Edukira joan

Toro

Wikipedia, Entziklopedia askea
Artikulu hau Espainiako hiriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Toro (argipena)».
Toro
Espainiako udalerria
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe Espainia
Autonomia Gaztela eta Leon
ProbintziaZamorako probintzia
AlkateaTomás del Bien Sánchez
Izen ofizialaToro
Posta kodea49800
INEk ezarritako kodea49219
HerriburuaToro
Geografia
Koordenatuak41°31′12″N 5°23′41″W / 41.52°N 5.3947°W / 41.52; -5.3947
Mapa
Azalera324,86 km²
Altitudea735 m
MugakideakVillardondiego, Villavendimio, Morales de Toro, San Román de Hornija, Villafranca de Duero, Castronuño, Villabuena del Puente, El Pego, Valdefinjas, Venialbo, Sanzoles, Peleagonzalo, Madridanos, Villalazán, Fresno de la Ribera, Villalube, Matilla la Seca eta Pozoantiguo
Demografia
Biztanleria8.336 (2025)
alt_left 4.405 (%52,8) (%51,1) 4.260 alt_right
Dentsitatea26 bizt/km²
Informazio gehigarria
Hiri senidetuakCondom, Dormagen eta Vignoc
MatrikulaZA
toroayto.es

Toro Zamorako probintziako ekialdeko udalerri bat da, Gaztela eta Leon autonomia erkidegoko Alfoz de Toro eskualdekoa[1]. Azken erroldaren arabera 8.336 biztanle zituen 324,9 km²-ko azaleran.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Toro udalerria Iberiar penintsulako ipar-mendebaldean kokatuta dago, iparraldeko submesetan. Duero ibaiak udalerria ekialdetik mendebaldera zehartzen du. Hiria Duero ibarraren gainean 100 metroko muino batean dago. Badaude beste ibai batzuk ere, hala nola, Guareña, Hornija, Bajoz eta Talanda erreka.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Villardondiego, Villavendimio, Morales de Toro, San Román de Hornija, Villafranca de Duero, Castronuño, Villabuena del Puente, El Pego, Valdefinjas, Venialbo, Sanzoles, Peleagonzalo, Madridanos, Villalazán, Fresno de la Ribera, Villalube, Matilla la Seca eta Pozoantiguo.

Mapa
Toro eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehenengo aztarna arkeologikoen arabera, Toro Burdin Aroko II.aren aldikoa da. Hondakin hauek eta hirian dagoen harrizko ordotsak antzinako kastro batean pentsarazten digute, zenbait egilek Arbukalako hiri bakzeoarekin identifikatzen dute. Hiria kokatuta zegoen Astorga-Merida-Zaragoza galtzadan[2]. Kokaleku hau desagertzean, zonaldea Dueroko basamortuaz parte bat izan zen, Leongo Erresumak birpopulatu arte. Jendeztatze hori 899an gertatu zen, Alfontso III.aren kronistak, Sampiro apezpikuak, esan zuenez. Kristauek konkistatutako lurraldeak berriro ez galtzeko, birpopulazioa azkar gauzatu zen eta horretarako beste hirietatik ezinbestekoak ez ziren pertsonak ekarri zituzten.

Erdi Aroan, Leongo Erresumaren hiri aberatsenetariko bat izan zen, ardoaren ekoizpenari esker. Alfontso IX.ak esan omen zuen esaldi hau:

« Badaukat Toro bat ardoa ematen didana eta Leon bat edaten duena. »

Toroko biztanleak 1476an, Elisabet I.a Gaztelakoaren aldekoak portugaldarren kontra matxinatu ziren hiria kontrolatzen zutelako. Juan de Ulloa gobernadoreak, Beltranejaren aldeko konjuraturikoak urkatu zituen. Antonia Garciaren kasuan, (Juan de Monroyren emaztea), agindu zuen bere etxeko burdin sarean garrote eman ziezaiotela. Erregina Katolikoak Toron sartu ondoren, kalte-ordain moduan, agindu zuen burdin sare hura urreztatzea. Lau mendetan zehar, Torok, beste hamalau hirik bezala, Gorteetan boto eskubidea izan zuen, hau da, hamabigarren tokia, Zamoraren ostean eta Madrilen aurrean.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleriaren tamainaUrtea8100840087009000930096009900200020052010201520202025ToroBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 4.077 gizon, 4.272 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.05
 
