guztira | 816 | % 100,0 | 429 | % 100,0 | 387 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 25,0 | % 16,4 | % 43,8 | % 14,9 | 801 |
| 2022 | % 26,1 | % 16,9 | % 43,8 | % 13,1 | 815 |
| 2023 | % 27,5 | % 17,5 | % 42,2 | % 12,9 | 816 |
| 2024 | % 29,3 | % 19,7 | % 39,8 | % 11,2 | 816 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 10,0 ikasten ari zen (82 pertsona).[21] Ikasten ari zirenetatik, % 37,8 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 34,1 batxilergoan, % 24,4 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 2,4 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 42,9 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 32,5; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 32,5 eta emakumeen % 16,7. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 96,8 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 27,8 eta 25–29 urtekoen % 4,3; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 0,8 baino ez.[22] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 36,0 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 13,8.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 92,0 estatuan jaio zen, eta % 8,0 atzerrian.[20] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 24,2 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 10,1; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 36,4 eta % 15,2, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 35,2 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 11,8; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 18,8 eta % 12,5, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 10,7 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 3,1.[21] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 37,5 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 50,0 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak herrian: Lehen sektorea BEGaren %2,1. Bigarren sektorea %72,9. Hirugarren sektorea %18,3. Eraikuntza %6,7. 2017an biztanleko BPGa 48.882,9 euro ziren.[10]
Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 20.318 euro-koa zen[23], eta etxegune bakoitzeko 52.071 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (20.790 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 28.350 euro zen. Errenta gordina 24.214 euro-koa izan zen pertsonako.
Eustaten datuen arabera, 2024. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 25.684 eurokoa zen[24][oh 1]: gizonena 36.472 eurokoa eta emakumeena 16.521 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 54,7 txikiagoa. Gipuzkoa osoan, mediana 24.982 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 53.765 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 19.673 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 115.585 euro baino gehiago[25].
Diru-sarrera guztien artean % 57,5 soldatak dira[26].
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[27][oh 2]. Udalerrian indizea 24,5 da, probintziakoaren (27,6;
Gipuzkoako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2 da, probintziakoaren (2,3;
Gipuzkoako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.
Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2024. urtean, udalerrian lehenengoek 17.971 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 127.128 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 14,1 zen[28] (Gipuzkoa osoan, % 11,3; udalerriko banaketa berdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 11.020 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 46.813 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 23,5 zen[29] (Gipuzkoa osoan, % 22).
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Amezketa udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 457 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 56,8; gainerako % 43,2 inaktibo zeuden (erretiratuak % 61,8, beste inaktiboak % 23,0 eta ikasleak % 15,2).[30] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 6,6 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 56,4 zen eta emakumezkoena % 57,2; langabezia-tasa, aldiz, % 4,2 eta % 9,2 zen, hurrenez hurren.[30]
Okupatuen kopurua 408 zen 2023ean, 2021eko 385etik gora.[31] Emakumeek okupatuen % 45,3 osatzen dute, eta gizonek % 54,7.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 427 | % 53,0 | 229 | % 54,0 | 198 | % 52,0 |
| Langabeak | 30 | % 3,7 | 10 | % 2,4 | 20 | % 5,2 |
| Inaktiboak | 348 | % 43,2 | 185 | % 43,6 | 163 | % 42,8 |