100+
 
0.07
0.20
 
95-99
 
0.63
0.96
 
90-94
 
2.83
2.26
 
85-89
 
4.07
3.56
 
80-84
 
4.61
3.43
 
75-79
 
4.96
5.45
 
70-74
 
5.74
8.46
 
65-69
 
7.12
9.30
 
60-64
 
8.99
8.27
 
55-59
 
8.57
6.94
 
50-54
 
7.21
7.06
 
45-49
 
7.42
8.27
 
40-44
 
6.65
6.11
 
35-39
 
4.71
4.56
 
30-34
 
4.61
4.73
 
25-29
 
4.28
5.05
 
20-24
 
4.19
4.98
 
15-19
 
4.05
4.00
 
10-14
 
3.60
3.65
 
5-9
 
3.51
2.72
 
0-4
 
2.18
Iturria: Instituto Nacional de Estadística[3]

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 45,1 udalerri berean jaioak ziren[4], probintziako batez bestekoaren (% 48,5) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 7,2 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 10,9 —probintzian % 8,2—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Zamorako mapa
Udal
Prob
Erki
Esta
Udalerri berean · % 45,1Probintzia berean · % 27,1Erkidegoan · % 9,8Beste erkidegoa · % 7,2Estatutik kanpo · % 10,9
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 908 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 55,5)[5]. Jaiotza herrialde nagusiak Kuba, Errumania, Bulgaria dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Afri
Amerika · % 55,5Europa · % 32Afrika · % 9,1Asia · % 3,3
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
77
Kuba
80
46
Errumania
54
40
Bulgaria
42
29
Kolonbia
39
27
Venezuela
37
25
Ekuador
34
35
Maroko
18
25
Dominikar Errepublika
22
27
Portugal
16
15
Frantzia
15
11
Peru
12
9
Txina
12
9
Argentina
10
7
Brasil
12
6
Paraguai
10
11
Mali
3
2
Italia
5
3
Nikaragua
4
2
Ukraina
5
3
Alemania
3
1
Ameriketako Estatu Batuak
5
4
Suitza
2
5
Aljeria
0
5
Senegal
0
1
Erresuma Batua
2
3
Herbehereak
0
1
Honduras
2
0
Mexiko
2
1
Bangladesh
0
1
Errusia
0
0
Filipinak
1
1
Gambia
0
1
Ginea
0
1
India
0
0
Polonia
1
0
Txile
1
0
Uruguai
1
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 6.312 etxebizitza zeuden: 3.565 (% 56,5) nagusiak eta 2.747 (% 43,5) ez-nagusiak.[6] Kontsumo elektrikoaren arabera, 782 (% 12,4) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 1.164 (% 18,4) hutsik zeuden.[7] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 24 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 113 plazarekin (4,71 plaza etxebizitzako).[8]

6.312etxebizitza
3.565etxegune
1.164hutsik (% 18,4)
24etxebizitza turistiko (2026) Zamorako mapa

Etxebizitza multzoa Zamorako mapa

3.565
2.747
Etxebizitza nagusia (3.565)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (2.747)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa) Zamorako mapa

4.366
782
1.164
Okupatuak (4.366)Noizbehinkakoak (782)Hutsik (1.164)

Guztira 3.565 etxegune zeuden, eta horietatik 1.093 (% 30,7) pertsona bakarrekoak ziren.[9]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 11.093
2 pertsona996
3 pertsona827
4 pertsona506
5 edo gehiago143

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 7.537 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 25,0 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 18,8; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 35,9; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 20,4.[10] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 23,4 zen 2021ean eta % 25,0 2024an; beraz, 1,6 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 22,6 izatetik % 20,4 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 28,0 ziren, eta gizonen artean % 21,7; 6,4 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 23,3 eta gizonen % 17,3 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