| Guztira | 805 | % 100,0 | 424 | % 100,0 | 381 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 48,5), industria (% 39,2), eraikuntza (% 6,9) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 5,4).[31] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 38,7), ondoren merkataritza (% 7,8) eta osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 7,1) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 62,3; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 22,3), eta oinarrizko okupazioak % 10,8.[32] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 68,2 eta emakumeen % 55,1).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 91 | % 22,3 | 38 | % 17,0 | 53 | % 28,6 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 254 | % 62,3 | 152 | % 68,2 | 102 | % 55,1 |
| Oinarrizko okupazioak | 44 | % 10,8 | 22 | % 9,9 | 22 | % 11,9 |
| Ez dago jasota | 19 | % 4,7 | 11 | % 4,9 | 8 | % 4,3 |
| Guztira | 408 | % 100,0 | 223 | % 100,0 | 185 | % 100,0 |
Okupatuen % 79,2 besteren konturako langileak dira, eta % 20,8 norberaren konturakoak.[33]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 85 | % 20,8 | 48 | % 21,5 | 37 | % 20,0 |
| Besteren kontura | 323 | % 79,2 | 175 | % 78,5 | 148 | % 80,0 |
| Guztira | 408 | % 100,0 | 223 | % 100,0 | 185 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 91,7 estatuan jaio zen, eta % 8,3 atzerrian.[30] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 53,8 okupatuak dira, % 36,2 erretiratuak, % 5,4 ikasleak eta % 3,3 bestelako inaktiboak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 39,4 okupatuak dira, % 27,3 langabeak, % 24,2 bestelako inaktiboak, % 6,1 erretiratuak eta % 3,0 ikasleak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 49,9 okupatuak dira, % 21,5 erretiratuak, % 17,2 bestelako inaktiboak, % 8,9 ikasleak eta % 2,6 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 32,4 okupatuak dira, % 32,4 bestelako inaktiboak, % 26,5 langabeak, % 5,9 erretiratuak eta % 2,9 ikasleak.
Okupazioa
Okupatuen % 94,1 estatuan jaio zen, eta % 5,9 atzerrian.[32] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 69,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 18,1 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 9,5 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 53,8 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 15,4 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 55,2 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 30,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 9,8 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 54,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 45,5 oinarrizko okupazioetakoak.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egituran badira aldeak jatorriaren arabera.[34] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 57,1 industrian ari dira, % 27,6 zerbitzuetan, % 11,0 eraikuntzan eta % 4,3 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 61,5 industrian ari dira, % 15,4 eraikuntzan, % 15,4 zerbitzuetan eta % 7,7 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 74,1 zerbitzuetan ari dira, % 17,2 industrian eta % 6,9 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 81,8 zerbitzuetan ari dira, % 18,2 industrian.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 54 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 795 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[35][oh 3]. Udalerriaren azalera 20,6 km² denez, NAE lurraldearen % 38,6 da[36]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 96 larre iraunkorrak (763 ha, 51 ustiategitan), % 2,5 lur goldagarria (19,9 ha, 31 ustiategitan), % 1,4 arbolak (11,1 ha, 29 ustiategitan) eta % 0,1 norberaren kontsumorako baratzeak (0,93 ha, 38 ustiategitan)[oh 4].
Abeltzaintza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 668 behi, 3.178 ardi, 172 ahuntz, 590 txerri (probintziako 3. kopururik handiena), 123 zaldi, 2.176 hegazti, 20 untxi eme eta 150 erlauntz zeuden[37][38].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 648 gidari zeuden erroldatuta: 382 gizon (% 59) eta 266 emakume (% 41)[39]. Biztanleen % 67,9 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 1.184 ibilgailuk osatzen zuten: 613 turismo, 169 motozikleta, 139 kamioi, 133 furgoneta eta 34 ziklomotor[39]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 643 turismokoa zen, probintziako (455) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.
Turismoen batez besteko adina 12,5 urtekoa zen; turismoen % 6,9k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 13,7k 25 urte baino gehiago[39]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 60,2 diesel zen eta % 39,2 gasolinazko; 5 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,4; probintzian % 0,8). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 2,1k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 32,8k ez zuen etiketarik[oh 5].