7.537biztanle 15 urte edo +, 2024
% 25,0goi-mailako ikasketak+1,6 puntu 2021etik mapa
% 20,4lehen hezkuntza edo gutxiago−2,2 puntu 2021etik mapa
% 8,3ikasten ari dira, 2024
% 20,4
% 35,9
% 18,8
% 25,0
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 20,4Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 35,9Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 18,8Goi-mailako ikasketak · % 25,0
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Zamorako mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 66,2 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 33,8 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 20 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 51,9 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 48,1. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 3,8 ziren.[10]

Ikasketa-maila xehatua
Ikasketarik gabe
% 3,8
Lehen hezkuntza
% 16,6
DBH eta antzekoak
% 35,9
Batxilergoa
% 9,7
Erdi-mailako LH
% 9,0
Goi-mailako LH
% 8,4
Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak
% 9,0
Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak
% 5,1
Masterrak eta espezialitateak
% 2,2
Doktoretzak
% 0,3
Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Toro, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak1.881% 25,0791% 21,71.090% 28,0
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa1.414% 18,8733% 20,1681% 17,5
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)2.704% 35,91.495% 41,01.209% 31,1
Lehen hezkuntza edo gutxiago1.538% 20,4631% 17,3907% 23,3
Guztira7.537% 100,03.650% 100,03.887% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Toro, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 23,4% 18,2% 35,8% 22,67.592
2022% 24,2% 18,3% 35,9% 21,67.561
2023% 24,5% 18,3% 36,1% 21,17.477
2024% 25,0% 18,8% 35,9% 20,47.537

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 8,3 ikasten ari zen (628 pertsona).[11] Ikasten ari zirenetatik, % 46,8 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 26,8 batxilergoan, % 18,0 erdi-mailako lanbide-heziketan, % 4,3 DBHn edo antzekoetan eta % 3,2 lehen hezkuntzan edo beheragoko mailetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 49,2 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 44,1; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 20,2 eta emakumeen % 16,0. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 87,2 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 43,3 eta 25–29 urtekoen % 12,3; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,4 baino ez.[12] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 45,2 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 33,5.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka
15–19 urte
% 87,2
20–24 urte
% 43,3
25–29 urte
% 12,3
30–34 urte
% 5,4
35–39 urte
% 2,8
40–44 urte
% 2,7
45–49 urte
% 1,5
50–54 urte
% 0,8
55 urte edo +
% 0,7
Egiten ari diren ikasketa-maila
Maila zehaztu gabe
% 1,0
Goi-mailako ikasketak
% 46,8
Erdi-mailako LH
% 18,0
Batxilergoa
% 26,8
DBH eta antzekoak
% 4,3
Lehen hezkuntza edo beheragokoa
% 3,2
Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 89,9 estatuan jaio zen, eta % 10,1 atzerrian.[10] Ikasketa-egituran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 22,1 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 15,9; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 17,5 eta % 30,2, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 28,9 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 23,2; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 20,8 eta % 24,8, hurrenez hurren.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 22,1
Goi-mailakoak
% 17,5
% 20,0
Batx. / erdi LH
% 20,8
% 42,0
DBH
% 31,6
% 15,9
Lehen H. edo gutx.
% 30,2
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 28,9
Goi-mailakoak
% 20,8
% 16,8
Batx. / erdi LH
% 23,8
% 31,2
DBH
% 30,7
% 23,2
Lehen H. edo gutx.
% 24,8
Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 8,7 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 5,4.[11] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 47,5 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 36,6 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tororen ekonomiaren oinarria lehenengo sektorean datza. Ardoaren ekoizpena kalitate ona denez, duela urte batzuk Toro-jatorrizko izendapena lortu zuen. Bigarren sektorean elikadurazko industria gailentzen da, hala nola, ardogintza, azukregintza, esnegintza, okintza eta gozogintza.

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 13.997 euro-koa zen[13], eta etxegune bakoitzeko 31.627 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (14.861 euro) azpitik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) azpitik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 17.850 euro zen. Errenta gordina 16.588 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 53,3[14]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 24,1), beste diru-sarrerak (% 15,4), langabezia-prestazioak (% 2), beste prestazioak (% 5).

53%
24%
15%
Soldata · % 53,3Pentsioak · % 24,1Langabezia · % 2Beste prestazioak · % 5Beste sarrerak · % 15,4
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[15][oh 1]. Udalerrian indizea 28,2 da, probintziakoaren (29; Zamorako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,3 da, probintziakoaren (2,5; Zamorako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Toro udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 4.000 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 53,6; gainerako % 46,4 inaktibo zeuden (erretiratuak % 45,5, beste inaktiboak % 43,1 eta ikasleak % 11,4).[16] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 10,9 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 57,3 zen eta emakumezkoena % 50,2; langabezia-tasa, aldiz, % 7,1 eta % 14,8 zen, hurrenez hurren.[16]

Okupatuen kopurua 3.491 zen 2023ean, 2021eko 3.413etik gora.[17] Emakumeek okupatuen % 45,8 osatzen dute, eta gizonek % 54,2.

3.491okupatu, 2023+% 2,3 2021etik
% 45,8emakumeak okupatuen artean
% 53,6jarduera-tasa, 2024
% 10,9langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 47,8
% 21,1
% 20,0
Okupatuak · % 47,8Langabeak · % 5,8Ikasleak · % 5,3Erretiratuak · % 21,1Beste inaktiboak · % 20,0
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Toro, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak3.566% 47,81.920% 53,21.646% 42,8
Langabeak434% 5,8147% 4,1287% 7,5
Inaktiboak3.457% 46,41.541% 42,71.916% 49,8
Guztira7.457% 100,03.608% 100,03.849% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 64,5), industria (% 19,5), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 8,5) eta eraikuntza (% 7,5).[17] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 18,2), ondoren merkataritza (% 15,6) eta ostalaritza (% 8,6) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Zamorako mapa
% 8,5
% 19,5
% 64,5
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 8,5Industria · % 19,5Eraikuntza · % 7,5Zerbitzuak · % 64,5
Jarduera-adar zehatzak
Manufaktura-industria
% 18,2
Merkataritza
% 15,6
Ostalaritza
% 8,6
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza
% 8,5
Osasuna eta gizarte-zerbitzuak
% 8,3
Eraikuntza
% 7,5
Administrazio publikoa
% 5,5
Hezkuntza
% 5,1
Gainerako 13 jarduera-adarrak
Administrazio-jarduera lagungarriak
% 5,1
Garraioa eta biltegiratzea
% 4,5
Jarduera profesionalak
% 3,3
Beste zerbitzu batzuk
% 3,0
Jarduera artistikoak eta aisialdikoak
% 1,7
Finantza- eta aseguru-jarduerak
% 1,3
Etxeetako jarduerak
% 1,2
Informazioa eta komunikazioak
% 1,0
Ur-hornidura eta hondakinak
% 0,7
Energia elektrikoa eta gasa
% 0,4
Higiezinen jarduerak
% 0,2
Erauzketa-industriak
% 0,2
Lurraldez kanpoko erakundeak
% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 59,1; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 22,8), eta oinarrizko okupazioak % 13,6.[18] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 63,2 eta emakumeen % 54,3).