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2011ko udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Amezketako alkatea Bilduko Iñaki Miren Amundarain Tolosa izan zen.
| Amezketako udalbatza | |||||
| Alderdia | 2011ko maiatzaren 22 | ||||
| Zinegotziak | Boto kopurua | ||||
| Bildu | 6 / 7 |
416 (% 74,95) | |||
| Amezketarrok Elkar Lanean (AEL) | 1 / 7 |
120 (% 21,62) | |||
| Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE)) | 0 / 7 |
3 (% 0,54) | |||
| Alderdi Popularra (PP) | 0 / 7 |
1 (% 0,18) | |||
| Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean | |||||
2015eko udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2015eko maiatzaren 24ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Amezketako alkatea Bilduko Iñaki Miren Amundarain Tolosa izendatu zuten.
| Amezketako udalbatza | |||||
| Alderdia | 2015ko maiatzaren 24 | ||||
| Zinegotziak | Boto kopurua | ||||
| Bildu | 5 / 7 |
308 (% 67.1) | |||
| Auzolanean (AZ) | 2 / 7 |
128 (% 17.89) | |||
| Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE)) | 0 / 7 |
3 (% 0.65) | |||
| Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak ara.cat webgunean | |||||

2019ko udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2019ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: EH Bilduk 351 boto; Amezketa Etorkizun-ek[40] 167 boto. PSE-EEk 4 boto.[41] Iñaki Amundarain (EH Bildu) aukeratu zuten berriro alkate.[42][43]
2023ko udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: EH Bilduk 362 boto, Amezketa Etorkizunek 136 boto eta PSE-EEk 5 boto.[44][45] Mikel Arteaga (EH Bildu) aukeratu zuten alkate.
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Amezketako euskara[49] gipuzkeraren (erdialdeko euskalkiaren)[50] aldaera bat da, erdiguneko gipuzkeraren[51] parte den Tolosaldeko euskara[52] da, hain zuzen. Herri euskalduna da hau, herritar euskaldunak %87.51 baitira, eta euskararen erabilera %70.7.
Jaiak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Herriko zaindaria San Bartolome da eta beraz bertako festak abuztuaren 24 (Bartolome Deunaren eguna) inguruan izaten dira. Baina "San Martin" egunean ere festa moduko bat antolatzen da izen bereko auzoan, aipatutako deunaren omenez.
- Ospakizun hauetaz gain, inauterietan, zehazki astelehenean eta igandean, herritarrak etxez-etxe dantzan ibiltzen dira urte askotako ohitura jarraituz. Talai dantza izenez ezagutzen den dantza egiten dute herritarrek etxe atarietan, trikiti soinua lagun dutelarik.
Ondarea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- San Bartolome eliza: 1740ean amaitua.
- Amezketako udaletxea
- Jauregi Handi dorretxea
- Kobrea ustiatzeko meategiak egon ziren herriaren kanpoaldean, Buruntzuzin izenekoak, 1732tik 1804 arte, gazteleraz "Minas de cobre de Aralar". Arritzagako ibarrean zeuden kokatuta, eta gaur egun aztarnak oraindik ikusten dira.[53]

Amezketar ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Fernando Bengoetxea Altuna "Pernando Amezketarra" (1764–1823), plazagizona eta bertsolaria, herrikiderik ospetsuena. Herriko plaza nagusiak haren izena du.
- Joaquín Aguirrezabala (1860–1924), medikua.
- Martin Gorostidi (1913–1988), musikaria.
- Antton Karrera (1942–), politikaria.
- Pello Zabala (1943–2022), fraidea, idazlea eta irratiko esataria.
- Joxean Tolosa (1955–), esku huskako pilotari ohia eta Euskal Telebistako esataria.
- Koldo Alijostes (1962–), irakaslea.
- Bixente Gorostidi (1973–), bertsolaria.
- Iker Karrera (1974–), mendi lasterkaria.
- Iban Gurrutxaga (1975–), gitarra-jotzaile eta musikagilea.
- Iker Galartza (1977–), aktorea.
- Ekaitz Saralegi (1979–), esku huskako pilotaria.
- Maite Gurrutxaga (1983–), ilustratzailea.
- Jokin Altuna (1996–), esku huskako pilotaria.
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika), Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Etxeko erabilera», Euskararen erabilera, Wikipedia.