% 22,8
% 59,1
% 13,6
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 22,8Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 59,1Oinarrizko okupazioak · % 13,6Ez dago jasota · % 4,5
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Toro, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak796% 22,8365% 19,3431% 27,0
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak2.063% 59,11.195% 63,2868% 54,3
Oinarrizko okupazioak474% 13,6246% 13,0228% 14,3
Ez dago jasota158% 4,586% 4,572% 4,5
Guztira3.491% 100,01.892% 100,01.599% 100,0

Okupatuen % 75,8 besteren konturako langileak dira, eta % 24,2 norberaren konturakoak.[19]

% 19,0
% 63,1
% 12,7
Norberaren kontura, langileak dituena · % 5,2Norberaren kontura, langilerik gabe · % 19,0Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 63,1Besteren kontura, aldi baterakoa · % 12,7
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Toro, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura845% 24,2533% 28,2312% 19,5
Besteren kontura2.646% 75,81.359% 71,81.287% 80,5
Guztira3.491% 100,01.892% 100,01.599% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 91,2 estatuan jaio zen, eta % 8,8 atzerrian.[16] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 52,4 okupatuak dira, % 32,1 erretiratuak, % 5,6 bestelako inaktiboak, % 5,5 ikasleak eta % 4,4 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 55,3 okupatuak dira, % 27,8 bestelako inaktiboak, % 8,6 langabeak, % 4,2 erretiratuak eta % 4,2 ikasleak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 41,6 okupatuak dira, % 31,2 bestelako inaktiboak, % 14,1 erretiratuak, % 7,3 langabeak eta % 5,7 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 43,7 okupatuak dira, % 32,1 bestelako inaktiboak, % 15,5 langabeak, % 4,4 erretiratuak eta % 4,4 ikasleak.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 52,4
Okupatuak
% 55,3
% 4,4
Langabeak
% 8,6
% 5,5
Ikasleak
% 4,2
% 32,1
Erretiratuak
% 4,2
% 5,6
Beste inakt.
% 27,8
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 41,6
Okupatuak
% 43,7
% 7,3
Langabeak
% 15,5
% 5,7
Ikasleak
% 4,4
% 14,1
Erretiratuak
% 4,4
% 31,2
Beste inakt.
% 32,1
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 90,7 estatuan jaio zen, eta % 9,3 atzerrian.[18] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 64,3 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 20,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 10,6 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 52,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 36,4 oinarrizko okupazioetakoak eta % 6,9 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 54,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 28,6 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 12,5 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 52,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 31,3 oinarrizko okupazioetakoak eta % 10,7 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 20,5
Goi eta erdi maila
% 6,9
% 64,3
Langile kualifikatuak
% 52,0
% 10,6
Oinarrizko okup.
% 36,4
% 4,5
Ez dago jasota
% 4,6
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 28,6
Goi eta erdi maila
% 10,7
% 54,5
Langile kualifikatuak
% 52,7
% 12,5
Oinarrizko okup.
% 31,3
% 4,4
Ez dago jasota
% 5,3
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[20] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 50,8 zerbitzuetan ari dira, % 26,4 industrian, % 12,8 eraikuntzan eta % 9,9 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 41,0 zerbitzuetan ari dira, % 37,0 nekazaritzan, % 11,6 industrian eta % 10,4 eraikuntzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 82,3 zerbitzuetan ari dira, % 13,5 industrian eta % 2,5 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 76,0 zerbitzuetan ari dira, % 17,3 nekazaritzan eta % 6,7 industrian.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 9,9
Nekazaritza
% 37,0
% 26,4
Industria
% 11,6
% 12,8
Eraikuntza
% 10,4
% 50,8
Zerbitzuak
% 41,0
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 2,5
Nekazaritza
% 17,3
% 13,5
Industria
% 6,7
% 1,7
Eraikuntza
% 0,0
% 82,3
Zerbitzuak
% 76,0
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 600 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 20.116 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[21][oh 2]. Udalerriaren azalera 324,9 km² denez, NAE lurraldearen % 61,9 da[22]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 82,7 lur goldagarria (16.644 ha, 428 ustiategitan), % 14 arbolak (2.810 ha, 403 ustiategitan), % 3,2 larre iraunkorrak (646 ha, 84 ustiategitan), berotegiak edo babes garai irisgarriak (14,9 ha, 5 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (1,4 ha, 58 ustiategitan)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
62%
38%
NAE · 20.116 ha (% 61,9)Gainerako azalera · 12.370 ha (% 38,1)
NAE, lur-erabileraren arabera
83%
14%
Lur goldagarria · 16.644 ha (% 82,7)Larre iraunkorrak · 646 ha (% 3,2)Arbolak · 2.810 ha (% 14)Baratzeak · 1,4 ha (< % 0,1)Berotegiak · 14,9 ha (% 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 2.846 behi, 10.138 ardi eta ahuntz, 9.037 txerri eta 252 hegazti zeuden[23].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 5.364 gidari zeuden erroldatuta: 3.210 gizon (% 59,8) eta 2.154 emakume (% 40,2)[24]. Biztanleen % 64,2 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 7.679 ibilgailuk osatzen zuten: 5.158 turismo, 626 kamioi, 545 motozikleta, 537 furgoneta eta 249 ziklomotor[24]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 618 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (637) azpitik eta Espainiakoaren (525) gainetik.