- ↑ «Liburutegia | Amezketa», www.amezketa.eus (kontsulta data: 2020ko apirilaren 1a).
- ↑ «Gaztelekua | Amezketa», www.amezketa.eus (kontsulta data: 2020ko apirilaren 1a).
- ↑ «Kirola | Amezketa», www.amezketa.eus (kontsulta data: 2020ko apirilaren 1a).
- ↑ «Gimnasioa | Amezketa», www.amezketa.eus (kontsulta data: 2020ko apirilaren 1a).
- ↑ «Bake Epaitegia eta Erregistro Zibila | Amezketa», www.amezketa.eus (kontsulta data: 2020ko apirilaren 1a).
- ↑ «Osasun Zentroa | Amezketa», www.amezketa.eus (kontsulta data: 2020ko apirilaren 1a).
- ↑ «Zumadi Eskola | Amezketa», www.amezketa.eus (kontsulta data: 2020ko apirilaren 1a).
- 1 2 «Web Eustat. Amezketako datu estatistikoak», eu.eustat.eus (kontsulta data: 2020ko apirilaren 1a).
- ↑ «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)», INE, 2025.
- ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb», PxWeb (kontsulta data: 2026ko uztailaren 29a).
- ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb», PxWeb (kontsulta data: 2026ko uztailaren 30a).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Gipuzkoa.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Gipuzkoa.tab.
- 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea», Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak, Eustat, 2024.
- ↑ «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak», Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2026.
- 1 2 3 «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- 1 2 «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Gipuzkoa.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Gipuzkoa.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Gipuzkoa.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
- ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
- 1 2 3 «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- 1 2 «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- 1 2 «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q942106.
- ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ «Udal hauteskundeak 2019 - Amezketa - Tolosaldeko ataria», ataria.eus (kontsulta data: 2020ko apirilaren 1a).
- ↑ https://www.euskadi.eus/ab12aAREWar/resultado/maint
- ↑ «Tolosaldea: Los alcaldes, municipio a municipio», El Diario Vasco (Gaztelaniaz), 2019ko ekainaren 16a (kontsulta data: 2020ko apirilaren 1a).
- ↑ «Udal antolamendua | Amezketa», www.amezketa.eus (kontsulta data: 2020ko apirilaren 1a).
- ↑ «Udal hauteskundeak 2023 - Amezketa - Tolosaldeko ataria», ataria.eus (kontsulta data: 2024ko martxoaren 24a).
- ↑ «2023ko HAUTESKUNDEAK», hauteskundeak.gipuzkoa.eus (kontsulta data: 2024ko martxoaren 24a).
- ↑ «Zabala Bengoetxea, Pello - Ahotsak.eus», ahotsak.eus (kontsulta data: 2018ko irailaren 24a).
- ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea», www.ahotsak.eus (kontsulta data: 2018ko irailaren 24a).
- ↑ «Euskarazko liburuak irakurri, euskara ez galtzeko - Ahotsak.eus», ahotsak.eus (kontsulta data: 2018ko irailaren 24a).
- ↑ «Amezketa - Ahotsak.eus», ahotsak.eus (kontsulta data: 2018ko abuztuaren 30a).
- ↑ «Erdialdekoa - Gipuzkera - Ahotsak.eus», ahotsak.eus (kontsulta data: 2018ko abuztuaren 30a).
- ↑ «Erdigunekoa (G) - Ahotsak.eus», ahotsak.eus (kontsulta data: 2018ko abuztuaren 30a).
- ↑ «Tolosaldekoa - Ahotsak.eus», ahotsak.eus (kontsulta data: 2018ko abuztuaren 30a).
- ↑ "Minas de cobre de Arritzaga" (Ingurumena / Eusko Jaurlaritza).
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- (Gaztelaniaz) Amezketako Udal webgune ofiziala.
- (Gaztelaniaz) Amezketari buruzko webgune ez ofiziala