Turismoen batez besteko adina 14,7 urtekoa zen; turismoen % 6,3k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 17,2k 25 urte baino gehiago[24]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 65,3 diesel zen eta % 34 gasolinazko; 19 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,3; probintzian % 0,4). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 3,6k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 38,7k ez zuen etiketarik[oh 4].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
27%
31%
39%
0 etiketa · 39 (% 0,5)ECO · 229 (% 3,1)C etiketa · 2.019 (% 27,2)B etiketa · 2.268 (% 30,5)Etiketarik gabe · 2.881 (% 38,7)
Turismoak, adinaren arabera
12%
19%
46%
17%
< 4 urte · 326 (% 6,3)4–8 urte · 620 (% 12)8–15 urte · 967 (% 18,7)15–25 urte · 2.357 (% 45,7)≥ 25 urte · 888 (% 17,2)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Ondarea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Bakzeo jatorrizko zezen edo aketza.
  • Hiriko harresien aztarnak.
  • XII. mendeko zubia.
  • Santa Maria Nagusiaren kolegiata, XII. mendekoa. Estilo erromaniko eta gotikoan eraikita. Ikusgarria da bere Majestate ataria. Sakristian ikusgai daude: Euli margoa, zilarrezko kustodia, orain dela gutxi arte Londresen gordeta eta bolizko kalbarioa.
  • Mudejar estiloko elizak: San Salvador de los Caballeros, San Lorenzo el Real, San Pedro del Olmoren hondakinak eta Santa María de la Vega.
  • Erloju arkua, XVIII. mendekoa. Kondairaren arabera, argamasarako uraren ordez ardoa erabili zen oso ugaria eta merkeagoa zelako Duero ibaitik ekartzea baino.
  • Santa Sofia monastegia. Eraikin gotiko-errenazentista non lekaime norbertiarrek ostatuz duten.
  • Sancti Spiritus monastegia. Beatriz Portugalgo margoa du.
  • Zezen plaza, zurezkoa eta 1828an eraiki zena.
  • San Julián de los Caballeros eliza.
  • Santo Tomas Kanturiarraren eliza.
  • Hiriko alkazarra.
  • Gurutz ospitalea.

Iruditegia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑
  2. ↑ http://books.google.es/books?id=YP0HAAAAQAAJ&pg=PA122&dq=Toro+era+Albocela+y+Arbucala&lr=&as_brr=3&ei=DCXbStKcLoWIygTx2cC2Dg#v=onepage&q=Toro%20era%20Albocela%20y%20Arbucala&f=false
  3. ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
  4. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Zamora.tab.
  5. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Zamora.tab.
  6. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  7. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  8. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
  9. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  10. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  11. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  12. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  13. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Zamora.tab.
  14. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Zamora.tab.
  15. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  16. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  17. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  18. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  19. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  20. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  21. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Zamora.tab (Wikimedia Commons).
  22. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q836948.
  23. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Zamora.tab (Wikimedia Commons).
  24. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Zamora.tab (Wikimedia Commons).

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Geografia
Gaztela eta Leon
 Artikulu hau Gaztela eta Leongo geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Toro&oldid=11792118"(e)tik eskuratuta